呻吟语 · 吕坤 · Chapter 10 of 18

卷四·御集·天地

PinyinModern Translation
Size

shī wēn shēng wù shī rè cháng wù zào rè chéng wù qī liáng shā wù yán hán yǎng wù

这句话大意是:湿温生物,湿热长物,燥热成物,凄凉杀物,严寒养物。

shī wēn chōng hé zhī qì yě

这句话大意是:湿温,冲和之气也;。

shī rè zhēng fā zhī qì yě

这句话大意是:湿热,蒸发之气也;。

zào rè fán zhuó zhī qì yě

这句话大意是:燥热,燔灼之气也;。

qī liáng shā qì yīn zhuàng ér yáng wēi yě yán hán liǎn qì yīn wài jī ér yáng nèi péi yě

这句话大意是:凄凉,杀气,阴壮而阳微也,严寒,敛气,阴外激而阳内培也。

wǔ qì wéi yán hán zuì rén

这句话大意是:五气惟严寒最仁。

hún hòu tiān zhī dào yě

这句话大意是:浑厚,天之道也。

shì gù chù wàn wù ér wàng yán rán bù néng wú rì yuè xīng chén yǐ zhāo shì zhī shì yù jīng míng yú hún hòu zhī zhōng

这句话大意是:是故处万物而忘言,然不能无日月星辰以昭示之,是寓精明于浑厚之中。

jīng cún zé shēng shén jīng sàn zé shēng xíng

这句话大意是:精存则生神,精散则生形。

tài yǐ zhě tiān dì zhī shén yě

这句话大意是:太乙者,天地之神也;。

wàn wù zhě tiān dì zhī xíng yě

这句话大意是:万物者,天地之形也。

tài yǐ bù jìn ér tiān dì cún wàn wù bù yǐ ér tiān dì huǐ

这句话大意是:太乙不尽而天地存,万物不已而天地毁。

rén yì rán

这句话大意是:人亦然。

tiān dì zhǐ yí gè guāng míng gù bù yán ér rén xìn

这句话大意是:天地只一个光明,故不言而人信。

tiān dì bù kě zhī yě ér wú zhī tiān dì zhī suǒ shēng guān qí suǒ shēng ér tiān dì zhī xìng qíng xíng tǐ jù jiàn zhī yǐ

现代白话:天地不可知也,而我知天地之所生,观其所生,而天地之性情形体惧见之了。

shì gù guān zi ér zhī fù mǔ guān qì ér zhī mó fàn

这句话大意是:是故观子而知父母,观器而知模范。

tiān dì zhě wàn wù zhī fù mǔ ér zào wù zhī mó fàn yě

这句话大意是:天地者,万物之父母而造物之模范也。

tiān dì zhī qì huà shēng yú bù qí ér sǐ yú qí

这句话大意是:天地之气化,生于不齐,而死于齐。

gù wàn wù cēn cī wàn shì zá róu shì gù rán ěr tiān dì yì zhǔ zhāng bù dé

这句话大意是:故万物参差,万事杂揉,势固然耳,天地亦主张不得。

guān qī shí èr hòu zhě wèi wù zhī shí fēi yě nǎi shí biàn wù ěr

这句话大意是:观七十二候者,谓物知时,非也,乃时变物耳。

tiān dì yíng xū xiāo xī shì yí gè tào zǐ wàn wù shēng zhǎng shōu cáng shì yī fù yìn bǎn

这句话大意是:天地盈虚消息是一个套子,万物生长收藏是一副印板。

tiān jī qì suǒ chéng zì wú shēn yǐ shàng jiē tiān yě

现代白话:天积气所成,自我身以上皆天也。

rì yuè xīng chén qù de bā wàn sì qiān lǐ yòu yú jī qì zhōng wú xiān gé wēi ài chè dì guāng míng zhě tiān qì qīng shén wú fēn háo zhā zǐ ěr

这句话大意是:日月星辰去地八万四千里,囿于积气中,无纤隔微碍,彻地光明者,天气清甚无分毫渣滓耳。

gù yuē tài qīng

这句话大意是:故曰太清。

bù rán suī bó wù qīng yān yī lǐ wài yǒu bú jiàn zhī wù yǐ

现代白话:不然,虽薄雾轻烟,一里外有不见之物了。

dì dào hǎo shēng zhī zhì yě fán wù zhī yǒu gēn zhǒng zhě bì yǔ zhī shēng

这句话大意是:地道,好生之至也,凡物之有根种者,必与之生。

jìn wù zhī fèn liàng jǐn jǐ zhī lì liàng bù zhì hán níng kū bài bù zhǐ yě gù yuē kūn chēng mǔ

这句话大意是:尽物之分量,尽己之力量,不至寒凝枯败不止也、故曰坤称母。

sì shí wéi dōng shì tiān dì zhī xìng chūn xià qiū jiē tiān dì zhī qíng

这句话大意是:四时惟冬是天地之性,春夏秋皆天地之情。

gù qí shēng wàn wù yě dòng qì duō ér jìng qì shǎo

这句话大意是:故其生万物也,动气多而静气少。

wàn wù dé tiān de zhī qì yǐ shēng yǒu yi wēn zhě yǒu yi wēi wēn zhě yǒu yi tài wēn zhě yǒu yi wēn ér fēng zhě yǒu yi wēn ér shī zhě yǒu yi wēn ér zào zhě yǒu yi wēn ér shí fēng shí shī zhě

这句话大意是:万物得天地之气以生,有宜温者,有宜微温者,有宜太温者,有宜温而风者,有宜温而湿者,有宜温而燥者,有宜温而时风时湿者。

hé qì suǒ shēng zé yi hé qì de zhī zé cháng yǎng shī zhī zé shāng bìng

这句话大意是:何气所生,则宜何气,得之则长养,失之则伤病。

qì yǒu yī háo zhī shuǎng wàn wù yīn shòu yī háo zhī bìng

这句话大意是:气有一毫之爽,万物阴受一毫之病。

qí yi liáng yi hán yi shǔ wú bù jiē rán

这句话大意是:其宜凉、宜寒、宜暑,无不皆然。

fēi qián dòng zhí miè měng zhī wù wú bù jiē rán

这句话大意是:飞潜动植,蠛蠓之物,无不皆然。

gù tiān dì wèi zé wàn wù yù wáng dào píng zé wàn mín suì

这句话大意是:故天地位则万物育,王道平则万民遂。

liù hé zhōng hóng xiān dòng zhí zhī wù dōu shì tiān chū qì de chū zhì róng zhù jiāng chū lái dōu yào xiāo mó wú jì hái tā

这句话大意是:六合中洪纤动植之物,都是天出气、地出质熔铸将出来,都要消磨无迹还他。

gù wù bù pà shì jīn shí yě yào guī yú wú

这句话大意是:故物不怕是金石,也要归于无。

gài cóng wú zhōng shēng lái dìng yào dōu guī wú qù

这句话大意是:盖从无中生来,定要都归无去。

pì zhī yī pén shuǐ dǎ jiǎo qǐ lái dà xiǎo fú ōu yǐ qiān wàn jì yuán shì jiǎ jiè chéng de shǎo ān jìng shí hái huà wèi yī pén shuǐ

这句话大意是:譬之一盆水,打搅起来大小浮沤以千万计,原是假借成的,少安静时,还化为一盆水。

xiān tiān lì mìng chù shì wàn wù zì jù de tiān dì zhǐ shì gè shēng xī péi yǎng

这句话大意是:先天立命处,是万物自具的,天地只是个生息培养。

zhī rú cǎo mù yuán wú gè shēng lǐ tiān dì hǎo shēng yì wú rú zhī hé

这句话大意是:只如草木原无个生理,天地好生亦无如之何。

tiān dì jiān wàn wù dōu shì yīn yáng liǎng gè gòng chéng de

这句话大意是:天地间万物,都是阴阳两个共成的。

qí dú de yú yīn zhě jiàn yáng bì bì wō niú bì xiǎn zhī lèi shì yě

这句话大意是:其独得于阴者,见阳必避,蜗牛壁藓之类是也;。

qí dú de yú yáng zhě jiàn yīn bì kū xià kū cǎo zhī lèi shì yě

这句话大意是:其独得于阳者,见阴必枯,夏枯草之类是也。

yīn yáng hé shí zhǐ guǎn hé hé jí zé lí

这句话大意是:阴阳合时只管合,合极则离;。

wō shí zhǐ guǎn lí lí jí zé hé

这句话大意是:窝时只管离,离极则合。

bù jí zé bù lí bù hé jí zé bì lí bì hé

这句话大意是:不极则不离不合,极则必离必合。

dìng zé shuǐ zào zé huǒ wú xīn zì yǒu shuǐ huǒ

现代白话:定则水,燥则火,我心自有水火;。

jìng zé hán dòng zé rè wú shēn zì yǒu bīng tàn

现代白话:静则寒,动则热,我身自有冰炭。

rán zé tiān dì zhī bīng tàn shuí wèi zhī

这句话大意是:然则天地之冰炭谁为之?

yì dòng jìng wèi zhī

这句话大意是:亦动静为之。

yī yīn shēng ér yǔ zhòu rù jìng zhì shí yuè bì sè ér chéng hán

这句话大意是:一阴生而宇宙入静,至十月闭塞而成寒;。

yī yáng shēng ér yǔ zhòu rù dòng zhì wǔ yuè xūn zhēng ér chéng shǔ

这句话大意是:一阳生而宇宙入动,至五月熏蒸而成暑。

huò yuē wǔ yuè yīn shēng yǐ ér liù yuè dà shǔ shí yī yuè yáng shēng yǐ ér shí èr yuè dà hán

现代白话:或曰,“五月阴生了,而六月大暑,十一月阳生了,而十二月大寒;。

hé yě

这句话大意是:何也?

yuē yáng bù jí zé bù néng shēng yīn yīn bù jí zé bù néng shēng yáng shì qióng zé fǎn yě

这句话大意是:”曰:“阳不极则不能生阴,阴不极则不能生阳,势穷则反也。

wēi yīn jī yáng zé yáng bù shòu jī ér yù chì

这句话大意是:微阴激阳,则阳不受激而愈炽;。

wēi yáng jī yīn zé yīn bù shòu jī ér yù yì qì bī zé shèn yě

这句话大意是:微阳激阴,则阴不受激而愈溢,气逼则甚也。

zhì qī yuè zhēng yuè zé yīn yáng xiāng zhàn kè bù shèng zhǔ shuāi bù shèng wàng guò qù zhě bù shèng fāng lái

这句话大意是:至七月、正月,则阴阳相战,客不胜主,衰不胜旺,过去者不胜方来。

gù qī yuè dà huǒ xi liú ér jīn jiàn shēng shuǐ

这句话大意是:故七月大火西流,而金渐生水;。

zhēng yuè xī mù yòng shì ér shuǐ jiàn shēng huǒ

这句话大意是:正月析木用事,而水渐生火。

gài yīn yáng zhī qì xù jiē fēi zhí jiē zhí jiē zé jué fù mǔ sǐ ér zi shǐ shēng yǒu shì lǐ hu

这句话大意是:盖阴阳之气续接非直接,直接则绝,父母死而子始生,有是理吗?

jiàn zhì fēi zhòu zhì zhòu zhì zé jī wǔ gǔ zhǒng ér néng jí shú yǒu shì lǐ hu

这句话大意是:渐至非骤至,骤至则激,五谷种而能即熟,有是理吗?

èr qì wàn gǔ cháng cún wàn wù sì shí chéng suì jiē xù yǔ jiàn wèi zhī yě

这句话大意是:二气万古长存,万物四时成遂,皆续与渐为之也。

wéi xù gù bù yǐ

这句话大意是:惟续,故不已;。

wéi jiàn gù wú jì

这句话大意是:惟渐,故无迹。

jì yǒu gè yīn qì bì yǒu jù jié gù wèi yuè

这句话大意是:既有个阴气,必有聚结,故为月;。

jì yǒu gè yáng qì bì yǒu jīng huá gù wèi rì

这句话大意是:既有个阳气,必有精华,故为日。

huì shì yuè zhī tǐ běn shì chún yīn wú guāng zhī wù qí guāng yě yìng rì de zhī kè yě fēi zhǔ yě

这句话大意是:晦是月之体,本是纯阴无光之物,其光也映日得之,客也,非主也。

tiān dì yuán wú zhòu yè rì chū ér chéng zhòu rì rù ér chéng yè

这句话大意是:天地原无昼夜,日出而成昼,日入而成夜。

xīng cháng zài tiān rì chū ér bù xiǎn qí guāng rì rù nǎi xiǎn ěr

这句话大意是:星常在天,日出而不显其光,日入乃显耳。

gǔ rén yún xīng cóng rì shēng

这句话大意是:古人云星从日生。

xì kàn lái xīng bù jiè rì zhī guāng yǐ wéi guāng

这句话大意是:细看来,星不借日之光以为光。

jiā jìng rén yín rì shí jì mǎn tiān yǒu xīng dàng shì shí rì qiě wú guāng ān néng shēng xīng zhī guāng hu

这句话大意是:嘉靖壬寅日食,既满天有星,当是时,日且无光,安能生星之光吗?

shuǐ jìng róu ér dòng gāng jīn dòng róu ér jìng gāng mù shēng róu ér sǐ gāng huǒ shēng gāng ér sǐ róu

这句话大意是:水静柔而动刚,金动柔而静刚,木生柔而死刚,火生刚而死柔。

tǔ yǒu gāng yǒu róu bù gāng bù róu gù jīn mù shuǐ huǒ jiē cóng zhōng yān dé zhōng gù yě tiān dì zhī quán qì yě

现代白话:土有刚有柔,不刚不柔,故金、木、水、火皆从钟呢,得中故也,天地之全气也。

xū qì zì nèi ér zhī wài yě xī qì zì wài ér zhī nèi yě

这句话大意是:嘘气自内而之外也,吸气自外而之内也。

tiān dì zhī chū xū wèi chūn xū jǐn wèi xià gù wàn wù suí xū ér shēng zhǎng

这句话大意是:天地之初嘘为春,嘘尽为夏,故万物随嘘而生长;。

tiān dì zhī chū xī wèi qiū xī jìn wèi dōng gù wàn wù suí xī ér shōu cáng

这句话大意是:天地之初吸为秋,吸尽为冬,故万物随吸而收藏。

xū zhě shàng shēng yáng qì yě yáng zhǔ fā

这句话大意是:嘘者,上升阳气也,阳主发;。

xī zhě xià jiàng yīn qì yě yīn zhǔ chéng

这句话大意是:吸者,下降阴气也,阴主成。

xū qì wēn gù wèi chūn xià

这句话大意是:嘘气温,故为春夏;。

xī qì hán gù wèi qiū dōng

这句话大意是:吸气寒,故为秋冬。

yī xū yī xī zì kāi pì yǐ lái zhì hùn dùn zhī hòu zhǐ zhè yī sī qì yǒu háo fà duàn chù wàn wù miè tiān dì huǐ

这句话大意是:一嘘一吸,自开辟以来至混沌之后,只这一丝气有毫发断处,万物灭,天地毁。

wàn wù tiān dì zhī yú yě yī qì shēng sǐ wú bù xiào zhī

这句话大意是:万物,天地之于也,一气生死无不肖之。

fēng wéi zhī qí chuī fú ér yǐ yǔ wéi zhī qí lín lí ér yǐ xuě wéi zhī qí yán níng ér yǐ shuǐ wéi zhī qí liú xíng ér yǐ huǒ wéi zhī qí fán zhuó ér yǐ

这句话大意是:风惟知其吹拂而已,雨惟知其淋漓而已,雪惟知其严凝而已,水惟知其流行而已,火惟知其燔灼而已。

bù zú zé bǐng xī ér gè cáng qí yòng yǒu yú zé chāng kuáng ér gè zì qí xìng

这句话大意是:不足则屏息而各藏其用,有馀则猖狂而各恣其性。

cu ran ér gǎn zé qiáng zhě shèng ruò liǎng jūn jiāo zhàn xiāng xià ér hòu yǐ

这句话大意是:卒然而感则强者胜,若两军交战,相下而后已。

shì gù jiǔ yīn zé quán zài yǔ ér rì yuè nán wéi míng

这句话大意是:是故久阴则权在雨,而日月难为明;。

jiǔ hàn zé quán zài fēng ér yún yǔ nán wéi zé yǐ zhì shuǐ huǒ shuāng xuě mò bù jiē rán

这句话大意是:久旱则权在风,而云雨难为泽,以至水火霜雪莫不皆然。

shuí wèi zhī

这句话大意是:谁为之?

yuē míng yáng wèi zhī

这句话大意是:曰:明阳为之。

yīn yáng shuí wèi zhī

这句话大意是:阴阳谁为之?

yuē zì rán wèi zhī

这句话大意是:曰:自然为之。

yīn yáng zhēng yīng zì hàn rú chuān záo fù huì yǐ wéi mǒu zāi yàng yīng mǒu zhèng shì zuì yū

这句话大意是:阴阳征应,自汉儒穿凿附会,以为某灾样应某政事,最迂。

dà dǐ hé qì zhì xiáng lì qì zhì yāo yǔ zuò shàn jiàng yàng zuò è jiàng yāng dào lǐ yuán shì rú cǐ

这句话大意是:大抵和气致祥,戾气致妖,与作善降样,作恶降殃,道理原是如此。

gù shèng rén zhǐ shuō rén shì zhǐ jǐn dào lǐ yīng bù yīng zài wǒ bù zài wǒ dōu bù guǎn

这句话大意是:故圣人只说人事,只尽道理,应不应,在我不在我都不管。

ruò qiú yī yī zhēng yīng rú gǔ dá fú yáo shùn qí yóu bìng yǐ

现代白话:若求一一征应,如鼓答桴,尧、舜其犹病了。

dà jiǎ qì shù yǒu yí dìng de yǒu ǒu rán de tiān dì bù néng wéi tiān dì yì shùn zhī ér yǐ

这句话大意是:大叚气数有一定的,有偶然的,天地不能违,天地亦顺之而已。

hàn ér yú shuǐ ér xíng huì bó ér ráng huǒ ér fú rì yuè shí ér jiù jūn zǐ wèi tiān wēi jǐn tiān jiè dāng rú shì ěr

现代白话:旱而雩,水而荥,彗孛而禳,火而祓,日月食而救,有德行的人畏天威,谨天戒当如是你。

ruò yún suí dǎo zhé yīng zé rì yuè yíng kuī qǐ xì yú jiù bù jiù zhī jiān zāi

现代白话:若云随祷辄应,则日月盈亏岂系于救不救之间啊?

dà dǐ yīn yáng zhī qì yī piān bì jí shì jí bì fǎn

这句话大意是:大抵阴阳之气一偏必极,势极必反。

yīn yáng guāi lì ér fēn gù gū yáng gāng ér bù xià yīn zé hàn wú qí jí yáng jí bì shēng yīn gù jiǔ ér yǔ

这句话大意是:阴阳乖戾而分,故孤阳亢而不下阴则旱,无其极,阳极必生阴,故久而雨;。

yīn yáng hé hé ér liú gù yín yīn shēng ér bù shě yáng zé yǔ wú qí jí yīn jí bì shēng yáng gù jiǔ ér jing

这句话大意是:阴阳和合而留,故淫阴升而不舍阳则雨,无其极,阴极必生阳,故久而睛。

cǎo mù yī shuāi bù zhì jù mào yī mào bù zhì jù shuāi

这句话大意是:草木一衰不至遽茂,一茂不至遽衰;。

fū fù péng yǒu shī hǎo bù néng jù hé hé bù zhì jù guāi

这句话大意是:夫妇朋友失好不能遽合,合不至遽乖。

tiān dào wù lǐ rén qíng zì rán rú cǐ shì yí dìng de xīng yǔn dì zhèn shān bēng yǔ xuè huǒ jiàn hé qīng cǐ shì ǒu rán de

这句话大意是:天道物理人情自然如此是一定的,星陨地震,山崩雨血,火见河清此是偶然的。

jí xiōng xiān jiàn

这句话大意是:吉凶先见,。

zì fēi cháng lǐ gù chén zi yǐ xiū dé wàng jūn bù bì yǐ zāi yì kǒng zhī

这句话大意是:自非常理,故臣子以修德望君,不必以灾异恐之。

ruò yīn zāi ér jù kùn kě xiū dé

这句话大意是:若因灾而惧,困可修德。

yī yǒu xiáng ruì shǐ kě wèi dé yǐ zú ér ba xiū hu

这句话大意是:一有祥瑞使可谓德已足而罢修吗?

nǎi ruò zhì dé huí tiān zāi xiáng lì yīng sāng gǔ kū huì xīng tuì yuān yù shì ér zhòu yǔ zhōng xīn bái ér fǎn fēng yì jiān yǒu zhī

这句话大意是:乃若至德回天,灾祥立应,桑谷枯,彗星退,冤狱释而骤雨,忠心白而反风,亦间有之。

dàn yuē bì rán shì wú bù néng què què rán xìn yě

现代白话:但曰必然事,我不能确确然信也。

qì huà wú yī xī zhī tíng bù shǔ jìn jiù shǔ tuì

这句话大意是:气化无一息之停,不属进,就属退。

dòng zhí zhī wù qí qì jī yì wú yī xī zhī tíng bù shǔ shēng jiù shǔ sǐ zài wú bù jìn bù tuì ér zhǐ zhī lǐ

这句话大意是:动植之物其气机亦无一息之停,不属生,就属死,再无不进不退而止之理。

xíng shēng yú qì

这句话大意是:形生于气。

qì huà méi yǒu dǐ tiān dì dìng rán méi yǒu

这句话大意是:气化没有底,天地定然没有;。

tiān dì méi yǒu dǐ wàn wù dìng rán méi yǒu

这句话大意是:天地没有底,万物定然没有。

shēng qì chún nóng hún zhuó shā qì qīng shuǎng chéng chè

这句话大意是:生气醇浓浑浊,杀气清爽澄澈;。

shēng qì qiān liàn yōu róu shā qì guǒ jué cuì duàn

这句话大意是:生气牵恋优柔,杀气果决脆断;。

shēng qì kuān píng wēn hòu shā qì jùn ài liáng báo

这句话大意是:生气宽平温厚,杀气峻隘凉薄。

gù chūn qì yīn yūn wàn wù yǐ shēng xià qì xūn zhēng wàn wù yǐ zhǎng

这句话大意是:故春气𬘡缊,万物以生:夏气熏蒸,万物以长;。

qiū qì yán sù wàn wù yǐ rù

这句话大意是:秋气严肃,万物以入;。

dōng qì bì cáng wàn wù yǐ wáng

这句话大意是:冬气闭藏,万物以亡。

yī hū yī xī bù dé fēn háo yǒu yú bù dé fēn háo bù zú

这句话大意是:一呼一吸,不得分毫有馀,不得分毫不足;。

bù dé lián hū bù dé lián xī

这句话大意是:不得连呼,不得连吸;。

bù dé yī hū wú xī bù dé yī xī wú hū cǐ yíng xū zhī zì rán yě

这句话大意是:不得一呼无吸,不得一吸无呼,此盈虚之自然也。

shuǐ zhì yě yǐ wàn wù wèi yòng

这句话大意是:水质也,以万物为用;。

huǒ qì yě yǐ wàn wù wèi tǐ

这句话大意是:火气也,以万物为体。

jí qí huà yě tóng guī yú wú jì

这句话大意是:及其化也,同归于无迹。

shuǐ xìng xú huǒ xìng jí gù shuǐ zhī rù wù yě yīn huǒ ér jí

这句话大意是:水性徐,火性疾,故水之入物也,因火而疾。

shuǐ yǒu dìng qì huǒ wú dìng qì fàng huǒ fù gāng zé gāng fù róu zé róu shuǐ zé rù róu bù rù gāng yě

这句话大意是:水有定气,火无定气,放火附刚则刚,附柔则柔,水则入柔不入刚也。

yáng bù néng cáng yīn bù néng xiǎn

这句话大意是:阳不能藏,阴不能显。

cái yǒu cáng chù biàn shì yáng zhōng zhī yīn cái yǒu xiǎn chǔ biàn shì yīn zhōng zhī yáng

这句话大意是:才有藏处,便是阳中之阴:才有显处,便是阴中之阳。

shuǐ néng shí xū huǒ néng xū shí

这句话大意是:水能实虚,火能虚实。

qián kūn shì huǐ de gù kāi pì hòu bì yǒu hùn dùn suǒ yǐ zhǔ zǎi

这句话大意是:乾坤是毁的,故开辟后必有混沌所以主宰?

qián kūn shì bù huǐ de gù hùn dùn hái chéng kāi pì

这句话大意是:乾坤是不毁的,故混沌还成开辟。

zhǔ zǎi zhě hé

这句话大意是:主宰者何?

yuán qì shì yǐ

这句话大意是:元气是已。

yuán qì xuān wàn yì suì nián zhōng bù mó miè shì xíng huà qì huà zhī zǔ yě

这句话大意是:元气亘万亿岁年终不磨灭,是形化气化之祖也。

tiān dì quán bù zhāng zhǔ rèn yīn yáng

这句话大意是:天地全不张主,任阴阳;。

yīn yáng quán bù bǎi bù rèn zì rán

这句话大意是:阴阳全不摆布,任自然。

shì zhī rén qū bì qí ráng tú zì kǔ ěr

这句话大意是:世之人趋避祈禳徒自苦耳。

qí duó zì rán zhě wéi zhì chéng

这句话大意是:其夺自然者,惟至诚。

tiān dì fā wàn wù zhī qì dào wú wài chù zhǐ shōu liǎn zhī qì dào wú nèi chù

这句话大意是:天地发万物之气到无外处,止收敛之气到无内处。

zhǐ bù zhì ér zhǐ zhě fēi běn qì bù zú zé kè qì xiāng duó yě

这句话大意是:止不至而止者,非本气不足,则客气相夺也。

jìng shēng dòng zhǎng dòng xiāo jìng xī

这句话大意是:静生动长,动消静息。

zǒng zé shēng shēng zé zhǎng zhǎng zé xiāo xiāo zé xi

这句话大意是:总则生,生则长,长则消,消则息。

wàn wù shēng yú yīn yáng sǐ yú yīn yáng

这句话大意是:万物生于阴阳,死于阴阳。

yīn yáng yú wàn wù yuán bù xiāng gān rèn qí zì rán ér yǐ

这句话大意是:阴阳于万物原不相干,任其自然而已。

yǔ fēi yù rùn wù hàn fēi yù hàn wù fēng fēi yù náo wù léi fēi yù zhèn wù yīn yáng rèn qí qì zhī zì rán ér wàn wù yīn zhī yǐ shēng sǐ ěr

这句话大意是:雨非欲润物,旱非欲熯物,风非欲挠物,雷非欲震物,阴阳任其气之自然,而万物因之以生死耳。

yì chēng gǔ zhī yǐ léi tíng rùn zhī yǐ fēng yǔ lìng shì yī zhǒng dào lǐ bù rán shì tiān dì yǒu xīn ér chéng huà yě

这句话大意是:《易》称“鼓之以雷霆,润之以风雨”,另是一种道理,不然,是天地有心而成化也。

ruò yǒu xīn chéng huà zé hán shǔ zāi yàng de qí zhèng nǎi jiàn tiān xīn yǐ

现代白话:若有心成化,则寒暑灾样得其正,乃见天心了。

tiān jí cóng róng gù sān bǎi liù shí rì wèi yī xū xī

这句话大意是:天极从容,故三百六十日为一嘘吸;。

jí cì dì gù wēn shǔ liáng hán bù mò yuè ér zá zhì

这句话大意是:极次第,故温暑凉寒不蓦越而杂至;。

jí jīng míng gù zhòu yǒu róng guāng zhī zhào ér yè yǒu yuè xīng

这句话大意是:极精明,故昼有容光之照而夜有月星;。

jí píng cháng hán shǔ dàn yè shēng zhǎng shōu cáng wàn gǔ rú sī ér wú xīn qí zhī diào

这句话大意是:极平常,寒暑旦夜、生长收藏,万古如斯而无新奇之调;。

jí hán xù bìng bāo wàn xiàng ér bú jiàn qí mǎn sāi

这句话大意是:极含蓄,并包万象而不见其满塞;。

jí chén mò wú suǒ bù fēn míng ér wú yī yán

这句话大意是:极沉默,无所不分明而无一言;。

jí jīng xì sè sè xiàng xiàng tiáo fēn lǚ xī ér bù yàn qí fán

这句话大意是:极精细,色色象象条分缕析而不厌其繁;。

jí zhōu pǐ shū ér bù lòu

这句话大意是:极周匹,疏而不漏;。

jí níng dìng fēng yún léi yǔ biàn tài yú xiōng zhōng bēi huān jiào hào yuàn dé yú dì xià ér bù è qí rǎo

这句话大意是:极凝定,风云雷雨变态于胸中,悲欢叫号怨德于地下,而不恶其扰;。

jí tōng biàn pǔ wù yīn cái bù kě zhí wèi dìng jú

这句话大意是:极通变,普物因材不可执为定局;。

jí zì rán rèn yīn yáng qì shù lǐ shì zhī suǒ jí suǒ shēng ér yǐ bù yǔ

这句话大意是:极自然,任阴阳气数理势之所极所生,而已不与;。

jí jiān nài wàn gǔ bù yì ér wú yù sù qiú jìn zhī xīn xiāo mó qū zhé zhī huàn

这句话大意是:极坚耐,万古不易而无欲速求进之心,消磨曲折之患;。

jí qín mǐn wú yī xī zhī tíng

这句话大意是:极勤敏,无一息之停;。

jí cōng míng gèn gǔ jīn wú yī rén yī shì néng qī wǎng zhī zhě jí lǎo chéng yǒu kuī qiàn ér bù yǐn cáng

这句话大意是:极聪明,亘古今无一人一事能欺罔之者,极老成,有亏欠而不隐藏;。

jí zhī zú mǎn bì sǔn shèng bì dìng

这句话大意是:极知足,满必损,盛必定;。

jí rén cí yǔ lù shuāng xuě wú fēi shēng wù zhī xīn

这句话大意是:极仁慈,雨露霜雪无非生物之心;。

jí zhèng zhí shǐ zhōng jì liàng wèi cháng yǎng rén zhī jiān róng rén zhī è

这句话大意是:极正直,始终计量,未尝养人之奸、容人之恶;。

jí gōng píng yì gāo jǔ xià pín fù guì jiàn yī shì tóng rén

这句话大意是:极公平,抑高举下,贫富贵贱一视同仁;。

jí jiǎn yì wú suǒ xiè qǔ jú shì rén yǐ fán nán

这句话大意是:极简易,无琐屑曲局示人以繁难;。

jí yǎ dàn qīng cāng zì ruò gèng wú xuàn shì

这句话大意是:极雅淡,青苍自若,更无炫饰;。

jí líng shuǎng jīng chéng suǒ zhì yǒu gǎn bì tōng

这句话大意是:极灵爽,精诚所至,有感必通;。

jí qiān xū sì shí zhī qì cháng xià jiāo

这句话大意是:极谦虚,四时之气常下交;。

jí zhèng dà shàn liù hé zhī ēn wēi ér bù zì yǒu

这句话大意是:极正大,擅六合之恩威而不自有;。

jí chéng shí wú yī háo wěi wàng xīn xū jiǎ shì

这句话大意是:极诚实,无一毫伪妄心,虚假事;。

jí yǒu xìn wàn wù jiē rèn zhī ér bù yí

这句话大意是:极有信,万物皆任之而不疑。

gù rén dāng fǎ tiān

这句话大意是:故人当法天。

rén tiān suǒ shēng yě

这句话大意是:人,天所生也。

rú zhī zhě cún fǎn zhī zhě wáng běn qí qì ér shī zhī yě

这句话大意是:如之者存,反之者亡,本其气而失之也。

chūn xià hòu kàn wàn wù fán huá zào huà yǒu duō shǎo yín qiǎo duō shǎo fā huī duō shǎo zhāng dà yuán qì ān dé bù zhuó sàng

这句话大意是:春夏后看万物繁华,造化有多少淫巧,多少发挥,多少张大,元气安得不斲丧?

jī jiān ān dé bù qióng jǐn

这句话大意是:机缄安得不穷尽?

cǐ suǒ yǐ xū sǔn zhī jí chéng pǐ sāi chéng hùn dùn yě

这句话大意是:此所以虚损之极,成否塞,成浑沌也。

xíng zhě qì zhī tuó náng yě

这句话大意是:形者,气之橐囊也。

qì zhě xíng zhī xiàn suǒ yě

这句话大意是:气者,形之线索也。

wú xíng zé qì wú suǒ píng jí yǐ shēng

这句话大意是:无形,则气无所凭籍以生;。

wú qì zé xíng wú suǒ gǔ wǔ yǐ wéi shēng

这句话大意是:无气,则形无所鼓舞以为生。

xíng xū yú bù kě wú qì qì wú xíng zé wàn gǔ yī rán zài yǔ zhòu jiān yě

这句话大意是:形须臾不可无气,气无形则万古依然在宇宙间也。

yào zhī dào léi tíng shuāng xuě dōu shì tài hé

这句话大意是:要知道雷霆霜雪都是太和。

zhuó qì chún qīng qì lí

这句话大意是:浊气醇,清气漓;。

zhuó qì hòu qīng qì báo

这句话大意是:浊气厚,清气薄;。

zhuó qì tóng qīng qì fēn

这句话大意是:浊气同,清气分;。

zhuó qì wēn qīng qì hán

这句话大意是:浊气温,清气寒;。

zhuó qì róu qīng qì gāng

这句话大意是:浊气柔,清气刚;。

zhuó qì yīn xiāo qì yáng

这句话大意是:浊气阴,消气阳;。

zhuó qì fēng qīng qì sè

这句话大意是:浊气丰,清气啬;。

zhuó qì gān qīng qì kǔ

这句话大意是:浊气甘,清气苦;。

zhuó qì xǐ qīng qì è

这句话大意是:浊气喜,清气恶;。

zhuó qì róng qīng qì kū

这句话大意是:浊气荣,清气枯;。

zhuó qì róng qīng qì gū

这句话大意是:浊气融,清气孤;。

zhuó qì shēng qīng qì shā

这句话大意是:浊气生,清气杀。

yī yīn yī yáng zhī wèi dào

这句话大意是:一阴一阳之谓道。

èr yīn èr yáng zhī wèi bó

这句话大意是:二阴二阳之谓驳。

yīn duō yáng shǎo yáng duō yīn shǎo zhī wèi piān

这句话大意是:阴多阳少、阳多阴少之谓偏。

yǒu yīn wú yáng yǒu yáng wú yīn zhī wèi gū

这句话大意是:有阴无阳、有阳无阴之谓孤。

yī yīn yī yáng qián kūn liǎng guà bù èr bù zá chún cuì yǐ jīng cǐ tiān dì zhōng hé zhī qì tiān dì zhì shàn yě

这句话大意是:一阴一阳,乾坤两卦,不二不杂,纯粹以精,此天地中和之气,天地至善也。

shì dào yě shàng dì jiàng zhōng jūn zǐ zhōng zhī

现代白话:是道也,上帝降衷,有德行的人衷之。

shì gù jì zhī jí shàn chéng zhī wéi xìng gèng wú piān bó bù jiǎ xiū wéi shì yī yīn yī yáng shǔ zhī jūn zǐ zhī shēn yǐ

现代白话:是故继之即善,成之为性,更无偏驳,不假修为,是一阴一阳属之有德行的人之身了。

gù yuē jūn zǐ zhī dào rén zhě jiàn zhī wèi zhī rén zhì zhě jiàn zhī wèi zhī zhì cǐ zhī wèi piān

现代白话:故曰,有德行的人之道,仁者见之谓之仁,智者见之谓之智,此之谓偏。

bǎi shèng rì yòng ér bù zhī cǐ zhī wèi bó

这句话大意是:百胜日用而不知,此之谓驳。

zhì yú gū qì suǒ shēng dà guāi cháng lǐ

这句话大意是:至于孤气所生,大乖常理。

gū yīn zhī shàn cí bēi rú mǔ è zé xiǎn dú rú huǐ

这句话大意是:孤阴之善,慈悲如母,恶则险毒如虺;。

gū yáng zhī shàn jí è rú chóu è zé xiōng hèng rú hǔ

这句话大意是:孤阳之善,嫉恶如仇,恶则凶横如虎。

cǐ piān fū zǐ lùn xìng chún yǐ shàn zhě yán zhī yǔ xìng xiāng jìn shāo shāo bù tóng

现代白话:此篇孔子论性纯以善者言之,与性相近,稍稍不同。

tiān dì wàn wù zhǐ shì yí gè jiàn gù néng chéng gù néng jiǔ

这句话大意是:天地万物只是一个渐,故能成,故能久。

suǒ yǐ chéng wù yōu zhě jiàn zhī xiàng yě

这句话大意是:所以成物悠者,渐之象也;。

jiǔ zhě jiàn zhī jī yě

这句话大意是:久者,渐之积也。

tiān dì wàn wù bù néng dùn yě ér kuàng yú rén hu

这句话大意是:天地万物不能顿也,而况于人吗?

gù wù néng dùn chéng bù néng dùn

这句话大意是:故悟能顿,成不能顿。

shèng dé mò rú de wàn wù yú de è dào wú yǐ jiā yǐ

现代白话:盛德莫如地,万物于地,恶道无以加了。

tīng qí suǒ wèi ér mò zhī hàn yě fù hé shēng chéng ér mò zhī yàn yě

这句话大意是:听其所为而莫之憾也,负菏生成而莫之厌也。

gù jūn zi bēi fǎ de lè mò dà yān

现代白话:故有德行的人卑法地,乐莫大呢。

rì zhèng wǔ yuè zhèng yuán yī hū xī jiān ěr

这句话大意是:日正午,月正圆,一呼吸间耳。

hū xī zhī qián wèi wǔ wèi yuán

这句话大意是:呼吸之前,未午未圆;。

hū xī zhī hòu wǔ guò yuán guò

这句话大意是:呼吸之后,午过圆过。

shàn guān zhōng zhě cǐ yì zú guān yǐ

现代白话:善观中者,此亦足观了。

zhōng hé zhī qì wàn wù zhī suǒ yóu yǐ lì mìng zhě yě gù wú suǒ bù yí

这句话大意是:中和之气,万物之所由以立命者也,故无所不宜;。

piān shèng zhī qì wàn wù zhī suǒ yóu yǐ shèng shuāi zhě yě gù yǒu yi yǒu bù yí

这句话大意是:偏盛之气,万物之所由以盛衰者也,故有宜有不宜。

lù wèi míng shòu kāng níng shùn shì zǐ sūn xián dá cǐ tiān fú rén zhī dà quán yě

这句话大意是:禄、位、名、寿、康、宁、顺、适、子孙贤达,此天福人之大权也。

rán cháng qīng yǐ yú rén suǒ zuì jìn ér bù qīng yǐ yú rén zhě wéi míng

这句话大意是:然尝轻以与人,所最靳而不轻以与人者,惟名。

fú shàn huò yín zhī yán zhì míng ér shǐ xìn

这句话大意是:福善祸淫之言,至名而始信。

dà shèng de dà míng qí cì dé míng shì dé wú fēn háo shuǎng zhě è yì rán

这句话大意是:大圣得大名,其次得名,视德无分毫爽者,恶亦然。

lù wèi shòu kāng zài yī shēn míng zài tiān xià

这句话大意是:禄、位、寿、康在一身,名在天下;。

lù wèi shòu kāng zài yī shí míng zài wàn shì

这句话大意是:禄、位、寿、康在一时,名在万世。

qí è zhě bèi yǒu bǎi fú è míng yù zhe

这句话大意是:其恶者备有百福,恶名愈着;。

shàn zhě bèi cháng jiān kǔ shàn yù rì zhāng

这句话大意是:善者备尝艰苦,善誉日彰。

jié fēng yōu lì zhī míng xiào zǐ cí sūn bǎi shì bù néng gǎi

这句话大意是:桀、封、幽、厉之名,孝子慈孙百世不能改。

cǐ gù tiān dào bào yìng zhī wēi quán yě

这句话大意是:此固天道报应之微权也。

tiān zhī yǐ bǎi fú yǔ rén zhě shì yǒu cǐ ěr

这句话大意是:天之以百福予人者,恃有此耳。

bǐ tiān xià wàn shì zhī suǒ yǐ yǎng mù qīn chéng tán è xiào mà qí huò fú gù yì bù xiǎo yě

这句话大意是:彼天下万世之所以仰慕钦承痰恶笑骂,其祸福固亦不小也。

yǐ lǐ yán zhī zé dāng rán zhě wèi zhī tiān mìng yǒu dé tǎo yǒu zuì fèng sān chǐ wú sī shì yǐ

这句话大意是:以理言之,则当然者谓之天,命有德讨有罪,奉三尺无私是已;。

yǐ mìng yán zhī zé zì rán zhě wèi zhī tiān mò zhī wèi ér wèi mò zhī zhì ér zhì dìng yú yǒu shēng zhī chū shì yǐ

这句话大意是:以命言之,则自然者谓之天,莫之为而为,莫之致而至,定于有生之初是已;。

yǐ shù yán zhī zé ǒu rán zhě wèi zhī tiān huì féng qí shì ǒu zhí qí jì shì yǐ

这句话大意是:以数言之,则偶然者谓之天,会逢其适,偶值其际是已。

zào wù zhī qì yǒu shí yǒu zhōng qì yǒu chún qì yǒu zá qì yǒu lì qì yǒu sì qì yǒu dà qì yǒu xì qì yǒu jiàn qì yǒu biàn qì yǒu cháng qì jiē bù wài yú wǔ xíng

这句话大意是:造物之气有十:有中气,有纯气,有杂气,有戾气,有似气,有大气,有细气,有间气,有变气,有常气,皆不外于五行。

zhōng qì wǔ xíng jūn diào jīng cuì zhī qì yě rén zhōng zhī ér wèi yáo shùn yǔ wén zhōu kǒng wù de zhī ér wèi lín fèng zhī lèi shì yě

这句话大意是:中气,五行均调,精粹之气也,人钟之而为尧、舜、禹、文、周、孔,物得之而为鳞凤之类是也。

chún qì wǔ xíng gè jù chún yī zhī qì yě rén de zhī ér wèi bó yí yī yǐn liǔ xià huì wù de zhī ér wèi lóng hǔ zhī lèi shì yě

这句话大意是:纯气,五行各具纯一之气也,人得之而为伯夷、伊尹、柳下惠,物得之而为龙虎之类是也。

zá qì wǔ xíng jiāo luàn zhī qì yě

这句话大意是:杂气,五行交乱之气也。

lì qì wǔ xíng cū è zhī qì yě

这句话大意是:戾气,五行粗恶之气也。

shì qì wǔ xíng jiǎ jiè zhī qì yě

这句话大意是:似气,五行假借之气也。

dà qì bàng bàng hún lún zhī qì yě

这句话大意是:大气,磅磅浑沦之气也。

xì qì xiān méng fú miǎo zhī qì yě

这句话大意是:细气,纤蒙浮渺之气也。

jiān qì jī jiǔ chōng yì huì hé zhī qì yě

这句话大意是:间气,积久充溢会合之气也。

biàn qì ǒu ěr zāo féng zhī qì yě

现代白话:变气,偶你遭逢之气也。

cháng qì liú xíng yí dìng zhī qì yě

这句话大意是:常气,流行一定之气也。

wàn wù gè yǒu suǒ shòu yǐ wéi shēng wàn wù gè yǒu suǒ shǔ yǐ wéi lèi wàn wù bù zì yóu yě

这句话大意是:万物各有所受以为生,万物各有所属以为类,万物不自由也。

wéi yǒu xué wèn zhī gōng biàn jiǔ qì yǐ guī zhōng qì

这句话大意是:惟有学问之功,变九气以归中气。

huǒ xìng fā yáng shuǐ xìng liú dòng mù xìng dí dàng jīn xìng jiān gāng tǔ xìng zhòng hòu qí shēng wù yě yì rán

这句话大意是:火性发扬,水性流动,木性条畅,金性坚刚,土性重厚,其生物也亦然。

tài hé zài wǒ zé tiān de zài wǒ hé dòng bù zāng

这句话大意是:太和在我,则天地在我,何动不臧?

hé wǎng bù dé

这句话大意是:何往不得?

mí liù hé jiē dòng qì zhī suǒ wéi yě jìng qì yī lì fú zài jiǔ dì zhī xià yǐ tāi zhī

这句话大意是:弥六合皆动气之所为也,静气一粒伏在九地之下以胎之。

gù dòng zhě jìng zhī sǐ xiāng jìng zhě dòng zhī shēng mén

这句话大意是:故动者静之死乡,静者动之生门。

wú jìng bù shēng wú dòng bù sǐ

这句话大意是:无静不生,无动不死。

jìng zhě cháng shī dòng zhě bù hái

这句话大意是:静者常施,动者不还。

fā dà zào zhī shēng qì zhě dòng yě hào dà zào zhī shēng qì zhě yì dòng yě

这句话大意是:发大造之生气者动也,耗大造之生气者亦动也。

shèng rén zhǔ jìng yǐ hán yuán lǐ dào jiā zhǔ jìng yǐ liú yuán qì

这句话大意是:圣人主静以涵元理,道家主静以留元气。

wàn wù fā shēng jiē shì liú yú jì yì zhī yú wàn wù shōu liǎn jiē shì láo yú jì jí zhī hòu

这句话大意是:万物发生,皆是流于既溢之馀,万物收敛,皆是劳于既极之后。

tiān dì yī suì yī hū xī ér wàn wù suí zhī

这句话大意是:天地一岁一呼吸,而万物随之。

tiān dì wàn wù dào tóu lái jiē guī yú mǔ

这句话大意是:天地万物到头来皆归于母。

gù shuǐ huǒ jīn mù yǒu jǐn ér tǔ bù jìn

这句话大意是:故水、火、金、木有尽,而土不尽。

hé zhě

这句话大意是:何者?

shuǐ huǒ jīn mù qì jìn yú tiān zhì jǐn yú de ér tǔ wú kě jǐn

这句话大意是:水、火、金、木,气尽于天,质尽于地,而土无可尽。

gù zhēn qì wú guī zhēn xíng wú cáng

这句话大意是:故真气无归,真形无藏。

wàn gǔ bù kě mó miè miè le gèng wú kāi pì zhī shí

这句话大意是:万古不可磨灭,灭了更无开辟之时。

suǒ wèi hùn dùn zhě zhēn qì yǔ zhēn xíng bù fēn yě

这句话大意是:所谓混沌者,真气与真形不分也。

xíng qì hùn ér shēng tiān de xíng qì fēn ér shēng wàn wù

这句话大意是:形气混而生天地,形气分而生万物。

tiān yù dà xiǎo rén zhī è bì shǐ qí è cháng dé zhì

现代白话:天欲大品行较差的人之恶,必使其恶常得志。

bǐ xiǎo rén zhě wéi kǒng qí è zhī bù suí yě gù tān tiān huò yǐ zhì yú wáng

现代白话:彼品行较差的人者,惟恐其恶之不遂也,故贪天祸以至于亡。

zì rán wèi zhī tiān dāng rán wèi zhī tiān bù dé bù rán wèi zhī tiān

这句话大意是:自然谓之天,当然谓之天,不得不然谓之天;。

yáng gāng bì hàn jiǔ hàn bì yīn jiǔ yīn bì yǔ jiǔ yǔ bì qíng cǐ zhī wèi zì rán

这句话大意是:阳亢必旱,久旱必阴,久阴必雨,久雨必晴,此之谓自然。

jūn zūn chén bēi fù zuò zi lì fū chàng fù suí xiōng yǒu dì gōng cǐ zhī wèi dāng rán

这句话大意是:君尊臣卑,父坐子立,夫唱妇随,兄友弟恭,此之谓当然。

xiǎo yì dà ruò yì qiáng pín yì fù jiàn yì guì cǐ zhī wèi bù dé bù rán

这句话大意是:小役大,弱役强,贫役富,贱役贵,此之谓不得不然。

xīn jiù shì tiān qī xīn biàn shì qī tiān shì xīn biàn shì shì tiān gèng bù xū xiàng cāng cāng shàng miàn tǎo

这句话大意是:心就是天,欺心便是欺天,事心便是事天,更不须向苍苍上面讨。

tiān zhě wèi dìng zhī mìng

这句话大意是:天者,未定之命;。

mìng zhě yǐ dìng zhī tiān

这句话大意是:命者,已定之天。

tiān zhě dà jiā zhī mìng mìng zhě gè wù zhī tiān

这句话大意是:天者,大家之命,命者,各物之天。

mìng dìng ér jí xiōng huò fú suí zhī yě yóu bù dé tiān tiān yì zài bù zhào guǎn

这句话大意是:命定而吉凶祸福随之也,由不得天,天亦再不照管。

tiān dì wàn wù zhǐ shì yī qì jù sàn gèng wú bié gè

这句话大意是:天地万物只是一气聚散,更无别个。

xíng zhě qì suǒ fù yǐ wéi níng jié

这句话大意是:形者,气所附以为凝结;。

qì zhě xíng suǒ tuō yǐ wéi yùn dòng

这句话大意是:气者,形所托以为运动。

wú qì zé xíng bù cún wú xíng zé qì bú zhù

这句话大意是:无气则形不存,无形则气不住。

tiān dì jì shēng rén wù zé rén wù gè jù yì tiān de

这句话大意是:天地既生人物,则人物各具一天地。

tiān dì zhī tiān dì yóu de tiān dì rén wù zhī tiān dì yóu bù dé tiān dì

这句话大意是:天地之天地由得天地,人物之天地由不得天地。

rén gè rèn qí qì zhì zhī tiān dì zhì yú wú yá gù qí jiàng zhōng zhī tiān dì jǐ yú sī jǐn tiān dì yì wú rú zhī hé yě yǐ

这句话大意是:人各任其气质之天地至于无涯牿,其降衷之天地几于澌尽,天地亦无如之何也已。

qí jí xiōng huò fú lǜ yóu zì zào tiān hé yóu hū ér yuàn zhī

这句话大意是:其吉凶祸福率由自造,天何尤乎而怨之?

wú rén hún shì yì tiān gù rì yòng qǐ jū shí zǒng niàn niàn shí shí shì shì biàn dāng yǐ tiān zì chǔ

现代白话:我人浑是一天,故日用起居食总念念时时事事便当以天自处。

zhū zǐ yún tiān zhě lǐ yě

这句话大意是:朱子云:“天者,理也。

yú yuē lǐ zhě tiān yě

这句话大意是:”余曰:“理者,天也。

yǒu zài tiān zhī tiān yǒu zài rén zhī tiān

这句话大意是:有在天之天,有在人之天。

yǒu zài tiān zhī xiān tiān tài jí shì yǐ

这句话大意是:有在天之先天,太极是已;。

yǒu zài tiān zhī hòu tiān yīn yáng wǔ xíng shì yǐ

这句话大意是:有在天之后天,阴阳五行是已。

yǒu zài rén zhī xiān tiān yuán qì wú lǐ shì yǐ

这句话大意是:有在人之先天,元气、无理是已;。

yǒu zài rén zhī hòu tiān xuè qì xīn zhī shì yǐ

这句话大意是:有在人之后天,血气、心知是已。

wèn tiān dì kāi pì zhī chū qí zhuàng hé sì

这句话大意是:问:“天地开辟之初,其状何似?

yuē wèi yì xíng róng

这句话大意是:”曰:“未易形容。

yīn zhǐ zhāi qián pén zhǎo lìng mǎn zhù dài shā shuǐ yī pén tóu yǐ wǎ lì shù xiǎo kuài zá gǔ dòu shēng xǔ lìng rén jiǎo shuǐ hún zhuó yuē cǐ shì hùn dùn wèi fēn zhī zhuàng

这句话大意是:”因指斋前盆沼,令满贮带沙水一盆,投以瓦砾数小块,杂谷豆升许,令人搅水浑浊,曰:“此是混沌未分之状。

dài sān rì hòu zài lái kàn kāi pì

这句话大意是:待三日后再来看开辟。

zhì rì ér zhuó zhě qīng yǐ qīng qīng shàng fú yuē cǐ shì tiān kāi yú zi

现代白话:至日而浊者清了,轻清上浮,曰:“此是天开于子。

chén dǐ hún ní cǐ shì de pì yú chǒu

这句话大意是:沉底浑泥,此是地辟于丑。

zhōng jiān wǎ lì chū lù cǐ shì shān líng shì shí gǔ

这句话大意是:中间瓦砾出露,此是山陵,是时谷。

dòu yá shēng yuè yú ér shuǐ zhōng xiǎo chóng fú chén bēn zhú cǐ shì rén yǔ wàn wù shēng yú yín

这句话大意是:豆芽生月馀,而水中小虫浮沉奔逐,此是人与万物生于寅。

chè dǐ shì shuǐ tiān bāo hu de zhī xiàng yě

这句话大意是:彻底是水,天包乎地之象也。

de cóng shàng xià gù shān shàng ruì ér xià guǎng xiàng liáng gǔ duī yě

这句话大意是:地从上下,故山上锐而下广,象粮谷堆也。

qì huà rì fán huá rì guǎng chǐ rì xiāo hào wàn wù huǐ ér shēng jī wēi tiān dì suī bù huǐ zhì hài ér yòu chéng hùn dùn zhī shì yǐ

现代白话:气化日繁华,日广侈,日消耗,万物毁而生机微,天地虽不毁,至亥而又成混沌之世了。

xuě fēi xūn zhēng zhī huà yě

这句话大意是:雪非熏蒸之化也。

tiān qì shàng shēng dì qì xià jiàng shì gān hé shì jiè yǐ

现代白话:天气上升,地气下降,是干涸世界了。

rán yīn yáng zhī qì bù jiāo zé jué gù yǒu liú zhì zhī yú yīn shǐ shēng zhī nèn yáng wǎng lái jiāo jié jiǔ jiǔ bù sàn ér pò yú yán hán suì wèi xuě wèi xiàn

这句话大意是:然阴阳之气不交则绝,故有留滞之馀阴,始生之嫩阳,往来交结,久久不散而迫于严寒,遂为雪为霰。

bái zhě shǎo míng zhī sè yě shuǐ zhī mǔ yě

这句话大意是:白者,少明之色也,水之母也。

shèng zé wèi xuě wēi zé wèi shuāng dōng yuè piàn wǎ bàn zhuān zhī xià zhe shī dì jiē yǒu shuāng yīn qì suǒ ā yě tǔ gàn zé fǒu

这句话大意是:盛则为雪,微则为霜,冬月片瓦半砖之下着湿地,皆有霜,阴气所呵也,土干则否。

liǎng jiān qì huà zǒng shì yī fù dà zhēng lóng

这句话大意是:两间气化,总是一副大蒸笼。

tiān dì zhī yú wàn wù yīn zhī ér yǐ fēn háo bù yǔ yān

现代白话:天地之于万物,因之而已,分毫不与呢。

shì jiè suī dà róng de qiān wàn rén rěn ràng róng bu dé yī liǎng gè zòng héng

这句话大意是:世界虽大,容得千万人忍让,容不得一两个纵横。

tiān dì zhī yú wàn wù yuán shì yī guàn

这句话大意是:天地之于万物原是一贯。

qīng qīng zhī qì wèi shuāng lù nóng zhuó zhī qì wèi yún yǔ

这句话大意是:轻清之气为霜露,浓浊之气为云雨。

chūn yǔ shǎo zhě xūn zhēng zhī qì wèi nóng yě

这句话大意是:春雨少者,熏蒸之气未浓也。

chūn duō yǔ zé qìn xià zhī qì ér xià yǔ bì shǎo xià duō yǔ zhě xūn zhēng zhī qì yǒu yú yě

这句话大意是:春多雨则沁夏之气,而夏雨必少,夏多雨者,熏蒸之气有余也。

xià shǎo yǔ zé jī qì zhī yú ér qiū yǔ bì duō cǐ wèi qì zhī cháng ěr

这句话大意是:夏少雨则积气之余,而秋雨必多,此谓气之常耳。

zhì yú yín liáo zhī nián bì yǒu kàng yáng zhī nián zé shù nián zǒng jì yě

这句话大意是:至于霪潦之年,必有亢阳之年,则数年总计也。

shǔ zhōng zhī lòu tiān sì shí duō yǔ

这句话大意是:蜀中之漏天,四时多雨;。

yún zhōng zhī gāo dì sì shí duō hàn

这句话大意是:云中之高地,四时多旱;。

wú xià zhī shuǐ xiāng huáng méi zhī yǔ wèi duō zé sì fāng hù jì yě

这句话大意是:吴下之水乡,黄梅之雨为多,则四方互计也。

zǒng zhī yí gè yīn yáng yì bān fēn shù xiān yǒu yú zé hòu bù zú cǐ yǒu yú zé bǐ bù zú jūn zé gè zú shì wèi tài hé tài hé zhī suì jiǔ yǒu jiē fēng

这句话大意是:总之,一个阴阳,一般分数,先有余则后不足,此有余则彼不足,均则各足,是谓太和,太和之岁,九有皆丰。

dōng zhě wàn wù zhī yè suǒ yǐ dài láo juàn yǎng jīng shén zhě yě

这句话大意是:冬者,万物之夜,所以待劳倦养精神者也。

chūn shēng xià zhǎng qiū chéng ér bù péi yǎng zhī yǐ dōng zé wàn wù zhī miè jiǔ yǐ

现代白话:春生、夏长、秋成,而不培养之以冬,则万物之灭久了。

shì zhī dà dōng yán hán suǒ yǐ rén wàn wù yě

这句话大意是:是知大冬严寒,所以仁万物也。

yù yán níng zé yù shōu liǎn yù shōu liǎn zé yù jīng shén yù jīng shén zé shēng fà zhī qì yù dí dàng

这句话大意是:愈严凝则愈收敛,愈收敛则愈精神,愈精神则生发之气愈条畅。

pì zhī rén xū yào ān xiē jīn yè néng shú shuì zé míng rì bì jīng shén

这句话大意是:譬之人须要安歇,今夜能熟睡,则明日必精神。

gù yuē dōng zhě wàn wù zhī suǒ yǐ guī mìng yě

这句话大意是:故曰冬者万物之所以归命也。

✦ You read 卷四·御集·天地

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.