盐铁论 · 桓宽 · Chapter 8 of 10

卷八

PinyinModern Translation
Size

jié hé dì sì shí sān

这句话大意是:结和第四十三。

dài fū yuē hàn xìng yǐ lái xiū hǎo jié hé qīn suǒ pìn yí chán yú zhě shén hòu

这句话大意是:大夫曰:“汉兴以来,修好结和亲,所聘遗单于者甚厚;。

rán bù jì zhòng zhì hòu lù zhī gù gǎi jié ér bào hài zī shén

这句话大意是:然不纪重质厚赂之故改节,而暴害滋甚。

xiān dì dǔ qí kě yǐ wǔ zhé ér bù kě yǐ dé huái gù guǎng jiàng shuài zhāo fèn jī yǐ zhū jué zuì

现代白话:先帝睹其能够武折,而不能够德怀,故广将帅,招奋击,以诛厥罪;。

gōng xūn càn rán zhe yú hǎi nèi cáng yú jì fǔ hé mìng wáng shí huò yī hu

这句话大意是:功勋粲然,着于海内,藏于记府,何命‘亡十获一’吗?

fu tōu ān zhě hòu wēi lǜ jìn zhě yōu ěr xián zhě lí sú zhì shì quán xíng jūn zǐ suǒ lǜ zhòng shù yí yān

现代白话:夫偷安者后危,虑近者忧迩,贤者离俗,智士权行,有德行的人所虑,众庶疑呢。

gù mín kě yǔ guān chéng bù kě yǔ tú shǐ

这句话大意是:故民可与观成,不可与图始。

cǐ yǒu sī suǒ dú jiàn ér wén xué suǒ bù dǔ

这句话大意是:此有司所独见,而文学所不睹。

wén xué yuē wǎng zhě xiōng nú jié hé qīn zhū yí nà gòng jí jūn chén wài nèi xiāng xìn wú hú yuè zhī huàn

这句话大意是:文学曰:“往者,匈奴结和亲,诸夷纳贡,即君臣外内相信,无胡、越之患。

dāng cǐ zhī shí shàng qiú guǎ ér yì shàn mín ān lè ér wú shì gēng tián ér shí sāng má ér yī jiā yǒu shù nián zhī xù xiàn guān yú huò cái lǘ lǐ qí lǎo xián jí qí zé

这句话大意是:当此之时,上求寡而易赡,民安乐而无事,耕田而食,桑麻而衣,家有数年之蓄,县官余货财,闾里耆老,咸及其泽。

zì shì zhī hòu tuì wén rèn wǔ kǔ shī láo zhòng yǐ lüè wú yòng zhī de lì jùn shā shí zhī jiān mín bù néng zì shǒu fā zhūn chéng chéng wǎn niǎn ér shàn zhī

这句话大意是:自是之后,退文任武,苦师劳众,以略无用之地,立郡沙石之间,民不能自守,发屯乘城,挽辇而赡之。

yú qiè jiàn qí wáng bù dǔ qí chéng

这句话大意是:愚窃见其亡,不睹其成。

dài fū yuē xiōng nú yǐ xū míng shì yú hàn ér shí bù cóng

这句话大意是:大夫曰:“匈奴以虚名市于汉,而实不从;。

shù wèi mán mò suǒ dài bù tòng zhī hé gù yě

现代白话:数为蛮、貊所绐,不痛之,为什么也?

gāo huáng dì zhàng jiàn dìng jiǔ zhōu

这句话大意是:高皇帝仗剑定九州;。

jīn yǐ jiǔ zhōu ér bù xíng yú xiōng nú

这句话大意是:今以九州而不行于匈奴。

lǘ lǐ cháng mín shàng yǒu xiāo sàn kuàng wàn lǐ zhī zhǔ yǔ xiǎo guó zhī xiōng nú hu

这句话大意是:闾里常民,尚有枭散,况万里之主与小国之匈奴吗?

fu yǐ tiān xià zhī lì qín hé bù cuī

这句话大意是:夫以天下之力勤何不摧?

yǐ tiān xià zhī shì mín hé bù fú

这句话大意是:以天下之士民何不服?

jīn yǒu dì míng ér wēi bù xìn yú cháng chéng zhī wài fǎn lù yí ér shàng jù áo cǐ wǔ dì suǒ bù rěn sān wáng suǒ bì nù yě

这句话大意是:今有帝名,而威不信于长城之外,反赂遗而尚踞敖,此五帝所不忍,三王所毕怒也。

wén xué yuē tāng shì xià ér zú fú zhī zhōu shì yīn ér zú miè zhī

这句话大意是:文学曰:“汤事夏而卒服之,周事殷而卒灭之。

gù yǐ dà yù xiǎo zhě wáng yǐ qiáng líng ruò zhě wáng

这句话大意是:故以大御小者王,以强凌弱者亡。

shèng rén bù kùn qí zhòng yǐ jiān guó liáng yù bù kùn qí mǎ yǐ jiān dào

这句话大意是:圣人不困其众以兼国,良御不困其马以兼道。

gù zào fù zhī yù bù shī hé shèng rén zhī zhì bù bèi dé

这句话大意是:故造父之御不失和,圣人之治不倍德。

qín shè lì xián yǐ yù yǔ nèi zhí xiū chuí yǐ chī bā jí cān fú yǐ ba ér biān cè yù jiā gù yǒu qīng xián yí chuí zhī biàn

这句话大意是:秦摄利衔以御宇内,执修棰以笞八极,骖服以罢,而鞭策愈加,故有倾衔遗棰之变。

shì mín fēi bù zhòng lì qín fēi bù duō yě jiē nèi bèi wài fù ér mò wèi yòng

这句话大意是:士民非不众,力勤非不多也,皆内倍外附而莫为用。

cǐ gāo huáng dì suǒ yǐ zhàng jiàn ér qǔ tiān xià yě

这句话大意是:此高皇帝所以仗剑而取天下也。

fu liǎng zhǔ hǎo hé nèi wài jiāo tōng tiān xià ān níng shì shì wú huàn shì mín hé shì

这句话大意是:夫两主好合,内外交通,天下安宁,世世无患,士民何事?

sān wáng hé nù yān

现代白话:三王何怒呢?

dài fū yuē bó yì zhī shǐ fēng qín de wèi qī shí lǐ

这句话大意是:大夫曰:“伯翳之始封秦,地为七十里。

mù gōng kāi bà xiào gōng guǎng yè

这句话大意是:穆公开霸,孝公广业。

zì bēi zhì shàng zì xiǎo zhì dà

这句话大意是:自卑至上,自小至大。

gù xiān zǔ jī zhī zǐ sūn chéng zhī

这句话大意是:故先祖基之,子孙成之。

xuān yuán zhàn zhuō lù shā liǎng hào chī yóu ér wèi dì tāng wǔ fá xià shāng zhū jié zhòu ér wèi wáng

这句话大意是:轩辕战涿鹿,杀两皞、蚩尤而为帝,汤、武伐夏、商,诛桀、纣而为王。

huáng dì yǐ zhàn chéng gōng tāng wǔ yǐ fá chéng xiào

这句话大意是:黄帝以战成功,汤、武以伐成孝。

gù shǒu zú zhī qín fù cháng zhī yǎng yě

这句话大意是:故手足之勤,腹肠之养也。

dāng shì zhī wu hòu shì zhī lì yě

这句话大意是:当世之务,后世之利也。

jīn sì yí nèi qīn bù ràng wàn shì bì yǒu cháng huàn

这句话大意是:今四夷内侵,不攘,万世必有长患。

xiān dì xīng yì bīng yǐ zhū qiáng bào dōng miè cháo xiǎn xī dìng rǎn máng nán qín bǎi yuè běi cuò qiáng hú zhuī xiōng nú yǐ guǎng běi zhōu tāng wǔ zhī jǔ chī yóu zhī bīng yě

这句话大意是:先帝兴义兵以诛强暴,东灭朝鲜,西定冉、駹,南擒百越,北挫强胡,追匈奴以广北州,汤、武之举,蚩尤之兵也。

gù shèng zhǔ chì dì fēi sī qí lì yòng bīng fēi tú fèn nù yě suǒ yǐ kuāng nán pì hài yǐ wéi lí mín yuǎn lǜ

这句话大意是:故圣主斥地,非私其利,用兵,非徒奋怒也,所以匡难辟害,以为黎民远虑。

wén xué yuē qín nán qín jìn yuè běi què qiáng hú jié zhōng guó yǐ yì sì yí rén ba jí ér zhǔ bù xù guó nèi kuì ér shàng bù zhī

这句话大意是:文学曰:“秦南禽劲越,北却强胡,竭中国以役四夷,人罢极而主不恤,国内溃而上不知;。

shì yǐ yī fū chàng ér tiān xià hé bīng pò chén shè de duó zhū hóu hé sì zhī suǒ lì

这句话大意是:是以一夫倡而天下和,兵破陈涉,地夺诸侯,何嗣之所利?

shī yún yōng yōng míng gān xù rì shǐ dàn

这句话大意是:诗云:‘雍雍鸣鳱,旭日始旦。

dēng de qián lì bù niàn hòu jiù

这句话大意是:’登得前利,不念后咎。

gù wú wáng zhī fá qí zhī biàn bù zhī gàn suì zhī huàn

这句话大意是:故吴王知伐齐之便,不知干遂之患。

qín zhī jìn qǔ zhī lì ér bù zhī hóng mén zhī nán

这句话大意是:秦知进取之利,而不知鸿门之难。

shì zhī yī ér bù zhī shí yě

这句话大意是:是知一而不知十也。

zhōu jǐn xiǎo ér de dà qín yù dà ér wáng xiǎo

这句话大意是:周谨小而得大,秦欲大而亡小。

yǔ yuē qián chē fù hòu chē jiè

这句话大意是:语曰:‘前车覆,后车戒。

yīn jiàn bù yuǎn zài xià hòu zhī shì yǐ

现代白话:’‘殷鉴不远,在夏后之世’了。

zhū qín dì sì shí sì

这句话大意是:诛秦第四十四。

dài fū yuē qín chu yàn qí zhōu zhī fēng guó yě

这句话大意是:大夫曰:“秦、楚、燕、齐、周之封国也;。

sān jìn zhī jūn qí zhī tián shì zhū hóu jiā chén yě

这句话大意是:三晋之君,齐之田氏,诸侯家臣也;。

nèi shǒu qí guó wài fá bú yì de guǎng rǎng jìn gù lì hào wàn shèng ér wèi zhū hóu

这句话大意是:内守其国,外伐不义,地广壤进,故立号万乘,而为诸侯。

zōng zhōu xiū lǐ zhǎng wén rán guó jiǎn ruò bù néng zì cún dōng shè liù guó xi wèi yú qín shēn yǐ fàng qiān zōng miào jué sì

这句话大意是:宗周修礼长文,然国翦弱,不能自存,东摄六国,西畏于秦,身以放迁,宗庙绝祀。

lài xiān dì dà huì shào xīng qí hòu fēng jiā yǐng chuān hào zhōu zǐ nán jūn

这句话大意是:赖先帝大惠,绍兴其后,封嘉颍川,号周子男君。

qín jì bìng tiān xià dōng jué pèi shuǐ bìng miè cháo xiǎn nán qǔ lù liáng běi què hú dí xi lüè dǐ qiāng lì dì hào cháo sì yí

这句话大意是:秦既幷天下,东绝沛水,并灭朝鲜,南取陆梁,北却胡、狄,西略氐、羌,立帝号,朝四夷。

zhōu chē suǒ tōng zú jì suǒ jí mǐ bù bì zhì

这句话大意是:舟车所通,足迹所及,靡不毕至。

fēi fú qí dé wèi qí wēi yě

这句话大意是:非服其德,畏其威也。

lì duō zé rén cháo lì guǎ zé cháo yú rén yǐ

现代白话:力多则人朝,力寡则朝于人了。

wén xué yuē yǔ shùn yáo zhī zuǒ yě tāng wén xià shāng zhī chén yě qí suǒ yǐ cóng bā jí ér cháo hǎi nèi zhě fēi yǐ lù liáng zhī de bīng gé zhī wēi yě

这句话大意是:文学曰:“禹、舜,尧之佐也,汤、文,夏、商之臣也,其所以从八极而朝海内者,非以陆梁之地,兵革之威也。

qín chu sān jìn hào wàn shèng bù wu jī dé ér wu xiāng qīn gòu bīng zhēng qiáng ér zú jù wáng

这句话大意是:秦、楚、三晋号万乘,不务积德而务相侵,构兵争强而卒俱亡。

suī yǐ jìn rǎng guǎng dì rú shí cè zhī chōng cháng yě yù qí ān cún hé kě de yě

这句话大意是:虽以进壤广地,如食荝之充肠也,欲其安存,何可得也?

fu lǐ ràng wéi guó zhě ruò jiāng hǎi liú mí jiǔ bù jié qí běn měi yě

这句话大意是:夫礼让为国者若江、海,流弥久不竭,其本美也。

gǒu wèi wú běn ruò hāo huǒ bào nù ér wú jì qí wáng kě lì ér dài zhàn guó shì yě

这句话大意是:苟为无本,若蒿火暴怒而无继,其亡可立而待,战国是也。

zhōu dé shuāi rán hòu liè yú zhū hóu zhì jīn bù jué

这句话大意是:周德衰,然后列于诸侯,至今不绝。

qín lì jìn ér miè qí zú ān dé cháo rén yě

这句话大意是:秦力尽而灭其族,安得朝人也?

dài fū yuē zhōng guó yǔ biān jìng yóu zhī tǐ yǔ fù xīn yě

这句话大意是:大夫曰:“中国与边境,犹支体与腹心也。

fu jī fū hán yú wài fù xīn jí yú nèi nèi wài zhī xiāng láo fēi xiāng wéi cì yě

这句话大意是:夫肌肤寒于外,腹心疾于内,内外之相劳,非相为赐也!

chún wáng zé chǐ hán zhī tǐ shāng ér xīn cǎn dá

这句话大意是:唇亡则齿寒,支体伤而心憯怛。

gù wú shǒu zú zé zhī tǐ fèi wú biān jìng zé nèi guó hài

这句话大意是:故无手足则支体废,无边境则内国害。

xī zhě róng dí gōng tài wáng yú bīn yú qí liáng ér yǔ qín jiè yú jīng wèi dōng zhì jìn zhī lù hún qīn bào zhōng guó zhōng guó jí zhī

这句话大意是:昔者,戎狄攻太王于邠,逾岐、梁而与秦界于泾、渭,东至晋之陆浑,侵暴中国,中国疾之。

jīn xiōng nú cán shí nèi qīn yuǎn zhě bù lí qí kǔ dú biān jìng méng qí bài

这句话大意是:今匈奴蚕食内侵,远者不离其苦,独边境蒙其败。

shī yún yōu xīn cǎn cǎn niàn guó zhī wèi nüè

这句话大意是:诗云:‘忧心惨惨,念国之为虐。

bù zhēng bèi zé bào hài bù xī

这句话大意是:’不征备,则暴害不息。

gù xiān dì xīng yì bīng yǐ zhēng jué zuì suì pò qí lián tiān shān sàn qí jù dǎng běi lüè zhì lóng chéng dà wéi xiōng nú chán yú shī hún jǐn yǐ shēn miǎn chéng bēn zhú běi zhǎn shǒu bǔ lǔ shí yú wàn

这句话大意是:故先帝兴义兵以征厥罪,遂破祁连、天山,散其聚党,北略至龙城,大围匈奴,单于失魂,仅以身免,乘奔逐北,斩首捕虏十余万。

kòng xián zhī mín zhān qiú zhī zhǎng mò bù jǔ dǎn cuò zhé yuǎn dùn suì nǎi zhèn lǚ

这句话大意是:控弦之民,旃裘之长,莫不沮胆,挫折远遁,遂乃振旅。

hún yé lǜ qí zhòng yǐ jiàng zhì wǔ shǔ guó yǐ jù hú zé cháng chéng zhī nèi hé shān zhī wài hǎn bèi kòu

这句话大意是:浑耶率其众以降,置五属国以距胡,则长城之内,河、山之外,罕被寇。

yú shì xià zhào lìng jiǎn shù cáo kuān yáo yì

这句话大意是:于是下诏令,减戍漕,宽徭役。

chū suī láo kǔ zú huò qí qìng

这句话大意是:初虽劳苦,卒获其庆。

wén xué yuē zhōu lěi shì jī dé tiān xià mò bù yuàn yǐ wéi jūn gù bù láo ér wáng ēn shī yóu jìn ér yuǎn ér mán mò zì zhì

这句话大意是:文学曰:“周累世积德,天下莫不愿以为君,故不劳而王,恩施由近而远,而蛮、貊自至。

qín rèn zhàn shèng yǐ bìng tiān xià xiǎo hǎi nèi ér tān hú yuè zhī de shǐ méng tián jī hú qǔ hé nán yǐ wéi xīn qín ér wàng qí gù qín zhù cháng chéng yǐ shǒu hú ér wáng qí suǒ shǒu

这句话大意是:秦任战胜以幷天下,小海内而贪胡、越之地,使蒙恬击胡,取河南以为新秦,而忘其故秦,筑长城以守胡,而亡其所守。

wǎng zhě bīng gé jí dòng shī lǚ shù qǐ cháng chéng zhī běi xuán chē yí zú xiāng wàng

这句话大意是:往者,兵革亟动,师旅数起,长城之北,旋车遗镞相望。

jí lǐ guǎng lì děng qīng jì jì hái mǎ zú mò bù hán xīn

这句话大意是:及李广利等轻计-计还马足,莫不寒心;。

suī de hún yé bù néng gèng suǒ wáng

这句话大意是:虽得浑耶,不能更所亡。

cǐ fēi shè jì zhī zhì jì yě

这句话大意是:此非社稷之至计也。

fá gōng dì sì shí wǔ

这句话大意是:伐功第四十五。

dài fū yuē qí huán gōng yuè yàn fá shān róng pò gū zhú cán lìng zhī

这句话大意是:大夫曰:“齐桓公越燕伐山戎,破孤竹,残令支。

zhào wǔ líng wáng yú gōu zhù guò dài gǔ lüè miè lín hú lóu fán

这句话大意是:赵武灵王逾句注,过代谷,略灭林胡、楼烦。

yàn xí zǒu dōng hú pì dì qiān lǐ dù liáo dōng ér gōng cháo xiǎn

这句话大意是:燕袭走东胡,辟地千里,度辽东而攻朝鲜。

méng gōng wèi qín jī zǒu xiōng nú ruò zhì niǎo zhī zhuī qún què

这句话大意是:蒙公为秦击走匈奴,若鸷鸟之追群雀。

xiōng nú shì shè bù gǎn nán miàn ér wàng shí yú nián

这句话大意是:匈奴势慑,不敢南面而望十余年。

jí qí hòu méng gōng sǐ ér zhū hóu pàn qín zhōng guó rǎo luàn xiōng nú fēn fēn nǎi gǎn fù wèi biān kòu

这句话大意是:及其后,蒙公死而诸侯叛秦,中国扰乱,匈奴纷纷,乃敢复为边寇。

fu yǐ xiǎo guó yàn zhào shàng yóu què kòu lǔ yǐ guǎng de jīn yǐ hàn guó zhī dà shì mín zhī lì fēi tè qí huán zhī zhòng yàn zhào zhī shī yě

这句话大意是:夫以小国燕、赵,尚犹却寇虏以广地,今以汉国之大,士民之力,非特齐桓之众,燕、赵之师也;。

rán xiōng nú jiǔ wèi fú zhě qún chén bù bìng lì shàng xià wèi xié gù yě

这句话大意是:然匈奴久未服者,群臣不幷力,上下未谐故也。

wén xué yuē gǔ zhī yòng shī fēi tān rǎng tǔ zhī lì jiù mín zhī huàn yě

这句话大意是:文学曰:“古之用师,非贪壤土之利,救民之患也。

mín sī zhī ruò hàn zhī wàng yǔ dān sì hú jiāng yǐ nì wáng shī

这句话大意是:民思之,若旱之望雨,箪食壶浆,以逆王师。

gù yōu rén zhī huàn zhě mín yī xīn ér guī zhī tāng wǔ shì yě

这句话大意是:故忧人之患者,民一心而归之,汤、武是也。

bù ài mín zhī sǐ lì jìn ér kuì pàn zhě qín wáng shì yě

这句话大意是:不爱民之死,力尽而溃叛者,秦王是也。

mèng zǐ yuē jūn bù xiāng dào bù yóu rén yì ér wèi zhī qiáng zhàn suī kè bì wáng

现代白话:孟孔子说:‘君不乡道,不由仁义,而为之强战,虽克必亡。

cǐ zhōng guó suǒ yǐ rǎo luàn fēi méng tián sǐ ér zhū hóu pàn qín

这句话大意是:’此中国所以扰乱,非蒙恬死而诸侯叛秦。

xī zhōu shì zhī shèng yě yuè cháng shì lái xiàn bǎi mán zhì gòng

这句话大意是:昔周室之盛也,越裳氏来献,百蛮致贡。

qí hòu zhōu shuāi zhū hóu lì zhēng mán mò fēn sǎn gè yǒu jù dǎng mò néng xiāng yī shì yǐ yàn zhào néng dé yì yān

现代白话:其后周衰,诸侯力征,蛮、貊分散,各有聚党,莫能相一,是以燕、赵能得意呢。

qí hòu xiōng nú shāo qiáng cán shí zhū hóu gù pò zǒu ròu zhī yīn bīng wēi xǐ xiǎo guó yǐn gōng zhī mín bìng wèi yī jiā yī yì tóng lì gù nán zhì yě

这句话大意是:其后,匈奴稍强,蚕食诸侯,故破走月氏,因兵威,徙小国,引弓之民,幷为一家,一意同力,故难制也。

qián jūn wèi xiān dì huà xiōng nú zhī cè bīng jù xī yù duó zhī biàn shì zhī de yǐ hou qí biàn

这句话大意是:前君为先帝画匈奴之策:‘兵据西域,夺之便势之地,以候其变。

yǐ hàn zhī qiáng gōng yú xiōng nú zhī zhòng ruò yǐ qiáng nǔ kuì yōng jū

这句话大意是:以汉之强,攻于匈奴之众,若以强弩溃痈疽;。

yuè zhī qín wú qǐ zú dào zāi

现代白话:越之禽吴,岂足道啊!

shàng yǐ wéi rán

这句话大意是:’上以为然。

yòng jūn zhī yì tīng jūn zhī jì suī yuè wáng zhī rèn zhǒng lǐ bù guò

这句话大意是:用君之义,听君之计,虽越王之任种、蠡不过。

yǐ sōu sù dū wèi wèi yù shǐ dài fū chí zhèng shí yǒu yú nián wèi jiàn zhǒng lǐ zhī gōng ér jiàn mí bì zhī xiào xiōng nú bù wéi jiā fǔ ér bǎi xìng lí mín yǐ bì yǐ

现代白话:以搜粟都尉为御史大夫,持政十有余年,未见种、蠡之功,而见靡弊之效,匈奴不为加俛,而百姓黎民以敝了。

shì jūn zhī cè bù néng ruò xiōng nú ér fǎn shuāi zhōng guó yě

这句话大意是:是君之策不能弱匈奴,而反衰中国也。

shàn wèi jì zhě gù ruò cǐ hu

这句话大意是:善为计者,固若此吗?

xī yù dì sì shí liù

这句话大意是:西域第四十六。

dài fū yuē wǎng zhě xiōng nú jù hé shān zhī xiǎn shàn tián mù zhī lì mín fù bīng qiáng xíng rù wèi kòu zé gōu zhù zhī nèi jīng dòng ér shàng jùn yǐ nán xián chéng

这句话大意是:大夫曰:“往者,匈奴据河、山之险,擅田牧之利,民富兵强,行入为寇,则句注之内惊动,而上郡以南咸城。

wén dì shí lǔ rù xiāo guān fēng huǒ tōng gān quán qún chén jù bù zhī suǒ chū nǎi qǐng zhūn jīng shī yǐ bèi hú

这句话大意是:文帝时,虏入萧关,烽火通甘泉,群臣惧不知所出,乃请屯京师以备胡。

hú xi yì dà yuān kāng jū zhī shǔ nán yǔ qún qiāng tōng

这句话大意是:胡西役大宛、康居之属,南与群羌通。

xiān dì tuī ràng chì duó guǎng ráo zhī de jiàn zhāng yè yǐ xī gé jué qiāng hú guā fēn qí yuán

这句话大意是:先帝推让斥夺广饶之地,建张掖以西,隔绝羌、胡,瓜分其援。

shì yǐ xī yù zhī guó jiē nèi jù xiōng nú duàn qí yòu bì yè jiàn ér zǒu gù mù rén tián chù yǐ guǎng yòng cháng chéng yǐ nán bīn sāi zhī jùn mǎ niú fàng zòng xù jī bù yě wèi dǔ qí jì zhī suǒ guò

这句话大意是:是以西域之国,皆内拒匈奴,断其右臂,曳剑而走,故募人田畜以广用,长城以南,滨塞之郡,马牛放纵,蓄积布野,未睹其计之所过。

fu yǐ ruò yuè ér suì yì qiáng wú cái dì jì zhòng fēi jūn yě zhǔ sī chén móu qí wǎng bì yǐ

现代白话:夫以弱越而遂意强吴,才地计众非钧也,主思臣谋,其往必了。

wén xué yuē wú yuè pò yú jiāng hǎi sān chuān xún huán zhī chǔ yú wǔ hú zhī jiān de xiāng pò rǎng xiāng cì qí shì yì yǐ xiāng qín yě

这句话大意是:文学曰:“吴、越迫于江、海,三川循环之,处于五湖之间,地相迫,壤相次,其势易以相禽也。

jīn gǔ wèi wén jīng qí wèi shū xíng jūn wèi dìng bīng yǐ jiē yǐ

现代白话:金鼓未闻,旌旗未舒,行军未定,兵以接了。

shī wú zī zhòng zhī fèi shì wú fá jué zhī láo cǐ suǒ wèi shí yú chú cāng ér zhàn yú mén jiāo zhě yě

这句话大意是:师无辎重之费,士无乏绝之劳,此所谓食于厨仓而战于门郊者也。

jīn xiōng nú mù yú wú qióng zhī zé dōng xī nán běi bù kě qióng jí suī qīng chē lì mǎ bù néng de yě kuàng fù zhòng yíng bīng yǐ qiú zhī hu

这句话大意是:今匈奴牧于无穷之泽,东西南北,不可穷极,虽轻车利马,不能得也,况负重嬴兵以求之吗?

qí shì bù xiāng jí yě

这句话大意是:其势不相及也。

máng máng hu ruò xíng jiǔ gāo wèi zhī suǒ zhǐ hào hào hu ruò wú wǎng luó ér yú jiāng hǎi suī jí zhī sān jūn bà bì shì yí zhī ěr yě

这句话大意是:茫茫乎若行九皋未知所止,皓皓乎若无网罗而渔江、海,虽及之,三军罢弊,适遗之饵也。

gù míng wáng zhī qí wú suǒ lì yǐ wéi yì bù kě shǔ xíng ér quán bù kě jiǔ zhāng yě gù zhào gōng qīng dài fū xián liáng wén xué suǒ yǐ fù wang xìng wēi zhī lù

这句话大意是:故明王知其无所利,以为役不可数行,而权不可久张也,故诏公卿大夫、贤良、文学,所以复枉兴微之路。

gōng qīng yi sī bǎi xìng zhī jí xiōng nú zhī hài yuán shèng zhǔ zhī xīn dìng ān píng zhī yè

这句话大意是:公卿宜思百姓之急,匈奴之害,缘圣主之心,定安平之业。

jīn nǎi liú xīn yú mò jì cuī běn yì bù shùn shàng yì wèi wèi jǐn yú zhōng yě

这句话大意是:今乃留心于末计,摧本议,不顺上意,未为尽于忠也。

dài fū yuē chū èr shī bù kè wǎn ér hái yě yì zhě yù shǐ rén zhǔ bù suí fèn zé xī yù jiē wǎ jiě ér fù yú hú hú de zhòng guó ér yì qiáng

这句话大意是:大夫曰:“初,贰师不克宛而还也,议者欲使人主不遂忿,则西域皆瓦解而附于胡,胡得众国而益强。

xiān dì jué qí tīng xíng wǔ wēi hái xí wǎn wǎn jǔ guó yǐ jiàng xiào qí qì wù zhì qí bǎo mǎ

这句话大意是:先帝绝奇听,行武威,还袭宛,宛举国以降,效其器物,致其宝马。

wū sūn zhī shǔ hài dǎn qǐng wéi chén qiè

这句话大意是:乌孙之属骇胆,请为臣妾。

xiōng nú shī pò bēn zǒu dùn táo suī wèi jǐn fú yuǎn chù hán kǔ qiāo què zhī de zhuàng zhě sǐ yú qí lián tiān shān qí gū wèi fù

这句话大意是:匈奴失魄,奔走遁逃,虽未尽服,远处寒苦硗埆之地,壮者死于祁连、天山,其孤未复。

gù qún chén yì yǐ wéi xiōng nú kùn yú hàn bīng shé chì shāng yì kě suì jī fú

这句话大意是:故群臣议以为匈奴困于汉兵,折翅伤翼,可遂击服。

huì xiān dì qì qún chén yǐ gù xiōng nú bù gé

这句话大意是:会先帝弃群臣,以故匈奴不革。

pì rú wéi shān wèi chéng yī kuì ér zhǐ dù gōng yè ér wú jì chéng zhī lǐ shì qì yǔ hú ér zī qiáng dí yě

这句话大意是:譬如为山,未成一篑而止,度功业而无继成之理,是弃与胡而资强敌也。

chuò jǐ jū chéng wéi zhǔ jì ruò sī yì wèi kě wèi jìn zhōng yě

这句话大意是:辍几沮成,为主计若斯,亦未可谓尽忠也。

wén xué yuē yǒu sī yán wài guó zhī shì yì zhě jiē jiào yī shí zhī quán bù lǜ qí hòu

这句话大意是:文学曰:“有司言外国之事,议者皆徼一时之权,不虑其后。

zhāng qiān yán dà yuān zhī tiān mǎ hàn xuè ān xī zhī zhēn yù dà niǎo xiàn guān jì wén rú gān xīn yān nǎi dà xīng shī fá wǎn lì shǔ qī ér hòu kè zhī

现代白话:张骞言大宛之天马汗血,安息之真玉大鸟,县官既闻如甘心呢,乃大兴师伐宛,历数期而后克之。

fu wàn lǐ ér gōng rén zhī guó bīng wèi zhàn ér wù gù guò bàn suī pò wǎn de bǎo mǎ fēi jì yě

这句话大意是:夫万里而攻人之国,兵未战而物故过半,虽破宛得宝马,非计也。

dāng cǐ zhī shí jiāng zú fāng chì miàn ér shì sì yí shī lǚ xiāng wàng jùn guó bìng fā lí rén kùn kǔ jiān wěi méng shēng dào zéi bìng qǐ shǒu wèi bù néng jìn chéng yì bù néng zhǐ

这句话大意是:当此之时,将卒方赤面而事四夷,师旅相望,郡国并发,黎人困苦,奸伪萌生,盗贼并起,守尉不能禁,城邑不能止。

rán hòu qiǎn shàng dài fū yī xiù yī yǐ xìng jī zhī

这句话大意是:然后遣上大夫衣绣衣以兴击之。

dāng cǐ shí bǎi xìng yuán yuán mò bì qí mìng gù shān dōng háo jié pō yǒu yì xīn

这句话大意是:当此时,百姓元元,莫必其命,故山东豪杰,颇有异心。

lài xiān dì shèng líng fěi rán

这句话大意是:赖先帝圣灵斐然。

qí jiù jiē zài yú yù bì xiōng nú ér yuǎn jǐ yě

这句话大意是:其咎皆在于欲毕匈奴而远几也。

wéi zhǔ jì ruò cǐ kě wèi zhōng hu

这句话大意是:为主计若此,可谓忠吗?

shì wù dì sì shí qī

这句话大意是:世务第四十七。

dài fū yuē zhū shēng wàng yán

这句话大意是:大夫曰:“诸生妄言!

yì zhě lìng kě xiáng yòng wú tú shǒu zhuī chē zhī yǔ huá jī ér bù kě xún

这句话大意是:议者令可详用,无徒守椎车之语,滑稽而不可循。

fu hàn zhī yǒu xiōng nú pì ruò mù zhī yǒu dù rú rén yǒu jí bù zhì zé jìn yǐ shēn

这句话大意是:夫汉之有匈奴,譬若木之有蠹,如人有疾,不治则寖以深。

gù móu chén yǐ wéi jī duó yǐ kùn jí zhī

这句话大意是:故谋臣以为击夺以困极之。

zhū shēng yán yǐ dé huái zhī cǐ yǒu qí yǔ ér bù kě xíng yě

这句话大意是:诸生言以德怀之,此有其语而不可行也。

zhū shēng shàng wú yǐ shì sān wáng xià wú yǐ shì jìn qín lìng yǒu sī kě jǔ ér háng dāng shì ān zhēng zhù ér níng biān jìng zhě hu

这句话大意是:诸生上无以似三王,下无以似近秦,令有司可举而行当世,安蒸庶而宁边境者吗?

wén xué yuē xī qí huán gōng nèi fù bǎi xìng wài suí zhū hóu cún wáng jiē jué ér tiān xià cóng fēng

这句话大意是:文学曰:“昔齐桓公内附百姓,外绥诸侯,存亡接绝,而天下从风。

qí hòu dé kuī xíng shuāi kuí qiū zhī huì zhèn ér qín zhī pàn zhě jiǔ guó

这句话大意是:其后,德亏行衰,葵丘之会,振而矜之,叛者九国。

chūn qiū cì qí bù chóng dé ér chóng lì yě

这句话大意是:春秋刺其不崇德而崇力也。

gù rèn dé zé qiáng chu gào fú yuǎn guó bù zhào ér zì zhì

这句话大意是:故任德,则强楚告服,远国不召而自至;。

rèn lì zé jìn zhě bù qīn xiǎo guó bù fù

这句话大意是:任力,则近者不亲,小国不附。

cǐ qí xiào yě

这句话大意是:此其效也。

chéng shàng guān sān wáng zhī suǒ yǐ chāng xià lùn qín zhī suǒ yǐ wáng zhōng shù qí huán suǒ yǐ xìng qù wǔ xíng wén fèi lì shàng dé ba guān liáng chú zhàng sāi yǐ rén yì dǎo zhī zé běi chuí wú kòu lǔ zhī yōu zhōng guó wú gān gē zhī shì yǐ

现代白话:诚上观三王之所以昌,下论秦之所以亡,中述齐桓所以兴,去武行文,废力尚德,罢关梁,除障塞,以仁义导之,则北垂无寇虏之忧,中国无干戈之事了。

dài fū yuē shì bù yù biàn bù kě yǐ yìng zú

现代白话:大夫曰:“事不豫辨,不能够应卒。

nèi wú bèi bù kě yǐ yù dí

现代白话:内无备,不能够御敌。

shī yún gào ěr mín rén jǐn ěr hòu dù yòng jiè bù yú

现代白话:诗云:‘诰你民人,谨你侯度,用戒不虞。

gù yǒu wén shì bì yǒu wǔ bèi

这句话大意是:’故有文事,必有武备。

xī sòng xiāng gōng xìn chu ér bù bèi yǐ qǔ dà rǔ yān shēn zhí qiú ér guó jǐ wáng

现代白话:昔宋襄公信楚而不备,以取大辱呢,身执囚而国几亡。

gù suī yǒu chéng xìn zhī xīn bù zhī quán biàn wēi wáng zhī dào yě

这句话大意是:故虽有诚信之心,不知权变,危亡之道也。

chūn qiū bù yǔ yí dí zhī zhí zhōng guó wèi qí wú xìn yě

这句话大意是:春秋不与夷、狄之执中国,为其无信也。

xiōng nú tān láng yīn shí ér dòng chéng kě ér fā biāo jǔ diàn zhì

这句话大意是:匈奴贪狼,因时而动,乘可而发,飙举电至。

ér yù yǐ chéng xìn zhī xīn jīn bó zhī bǎo ér xìn wú yì zhī zhà shì yóu qīn zhí qiāo ér fú měng hǔ yě

这句话大意是:而欲以诚信之心,金帛之宝,而信无义之诈,是犹亲跖、𫏋而扶猛虎也。

wén xué yuē chūn qiū wáng zhě wú dí

这句话大意是:文学曰:“春秋‘王者无敌。

yán qí rén hòu qí dé měi tiān xià bīn fú mò gǎn jiāo yě

这句话大意是:’言其仁厚,其德美,天下宾服,莫敢交也。

dé xíng yán jí fāng wài zhōu chē suǒ zhēn zú jì suǒ jí mò bù bèi zé

这句话大意是:德行延及方外,舟车所臻,足迹所及,莫不被泽。

mán mò yì guó chóng yì zì zhì

这句话大意是:蛮、貊异国,重译自至。

fāng cǐ zhī shí tiān xià hé tóng jūn chén yī dé wài nèi xiāng xìn shàng xià jí mù

这句话大意是:方此之时,天下和同,君臣一德,外内相信,上下辑睦。

bīng shè ér bù shì gān gē bì cáng ér bù yòng

这句话大意是:兵设而不试,干戈闭藏而不用。

lǎo zi yuē sì wú suǒ yòng qí jiǎo shì chóng wú suǒ shū qí dú

现代白话:老孔子说:‘兕无所用其角,螫虫无所输其毒。

gù jūn rén mò bù rén jūn yì mò bù yì

这句话大意是:’故君仁莫不仁,君义莫不义。

shì ān dé zhí qiāo ér qīn zhī hu

这句话大意是:世安得跖、𫏋而亲之吗?

dài fū yuē bù xīn fù zhì qíng sù xìn chéng nèi gǎn yì xíng hu sè

这句话大意是:”大夫曰:“布心腹,质情素,信诚内感,义形乎色。

sòng huá yuán chu sī mǎ zi fǎn zhī xiāng dǔ yě fú qì nèi hé chéng yǒu yǐ xiāng xìn yě

这句话大意是:宋华元、楚司马子反之相睹也,符契内合,诚有以相信也。

jīn xiōng nú xié bù xìn zhī xīn huái bù cè zhī zhà jiàn lì rú qián chéng biàn ér qǐ qián jìn shì cè yǐ xí wú bèi

这句话大意是:今匈奴挟不信之心,怀不测之诈,见利如前,乘便而起,潜进市侧,以袭无备。

shì yóu cuò zhòng bǎo yú dào lù ér mò zhī shǒu yě

这句话大意是:是犹措重宝于道路而莫之守也。

qiú qí bù wáng hé kě de hu

这句话大意是:求其不亡,何可得吗?

wén xué yuē chéng xìn zhe hu tiān xià chún dé liú hu sì hǎi zé jìn zhě gē ōu ér lè zhī yuǎn zhě zhí qín ér cháo zhī

这句话大意是:文学曰:“诚信着乎天下,醇德流乎四海,则近者哥讴而乐之,远者执禽而朝之。

gù zhèng jìn zhě bù yǐ wēi lái yuǎn zhě bù yǐ wǔ dé yì xiū ér rèn xián liáng yě

这句话大意是:故正近者不以威,来远者不以武,德义修而任贤良也。

gù mín zhī yú shì yě cí yì ér jiù láo yú cái yě cí duō ér jiù guǎ

这句话大意是:故民之于事也,辞佚而就劳,于财也,辞多而就寡。

shàng xià jiāo ràng dào lù yàn xíng

这句话大意是:上下交让,道路鴈行。

fāng cǐ zhī shí jiàn huò ér guì dé zhòng yì ér qīng lì shǎng zhī bù qiè hé bǎo zhī shǒu yě

这句话大意是:方此之时,贱货而贵德,重义而轻利,赏之不窃,何宝之守也!

hé qīn dì sì shí bā

这句话大意是:和亲第四十八。

dài fū yuē xī xú yǎn wáng xíng yì ér miè lǔ āi gōng hǎo rú ér xuē

这句话大意是:大夫曰:“昔徐偃王行义而灭,鲁哀公好儒而削。

zhī wén ér bù zhī wǔ zhī yī ér bù zhī èr

这句话大意是:知文而不知武,知一而不知二。

gù jūn zi dǔ rén yǐ xíng rán bì zhù chéng yǐ zì shǒu shè xiè yǐ zì bèi wèi bù rén zhě zhī hài jǐ yě

现代白话:故有德行的人笃仁以行,然必筑城以自守,设械以自备,为不仁者之害己也。

shì yǐ gǔ zhě sōu xiǎn zhèn lǚ ér shù jūn shí yān kǒng mín zhī yú yì ér wáng jiè nán

现代白话:是以古者,搜狝振旅而数军实呢,恐民之愉佚而亡戒难。

gù bīng gé zhě guó zhī yòng chéng lěi zhě guó zhī gù yě

这句话大意是:故兵革者国之用,城垒者国之固也;。

ér yù ba zhī shì qù biǎo jiàn lǐ shì xiōng nú xīn fù yě

这句话大意是:而欲罢之,是去表见里,示匈奴心腹也。

xiōng nú qīng jǔ qián jìn yǐ xí kōng xū shì yóu bù jiè ér dāng shǐ shí zhī xī huò bì bù zhèn

这句话大意是:匈奴轻举潜进,以袭空虚,是犹不介而当矢石之蹊,祸必不振。

cǐ biān jìng zhī suǒ jù ér yǒu sī zhī suǒ yōu yě

这句话大意是:此边境之所惧,而有司之所忧也。

wén xué yuē wǎng zhě tōng guān liáng jiāo yǒu wú zì chán yú yǐ xià jiē qīn hàn nèi fù wǎng lái cháng chéng zhī xià

这句话大意是:文学曰:“往者,通关梁,交有无,自单于以下,皆亲汉内附,往来长城之下。

qí hòu wáng huī wù móu mǎ yì xiōng nú jué hé qīn gōng dāng lù sāi huò fēn ná ér bù jiě bīng lián ér bù xī biān mín bù jiě jiǎ chí nǔ xíng shù shí nián jiè zhòu ér gēng yún chú yōu ér hòu wàng suì fán fēng jǔ dīng zhuàng hú xián ér chū dòu lǎo zhě chāo yuè ér rù bǎo

这句话大意是:其后,王恢误谋马邑,匈奴绝和亲,攻当路塞,祸纷拏而不解,兵连而不息,边民不解甲弛弩,行数十年,介胄而耕耘,鉏耰而候望,燧燔烽举,丁壮弧弦而出斗,老者超越而入葆。

yán zhī zú yǐ liú tì hán xīn zé rén zhě bù rěn yě

这句话大意是:言之足以流涕寒心,则仁者不忍也。

shī yún tóu wǒ yǐ táo bào zhī yǐ li

这句话大意是:诗云:‘投我以桃,报之以李。

wèi wén shàn wǎng ér yǒu è lái zhě

这句话大意是:’未闻善往而有恶来者。

gù jūn zi jìng ér wú shī yú rén gōng ér yǒu lǐ sì hǎi zhī nèi jiē wèi xiōng dì yě

现代白话:故有德行的人敬而无失,与人恭而有礼,四海之内,皆为兄弟也。

gù nèi xǐng bù jiù fu hé yōu hé jù

这句话大意是:故内省不疚,夫何忧何惧!

dài fū yuē zì chūn qiū zhū xià zhī jūn huì jù xiāng jié sān huì zhī hòu guāi yí xiāng cóng fá zhàn bù zhǐ

这句话大意是:大夫曰:“自春秋诸夏之君,会聚相结,三会之后,乖疑相从,伐战不止;。

liù guó cóng qīn guàn dài xiāng jiē rán wèi cháng yǒu jiān yuē

这句话大意是:六国从亲,冠带相接,然未尝有坚约。

kuàng qín shòu zhī guó hu

这句话大意是:况禽兽之国乎!

chūn qiū cún jūn zài chu jí yòu zhī huì shū gōng dài yí dí yě

这句话大意是:春秋存君在楚,诘鼬之会书公,绐夷、狄也。

xiōng nú shù hé qīn ér cháng xiān fàn yuē tān qīn dào qū zhǎng zhà zhī guó yě

这句话大意是:匈奴数和亲,而常先犯约,贪侵盗驱,长诈之国也。

fǎn fù wú xìn bǎi yuē bǎi pàn ruò zhū xiàng zhī bù yí shāng jūn zhī bù huà

这句话大意是:反复无信,百约百叛,若朱、象之不移,商均之不化。

ér yù xìn qí yòng bīng zhī bèi qīn zhī yǐ dé yì nán yǐ

现代白话:而欲信其用兵之备,亲之以德,亦难了。

wén xué yuē wáng zhě zhōng lì ér tīng hu tiān xià dé shī fāng wài jué guó shū sú zhēn yú quē tíng fèng huáng zài liè shù qí lín zài jiāo sǒu qún shēng shù wù mò bù bèi zé

这句话大意是:文学曰:“王者中立而听乎天下,德施方外,绝国殊俗,臻于阙廷,凤皇在列树,麒麟在郊薮,群生庶物,莫不被泽。

fēi zú xíng ér rén bàn zhī yě tuī qí rén ēn ér huáng zhī chéng yě

这句话大意是:非足行而仁办之也,推其仁恩而皇之,诚也。

fàn lǐ chū yú yuè yóu yú cháng yú hú jiē wèi bà wáng xián zuǒ

这句话大意是:范蠡出于越,由余长于胡,皆为霸王贤佐。

gù zhèng yǒu bù cóng zhī jiào ér shì wú bù kě huà zhī mín

这句话大意是:故政有不从之教,而世无不可化之民。

shī yún zhuó bǐ xíng liáo yì bǐ zhù zī

这句话大意是:诗云:‘酌彼行潦,挹彼注兹。

gù gōng liú chù róng dí róng dí huà zhī

这句话大意是:’故公刘处戎、狄,戎、狄化之。

tài wáng qù bīn bīn mín suí zhī

这句话大意是:太王去豳,豳民随之。

zhōu gōng xiū dé ér yuè cháng shì lái

这句话大意是:周公修德,而越裳氏来。

qí cóng shàn rú yǐng xiǎng

这句话大意是:其从善如影响。

wéi zhèng wu yǐ dé qīn jìn hé yōu yú bǐ zhī bù gǎi

这句话大意是:为政务以德亲近,何忧于彼之不改?

✦ You read 卷八

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.