shǐ jì yuē yī qí mín wú gài cáng
这句话大意是:《史记》曰(一):「齐民无盖藏。
rú chún zhù yuē qí wú guì jiàn gù wèi zhī qí mín zhě ruò èr jīn yán píng mín sān yě
这句话大意是:」如淳注曰:「齐,无贵贱,故谓之齐民者,若(二)今言平民(三)也。
hòu wèi gāo yáng tài shǒu gǔ sī xié zhuàn
这句话大意是:后魏高阳太守贾思勰撰。
gài shén nóng wèi lěi sì yǐ lì tiān xià
这句话大意是:盖神农为耒耜,以利天下;。
yáo mìng sì zǐ yī jìng shòu mín shí
这句话大意是:尧命四子「一」,敬授民时;。
shùn mìng hòu jì shí sì wèi zhèng shǒu
这句话大意是:舜命后稷,食(四)为政首;。
yǔ zhì tǔ tián wàn guó zuò yì èr
这句话大意是:禹制土田,万国作乂「二」;。
yīn zhōu zhī shèng shī shū suǒ shù yào zài ān mín fù ér jiào zhī
这句话大意是:殷周之盛,诗书所述,要在安民,富而教之。
guǎn zǐ yuē wǔ yī nóng bù gēng mín yǒu jī zhě
这句话大意是:《管子》曰(五):「一农不耕,民有饥者;。
yī nǚ bù zhī mín yǒu hán zhě
这句话大意是:一女不织,民有寒者。
cāng lǐn shí zhī lǐ jié
这句话大意是:」「仓廪实,知礼节;。
yī shí zú zhī róng rǔ
这句话大意是:衣食足,知荣辱。
zhàng rén yuē liù sì tǐ bù qín wǔ gǔ bù fēn shú wèi fū zǐ
现代白话:」丈人曰(六):「四体不勤,五谷不分,孰为孔子?
chuán yuē qī rén shēng zài qín qín zé bù guì
这句话大意是:」传曰(七):「人生在勤,勤则不匮。
gǔ bā yǔ yuē lì néng shèng pín jǐn néng shèng huò
这句话大意是:」古(八)语曰:「力能胜贫,谨能胜祸。
gài yán qín lì kě yǐ bù pín jǐn shēn kě yǐ bì huò
现代白话:」盖言勤力能够不贫,谨身能够避祸。
gù lǐ kuī wèi wèi wén hóu zuò jǐn dì lì zhī jiào guó yǐ fù qiáng
这句话大意是:故李悝为魏文侯作尽地力之教,国以富强;。
qín xiào gōng yòng shāng jūn jí gēng zhàn zhī shǎng qīng duó lín guó ér xióng zhū hóu jiǔ
这句话大意是:秦孝公用商君,急耕战之赏,倾夺邻国而雄诸侯(九)。
huái nán zǐ yuē shí shèng rén bù chǐ shēn zhī jiàn yě kuì dào zhī bù xíng yě
这句话大意是:《淮南子》曰(十):「圣人不耻身之贱也,愧道之不行也;。
bù yōu mìng zhī zhǎng duǎn ér yōu bǎi xìng zhī qióng
这句话大意是:不忧命之长短,而忧百姓之穷。
shì gù yǔ wèi zhì shuǐ yǐ shēn jiě wū yáng xū zhī hé
这句话大意是:是故禹为治水,以身解于阳盱之河;。
tāng yóu kǔ hàn yǐ shēn dǎo wū sāng lín zhī jì sān
这句话大意是:汤由苦旱,以身祷于桑林之祭「三」。
shén nóng qiáo cuì yáo shòu shùn lí hēi yǔ pián zhī
这句话大意是:……神农憔悴,尧瘦,舜黎黑,禹胼胝。
yóu cǐ guān zhī zé shèng rén zhī yōu láo bǎi xìng yì shén yǐ
现代白话:由此观之,则圣人之忧劳百姓亦甚了。
gù zì tiān zǐ yǐ xià zhì wū shù rén sì zhī bù qín sī lǜ bù yòng ér shì zhì qiú shàn sì zhě wèi zhī wén yě
这句话大意是:故自天子以下,至于庶人,四肢不勤,思虑不用,而事治求赡「四」者,未之闻也。
gù tián zhě bù qiáng qūn cāng bù yíng
这句话大意是:」「故田者不强,囷仓不盈;。
jiāng xiāng bù qiáng gōng liè wǔ bù chéng
这句话大意是:将相不强,功烈「五」不成。
zhòng zhǎng zi yuē shí yī tiān wèi zhī shí ér wǒ bù nóng gǔ yì bù kě de ér qǔ zhī
这句话大意是:《仲长子》曰(十一):「天为之时,而我不农,谷亦不可得而取之。
qīng chūn zhì yān shí yǔ jiàng yān shǐ zhī gēng tián zhōng zhī fǔ guǐ liù duò zhě fǔ zhī qín zhě zhōng qī zhī
现代白话:青春至呢,时雨降呢,始之耕田,终之簠、簋「六」,惰者釜之,勤者钟「七」之。
shěn fū bù wèi ér shàng bā hu shí yě zāi
现代白话:矧夫不为,而尚「八」乎食也啊?
qiào zi yuē shí èr cháo fā ér xī yì sù jiǔ qín zé cài yíng qīng kuāng
这句话大意是:」《谯子》曰(十二):「朝发而夕异宿「九」,勤则菜盈倾筐。
qiě gǒu wú shí sān yǔ máo bù zhī bù yī
这句话大意是:且苟无(十三)羽毛,不织不衣;。
bù néng rú cǎo yǐn shuǐ bù gēng bù shí
这句话大意是:不能茹草饮水,不耕不食。
ān kě yǐ bù zì lì zāi
现代白话:安能够不自力啊?
zhāo cuò yuē shí sì shèng wáng zài shàng ér mín bù dòng bù jī zhě fēi néng gēng ér shí zhī zhī ér yī zhī wèi kāi qí zī cái zhī dào yě
这句话大意是:晁错曰(十四):「圣王在上,而民不冻不饥者,非能耕而食之,织而衣之,为开其资财之道也。
fu hán zhī wū yī bù dài qīng nuǎn
这句话大意是:……夫寒之于衣,不待轻煖;。
jī zhī wū shí bù dài gān zhǐ
这句话大意是:饥之于食,不待甘旨。
jī hán zhì shēn bù gù lián chǐ
这句话大意是:饥寒至身,不顾廉耻。
yī rì bù zài shí zé jī zhōng suì bù zhì yī zé hán
这句话大意是:一日不再食则饥,终岁不制衣则寒。
fu fù jī bù dé shí tǐ hán bù dé yī cí mǔ bù néng bǎo qí zi jūn yì ān néng yǐ yǒu mín
这句话大意是:夫腹饥不得食,体寒不得衣,慈母不能保其子,君亦安能以有民?
fu zhū yù jīn yín jī bù kě shí hán bù kě yī
这句话大意是:……夫珠、玉、金、银,饥不可食,寒不可衣。
sù mǐ bù bó yī rì bù dé ér jī hán zhì
这句话大意是:……粟、米、布、帛,……一日不得而饥寒至。
shì gù míng jūn guì wǔ gǔ ér jiàn jīn yù
这句话大意是:是故明君贵五谷而贱金玉。
liú táo yuē shí wǔ mín kě bǎi nián wú huò bù kě yī zhāo yǒu jī gù shí wèi zhì jí
这句话大意是:」刘陶曰(十五):「民可百年无货,不可一朝有饥,故食为至急。
chén sī wáng yuē shí liù hán zhě bù tān chǐ yù ér sī duǎn hè yī jī zhě bù yuàn qiān jīn ér měi yī shí
这句话大意是:」陈思王曰(十六):「寒者不贪尺玉而思短褐「一0」,饥者不愿千金而美一食。
qiān jīn chǐ yù zhì guì ér bù ruò yī shí duǎn hè zhī è zhě wù shí yǒu suǒ jí yě
这句话大意是:千金、尺玉至贵,而不若一食、短褐之恶者,物时有所急也。
chéng zāi yán hu
现代白话:」诚啊言乎!
shén nóng cāng xié shèng rén zhě yě
这句话大意是:神农、仓颉,圣人者也;。
qí wū shì yě yǒu suǒ bù néng yǐ
现代白话:其于事也,有所不能了。
gù zhào guò shǐ wèi niú gēng yī yī shí shèng lěi sì zhī lì
这句话大意是:故赵过始为牛耕「一一」,实胜耒耜之利;。
cài lún lì yì zào zhǐ qǐ fāng jiān dú zhī fán yī èr
这句话大意是:蔡伦立意造纸,岂方缣、牍之烦「一二」?
qiě gěng shòu chāng zhī cháng píng cāng yī sān sāng hóng yáng zhī jūn shū fǎ yī sì yì guó lì mín bù xiǔ zhī shù yě
这句话大意是:且耿寿昌之常平仓「一三」,桑弘羊之均输法「一四」,益国利民,不朽之术也。
yàn yuē zhì rú yǔ tāng bù rú cháng gèng shí qī
这句话大意是:谚曰:「智如禹、汤,不如尝更(十七)。
yī wǔ shì yǐ fán chí yī liù qǐng xué jia kǒng zǐ dá yuē wú bù rú lǎo nóng
现代白话:「一五」」是以樊迟「一六」请学稼,孔子答曰:「我不如老农。
rán zé shèng xián zhī zhì yóu yǒu suǒ wèi dá ér kuàng wū fán yōng zhě hu
这句话大意是:」然则圣贤之智,犹有所未达,而况于凡庸者吗?
yī dùn yī qī lǔ qióng shì wén táo zhū gōng fù wèn shù yān
现代白话:猗顿「一七」,鲁穷士,闻陶朱公富,问术呢。
gào zhī yuē yù sù fù chù wǔ zì shí bā
这句话大意是:告之曰:「欲速富,畜五牸(十八)。
nǎi chù niú yáng zǐ xī wàn jì
这句话大意是:」乃畜牛羊,子息万计。
jiǔ zhēn lú jiāng bù zhī niú gēng měi zhì kùn fá
这句话大意是:九真、庐江,不知牛耕,每致困乏。
rèn yán yī bā wáng jǐng yī jiǔ nǎi lìng zhù zuò tián qì jiào zhī kěn pì suì suì kāi guǎng bǎi xìng chōng gěi
这句话大意是:任延「一八」、王景「一九」,乃令铸作田器,教之垦辟,岁岁开广,百姓充给。
tún huáng bù xiǎo zuò lóu lí
这句话大意是:炖煌不晓作耧犁;。
jí zhǒng rén niú gōng lì jì fèi ér shōu gǔ gèng shǎo
这句话大意是:及种,人牛功力既费,而收谷更少。
huáng fǔ lóng èr nǎi jiào zuò lóu lí suǒ shěng yōng lì guò bàn de gǔ jiā wǔ
这句话大意是:皇甫隆「二0」乃教作耧犁,所省庸力过半,得谷加五。
yòu tún huáng sú fù nǚ zuò qún luán shí jiǔ suō rú yáng cháng yòng bù yì pǐ
这句话大意是:又炖煌俗,妇女作裙,挛(十九)缩如羊肠,用布一匹。
lóng yòu jìn gǎi zhī suǒ shěng fù bù zī
这句话大意是:隆又禁改之,所省复不赀。
cí chōng èr yī wèi guì yáng lìng sú bù zhǒng sāng wú cán zhī sī má zhī lì lèi jiē yǐ má xǐ tóu zhù yī èr èr
这句话大意是:茨充「二一」为桂阳令,俗不种桑,无蚕织丝麻之利,类皆以麻枲头贮衣「二二」。
mín duò yǔ yáng zhǔ qiè shǎo cū èr sān lǚ zú duō pōu liè xuè chū shèng dōng jiē rán huǒ liǎo zhì
这句话大意是:民惰窳羊主切,少麤「二三」履,足多剖裂血出,盛冬皆然火燎炙。
chōng jiào mín yì zhǒng sāng zhè yǎng cán zhī lǚ fù lìng zhǒng zhù má èr sì
这句话大意是:充教民益种桑、柘,养蚕,织履,复令种纻麻「二四」。
shù nián zhī jiān dà lài qí lì yī lǚ wēn nuǎn
这句话大意是:数年之间,大赖其利,衣履温暖。
jīn jiāng nán zhī sāng cán zhī lǚ jiē chōng zhī jiào yě
这句话大意是:今江南知桑蚕织履,皆充之教也。
wǔ yuán tǔ yí má xǐ ér sú bù zhī zhī jī
这句话大意是:五原土宜麻枲,而俗不知织绩;。
mín dōng yuè wú yī jī èr shí xì cǎo wò qí zhōng jiàn lì zé yī cǎo ér chū
这句话大意是:民冬月无衣,积(二十)细草,卧其中,见吏则衣草而出。
cuī shí èr wǔ wèi zuò fǎng jī zhī rèn zhī jù yǐ jiào mín dé yǐ miǎn hán kǔ
这句话大意是:崔寔「二五」为作纺绩、织纴之具以教,民得以免寒苦。
ān zài bù jiào hu
这句话大意是:安在不教吗?
huáng bà èr liù wèi yǐng èr yī chuān shǐ yóu tíng xiāng guān èr qī jiē chù jī tún yǐ shàn guān guǎ pín qióng zhě
这句话大意是:黄霸「二六」为颍(二一)川,使邮亭、乡官「二七」,皆畜鸡、豚,以赡鳏、寡、贫穷者;。
jí wu gēng sāng jié yòng zhí cái zhǒng shù
这句话大意是:及务耕桑,节用,殖财,种树。
guān guǎ gū dú yǒu sǐ wú yǐ zàng zhě xiāng bù shū yán bà jù wèi qū chù mǒu suǒ dà mù kě yǐ wèi guān
现代白话:鳏、寡、孤、独,有死无以葬者,乡部书言,霸具为区处:某所大木,能够为棺;。
mǒu tíng tún zǐ kě yǐ jì
现代白话:某亭豚子,能够祭。
lì wǎng jiē rú yán
这句话大意是:吏往皆如言。
xí suì èr bā wèi bó hǎi quàn mín wu nóng sāng lìng kǒu zhǒng yī shù èr èr yú bǎi běn èr jiǔ wǔ shí běn cōng yī qí jiǔ jiā èr mǔ zhì wǔ jī èr sān
这句话大意是:袭遂「二八」为渤海,劝民务农桑,令口种一树(二二)榆,百本「二九」,五十本葱,一畦韭,家二母彘,五鸡(二三)。
mín yǒu dài chí dāo jiàn zhě shǐ mài jiàn mǎi niú mài dāo mǎi dú yuē hé wèi dài niú pèi dú
这句话大意是:民有带持刀剑者,使卖剑买牛,卖刀买犊,曰:「何为带牛佩犊?
chūn xià bù dé bù qù tián mǔ qiū dōng kè sān shōu liǎn yì xù guǒ shí líng qiàn
这句话大意是:」春夏不得不趣田亩,秋冬课「三0」收敛,益蓄果实、菱、芡。
lì mín jiē fù shí
这句话大意是:吏民皆富实。
zhào xìn chén sān yī wèi nán yáng hǎo wèi mín xìng lì wu zài fù zhī
这句话大意是:召信臣「三一」为南阳,好为民兴利,务在富之。
gōng quàn nóng gēng chū rù qiān mò zhǐ shè lí xiāng tíng sān èr xī yǒu ān jū
这句话大意是:躬劝农耕,出入阡陌,止舍离乡亭「三二」,稀有安居。
shí xíng shì jùn zhōng shuǐ quán kāi tōng gōu dú qǐ shuǐ mén tí è sān sān fán shù shí chù yǐ guǎng gài guàn mín de qí lì xù jī yǒu yú
这句话大意是:时行视郡中水泉,开通沟渎,起水门、提阏「三三」,凡数十处,以广溉灌,民得其利,蓄积有余。
jìn zhǐ jià qǔ sòng zhōng shē mí wu chū wū jiǎn yuē
这句话大意是:禁止嫁娶送终奢靡,务出于俭约。
jùn zhōng mò bù gēng jià lì tián
这句话大意是:郡中莫不耕稼力田。
lì mín qīn ài xìn chén hào yuē zhào fù
这句话大意是:吏民亲爱信臣,号曰「召父」。
tóng zhǒng èr sì sān sì wèi bù qí lìng lǜ mín yǎng yī zhū cí jī sì tóu yǐ gòng jì sì sǐ mǎi guān mù
这句话大意是:僮种(二四)「三四」为不其令,率民养一猪,雌鸡四头,以供祭祀,死买棺木。
yán fěi sān wǔ wèi jīng zhào nǎi lìng zhěng qiān mò shù sāng guǒ
这句话大意是:颜斐「三五」为京兆,乃令整阡陌,树桑果;。
yòu kè yǐ xián yuè qǔ cái shǐ de zhuǎn xiāng jiào jiang sān liù zuò chē
这句话大意是:又课以闲月取材,使得转相教匠「三六」作车;。
yòu kè mín wú niú zhě lìng chù zhū tóu guì shí mài yǐ mǎi niú
这句话大意是:又课民无牛者,令畜猪,投贵时卖,以买牛。
shǐ zhě mín yǐ wèi fán yī èr nián jiān jiā yǒu dīng sān qī chē dà niú zhěng dùn fēng zú
这句话大意是:始者民以为烦,一二年间,家有丁「三七」车、大牛,整顿丰足。
wáng dān sān bā jiā lèi qiān jīn hào shī yǔ zhōu rén zhī jí
这句话大意是:王丹「三八」家累千金,好施与,周人之急。
měi suì shí nóng shōu hòu chá qí qiáng lì shōu duō zhě zhé lì zài jiǔ yáo cóng ér láo zhī biàn wū tián tóu shù xià yǐn shí quàn miǎn zhī yīn liú qí yú yáo ér qù
这句话大意是:每岁时农收后,察其强力收多者,辄历载酒肴,从而劳之,便于田头树下饮食劝勉之,因留其余肴而去;。
qí duò zhě dú bù jiàn láo gè zì chǐ bù néng zhì dān qí hòu wú bù lì tián zhě jù luò yǐ zhì yīn fù
这句话大意是:其惰者,独不见劳,各自耻不能致丹,其后无不力田者,聚落以至殷富。
dù jī sān jiǔ wèi hé dōng kè mín chù zì èr wǔ niú cǎo mǎ sì xià dǎi jī tún jiē yǒu zhāng chéng jiā jiā fēng shí
这句话大意是:杜畿「三九」为河东,课民畜牸(二五)牛、草马「四0」,下逮鸡、豚,皆有章程,家家丰实。
cǐ děng qǐ hǎo wèi fán rǎo ér qīng fèi sǔn zāi
现代白话:此等岂好为烦扰而轻费损啊?
gài yǐ yōng rén zhī xìng lǜ zhī zé zì lì zòng zhī zé duò yǔ ěr
这句话大意是:盖以庸人之性,率之则自力,纵之则惰窳耳。
gù zhòng zhǎng zi yuē cóng lín zhī xià wèi cāng yǔ zhī chí sì yī
这句话大意是:故《仲长子》曰:「丛林之下,为仓庾之坻「四一」;。
yú biē zhī kū sì èr wèi gēng jià zhī chǎng zhě cǐ jūn zhǎng suǒ yòng xīn yě
这句话大意是:鱼鳖之堀「四二」,为耕稼之场者,此君长所用心也。
shì yǐ tài gōng fēng ér chì lǔ bō jiā gǔ zhèng bái sì sān chéng ér guān zhōng wú jī nián
这句话大意是:是以太公封而斥卤播嘉谷,郑、白「四三」成而关中无饥年。
gài shí yú biē ér sǒu zé zhī xíng kě jiàn guān cǎo mù ér féi qiāo zhī shì kě zhī
这句话大意是:盖食鱼鳖而薮泽之形可见,观草木而肥墝之势可知。
yòu yuē jia sè bù xiū sāng guǒ bù mào chù chǎn bù féi biān zhī kě yě
这句话大意是:」又曰:「稼穑不修,桑果不茂,畜产不肥,鞭之可也;。
lí èr liù luò bù wán yuán qiáng bù láo sǎo chú bù jìng chī zhī kě yě sì sì
这句话大意是:杝(二六)落不完,垣墙不牢,扫除不净,笞之可也「四四」。
cǐ dū kè zhī fāng yě
这句话大意是:」此督课之方也。
qiě tiān zǐ qīn gēng huáng hòu qīn cán kuàng fū tián fù ér huái yǔ duò hu
这句话大意是:且天子亲耕,皇后亲蚕,况夫田父而怀窳惰吗?
li héng sì wǔ wū wǔ líng lóng yáng fàn zhōu shàng zuò zhái zhǒng gān jú qiān shù
这句话大意是:李衡「四五」于武陵龙阳泛洲上作宅,种甘橘千树。
lín sǐ chì r yuē wú zhōu lǐ yǒu qiān tóu mù nú bù zé rǔ yī shí suì shàng yì pǐ juàn yì kě zú yòng yǐ
现代白话:临死敕儿曰:「我州里有千头木奴,不责你衣食,岁上一匹绢,亦可足用了。
wú mò gān jú chéng suì de juàn shù qiān pǐ
这句话大意是:」吴末,甘橘成,岁得绢数千匹。
héng chēng sì liù tài shǐ gōng suǒ wèi jiāng líng qiān shù jú yǔ qiān hù hóu děng zhě yě
这句话大意是:恒称「四六」太史公所谓「江陵千树橘,与千户侯等」者也。
fán zhòng sì qī yù zuò qì wù xiān zhǒng zǐ qī shí rén chī zhī
这句话大意是:樊重「四七」欲作器物,先种梓、漆,时人嗤之。
rán jī yǐ suì yuè jiē de qí yòng xiàng zhī xiào zhě xián qiú jià yān
现代白话:然积以岁月,皆得其用,向之笑者,咸求假呢。
cǐ zhǒng zhí èr qī zhī bù kě yǐ yǐ yě
这句话大意是:此种殖(二七)之不可已已也。
yàn yuē yī nián zhī jì mò rú shù gǔ
这句话大意是:谚曰:「一年之计,莫如树谷;。
shí nián zhī jì mò rú shù mù
这句话大意是:十年之计,莫如树木。
cǐ zhī wèi yě
这句话大意是:」此之谓也。
shū yuē èr bā jia sè zhī jiān nán
这句话大意是:《书》曰(二八):「稼穑之艰难。
xiào jīng yuē èr jiǔ yòng tiān zhī dào yīn dì zhī lì jǐn shēn jié yòng yǐ yǎng fù mǔ
这句话大意是:」《孝经》曰(二九):「用天之道,因地之利,谨身节用,以养父母。
lùn yǔ yuē sān shí bǎi xìng bù zú jūn shú yǔ zú
这句话大意是:」《论语》曰(三十):「百姓不足,君孰与足?
hàn wén dì yuē zhèn wèi tiān xià shǒu cái yǐ ān gǎn wàng yòng zāi
现代白话:」汉文帝曰:「朕为天下守财了,安敢妄用啊!
kǒng zǐ yuē sān yī jū jiā lǐ zhì kě yí wū guān
现代白话:」孔孔子说(三一):「居家理,治可移于官。
rán zé jiā yóu guó guó yóu jiā shì yǐ jiā pín zé sī liáng qī guó luàn zé sī liáng xiāng qí yì yī yě
这句话大意是:」然则家犹国,国犹家,是以家贫则思良妻,国乱则思良相,其义一也。
fu cái huò zhī shēng jì jiān nán yǐ yòng zhī yòu wú jié
现代白话:夫财货之生,既艰难了,用之又无节;。
fán rén zhī xìng hǎo lǎn duò yǐ lǜ zhī yòu bù dǔ
现代白话:凡人之性,好懒惰了,率之又不笃;。
jiā yǐ zhèng lìng shī suǒ shuǐ hàn wèi zāi yī gǔ bù dēng zì fǔ sān èr xiāng jì gǔ jīn tóng huàn suǒ bù néng zhǐ yě jiē hū
这句话大意是:加以政令失所,水旱为灾,一谷不登,胔腐(三二)相继:古今同患,所不能止也,嗟乎!
qiě jī zhě yǒu guò shén zhī yuàn kě zhě yǒu jiān liàng zhī qíng
这句话大意是:且饥者有过甚之愿,渴者有兼量之情。
jì bǎo ér hòu qīng shí jì nuǎn ér hòu qīng yī
这句话大意是:既饱而后轻食,既暖而后轻衣。
huò yóu nián gǔ fēng ráng ér hū wū xù jī
这句话大意是:或由年谷丰穰,而忽于蓄积;。
huò yóu bù bó yōu shàn ér qīng wū shī yǔ qióng jiǒng zhī lái suǒ yóu yǒu jiàn
这句话大意是:或由布帛优赡,而轻于施与:穷窘之来,所由有渐。
gù guǎn zǐ yuē sān sān jié yǒu tiān xià ér yòng bù zú
这句话大意是:故《管子》曰(三三):「桀有天下,而用不足;。
tāng yǒu qī shí èr lǐ ér yòng yǒu yú tiān fēi dú wèi tāng yǔ shū sù yě
这句话大意是:汤有七十二里,而用有余,天非独为汤雨菽、粟也。
gài yán yòng zhī yǐ jié
这句话大意是:」盖言用之以节。
zhòng zhǎng zi yuē sān sì bào yú sì bā zhī sì bù zì yǐ qì wèi chòu
这句话大意是:《仲长子》曰(三四):「鲍鱼「四八」之肆,不自以气为臭;。
sì yí zhī rén bù zì yǐ shí wèi yì shēng xí shǐ zhī rán yě
这句话大意是:四夷之人,不自以食为异:生习使之然也。
jū jī xí zhī zhōng jiàn shēng rán zhī shì fu shú zì zhī fēi zhě yě
这句话大意是:居积习之中,见生然之事,夫孰自知非者也?
sī hé yì liǎo zhōng zhī chóng ér bù zhī lán zhī gān hu
这句话大意是:斯何异蓼中之虫,而不知蓝之甘吗?
jīn cǎi jùn jīng chuán yuán jí gē yáo xún zhī lǎo chéng yàn zhī xíng shì qǐ zì gēng nóng zhōng wū xī hǎi sì jiǔ zī shēng zhī yè mǐ bù bì shū hào yuē qí mín yào shù
这句话大意是:今采捃经传,爰及歌谣,询之老成,验之行事,起自耕农,终于醯、醢「四九」,资生之业,靡不毕书,号曰《齐民要术》。
fán jiǔ shí èr piān shù sān wǔ wèi shí juǎn
这句话大意是:凡九十二篇,束(三五)为十卷。
juǎn shǒu jiē yǒu mù lù wū wén suī fán xún lǎn chà yì
这句话大意是:卷首皆有目录,于文虽烦,寻览差易。
qí yǒu wǔ gǔ guǒ luǒ fēi zhōng guó wǔ suǒ zhí zhě cún qí míng mù ér yǐ
这句话大意是:其有五谷、果、蓏非中国「五0」所殖者,存其名目而已;。
zhǒng shì zhī fǎ gài wú wén yān
现代白话:种莳之法,盖无闻呢。
shě běn zhú mò xián zhé suǒ fēi rì fù suì pín jī hán zhī jiàn gù shāng gǔ zhī shì què ér bù lù
这句话大意是:舍本逐末,贤哲所非,日富岁贫,饥寒之渐,故商贾之事,阙而不录。
huā cǎo zhī liú kě yǐ yuè mù tú yǒu chūn huā ér wú qiū shí pǐ zhū fú wěi gài bù zú cún
现代白话:花草之流,能够悦目,徒有春花,而无秋实,匹诸浮伪,盖不足存。
bǐ yì xiǎo shì jiā tóng wǔ yī wèi gǎn wén zhī yǒu shi gù dīng níng zhōu zhì yán tí qí ěr měi shì zhǐ chì bù shàng fú cí
这句话大意是:鄙意晓示家童「五一」,未敢闻之有识,故丁宁周至,言提其耳,每事指斥,不尚浮辞。
lǎn zhě wú huò chī yān
现代白话:览者无或嗤呢。
yī jiàn shǐ jì píng zhǔn shū gài cáng zuò cáng gài
这句话大意是:(一)见《史记‧平准书》,「盖藏」作「藏盖」。
èr ruò jīn chāo zuò ruò gǔ gǔ shì yǎn wén
这句话大意是:(二)「若」,金抄作「若古」,「古」是衍文;。
míng chāo hú xiāng běn jīn dǎi běn yòu é ruò wèi zhě biàn chéng zhě gǔ bù tōng
这句话大意是:明抄、湖湘本、《津逮》本又讹「若」为「者」,变成「者古」,不通;。
zhāng xiào zuò zhě ruò
这句话大意是:张校作「者若」。
àn shǐ jì píng zhǔn shū rú chún zhù de yuán wén shì qí děng wú yǒu guì jiàn gù wèi zhī qí mín ruò jīn yán píng mín yǐ
现代白话:按《史记‧平准书》如淳注的原文是:「齐等无有贵贱,故谓之齐民,若今言平民了。
zhāng xiào duō zhě zì yì tōng gù cóng zhāng xiào
这句话大意是:」张校多「者」字亦通,故从张校。
sān zhù zhōng sān mín zì yuán jūn zuò rén xì táng rén bì táng tài zōng lǐ shì mín zhī míng gǎi sòng yǐ hòu yī zhí yán yòng wèi gǎi
这句话大意是:(三)注中三「民」字,原均作「人」,系唐人避唐太宗李世民之名改,宋以后一直沿用未改。
shǐ jì píng zhǔn shū yuán wén zuò mín zī jù yǐ gǎi fù
这句话大意是:《史记‧平准书》原文作「民」,兹据以改复。
sì jīn chāo huáng xiào zhāng xiào zuò shì míng chāo hú xiāng běn děng zuò shí
这句话大意是:(四)金抄、黄校、张校作「是」,明抄、湖湘本等作「食」。
àn běn duàn quán wén xì jié yǐn zì hàn shū shí huò zhì cǐ jù shí huò zhì yuán wén shì shùn mìng hòu jì yǐ lí mín zǔ jī shì wèi zhèng shǒu
这句话大意是:按本段全文系节引自《汉书‧食货志》,此句《食货志》原文是:「舜命后稷,以黎民祖饥,是为政首。
yào shù jì shān qù yǐ lí mín zǔ jī yīng yǐ míng chāo zuò shí wèi zhǎng gù cóng míng chāo
这句话大意是:」《要术》既删去「以黎民祖饥」,应以明抄作「食」为长,故从明抄。
wǔ jiàn guǎn zǐ kuí duó piān yòu jiàn qīng zhòng jiǎ piān wén zì shāo yì
这句话大意是:(五)见《管子‧揆度》篇,又见《轻重甲》篇,文字稍异。
xià miàn cāng lǐn shí yún yún jiàn guǎn zǐ mù mín piān èr zhī zì shàng jūn duō zé zì
这句话大意是:下面「仓廪实」云云,见《管子‧牧民》篇,二「知」字上均多「则」字。
liù lùn yǔ wēi zǐ piān zǐ lù cóng kǒng zǐ ér hòu yù zhàng rén yǐ zhàng hé diào
这句话大意是:(六)《论语‧微子》篇:「子路从(孔子)而后,遇丈人以杖荷𦰏。
zǐ lù wèn yuē zi jiàn fū zǐ hu
现代白话:子路问曰:「子见孔子吗?
zhàng rén yuē sì tǐ bù qín wǔ gǔ bù fēn shú wèi fū zǐ
现代白话:」丈人曰:「四体不勤,五谷不分,孰为孔子?
qī jiàn zuǒ chuán xuān gōng shí èr nián rén shēng zuò mín shēng
这句话大意是:(七)见《左传‧宣公》十二年,「人生」作「民生」。
yào shù zuò rén kě néng yě shì táng rén bì gǎi de
这句话大意是:《要术》作「人」,可能也是唐人避改的。
bā míng chāo hú xiāng běn wú gǔ zì jīn chāo jí ji yào yǐn yǒu
这句话大意是:(八)明抄、湖湘本无「古」字,金抄及《辑要》引有。
jiǔ gù lǐ kuī ér xióng zhū hóu jié cǎi zì hàn shū shí huò zhì
这句话大意是:(九)「故李悝……而雄诸侯」,节采自《汉书‧食货志》。
shí huò zhì yuán wén shì lǐ kuī wèi wèi wén hóu zuò jǐn dì lì zhī jiào guó yǐ fù qiáng
这句话大意是:《食货志》原文是:「李悝为魏文侯作尽地力之教,……国以富强。
jí qín xiào gōng yòng shāng jūn jí gēng zhàn zhī shǎng qīng lín guó ér xióng zhū hóu
这句话大意是:及秦孝公用商君,……急耕战之赏,……倾邻国而雄诸侯。
shí jiàn huái nán zǐ sì bù cóng kān běn xiū wu xun wén zì shāo yì
这句话大意是:(十)见《淮南子》(《四部丛刊》本)《修务训》,文字稍异。
qí zhōng yáng xū zuò yáng miǎn zì shū wú miǎn zì yí wù
这句话大意是:其中「阳盱」作「阳眄」,字书无「眄」字,疑误。
shí yī duò shū jīng jí zhì zhe lù yǒu zhòng zhǎng zi chāng yán shí èr juǎn
这句话大意是:(十一)《隋书‧经籍志》著录有《仲长子昌言》十二卷。
chāng yán xì dōng hàn zhòng zhǎng tǒng zhuàn xiàn yǐ shī chuán
这句话大意是:《昌言》系东汉仲长统撰,现已失传。
hòu hàn shū zhòng zhǎng tǒng chuán cǎi lù qí chāng yán zhōng lǐ luàn děng sān piān shì jí xiǎo yī bù fèn
这句话大意是:《后汉书‧仲长统传》采录其《昌言》中《理乱》等三篇,是极小一部分。
táng wèi zhēng děng qún shū zhì yào zhōng shōu yǒu zhòng zhǎng zi chāng yán yǔ cuī shí zhèng lùn hé chéng yī juàn yì jí jiǎn lüè
这句话大意是:唐‧魏征等《群书治要》中收有「《仲长子昌言》」,与崔寔《政论》合成一卷,亦极简略。
yào shù suǒ yǐn zhòng zhǎng tǒng gè tiáo jūn bù jiàn cǐ èr shū suǒ cǎi lù
这句话大意是:《要术》所引仲长统各条,均不见此二书所采录。
qí yǐn wén yǐn dào nǎ lǐ wèi zhǐ zhǐ néng zhǔ guān de jiù wén yì tuī duàn
这句话大意是:其引文引到哪里为止,只能主观地就文义推断。
shí èr qiào zi huò chū sān guó shǔ qiào zhōu huò chū tā rén
这句话大意是:(十二)《谯子》,或出三国蜀谯周,或出他人。
shū yǐ yì
这句话大意是:书已佚。
shí sān gè běn jūn zuò yǒu ji yào yǐn zuò wú
这句话大意是:(十三)各本均作「有」,《辑要》引作「无」。
bù zhī bù yī xún xià jù lì yīng zuò bù zhī zé bù yī jiě shì bù zuò kě yǐ bù zhī bù yī jiě shì zé cǐ chù yīng zuò wú
现代白话:「不织不衣」,循下句例应作「不织则不衣」解释,不作「能够不织不衣」解释,则此处应作「无」。
shí sì zhāo cuò yǔ jié yǐn zì hàn shū shí huò zhì wén zì wú shén chà bié
这句话大意是:(十四)晁错语节引自《汉书‧食货志》,文字无甚差别。
shí wǔ liú táo yǔ jiàn hòu hàn shū liú táo chuán wén tóng
这句话大意是:(十五)刘陶语见《后汉书‧刘陶传》,文同。
shí liù chén sī wáng jí cáo zhí zi jiàn
这句话大意是:(十六)陈思王即曹植(子建)。
jīn chuán cáo zi jiàn jí yǐ fēi wán zhì bù zài cǐ duàn yǔ jù
这句话大意是:今传《曹子建集》,已非完帙,不载此段语句。
yì wén lèi jù juǎn wǔ hán yǐn cáo zhí suǒ shàng biǎo zhōng yǒu cǐ jì zài wén jù shāo yì bìng yǒu tuō wén
这句话大意是:《艺文类聚》卷五「寒」引曹植所上表中有此记载,文句稍异,并有脱文。
shí qī jīn chāo míng chāo zuò cháng gèng
这句话大意是:(十七)金抄、明抄作「尝更」;。
huáng xiào zuò cháng gèng cháng yīng zuò cháng
这句话大意是:黄校作「常更」,「常」应作「尝」;。
hú xiāng běn jīn dǎi běn děng zuò cháng gēng é
这句话大意是:湖湘本、《津逮》本等作「常耕」,讹。
sòng lù diàn pí yā juǎn wǔ dī yǐn yào shù suī wèi biāo míng shí chū yào shù zuò gèng cháng lù yóu gǎn jiù shī zì zhù yǐn yào shù yì zuò gèng cháng zhèng míng jīn chāo de zhèng què
这句话大意是:宋陆佃《埤雅》卷五「羝」引《要术》(虽未标明,实出《要术》)作「更尝」,陆游《感旧》诗自注引《要术》亦作「更尝」,证明金抄的正确。
yīn tāng shǔ yáng yùn gèng shǔ gēng yùn gǔ yùn yáng gēng tóng bù gù tāng gēng xiāng xié zhèng hé gǔ yàn xíng shì
这句话大意是:因「汤」属阳韵,「更」属庚韵,古韵阳、庚同部,故汤、更相协,正合古谚形式。
hòu shì tāng cháng xiāng xié nǎi dào cháng gèng wèi gèng cháng
这句话大意是:后世汤、尝相协,乃倒「尝更」为「更尝」。
shí bā huáng xiào zhāng xiào míng chāo zuò wú cǐ zì wù
这句话大意是:(十八)黄校、张校、明抄作「」,无此字,误;。
jīn chāo hú xiāng běn zuò zì kǒng cóng zi yuán wén yì zuò zì yīn zì shì mǔ chù de tōng chēng zī jù gǎi
这句话大意是:金抄、湖湘本作「牸」,《孔丛子》原文亦作「牸」,音字,是母畜的通称,兹据改。
shí jiǔ míng chāo hú xiāng běn zuò luán shì shuāng shēng zǐ wù
这句话大意是:(十九)明抄、湖湘本作「孪」,是双生子,误;。
jīn chāo jīn dǎi běn děng jí sān guó zhì wèi zhì yǐn wèi lüè jūn zuò luán zhǐ qún de guò fēn dié dié fèi liào zī jù gǎi
这句话大意是:金抄、《津逮》本等及《三国志‧魏志》引《魏略》均作「孪」,指裙的过分褶叠费料,兹据改。
èr shí jī jīn chāo míng chāo zuò zhǒng wù
这句话大意是:(二十)「积」,金抄、明抄作「种」,误;。
jù hú xiāng běn děng jí hòu hàn shū cuī shí chuán gǎi zhèng
这句话大意是:据湖湘本等及《后汉书‧崔寔传》改正。
èr yī yǐng míng chāo hú xiāng běn děng zuò yǐng wù
这句话大意是:(二一)「颍」,明抄、湖湘本等作「颖」,误;。
jù jīn chāo jiàn xi běn jí hàn shū huáng bà chuán gǎi zhèng
这句话大意是:据金抄、渐西本及《汉书‧黄霸传》改正。
èr èr jīn chāo huáng xiào zhāng xiào zuò shù tóng hàn shū gōng suì chuán
这句话大意是:(二二)金抄、黄校、张校作「树」,同《汉书‧龚遂传》;。
míng chāo hú xiāng běn děng zuò zhū
这句话大意是:明抄、湖湘本等作「株」。
èr sān jīn chāo jí ji yào yǐn yào shù zuò wǔ jī tā běn zuò wǔ mǔ jī
这句话大意是:(二三)金抄及《辑要》引《要术》作「五鸡」,他本作「五母鸡」。
àn yào shù wén jù quán tóng hàn shū gōng suì chuán gōng suì chuán yì wú mǔ zì gù cóng jīn chāo
这句话大意是:按《要术》文句全同《汉书‧龚遂传》,《龚遂传》亦无「母」字,故从金抄。
èr sì jīn chāo huáng xiào míng chāo zuò tóng zhǒng zhāng xiào zuò tóng zhǒng hú xiāng běn jīn dǎi běn děng zuò tóng huī
这句话大意是:(二四)金抄、黄校、明抄作「僮种」,张校作「童种」,湖湘本、《津逮》本等作「童恢」。
zī cóng jīn chāo cān kàn zhù shì sān sì
这句话大意是:兹从金抄,参看注释〔三四〕。
èr wǔ míng chāo wù zuò jù jīn chāo hú xiāng běn děng jí wèi zhì dù jī chuán gǎi zhèng
这句话大意是:(二五)明抄误作「」,据金抄、湖湘本等及《魏志‧杜畿传》改正。
èr liù gè běn jūn zuò yí é
这句话大意是:(二六)各本均作「柂」,讹。
shuō wén lí luò yě
这句话大意是:《说文》:「杝,落也。
tōng sú wén chái yuán yuē lí
这句话大意是:」《通俗文》:「柴垣曰杝。
jí lí ba
这句话大意是:」即篱笆。
yīn zhì yòu yīn yí
这句话大意是:音豸,又音移。
duàn yù cái zhù shuō wén qí mín yào shù yǐn zhòng zhǎng zi yuē yí luò bù wán yí zhě lí zhī wù
这句话大意是:段玉裁注《说文》:「《齐民要术》引《仲长子》曰:「柂落不完,……」柂者,杝之误。
zī jù gǎi
这句话大意是:」兹据改。
èr qī míng chāo zuò zhí zī yī jīn chāo zuò zhí
这句话大意是:(二七)明抄作「植」,兹依金抄作「殖」。
èr bā jiàn shàng shū wú yì piān
这句话大意是:(二八)见《尚书‧无逸》篇。
èr jiǔ jiàn xiào jīng shù rén zhāng yīn zuò fēn
这句话大意是:(二九)见《孝经‧庶人章》,「因」作「分」。
àn cǐ zì yǒu jīn gǔ wén zhī yì jīn wén zuò fēn gǔ wén zuò yīn
这句话大意是:按此字有今、古文之异,今文作「分」,古文作「因」。
yào shù cǎi yòng gǔ wén
这句话大意是:《要术》采用古文。
jīn běn xiào jīng wèi lǐ lōng jī táng xuán zōng zhù běn cǎi yòng jīn wén zuò fēn
这句话大意是:今本《孝经》为李隆基(唐玄宗)注本,采用今文作「分」。
sān shí jiàn lùn yǔ yán yuān piān
这句话大意是:(三十)见《论语‧颜渊》篇。
sān yī kǒng zǐ yǔ chū xiào jīng guǎng yáng míng zhāng zhì shàng duō gù zì
这句话大意是:(三一)孔子语出《孝经‧广扬名章》,「治」上多「故」字。
cǐ gù zì hú xiāng běn děng yǒu jīn chāo huáng xiào míng chāo wú
这句话大意是:此「故」字湖湘本等有,金抄、黄校、明抄无。
xiào jīng xíng bǐng shū xiān rú yǐ wèi jū jiā lǐ xià què yī gù zì yù zhù jiā zhī
这句话大意是:《孝经》邢昺疏:「先儒以为「居家理」下阙一「故」字,御注加之。
yù zhù jí lǐ lōng jī zhù
这句话大意是:」「御注」即李隆基注。
kě jiàn cǐ zì yuán lái méi yǒu shǐ jiā wū táng
这句话大意是:可见此字原来没有,始加于唐。
hú xiāng běn děng jù jiā fēi
这句话大意是:湖湘本等据加,非。
sān èr jīn chāo huáng xiào zhāng xiào zuò lǚ míng chāo hú xiāng běn děng zuò fǔ
这句话大意是:(三二)金抄、黄校、张校作「履」,明抄、湖湘本等作「腐」。
àn zì yīn cī zhǐ shī tǐ fǔ làn yǔ fǔ wèi fù cí zì kě jiě shì
这句话大意是:按「胔」音疵,指尸体腐烂,与「腐」为复词,自可解释。
lǚ shì bù lǚ
这句话大意是:「履」是步履,。
zì lǚ xiāng jì
这句话大意是:「胔履相继」,。
suī kě jiě shì wèi fǔ shī rú bù lǚ zhī xiāng jì
这句话大意是:虽可解释为腐尸如步履之相继,。
jiē zhǒng ér lái
这句话大意是:接踵而来,。
rú xīn táng shū li qī yún chuán suǒ wèi sǐ xǐ zhǒng lù
这句话大意是:如《新唐书‧李栖筠传》所谓「死徙踵路」,。
yì jí juǎn èr zhǒng yù piān è sǐ mǎn dào
这句话大意是:亦即卷二《种芋》篇「饿死满道,。
bái gǔ jiāo héng de yì sī
这句话大意是:白骨交横」的意思,。
dàn yǐ zuò fǔ jiào míng yǔn
这句话大意是:但以作「腐」较明允,。
gù cóng míng chāo
这句话大意是:故从明抄。
sān sān guǎn zǐ juǎn èr sān de shù piān xī zhě jié bà yǒu tiān xià ér yòng bù zú
这句话大意是:(三三)《管子》卷二三《地数》篇:「昔者桀霸有天下,而用不足;。
tāng yǒu qī shí lǐ zhī báo ér yòng yǒu yú tiān fēi dú wèi tāng yǔ shū sù ér de fēi dú wèi tāng chū cái wù yě
这句话大意是:汤有七十里之薄,而用有余,天非独为汤雨菽、粟,而地非独为汤出财物也。
sān sì zhòng zhǎng zi yǔ bù jiàn jīn chuán zhòng zhǎng tǒng chāng yán yǐ zài xiào jì shí yī shuō míng
这句话大意是:(三四)《仲长子》语,不见今传仲长统《昌言》,已在校记(十一)说明。
cǐ duàn yǔ jù jiū jìng zhì hé chù zhǐ wèi zhòng zhǎng zi yuán wén hěn nán què dìng
这句话大意是:此段语句,究竟至何处止为《仲长子》原文,很难确定。
xiàn zài zàn jiāng quán duàn zuò wèi zhòng zhǎng zi yuán wén
这句话大意是:现在暂将全段作为《仲长子》原文。
sān wǔ jīn chāo zuò shù tā běn zuò fēn
这句话大意是:(三五)金抄作「束」,他本作「分」。
dāng shí xiě shū quán shù chéng juǎn gù cóng jīn chāo
这句话大意是:当时写书卷束成「卷」,故从金抄。
yī hàn shū shí huò zhì yáo mìng sì zǐ yǐ jìng shòu mín shí
这句话大意是:「一」《汉书‧食货志》:「尧命四子,以敬授民时。
sì zǐ zhǐ xī zhòng xī shū hé zhòng hé shū hòu yì jiǎn chēng xī hé
这句话大意是:」四子指羲仲、羲叔、和仲、和叔,后亦简称羲和。
shì chū shàng shū yáo diǎn jì zài yáo mìng sì rén lí dìng chūn xià qiū dōng sì shí yǐ zhèng nóng shí
这句话大意是:事出《尚书‧尧典》,记载尧命四人厘定春夏秋冬四时,以正农时。
èr hàn shū shí huò zhì yǔ píng hóng shuǐ dìng jiǔ zhōu zhì tǔ tián wàn guó zuò yì
这句话大意是:「二」《汉书‧食货志》:「禹平洪水,定九州,制土田,……万国作乂。
shì chū yǔ gòng
这句话大意是:」事出《禹贡》。
yì shì zhì lǐ de yì sī
这句话大意是:「乂」是治理的意思。
sān jì tōng jì bú shì jì sì
这句话大意是:「三」「祭」通「际」,不是祭祀。
sāng lín zhī jì huái nán zǐ xiū wu xun zuò sāng shān zhī lín ér zhǔ shù xun jìng zuò sāng lín zhī jì
这句话大意是:「桑林之祭」,《淮南子‧修务训》作「桑山之林」,而《主术训》迳作「桑林之际」。
yòu běn jīng xun qín jí qín zì fēng xī dà zhū wū sāng lín
这句话大意是:又《本经训》:「禽(即擒字)封狶(大猪)于桑林。
gāo yòu zhù sāng lín tāng suǒ dǎo hàn sāng shān zhī lín
这句话大意是:」高诱注:「桑林,汤所祷旱「桑山之林」。
gù sāng lín zhī jì yì jí sāng shān zhī lín jì
这句话大意是:」故「桑林之祭」,意即桑山之林际。
chūn qiū fán lù juǎn shí liù jì yì jì zhī wèi yán jì yě
这句话大意是:《春秋繁露》卷十六《祭义》:「祭之为言,际也。
guǎng yā shì yán jì jì yě
这句话大意是:」《广雅‧释言》:「祭,际也。
shàng wén yǐ shēn jiě wū yáng xū zhī hé huái nán zǐ gāo yòu zhù wèi zhì shuǐ jiě dǎo yǐ shēn wèi zhì
这句话大意是:」上文「以身解于阳盱之河」,《淮南子》高诱注:「为治水解祷,以身为质。
jiě dú jiě chú zhī jiě
这句话大意是:解读解除之解。
wèi yǐ shēn wèi zhì wèi jiě chú hóng shuǐ zāi hài qí dǎo yě jiù shì jué xīn yào bǎ hóng shuǐ zhì hǎo bù xī juān qū xiàn shēn zhī yì
这句话大意是:」谓以身为质,为解除洪水灾害祈祷,也就是决心要把洪水治好,不惜捐躯献身之意。
yáng xū hé gāo zhù zài qín dì
这句话大意是:阳盱河,高注:「在秦地。
xū yīn xū
这句话大意是:」盱音吁。
sì qiú shàn xū yào dé dào mǎn zú shēng huó guò de hǎo
这句话大意是:「四」「求赡」,需要得到满足,生活过得好。
wǔ gāo yòu zhù liè yè yě
这句话大意是:「五」高诱注:「烈,业也。
liù fǔ guǐ gǔ shí shèng shí wù de qì jù zhú mù zhì huò tóng zhì
这句话大意是:「六」「簠、簋」,古时盛食物的器具,竹木制或铜制。
fǔ yīn fu wài fāng nèi yuán
这句话大意是:簠,音甫,外方内圆;。
guǐ yīn guǐ wài yuán nèi fāng
这句话大意是:簋,音轨,外圆内方。
dàn xíng zhì yì yǒu xiǎo yì zhě
这句话大意是:但型制亦有小异者。
qī fǔ zhōng gǔ shí liáng qì míng chēng
这句话大意是:「七」「釜」、「钟」,古时量器名称。
fǔ shì liù dòu sì shēng zhōng shì liù shí sì dòu
这句话大意是:釜是六斗四升,钟是六石四斗。
zuǒ chuán zhāo gōng sān nián qí jiù sì liàng dòu qū fǔ zhōng
这句话大意是:《左传‧昭公三年》:「齐旧四量:豆、区、釜、钟。
sì shēng wèi dòu gè zì qí sì yǐ dēng wū fǔ fǔ shí zé zhōng
这句话大意是:四升为豆,各自其四,以登于釜,釜十则钟。
bā shàng yáo xìng wàng xiǎng de yì sī
这句话大意是:「八」「尚」,侥幸妄想的意思。
hàn shū xù chuán shàng shàng yuè qí yì
这句话大意是:《汉书‧叙传上》:「尚粤其义。
yán shī gǔ zhù shàng zhù jǐ yě yuàn yě
这句话大意是:」颜师古注:「尚,庶几也,愿也。
shī jīng wèi fēng tù yuán kǒng yǐng dá shū yì yuē zhù xìng yě
这句话大意是:」《诗经‧卫风‧兔爰》孔颖达疏:「易曰:庶,幸也;。
jǐ jì yě
这句话大意是:几,觊也。
shì zhù jǐ zhě xìng jì zhī yì yě
这句话大意是:是庶几者,幸觊之意也。
shàng wén shěn fu shì hé kuàng de yì sī
这句话大意是:」上文「矧夫」是何况的意思。
jiǔ yì sù zhǐ xiē sù shí yǒu yuǎn jìn yīn wèi zǒu de kuài de yǐ gǎn dào qián zhàn zǒu de màn de hái diào zài hòu tóu zhè shì duì xià yī jù zuò bǐ yù
这句话大意是:「九」「异宿」,指歇宿时有远近,因为走得快的已赶到前站,走得慢的还掉在后头,这是对下一句作比喻。
yī duǎn hè cū má duǎn yī
这句话大意是:「一0」「短褐」,粗麻短衣。
yī yī zhào guò hàn wǔ dì shí rèn sōu sù dū wèi zhōng yāng gāo jí nóng guān céng zǒng jié nóng mín jīng yàn chuàng zhì chéng yī zhǒng sān lí gòng yī niú de xīn nóng jù jí jīn lóu chē jiàn juǎn yī gēng tián piān yǐn cuī shí zhèng lùn wén
这句话大意是:「一一」赵过,汉武帝时任「搜粟都尉」(中央高级农官),曾总结农民经验创制成一种「三犁共一牛」的新农具(即今耧车),见卷一《耕田》篇引崔寔《政论》文。
tā jiào dǎo hé tuī guǎng dài tián fǎ hé zhè zhǒng xīn nóng jù de shì jī yǔ chéng xiào hàn shū shí huò zhì yǒu xiáng xì jì shù juǎn yī zhǒng gǔ piān yǐn zài qí quán wén
这句话大意是:他教导和推广「代田法」和这种新农具的事迹与成效《汉书‧食货志》有详细记述(卷一《种谷》篇引载其全文)。
dàn niú gēng bù shǐ wū zhào guò zhào guò zhǐ shì zài yuán yǐ yòng niú gēng de jī chǔ shàng yǒu suǒ gǎi jìn
这句话大意是:但牛耕不始于赵过,赵过只是在原已用牛耕的基础上有所改进。
yī èr jiān shì xì juàn dú shì zhú mù jiǎn yǒu zhǐ yǐ qián de wén zì xiě zài zhè xiē shàng miàn jí suǒ wèi zhú bó
这句话大意是:「一二」「缣」是细绢,「牍」是竹木简,有纸以前的文字,写在这些上面,即所谓「竹、帛」。
qí quē diǎn shì jiān bó guì zhú mù jiǎn bèn zhòng
这句话大意是:其缺点是缣帛贵,竹、木简笨重。
fāng shì bǐ de yì sī
这句话大意是:「方」是「比」的意思。
zhè shì shuō zì dōng hàn cài lún yòng zhí wù xiān wéi gǎi jìn zào zhǐ fāng fǎ hòu bǐ qǐ guò qù lái jiù méi yǒu yòng jiān dú nà yàng fán fèi le
这句话大意是:这是说自东汉蔡伦用植物纤维改进造纸方法后,比起过去来,就没有用「缣、牍」那样烦费了。
shì jiàn hòu hàn shū cài lún chuán
这句话大意是:事见《后汉书‧蔡伦传》。
yī sān xi hàn xuān dì shí gěng shòu chāng jiàn yì zài biān jùn xiū jiàn cāng kù gǔ jiàn shí yǐ jiào gāo de jià gé mǎi jìn guì shí yǐ jiào dī de jià gé mài chū yǐ diào jié liáng jià jiào zuò cháng píng cāng
这句话大意是:「一三」西汉宣帝时,耿寿昌建议在边郡修建仓库,谷贱时以较高的价格买进,贵时以较低的价格卖出,以调节粮价,叫做「常平仓」。
shì jiàn hàn shū shí huò zhì
这句话大意是:事见《汉书‧食货志》。
yī sì sāng hóng yáng de jūn shū fǎ zài jīng guò shì bàn jiē duàn hòu wū hàn wǔ dì yuán fēng yuán nián gōng yuán qián yī yī nián zhèng shì shī xíng wū quán guó
这句话大意是:「一四」桑弘羊的「均输法」,在经过试办阶段后,于汉武帝元封元年(公元前一一○年)正式施行于全国。
bàn fǎ shì bǎ gè dì yī xiàng wèi shāng rén suǒ zhēng gòu fàn yùn móu lì de chǎn pǐn
这句话大意是:办法是把各地一向为商人所争购贩运牟利的产品,。
liè wèi rén mín xiàng zhèng fǔ jiǎo nà de shí wù gòng fù jí jiāng yuán zhēng gòng fù de pǐn lèi gǎi biàn
这句话大意是:列为人民向政府缴纳的实物贡赋(即将原征贡赋的品类改变),。
yóu zhèng fǔ zhí jiē zhēng shōu zhǎng wò
这句话大意是:由政府直接征收掌握,。
chú yī bù fen àn xū yào jìng yùn jīng dū zhǎng ān wài
这句话大意是:除一部分按需要迳运京都长安外,。
qí yú dōu yóu dāng de zhuǎn yùn dào shì jià jiào gāo de dì fāng mài qù
这句话大意是:其余都由当地转运到市价较高的地方卖去,。
bǎ qián jiāo huí zhōng yāng
这句话大意是:把钱交回中央。
zhè jiù shì suǒ wèi jūn shū
这句话大意是:这就是所谓「均输」。
zhǔ yào mù dì zài píng yì wù jià fáng zhǐ shāng rén tóu jī dǎo bǎ ér zēng jiā zhōng yāng shōu rù
这句话大意是:主要目的在平抑物价,防止商人投机倒把,而增加中央收入。
shì jiàn shǐ jì píng zhǔn shū jí hàn shū shí huò zhì
这句话大意是:事见《史记‧平准书》及《汉书‧食货志》。
yī wǔ cháng shì céng jīng gèng shì jīng lì
这句话大意是:「一五」「尝」是曾经,「更」是经历。
zhè jù gǔ yǔ shì shuō jí shǐ cōng míng rú yǔ tāng zhōng bù rú qīn shēn shí jiàn de lái de zhī shi gāo míng
这句话大意是:这句古语是说,即使聪明如禹汤,终不如亲身实践得来的知识高明。
yī liù fán chí kǒng zǐ dì zǐ shì jiàn lùn yǔ zǐ lù piān
这句话大意是:「一六」樊迟,孔子弟子,事见《论语‧子路》篇。
yī qī yī dùn chūn qiū shí rén zài yī shì jīn shān xī lín yī xiàn yī shuō ān zé xiàn mù yǎng niú yáng zhì fù
这句话大意是:「一七」猗顿,春秋时人,在猗氏(今山西临猗县,一说安泽县)牧养牛羊致富。
shì chū kǒng cóng zi juǎn wǔ chén shì yì piān yǒu jiào xiáng jì zài
这句话大意是:事出《孔丛子》卷五《陈士义》篇,有较详记载。
suǒ zài táo zhū gōng jí fàn lǐ yǔ zuò zi yù sù fù dāng chù wǔ zì
这句话大意是:所载陶朱公(即范蠡)语作:「子欲速富,当畜五牸。
yào shù juǎn liù yǎng niú mǎ lǘ luó piān zài yǐn cǐ jù tóng kǒng cóng zi
这句话大意是:」《要术》卷六《养牛马驴骡》篇再引此句同《孔丛子》。
wǔ zì jù yǎng niú mǎ lǘ luó piān zhù wén zhǐ niú mǎ zhū yáng lǘ wǔ zhǒng mǔ chù
这句话大意是:「五牸」,据《养牛马驴骡》篇注文,指牛、马、猪、羊、驴五种母畜。
shǐ jì huò zhí liè chuán jí hàn shū shí huò zhì jūn chēng yī dùn yǐ yán yè zhì fù wú fán zhí niú yáng zhì fù shuō fǎ
这句话大意是:《史记‧货殖列传》及《汉书‧食货志》均称猗顿以盐业致富,无繁殖牛羊致富说法。
yī bā rèn yán zì hàn guāng wǔ chū nián zhì hàn míng dì yǒng píng shí yī nián gōng yuán liù shí bā nián bìng zú lì rèn jiǔ zhēn wǔ wēi yǐng chuān hé nèi sì jùn tài shǒu
这句话大意是:「一八」任延,自汉光武初年至汉明帝永平十一年(公元六十八年)病卒,历任九真、武威、颍川、河内四郡太守。
zài jiǔ zhēn sì nián
这句话大意是:在九真四年。
shì jiàn hòu hàn shū jí dōng guān hàn jì rèn yán chuán
这句话大意是:事见《后汉书》及《东观汉记‧任延传》。
nǎi lìng zhù zuò tián qì jiào zhī kěn pì suì suì kāi guǎng bǎi xìng chōng gěi yī duàn wén zì jiàn wū hòu hàn shū rèn yán chuán zhǐ rèn yán
这句话大意是:「乃令铸作田器,教之垦辟,岁岁开广,百姓充给」一段文字,见于《后汉书‧任延传》,指任延。
wáng jǐng shì jī yǔ cǐ xiāng lèi gù yào shù lián lèi bìng chēng cān kàn zhù shì yī jiǔ
这句话大意是:王景事迹,与此相类,故《要术》连类并称,参看注释「一九」。
sān bǎi nián hòu shù yì qī qiān jū qí de jì shù zì rèn yán jiào dǎo lí gēng yǐ lái yǒu bái tián chì tián de liǎng shú dào mǐ bù wài sàn héng wèi fēng guó cān kàn juǎn shí dào èr zhù shì yī
这句话大意是:三百年后俞益期迁居其地,记述自任延教导犁耕以来,有「白田」、「赤田」的两熟稻,「米不外散,恒为丰国」(参看卷十「稻〔二〕」注释「一」)。
yī jiǔ wáng jǐng shì dōng hàn zhù míng shuǐ lì zhuān jiā zhì lǐ huáng hé zhe yǒu gōng jī
这句话大意是:「一九」王景是东汉著名水利专家,治理黄河,著有功绩。
hòu hàn shū wáng jǐng chuán chēng jǐng wū hàn zhāng dì jiàn chū bā nián gōng yuán bā shí sān nián rèn lú jiāng tài shǒu xiān shì bǎi xìng bù zhī niú gēng zhì dì lì yǒu yú ér shí cháng bù zú
这句话大意是:《后汉书‧王景传》称景于汉章帝建初八年(公元八十三年)任庐江太守,「先是,百姓不知牛耕,致地力有余,而食常不足。
jùn jiè yǒu chu xiāng sūn shū áo suǒ qǐ què pí dào tián jǐng nǎi qū lǜ lì mín xiū qǐ wú fèi jiào yòng lí gēng
这句话大意是:郡界有楚相孙叔敖所起芍陂稻田,景乃驱率吏民,修起芜废,教用犁耕。
yóu shì kěn pì bèi duō jìng nèi fēng gěi
这句话大意是:由是垦辟倍多,境内丰给。
què pí shì wǒ guó zuì zǎo de dà xíng xù shuǐ bēi táng bēi jìng bǎi lǐ guàn tián wàn qǐng wáng jǐng chuán li xián zhù
这句话大意是:」芍陂是我国最早的大型蓄水陂塘,「陂径百里,灌田万顷」(王景传李贤注)。
jīn ān huī shòu xiàn ān fēng táng shì qí yí zhǐ dàn yǐ yū suō hěn duō
这句话大意是:今安徽寿县安丰塘是其遗址,但已淤缩很多。
lú jiāng jùn zhì zài jīn ān huī lú jiāng xiàn
这句话大意是:庐江郡治在今安徽庐江县。
èr huáng fǔ lóng sān guó wèi shí rén jiā píng gōng yuán èr sì jiǔ zhì èr wǔ sān nián zhōng rèn tún huáng tài shǒu
这句话大意是:「二0」皇甫隆,三国魏时人,嘉平(公元二四九至二五三年)中任炖煌太守。
sān guó zhì wèi zhì juǎn shí liù cāng cí chuán zhù yǐn wèi lüè chēng chū tún huáng bù shèn xiǎo tián cháng guàn gài chù shuǐ shǐ jí rú qià rán hòu nǎi gēng
这句话大意是:《三国志‧魏志》卷十六《仓慈传》注引《魏略》称:「初,炖煌不甚晓田,常灌溉滀水,使极濡洽,然后乃耕。
yòu bù xiǎo zuò lóu lí yòng shuǐ
这句话大意是:又不晓作耧犁、用水。
jí zhǒng rén niú gōng lì jì fèi ér shōu gǔ gèng shǎo
这句话大意是:及种,人牛功力既费,而收谷更少。
lóng dào jiào zuò lóu lí yòu jiào yǎn gài
这句话大意是:隆到,教作耧犁,又教衍溉。
suì zhōng lǜ jì qí suǒ shěng yōng lì guò bàn de gǔ jiā wǔ
这句话大意是:岁终率计,其所省庸力过半,得谷加五。
xià wén jiē xù jié shěng qún liào yī shì yào shù wén jù quán tóng wèi lüè
这句话大意是:」下文接叙节省裙料一事,《要术》文句,全同《魏略》。
lóu lí jí lóu chē
这句话大意是:「耧犁」即耧车。
huáng fǔ lóng bù jǐn xiàng tún huáng de qū chuán jìn bō zhǒng qì bìng qiě hái gǎi jìn le gēng zuò hé guàn gài jì shù suǒ yǐ dé dào zēng chǎn
这句话大意是:皇甫隆不仅向炖煌地区传进播种器,并且还改进了耕作和灌溉技术,所以得到增产。
èr yī cí chōng hàn guāng wǔ shí jì wèi sà rèn guì yáng tài shǒu shì jī jiàn dōng guān hàn jì jí hòu hàn shū cí chōng chuán qián zhě jiào xiáng hòu zhě jiǎn lüè
这句话大意是:「二一」茨充,汉光武时继卫飒任桂阳太守,事迹见《东观汉记》及《后汉书‧茨充传》,前者较详,后者简略。
yào shù shuō cí chōng rèn guì yáng xiàn lìng yǔ běn chuán bù tóng
这句话大意是:《要术》说茨充任桂阳县令,与本传不同。
hé duì yào shù cái liào lái yuán shì chū dōng guān hàn jì rú fēi hàn jì yǒu cán què yí jí yào shù yǒu wù zì
这句话大意是:核对《要术》材料来源,似出《东观汉记》,如非《汉记》有残阙,疑即《要术》有误字。
guì yáng jùn zhì zài jīn hú nán chēn xiàn
这句话大意是:桂阳郡治,在今湖南郴县。
guì yáng xiàn jí jīn guǎng dōng lián xiàn
这句话大意是:桂阳县即今广东连县。
jīn jiāng nán zhī sāng cán zhī lǚ jiē chōng zhī jiào yě
这句话大意是:「今江南知桑蚕织履,皆充之教也。
dōng guān hàn jì yuán yǒu fēi yào shù suǒ jiā yuán wén shì zhì jīn jiāng nán pō zhī sāng cán zhī lǚ jiē chōng zhī huà yě
这句话大意是:」《东观汉记》原有,非《要术》所加,原文是:「至今江南颇知桑蚕织履,皆充之化也。
yīn cǐ jīn zhǐ cí chōng chuán xiě zuò de shí dài bú shì gǔ sī xié shí dài
这句话大意是:」因此「今」指《茨充传》写作的时代,不是贾思勰时代。
èr èr cuī hóng shí liù guó chūn qiū wáng yán hòu mǔ yù zhī wú dào héng qǔ pù ráng jí bài má tóu yǔ yán zhù yī
这句话大意是:「二二」崔鸿《十六国春秋》:「王延,后母遇之无道,恒取铺穰及败麻头,与延贮衣。
zhè lǐ yǐ má xǐ tóu zhù yī dāng shí méi yǒu mián huā dāng de yòu bù zhī yǎng cán yòng fèi má tóu zhuāng jìn jiā yī zhōng qǔ nuǎn
这句话大意是:」这里「以麻枲头贮衣」,当时没有棉花,当地又不知养蚕,用废麻头装进夹衣中取暖。
xǐ yīn xǐ dà má xióng zhū
这句话大意是:「枲」音喜,大麻雄株。
má xǐ tóu shì jī jī má lǚ guò chéng zhōng tī shèng xià lái de zá luàn má xiān wéi yě jiào má jiǎo
这句话大意是:「麻枲头」是缉绩麻缕过程中剔剩下来的杂乱麻纤维,也叫「麻脚」。
èr sān cū shì nán chǔ rén chēng má xié cǎo lǚ de sú míng zhè lǐ bú shì cū de yì xiě zì
这句话大意是:「二三」「麤」是南楚人称麻鞋草履的俗名,这里不是「粗」的异写字。
yáng xióng fāng yán juǎn sì fèi jù cū lǚ yě
这句话大意是:扬雄《方言》卷四:「屝、屦、麤、履也。
nán chǔ jiāng miǎn zhī jiān zǒng wèi zhī cū
这句话大意是:……南楚、江、沔之间,总谓之麤。
shǐ yóu jí jiù piān yán shī gǔ zhù cū zhě má xǐ zá lǚ zhī míng yě nán chǔ jiāng huái zhī jiān tōng wèi zhī cū
这句话大意是:」史游《急就篇》颜师古注:「麤者,麻枲杂履之名也,南楚、江、淮之间,通谓之麤。
zì yì zuò shì míng shì yī fú jīng zhōu rén yuē sī má wéi cǎo jiē tóng míng yě
这句话大意是:」字亦作「●」,《释名‧释衣服》:「荆州人曰●,丝、麻、韦、草,皆同名也。
cuò yě yán suǒ yǐ ān cuò zú yě
这句话大意是:●,措也,言所以安措足也。
shuō wén cǎo lǚ yě
这句话大意是:」《说文》:「●,艸履也。
qīng guì fù shuō wén jiě zì yì zhèng jí yǐn dōng guān hàn jì shǎo cū lǚ cǐ jù yǐ zhèng shì shuō wén zì
这句话大意是:」清桂馥《说文解字义证》即引《东观汉记》「少麤履」此句以证释说文「●」字。
guì yáng de shǔ nán chǔ cí chōng zhèng yòng le dāng de de fāng yán cí chōng chuán shì gēn jù cí chōng de cái liào xiě de
这句话大意是:桂阳地属南楚,茨充正用了当地的方言,《茨充传》是根据茨充的材料写的。
shàng wén yǔ yīn yǔ lǎn de yì sī
这句话大意是:上文「窳」,音羽,懒的意思。
èr sì zhù má jí zhù má
这句话大意是:「二四」「纻麻」即苎麻。
èr wǔ cuī shí dōng hàn hòu qī hàn huán dì shí rén zhe yǒu sì mín yuè lìng hé zhèng lùn
这句话大意是:「二五」崔寔,东汉后期汉桓帝时人,著有《四民月令》和《政论》。
èr shū jūn yǐ shī chuán yào shù gè piān jūn yǒu yǐn dào tè bié shì sì mín yuè lìng yóu wū yào shù de yǐn lù zuì zǎo bǎo cún le dà liàng de zī liào
这句话大意是:二书均已失传,《要术》各篇均有引到,特别是《四民月令》,由于《要术》的引录,最早保存了大量的资料。
cuī shí shì jī jiàn hòu hàn shū cuī shí chuán
这句话大意是:崔寔事迹见《后汉书‧崔寔传》。
wǔ yuán jùn dà zhì bāo kuò jīn nèi měng gǔ zì zhì qū wǔ yuán lín hé jí dá ěr hǎn mào míng ān lián hé qí xī bù de qū
现代白话:五原郡大致包括今内蒙古自治区五原、临河及达你罕茂明安联合旗西部地区。
èr liù huáng bà hàn wǔ dì mò nián zuò guò jūn shū zhǎng hàn xuān dì shí èr cì chū rèn yǐng chuān tài shǒu xiān hòu bā nián
这句话大意是:「二六」黄霸,汉武帝末年做过「均输长」,汉宣帝时二次出任颍川太守,先后八年。
hòu lèi qiān zhì chéng xiàng
这句话大意是:后累迁至丞相。
yào shù suǒ shù shì jī jié yǐn zì hàn shū huáng bà chuán
这句话大意是:《要术》所述事迹,节引自《汉书‧黄霸传》。
yǐng chuān jùn zhì zài jīn hé nán yǔ xiàn
这句话大意是:颍川郡治在今河南禹县。
èr qī jù hàn shū huáng bà chuán yán shī gǔ zhù
这句话大意是:「二七」据《汉书‧黄霸传》颜师古注,。
yóu tíng zhǐ chuán sòng wén shū de zhǐ xiē zhàn jí yì zhàn
这句话大意是:「邮亭」指传送文书的止歇站(即驿站),。
xiāng guān zhǐ xiāng zhèng fǔ bàn shì chù
这句话大意是:「乡官」指乡政府办事处,。
dāng rán yě bāo kuò qí jī céng xiǎo lì
这句话大意是:当然也包括其基层小吏,。
jí suǒ wèi sān lǎo zhǎng jiào huà sè fu zhǎng fù shuì su sòng yóu jiào zhǎng zhì ān
这句话大意是:即所谓「三老」(掌教化)、「啬夫」(掌赋税、诉讼)、「游徼」(掌治安)。
xià wén xiāng bù jí zhǐ xiāng bàn shì chù
这句话大意是:下文「乡部」,即指乡办事处。
èr bā gōng suì hàn xuān dì shí nián qī shí yú chū rèn bó hǎi tài shǒu
这句话大意是:「二八」龚遂,汉宣帝时年七十余,初任渤海太守。
yào shù suǒ shù shì jī chū zì hàn shū gōng suì chuán
这句话大意是:《要术》所述事迹,出自《汉书‧龚遂传》。
bó hǎi jùn yuē yǒu jīn hé běi shěng bīn hǎi dì qū
这句话大意是:渤海郡约有今河北省滨海地区。
gōng suì huáng bà shì chēng liáng lì wén xiàn shàng wǎng wǎng gōng huáng bìng chēng
这句话大意是:龚遂、黄霸,世称「良吏」,文献上往往「龚黄」并称。
èr jiǔ jí xiè zì
这句话大意是:「二九」「」即「薤」字。
sān kè zhǐ jiǎn chá kǎo hé qí shōu huò duō shǎo shì fǒu dá dào yù qī de biāo zhǔn
这句话大意是:「三0」「课」,指检查考核其收获多少,是否达到预期的标准?
xià wén dū kè zé zhǐ dū cù yǔ kè fá
这句话大意是:下文「督课」则指督促与课罚。
sān yī zhào xìn chén shāo hòu wū gōng suì céng rèn líng líng nán yáng hé nán sān jùn tài shǒu hàn yuán dì jìng níng yuán nián gōng yuán qián sān shí sān nián zhēng wèi shào fǔ
这句话大意是:「三一」召信臣,稍后于龚遂,曾任零陵、南阳、河南三郡太守,汉元帝竟宁元年(公元前三十三年)征为少府。
yào shù suǒ shù jié yǐn zì hàn shū zhào xìn chén chuán
这句话大意是:《要术》所述,节引自《汉书召信臣传》。
nán yáng jùn yǒu jīn hé nán shěng xī nán bù hé hú běi shěng běi bù piān xī de qū
这句话大意是:南阳郡有今河南省西南部和湖北省北部偏西地区。
sān èr xiāng tíng shì hàn dài xiàn yǐ xià de xíng zhèng qū huá dān wèi jí suǒ wèi shí lǐ yī tíng shí tíng yī xiāng
这句话大意是:「三二」「乡亭」是汉代县以下的行政区划单位,即所谓「十里一亭,十亭一乡」。
hàn shū bǎi guān gōng qīng biǎo yì jīng xù guà lí zhě lì yě
这句话大意是:(《汉书‧百官公卿表》)《易经‧序卦》:「离者,丽也。
shuō wén lì lǚ xíng yě
这句话大意是:《说文》:「丽,旅行也。
shī jīng xiǎo yǎ yú lì máo chuán lì lì yě
这句话大意是:」《诗经‧小雅‧鱼丽》毛《传》:「丽,历也。
shì lí jí jīng lì zhī yì
这句话大意是:」是「离」即经历之意。
yào shù yǔ chū hàn shū hàn shū xī yù chuán shàng lí yī èr xún yán shī gǔ zhù lí yì lì yě
这句话大意是:《要术》语出《汉书》,《汉书‧西域传上》「离一二旬」,颜师古注:「离,亦历也。
zhèng míng lí xiāng tíng yì jí lì xiāng tíng bú shì lí kāi xiāng tíng
这句话大意是:」证明「离乡亭」意即「历乡亭」,不是离开乡亭。
cǐ jù yì wèi zhào xìn chén jìn rù nóng cūn suí zài zhǐ sù qí zhǐ sù zhī chù jīng lì gè xiāng gè tíng hěn shǎo dāi zài tài shǒu yá mén lǐ
这句话大意是:此句意谓召信臣进入农村,随在止宿,其止宿之处,经历各乡各亭,很少呆在太守衙门里。
sān sān shuǐ mén jí shuǐ zhá
这句话大意是:「三三」「水门」即水闸。
è yīn è zuò yàn zì yòng
这句话大意是:「阏」音遏,作「堰」字用。
hàn shū yán shī gǔ zhù suǒ yǐ yōng shuǐ
这句话大意是:《汉书》颜师古注:「所以壅水。
zhōu shòu chāng hàn shū zhù xiào bǔ tí jí dī zì
这句话大意是:」周寿昌《汉书注校补》:「提即隄字。
hàn shū bǔ zhù yǐn qián dà xīn tí è jí dī yàn
这句话大意是:」《汉书补注》引钱大昕:「提阏即堤堰。
sān sì fàn yè hòu hàn shū tóng huī chuán li xián zhù chēng tóng huī xiè chéng hòu hàn shū zuò tóng zhǒng
这句话大意是:「三四」范晔《后汉书‧童恢传》李贤注称,童恢,谢承《后汉书》作「僮种」。
jù cǐ tóng zhǒng jí tóng huī yào shù cái liào shì gēn jù xiè chéng hòu hàn shū
这句话大意是:据此,僮种即童恢,《要术》材料,似根据谢承《后汉书》。
dàn yào shù suǒ xù tóng zhǒng shì jī fàn yè hòu hàn shū tóng huī chuán bù zài
这句话大意是:但《要术》所叙僮种事迹,范晔《后汉书‧童恢传》不载。
xiè chéng hòu hàn shū yǐ shī chuán xiàn zài cán cún de dōng guān hàn jì yì wú tóng zhǒng huò tóng huī chuán jì
这句话大意是:谢承《后汉书》已失传,现在残存的《东观汉记》亦无僮种或童恢传记。
èr rén guān xì jiū jìng rú hé yǐ wú cóng chá zhèng
这句话大意是:二人关系究竟如何,已无从查证。
bù qí xiàn zài jīn shān dōng jí mò xiàn
这句话大意是:不其县在今山东即墨县。
sān wǔ sān guó zhì wèi zhì cāng cí chuán jīng zhào tài shǒu jì běi yán fěi wèi liáng èr qiān dàn
这句话大意是:「三五」《三国志‧魏志‧仓慈传》:「京兆太守济北颜斐,……为良二千石。
péi sōng zhī zhù yǐn wèi lüè yán fěi zì wén lín
这句话大意是:」裴松之注引《魏略》:「颜斐,字文林。
huáng chū gōng yuán èr èr zhì èr èr liù nián chū zhuǎn wèi huáng mén shì láng hòu wèi jīng zhào tài shǒu
这句话大意是:……黄初(公元二二○至二二六年)初,转为黄门侍郎,后为京兆太守。
shǐ jīng zhào cóng mǎ chāo pò hòu mín rén duō bù zhuān wū nóng zhí
这句话大意是:始京兆从马超破后,民人多不专于农殖。
yòu lì shù sì èr qiān dàn qǔ jiě mù qián yì bù wèi mín zuò jiǔ yuǎn jì
这句话大意是:又历数四二千石,取解目前,亦不为民作久远计。
fěi dào guān nǎi lìng shǔ xiàn zhěng qiān mò shù sāng guǒ
这句话大意是:斐到官,乃令属县整阡陌,树桑果,……。
xià wén yǔ yào shù suǒ jì xiāng tóng
这句话大意是:」下文与《要术》所记相同。
dàn yào shù zuò yán péi dīng guó jūn jiào kān jì yǐ qí zì wén lín tuī zhī cǐ péi zì dāng wèi fěi zhī é zī jù wèi lüè gǎi zuò fěi
这句话大意是:但《要术》作「颜裴」,丁国钧《校勘记》:「以其字文林推之,此「裴」字当为「斐」之讹」,兹据《魏略》改作「斐」。
hàn dài de jīng zhào yǐn wèi gǎi chēng jīng zhào jùn jùn zhì zài jīn xī ān fù jìn
这句话大意是:汉代的京兆尹,魏改称京兆郡,郡治在今西安附近。
sān liù jiang zhǐ zhì chē jì yì
这句话大意是:「三六」「匠」指制车技艺。
sān qī dīng jiān shí de yì sī
这句话大意是:「三七」「丁」,坚实的意思。
sān bā wáng dān dōng hàn chū rén hòu hàn shū jí dōng guān hàn jì jūn yǒu chuán
这句话大意是:「三八」王丹,东汉初人,《后汉书》及《东观汉记》均有传。
xià wén tóng lǎn
这句话大意是:下文「」,同「懒」。
sān jiǔ dù jī dōng hàn mò wèi chū rén rèn hé dōng tài shǒu shí liù nián
这句话大意是:「三九」杜畿,东汉末魏初人,任河东太守十六年。
sān guó zhì wèi zhì yǒu chuán
这句话大意是:《三国志‧魏志》有传。
yào shù suǒ xù yǔ wèi zhì xiāng tóng
这句话大意是:《要术》所叙,与《魏志》相同。
hé dōng jùn zài jīn shān xī shěng xī nán yú
这句话大意是:河东郡在今山西省西南隅。
sì cǎo mǎ jí mǔ mǎ
这句话大意是:「四0」「草马」即母马。
sì yī shī jīng xiǎo yǎ fǔ tián céng sūn zhī yǔ rú chí rú jīng
这句话大意是:「四一」《诗经‧小雅‧甫田》:「曾孙之庾,如坻如京。
lǐn jī wèi cāng lù jī wèi yǔ
这句话大意是:」廪积为仓,露积为庾。
jīng chí jiē yǒu gāo qiū zhī yì zhè lǐ shì shuō gǔ wù duī jī de xiàng gāo qiū nà yàng xíng róng hěn duō
这句话大意是:京、坻皆有高丘之义,这里是说谷物堆积得象高丘那样,形容很多。
sì èr kū tōng kū
这句话大意是:「四二」「堀」通「窟」。
sì sān zhèng zhǐ qín wáng zhèng jí qín shǐ huáng yuán nián gōng yuán qián èr sì liù nián hán guó shuǐ lì zhuān jiā zhèng guó zhǔ chí kāi záo de zhèng guó qú
这句话大意是:「四三」「郑」,指秦王政(即秦始皇)元年(公元前二四六年)韩国水利专家郑国主持开凿的郑国渠;。
bái zhǐ hàn wǔ dì tài shǐ èr nián gōng yuán qián jiǔ shí wǔ nián bái gōng zhǔ chí xiū záo de bái qú
这句话大意是:「白」,指汉武帝太始二年(公元前九十五年)白公主持修凿的白渠。
èr qú jūn yǐn jīng shuǐ guàn gài shǐ guān zhōng nóng chǎn huò de fēng shōu
这句话大意是:二渠均引泾水灌溉,使关中农产获得丰收。
sì sì zhòng zhǎng tǒng shí qī fēng jiàn zhuāng yuán zài xíng chéng zhōng dà xiǎo zhuāng yuán zhǔ yì shǐ zhe dà liàng de hé bù shǎo de nú kè zhè lǐ yòng biān dǎ zhàng zòu de bàn fǎ duì fù tā men chōng fèn bào lù zhuāng yuán zhǔ duì nán nǚ nú kè de cán kù
这句话大意是:「四四」仲长统时期封建庄园在形成中,大小庄园主役使著大量的和不少的「奴客」,这里用鞭打、杖揍的办法对付他们,充分暴露庄园主对男女「奴客」的残酷。
sì wǔ li héng sān guó shí shì wū wú hòu chū rèn dān yáng tài shǒu
这句话大意是:「四五」李衡,三国时仕于吴,后出任丹杨太守。
wú zhì sūn xiū chuán péi sōng zhī zhù yǐn xiāng yáng jì li héng hàn mò rù wú
这句话大意是:《吴志‧孙休传》裴松之注引《襄阳记》:「李衡,……汉末入吴。
hòu cháng wèi zhū gé kè sī mǎ
这句话大意是:……后尝为诸葛恪司马。
kè bèi zhū qiú wèi dān yáng tài shǒu
这句话大意是:……恪被诛,求为丹阳太守。
héng měi yù zhì jiā qī zhé bù tīng
这句话大意是:……衡每欲治家,妻辄不听。
hòu mì qiǎn kè àn zhǐ diàn kè nú kè shí rén wū wǔ líng lóng yáng fàn zhōu shàng zuò zhái zhǒng gān jú qiān zhū
这句话大意是:后密遣客(按指「佃客」、「奴客」)十人,于武陵龙阳泛洲上作宅,种甘橘千株。
lín sǐ chì r yuē rǔ mǔ è wú zhì jiā gù qióng rú shì
现代白话:临死敕儿曰:「你母恶我治家,故穷如是。
rán wú zhōu lǐ yǒu qiān tóu mù nú bù zé rǔ yī shí suì shàng yì pǐ juàn yì kě zú yòng ěr
现代白话:然我州里有千头木奴,不责你衣食,岁上一匹绢,亦可足用耳。
wú mò héng gān jú chéng suì de juàn shù qiān pǐ jiā dào yīn zú
这句话大意是:」……吴末,衡甘橘成,岁得绢数千匹,家道殷足。
jìn xián kāng gōng yuán sān sān wǔ sān sì èr nián zhōng qí zhái shàng kū shù yóu zài
这句话大意是:晋咸康(公元三三五-三四二年)中,其宅上枯树犹在。
shuǐ jīng zhù juǎn èr qī yuán shuǐ bìng zài qí shì yuán shuǐ yòu dōng lì lóng yáng xiàn zhī fàn zhōu
这句话大意是:」《水经注》卷二七「沅水」并载其事:「沅水又东历龙阳县之泛洲。
zhōu zhǎng èr shí lǐ wú dān yáng tài shǒu li héng zhí gān wū qí shàng
这句话大意是:洲长二十里,吴丹杨太守李衡植柑于其上。
wǔ líng jùn de lóng yáng xiàn wú zhì zài jīn hú nán hàn shòu xiàn de dāng yuán jiāng rù dòng tíng hú chù
这句话大意是:」武陵郡的龙阳县,吴置,在今湖南汉寿县,地当沅江入洞庭湖处。
fàn tóng fàn fàn zhōu zhǐ hú zhōng dà piàn de yū jī zhōu
这句话大意是:「泛」同「泛」,「泛洲」指湖中大片的淤积洲。
gān jí gān zì
这句话大意是:「甘」即「柑」字。
yòu dōng jìn xí záo chǐ xiāng yáng qí jiù chuán yì zài qí shì dàn shuō hàn mò wèi dān yáng tài shǒu
这句话大意是:又东晋习凿齿《襄阳耆旧传》亦载其事,但说「汉末为丹阳太守」。
li héng qī shì xí dǔ zhī nǚ yǔ xí záo chǐ tóng zú
这句话大意是:李衡妻是习竺之女,与习凿齿同族。
sì liù héng chēng yún yún shì li héng zì jǐ cháng shuō de huà
这句话大意是:「四六」「恒称」云云,是李衡自己常说的话。
li héng sǐ hòu qí zi jiāng qiān shù gān jú de huà gào zhī mǔ qīn
这句话大意是:李衡死后,其子将千树柑橘的话告知母亲。
qí mǔ cóng qī bā nián qián hū rán bù jiàn le shí hù nú kè hé li héng cháng shuō de huà lián xì qǐ lái tuī cè shān zhī dào yǒu zài lóng yáng yíng zhí gān yuán de shì
这句话大意是:其母从七八年前忽然不见了十户「奴客」和李衡常说的话联系起来推测,才知道有在龙阳营植柑园的事。
zhè cháng shuō de huà jiù shì rǔ fù héng chēng tài shǐ gōng yán jiāng líng qiān shù jú dāng fēng jūn jiā
现代白话:这常说的话就是:「你父恒称太史公言:「江陵千树橘,当封君家。
shàng yī zhù shì suǒ yǐn xiāng yáng jì děng sān xiàng zī liào jūn yǒu shì xiàng jì zài
这句话大意是:」」上一注释所引《襄阳记》等三项资料均有是项记载。
tài shǐ gōng yǔ jiàn shǐ jì huò zhí liè chuán
这句话大意是:太史公语见《史记‧货殖列传》。
sì qī fán zhòng hàn guāng wǔ liú xiù de wài zǔ
这句话大意是:「四七」樊重,汉光武刘秀的外祖。
yào shù suǒ shù jiàn hòu hàn shū fán zhòng chuán wén jù quán tóng
这句话大意是:《要术》所述,见《后汉书‧樊重传》,文句全同。
sì bā bào yú jí yān yú bú shì fù yú shí jué míng
这句话大意是:「四八」「鲍鱼」,即腌鱼,不是鳆鱼(石决明)。
shì míng shì yǐn shí bào yú bào fǔ yě mái cáng yǎn shǐ fǔ chòu yě
这句话大意是:《释名‧释饮食》:「鲍鱼,鲍,腐也,埋藏奄使腐臭也。
yǎn jí yān zì
这句话大意是:」「奄」即「腌」字。
cān kàn juǎn qī huò zhí piān zhé bào qiān jūn yán shī gǔ zhù
这句话大意是:参看卷七《货殖》篇「𫚚、鲍千钧」颜师古注。
sì jiǔ xī yīn xī yuán yì shì suān zhè lǐ bāo kuò yào shù zhì cù zuò zū hé niàng zào gè fǎ
这句话大意是:「四九」「醯」音兮,原义是酸,这里包括《要术》制醋、作菹和酿造各法。
hǎi yīn hǎi yuán yì shì ròu jiàng yǐn shēn wèi pēng zhè lǐ bāo kuò gè zhǒng jiàng chǐ hé jiàng cáng shí wù yǐ jí yān là pēng diào gè fǎ
这句话大意是:「醢」音海,原义是肉酱,引申为「烹」,这里包括各种酱、豉和酱藏食物以及腌腊、烹调各法。
wǔ zhōng guó zhǐ wǒ guó běi fāng zhǔ yào shì hòu wèi de jiāng yù
这句话大意是:「五0」「中国」,指我国北方(主要是后魏的疆域)。
wǔ yī jiā tóng zhǐ jiā kè nú kè bú shì gǔ jiā de nián qīng zǐ dì
这句话大意是:「五一」「家童」,指「家客」、「奴客」,不是贾家的年轻子弟。
shuō wén bù tóng nán yǒu àn jí zuì zì yuē nú nú yuē tóng
这句话大意是:《说文》●部:「童,男有(按即罪字)曰奴,奴曰童。
shuō míng tóng zhǐ nú lì
这句话大意是:」说明「童」指奴隶。
ér tóng zǐ de tóng gǔ zuò tóng shuō wén tóng wèi guàn yě
这句话大意是:而童子的童,古作「僮」,《说文》:「僮,未冠也。
juǎn wǔ zhǒng hóng lán huā zhī zi piān zhèng chēng xiǎo r tóng nǚ
这句话大意是:」卷五《种红蓝花栀子》篇正称「小儿僮女」。
hé gǔ sī xié tóng shí shāo hòu de yán zhī tuī zé yì chēng nú kè wèi jiā tóng rú yán shì jiā xun zhì jiā piān jiā tóng bā bǎi shì mǎn yī qiān
这句话大意是:和贾思勰同时稍后的颜之推则亦称「奴客」为「家童」,如《颜氏家训‧治家》篇:「家童八百,誓满一千。
lú wén chāo jiě shì shuō gǔ tóng pú zuò tóng tóng zǐ zuò tóng
这句话大意是:」卢文弨解释说:「古僮仆作「童」,童子作「僮」;。
hòu nǎi hù yì
这句话大意是:后乃互易。
yào shù juǎn sān wú jīng piān sān zài dé yī nú èr shí zài dé yī bì juǎn qī zào shén qū bìng jiǔ piān yǒu nú kè zhè xiē dōu bāo kuò zài dāng shí suǒ wèi jiā tóng de fàn wéi zhī nèi
这句话大意是:」《要术》卷三《芜菁》篇:「三载得一奴」,「二十载得一婢」,卷七《造神曲并酒》篇有「奴客」,这些都包括在当时所谓「家童」的范围之内。