呻吟语 · 吕坤 · Chapter 2 of 18

卷一·礼集·性命

PinyinModern Translation
Size

zhèng mìng zhě wán què zhèng lǐ quán què chū qì wèi cháng yǐ wǒ hài zhī suī zhì gù ér sǐ bù hài qí rén zhèng mìng

这句话大意是:正命者,完却正理,全却初气,未尝以我害之,虽桎梏而死,不害其人正命。

ruò chū qì suǒ záo sàng zhèng lǐ bù wán jí zhèng qǐn gào zhōng kǒng fēi zhèng mìng

这句话大意是:若初气所凿丧,正理不完,即正寝告终,恐非正命。

dé xìng yǐ shōu liǎn chén zhuó wèi dì yī shōu liǎn chén zhuó zhōng yòu yǐ jīng míng píng yì wèi dì yī

这句话大意是:德性以收敛沉着为第一,收敛沉着中又以精明平易为第一。

dà duàn shōu liǎn chén zhuó rén pà hán hu pà shēn xiǎn

这句话大意是:大段收敛沉着人,怕含糊,怕深险。

qiǎn fú zi suī guāng míng dòng dá fēi xù dé zhī qì yě

这句话大意是:浅浮子虽光明洞达,非蓄德之器也。

huò wèn rén jiāng sǐ ér jiàn guǐ shén zhēn yé

这句话大意是:或问:“人将死而见鬼神,真耶?

huàn yé

这句话大意是:幻耶?

yuē rén wù zé wéi zhēn jiàn mèng zé wèi wàng jiàn

这句话大意是:”曰:“人寤则为真见,梦则为妄见。

hún yóu ér bù fù tǐ gù suí suǒ zhī ér jiàn wù cǐ wài wàng yě

这句话大意是:魂游而不附体,故随所之而见物,此外妄也。

shén yǔ xīn lí hé ér bù ān dìng gù suí suǒ jiāo ér chéng jǐng cǐ nèi wàng yě

这句话大意是:神与心离合而不安定,故随所交而成景,此内妄也。

gù zhì rén wú mèng yú rén wú mèng wú wàng niàn yě

这句话大意是:故至人无梦,愚人无梦,无妄念也。

rén zhī jiāng sǐ rú mèng rán hún fēi yáng ér shén luàn yú mù qì fú sàn ér yá kè yú xīn gù suǒ jiàn jiē wàng fēi zhēn yǒu yě

这句话大意是:人之将死,如梦然,魂飞扬而神乱于目,气浮散而邪客于心,故所见皆妄,非真有也。

huò yǒu jiāng sǐ ér jiàn rén jū xì zhě yóu wàng yě

这句话大意是:或有将死而见人拘系者,尤妄也。

yì duān zhī yǔ rù rén gǔ suǐ jiāng sǐ ér jù gù cháng ruò yǒu jiàn

这句话大意是:异端之语入人骨髓,将死而惧,故常若有见。

ruò sǐ bì yǒu zhào zhī zhě zé niú yáng wén yǐ zhī sǐ guǒ yì yǒu zhào zhī zhě yé

这句话大意是:若死必有召之者,则牛羊蚊蚁之死,果亦有召之者耶?

dà dǐ cǎo mù zhī shēng kū tǔ shí zhī níng sàn rén yǔ zhòng dòng zhī sǐ shēng shǐ zhōng yǒu wú zhǐ shì yī lǐ gèng wú tā shuō

这句话大意是:大抵草木之生枯、土石之凝散,人与众动之死生、始终、有无,只是一理,更无他说。

wàn yī yǒu zhī yì guài yì yě

这句话大意是:万一有之,亦怪异也。

qì wú zhōng jǐn zhī shí

这句话大意是:气,无终尽之时;。

xíng wú bù huǐ zhī lǐ

这句话大意是:形,无不毁之理。

zhēn jī zhēn wèi yào hán xù xiū diǎn pò

这句话大意是:真机、真味要涵蓄,休点破。

qí miào wú qióng bù kě yán yù suǒ yǐ shèng rén wú yán

这句话大意是:其妙无穷,不可言喻,所以圣人无言。

yī fàn kǒu jiá qióng nián shuō bù jìn yòu lí pī jiāo lí wú yī xiē jǔ jué chù yǐ

现代白话:一犯口颊,穷年说不尽,又离披浇漓,无一些咀嚼处了。

xìng fēn bù kě shǐ kuī qiàn gù qí qǔ shù yě cháng duō yuē qióng lǐ yuē jìn xìng yuē dá tiān yuē rù shén yuē zhì guǎng dà jí gāo míng

这句话大意是:性分不可使亏欠,故其取数也常多,曰穷理,曰尽性,曰达天,曰入神,曰致广大、极高明。

qíng yù bù kě shǐ yíng yú gù qí qǔ shù yě cháng shǎo yuē jǐn yán yuē shèn xíng yuē yuē jǐ yuē qīng xīn yuē jié yǐn shí guǎ shì yù

这句话大意是:情欲不可使赢余,故其取数也常少,曰谨言,曰慎行,曰约己,曰清心,曰节饮食、寡嗜欲。

shēn chén hòu zhòng shì dì yī děng zī zhì

这句话大意是:深沉厚重,是第一等资质;。

lěi luò háo xióng shì dì èr děng zī zhì

这句话大意是:磊落豪雄,是第二等资质;。

cōng míng cái biàn shì dì sān děng zī zhì

这句话大意是:聪明才辨,是第三等资质。

liù hé yuán shì gè qíng shì jiè gù wàn wù yǐ zhī xiāng kǔ lè ér zhì rén shèng rén bù yǔ yān

现代白话:六合原是个情世界,故万物以之相苦乐,而至人圣人不与呢。

fán rén guāng míng bó dà hún hòu hán xù shì tiān dì zhī qì

这句话大意是:凡人光明博大、浑厚含蓄,是天地之气;。

wēn xù hé píng shì yáng chūn zhī qì

这句话大意是:温煦和平,是阳春之气;。

kuān zòng rèn wù shì cháng xià zhī qì

这句话大意是:宽纵任物,是长夏之气;。

yán níng liǎn yuē xǐ xíng hǎo shā shì qiū zhī qì

这句话大意是:严凝敛约、喜刑好杀,是秋之气;。

chén cáng gù sè shì dōng zhī qì

这句话大意是:沉藏固啬,是冬之气;。

bào nù shì zhèn léi zhī qì

这句话大意是:暴怒,是震雷之气;。

kuáng sì shì jí fēng zhī qì

这句话大意是:狂肆,是疾风之气;。

hūn huò shì mái wù zhī qì

这句话大意是:昏惑,是霾雾之气;。

yǐn hèn liú lián shì jī yīn zhī qì

这句话大意是:隐恨留连,是积阴之气;。

cóng róng wēn rùn shì hé fēng gān yǔ zhī qì

这句话大意是:从容温润,是和风甘雨之气;。

cōng míng dòng dá shì qīng tiān lǎng yuè zhī qì

这句话大意是:聪明洞达,是青天朗月之气;。

yǒu suǒ zhōng zhě bì yǒu suǒ shì

这句话大意是:有所锺者,必有所似。

xiān tiān zhī qì fā xiè chù bù guò háo lí

这句话大意是:先天之气,发泄处不过毫厘;。

hòu tiān zhī qì kuò chōng zhī bì jí fèn liàng

这句话大意是:后天之气,扩充之,必极分量。

qí shí fèn liàng jí chǔ yuán shì háo lí zhōng yǒu dǐ ruò háo lí zhōng hé xià yuán wú biàn shì yī xiē zēng bù qù

这句话大意是:其实分量极处,原是毫厘中有底,若毫厘中合下原无,便是一些增不去。

wàn wù zhī xíng sè cái qíng zhǒng zhǒng kě yàn yě

这句话大意是:万物之形色才情种种可验也。

wō cáng yú ké liè rì jīng nián ér bù kū bì yǒu suǒ yǐ bù kū zhě zài yě cǐ zhī wèi yǐ shén yòng xiān tiān zào wù mìng mài chù

这句话大意是:蜗藏于壳,烈日经年而不枯,必有所以不枯者在也,此之谓以神用先天造物命脉处。

lán yǐ huǒ ér xiāng yì yǐ huǒ ér miè

这句话大意是:兰以火而香,亦以火而灭;。

gāo yǐ huǒ ér míng yì yǐ huǒ ér jié

这句话大意是:膏以火而明,亦以火而竭;。

pào yǐ huǒ ér shēng yì yǐ huǒ ér xiè

这句话大意是:炮以火而声,亦以火而泄。

yīn zhě suǒ yǐ cún yě

这句话大意是:阴者,所以存也;。

yáng zhě suǒ yǐ wáng yě

这句话大意是:阳者,所以亡也。

qǐ dú shēng sè qì wèi rán zāi

现代白话:岂独声色、气味然啊?

shì zhī yù zhě zhī wèi zú shì wèi wàn nián zhī zhú

这句话大意是:世知郁者之为足,是谓万年之烛。

huǒ xìng fā yáng shuǐ xìng liú dòng mù xìng dí dàng jīn xìng jiān gāng tǔ xìng zhòng hòu

这句话大意是:火性发扬,水性流动,木性条畅,金性坚刚,土性重厚。

qí shēng wù yě yì rán

这句话大意是:其生物也亦然。

yī zé jiàn xìng liǎng zé shēng qíng

这句话大意是:一则见性,两则生情。

rén wèi yǒu ǒu ér néng jìng zhě wù wèi yǒu ǒu ér wú shēng zhě

这句话大意是:人未有偶而能静者,物未有偶而无声者。

shēng wú xíng sè jì zhī yú qì

这句话大意是:声无形色,寄之于器;。

huǒ wú tǐ zhì jì zhī yú xīn

这句话大意是:火无体质,寄之于薪;。

sè wú zhuó luò jì zhī cǎo mù gù wǔ xíng wéi huǒ wú tǐ ér yòng bù qióng

这句话大意是:色无着落,寄之草木,故五行惟火无体而用不穷。

rén zhī niàn tou yǔ qì xuè tóng wèi xiāo zhǎng

这句话大意是:人之念头,与气血同为消长。

sì shí yǐ qián shì gè jìn xīn shí jiàn wèi dìng ér gǎn yú yǒu wéi

这句话大意是:四十以前是个进心,识见未定而敢于有为;。

sì shí yǐ hòu shì gè dìng xīn shí jiàn jì dìng ér shì yǒu zhuó liàng

这句话大意是:四十以后是个定心,识见既定而事有酌量;。

liù shí yǐ hòu shì gè tuì xīn jiàn shí suī zhēn ér jīng lì bù zhèn

这句话大意是:六十以后是个退心,见识虽真而精力不振。

wèi bì rén rén jiē cǐ ér cǐ qí dà fán yě

这句话大意是:未必人人皆此,而此其大凡也。

gǔ zhě sì shí shì liù shí qī shí zhì shì gài shěn zhī yǐ

现代白话:古者四十仕,六十、七十致仕,盖审之了。

rén yì yǒu shào nián tuì suō bù rèn shì yān yān ruò quán xià rén zhě

这句话大意是:人亦有少年退缩不任事,厌厌若泉下人者;。

yì yǒu shuāi nián kuáng zào wàng dòng xǐ shì zhě jiē fēi cháng lǐ

这句话大意是:亦有衰年狂躁妄动喜事者,皆非常理。

ruò nǎi yǐ jiàn shì fēng shēng zhī shào nián wèi rèn shì yǐ niàn tou huī lěng zhī shuāi fu wèi lǎo chéng zé wù yǐ

现代白话:若乃以见事风生之少年为任事,以念头灰冷之衰夫为老成,则误了。

dèng yǔ chén yì mǎ yuán jué shuò gǔ chéng yǒu zhī qǐ duō de zāi

现代白话:邓禹沉毅,马援矍铄,古诚有之,岂多得啊!

mìng běn zài tiān jūn zǐ zhī mìng zài wǒ xiǎo rén zhī mìng yì zài wǒ

现代白话:命本在天,有德行的人之命在我,品行较差的人之命亦在我。

jūn zǐ yǐ yì chù mìng bù yǐ qí dào de zhī bù chǔ mìng bù zú dào yě

现代白话:有德行的人以义处命,不以其道得之不处,命不足道也;。

xiǎo rén yǐ yù fàn mìng bù kě de ér bì yù de zhī mìng bù kěn shòu yě

现代白话:品行较差的人以欲犯命,不可得而必欲得之,命不肯受也。

dàn jūn zǐ wèi mìng zài wǒ dé tiān mìng zhī běn rán

现代白话:但有德行的人谓命在我,得天命之本然;。

xiǎo rén wèi mìng zài wǒ xìng qì shù zhī huò rán

现代白话:品行较差的人谓命在我,幸气数之或然。

shì yǐ jūn zǐ zhī xīn cháng tài xiǎo rén zhī xīn cháng láo

现代白话:是以有德行的人之心常泰,品行较差的人之心常劳。

xìng zhě lǐ qì zhī zǒng míng

这句话大意是:性者,理气之总名。

wú bù shàn zhī lǐ wú jiē shàn zhī qì

这句话大意是:无不善之理,无皆善之气。

lùn xìng shàn zhě chún yǐ lǐ yán yě

这句话大意是:论性善者,纯以理言也;。

lùn xìng è yǔ shàn è hùn zhě jiān qì ér yán yě

这句话大意是:论性恶与善恶混者,兼气而言也。

gù jīng zhuàn yán xìng gè gè bù tóng wéi kǒng zǐ wú bìng

这句话大意是:故经传言性各各不同,惟孔子无病。

qì xí xué zhě zhī èr zhàng yě

这句话大意是:气、习,学者之二障也。

rén zhě yǔ yì zhě xiāng fēi lǐ zhě yǔ xìn zhě xiāng zuǒ jiē qì zhì zhàng yě

这句话大意是:仁者与义者相非,礼者与信者相左,皆气质障也。

gāo jì ér xiào dī zhuā cháng jū ér jī duǎn mèi jiē xí jiàn zhàng yě

这句话大意是:高髻而笑低髽,长裾而讥短袂,皆习见障也。

dà dào míng lǜ tiān xià qì zhì ér guī zhī jí bù néng guī bù gǎn yǐ suǒ piān zhě bìng rén yǐ

现代白话:大道明,率天下气质而归之,即不能归,不敢以所偏者病人了;。

wáng zhì yī qí tiān xià qū xiàng ér tóng zhī jí bù néng tóng bù gǎn yǐ suǒ niǔ zhě bìng rén yǐ

现代白话:王制一,齐天下趋向而同之,即不能同,不敢以所狃者病人了。

āi zāi

现代白话:哀啊!

cí shuí rèn zhī

这句话大意是:兹谁任之?

fù mǔ quán ér shēng zhī zi quán ér guī zhī fā fū hái fù mǔ zhī chū wú xiē huǐ shāng qīn zhī xiào zǐ yě

这句话大意是:父母全而生之,子全而归之,发肤还父母之初,无些毁伤,亲之孝子也;。

tiān quán ér shēng zhī rén quán ér guī zhī xīn xìng hái tiān zhī chū wú xiē quē qiàn tiān zhī xiào zǐ yě

这句话大意是:天全而生之,人全而归之,心性还天之初,无些缺欠,天之孝子也。

yú tíng bù zhuān yán xìng shàn yuē rén xīn wéi wēi dào xīn wéi wēi

这句话大意是:虞廷不专言性善,曰:“人心惟危,道心惟微。

huò yuē rén xīn fēi xìng

这句话大意是:”或曰:“人心非性。

yuē fēi xìng kě yǐ yì shì yīn yáng wǔ xíng huà shēng fǒu

现代白话:”曰:“非性可了,亦是阴阳五行化生否?

liù jīng bù zhuān yán xìng shàn yuē wéi huáng shàng dì jiàng zhōng xià mín jué yǒu héng xìng

这句话大意是:”六经不专言性善,曰:“惟皇上帝,降衷下民,厥有恒性。

yòu yuē tiān shēng zhēng mín yǒu yù wú zhǔ nǎi luàn

这句话大意是:”又曰:“天生蒸民,有欲无主乃乱。

kǒng zǐ bù zhuān yán xìng shàn yuē jì zhī zhě shàn yě

这句话大意是:”孔子不专言性善,曰:“继之者,善也;。

chéng zhī zhě xìng yě

这句话大意是:成之者,性也。

yòu yuē xìng xiāng jìn yě wéi shàng zhì yǔ xià yú bù yí

这句话大意是:”又曰:“性相近也,惟上智与下愚不移。

cái shuō xiāng jìn biàn bú shì yí gè

这句话大意是:”才说相近,便不是一个。

xiāng yuǎn cóng xiāng jìn qǐ jiǎo

这句话大意是:相远从相近起脚。

zi sī bù zhuān yán xìng shàn yuē xiū dào zhī wèi jiào

这句话大意是:子思不专言性善,曰:“修道之谓教。

xìng jiē shàn yǐ dào hú kě xiū

现代白话:”性皆善了,道胡可修?

mèng zǐ bù zhuān yán xìng shàn yuē shēng sè chòu wèi ān yì xìng yě

这句话大意是:孟子不专言性善,曰:“声色、臭味、安佚,性也。

huò yuē zhè xìng shì hǎo xìng

这句话大意是:”或曰:“这性是好性。

yuē hǎo xìng rú hé jūn zǐ bù wèi

现代白话:”曰:“好性如何有德行的人不谓?

yòu yuē dòng xīn rěn xìng

这句话大意是:”又曰:“动心忍性。

shàn xìng qǐ kě rěn hu

这句话大意是:”善性岂可忍吗?

quǎn zhī xìng niú zhī xìng qǐ fēi xìng hu

这句话大意是:犬之性,牛之性,岂非性吗?

quǎn niú zhī xìng yì rén yì lǐ zhì xìn zhī xìng hu

这句话大意是:犬、牛之性,亦仁、义、礼、智、信之性吗?

xì tuī zhī quǎn zhī xìng yóu quǎn zhī xìng niú zhī xìng yóu niú zhī xìng hu

这句话大意是:细推之,犬之性犹犬之性,牛之性犹牛之性吗?

zhōu mào shū bù zhuān yán xìng shàn yuē wǔ xìng xiǎng gǎn ér shàn è fēn wàn shì chū yǐ

现代白话:周茂叔不专言性善,曰:“五性想感而善恶分,万事出了。

yòu yuē jǐ shàn è

这句话大意是:”又曰:“几善恶。

chéng bó chún bù zhuān yán xìng shàn yuē è yì bù kě bù wèi zhī xìng

这句话大意是:”程伯淳不专言性善,曰:“恶亦不可不谓之性。

dà dǐ yán xìng shàn zhě zhǔ yì lǐ ér bù yán qì zhì

这句话大意是:”大抵言性善者,主义理而不言气质。

gài zì mèng zǐ zhī zhé zhū jiā shǐ hòu lái zhū rú suì zhǔ cǐ shuō ér bù gǎn yì tóng shì wèi guān yú tiān dì wàn wù zhī qíng yě

这句话大意是:盖自孟子之折诸家始,后来诸儒遂主此说,而不敢异同,是未观于天地万物之情也。

yì lǐ gù shì tiān fù qì zhì yì qǐ rén wéi zāi

现代白话:义理固是天赋,气质,亦岂人为啊?

wú lùn zhòng rén jí yáo shùn yǔ tāng wén wǔ zhōu kǒng qǐ shì yí yàng qì zhì zāi

现代白话:无论众人,即尧、舜、禹、汤、文、武、周、孔,岂是一样气质啊?

yú jiàn wèi zhī shuō yuē yì lǐ zhī xìng yǒu shàn wú è

这句话大意是:愚僭为之说曰:“义理之性,有善无恶;。

qì zhì zhī xìng yǒu shàn yǒu è

这句话大意是:气质之性,有善有恶。

qì zhì yì tiān mìng yú rén ér yǔ shēng jù shēng zhě bù wèi zhī xìng kě hu

这句话大意是:”气质亦天命于人而与生俱生者,不谓之性可吗?

chéng zǐ yún lùn xìng bù lùn qì bù bèi lùn qì bù lùn xìng bù míng

这句话大意是:程子云:“论性不论气不备,论气不论性不明。

jiāng xìng qì fēn zuò liǎng xiàng biàn bù tòu chè

这句话大意是:”将性气分作两项,便不透彻。

zhāng zi yǐ shàn wèi tiān dì zhī xìng qīng zhuó chún bó wéi qì zhì zhī xìng shì jué zhī lí

这句话大意是:张子以善为天地之性,清浊纯驳为气质之性,似觉支离。

qí shí tiān dì zhǐ shì yí gè qì lǐ zài qì zhī zhōng fù yú wàn wù fāng yǐ xìng yán

这句话大意是:其实,天地只是一个气,理在气之中,赋于万物,方以性言。

gù xìng zì cóng shēng cóng xīn yán yǒu shēng zhī xīn yě

这句话大意是:故性字从生从心,言有生之心也。

shè shǐ méi yǒu qì zhì zhǐ shì yí gè dé xìng rén rén dōu shì shēng zhī shèng rén qiān gǔ shèng xián qiān yán wàn yǔ jiào huà xíng míng dōu shì duō le dǐ hé suǒ kǔ ér rú cǐ hu

这句话大意是:设使没有气质,只是一个德性,人人都是生知圣人,千古圣贤千言万语,教化刑名,都是多了底,何所苦而如此吗?

zhè dōu shì xiáng fú qì zhì fú chí dé xìng

这句话大意是:这都是降伏气质,扶持德性。

lì àn yú cǐ sì qiān bǎi shì zhī hòu bó zhī

这句话大意是:立案于此,俟千百世之后驳之。

xìng yī mǔ ér wǔ zǐ

这句话大意是:性,一母而五子。

wǔ xìng zhě yī xìng zhī zǐ yě

这句话大意是:五性者,一性之子也。

qíng zhě wǔ xìng zhī zǐ yě

这句话大意是:情者,五性之子也。

yī xìng jìng jìng zhě yīn

这句话大意是:一性静,静者阴;。

wǔ xìng dòng dòng zhě yáng

这句话大意是:五性动,动者阳。

xìng běn hún lún zhì jìng bù dòng gù yuē rén shēng ér jìng tiān zhī xìng yě

这句话大意是:性本浑沦,至静不动,故曰:“人生而静,天之性也。

cái shuō xìng biàn yǐ bù shì xìng yǐ

现代白话:”才说性,便已不是性了。

cǐ yī xìng zhī shuō yě

这句话大意是:此一性之说也。

sòng rú yǒu gōng yú mèng zǐ zhǐ shì bǔ chū gè qì zhì zhī xìng lái shěng duō shǎo kǒu wěn

这句话大意是:宋儒有功于孟子,只是补出个气质之性来,省多少口脗!

wèn qín shòu cǎo mù yì yǒu xìng fǒu

这句话大意是:问:“禽兽草木亦有性否?

yuē yǒu

这句话大意是:”曰:“有。

zài wèn qí shēng yì tiān mìng fǒu

这句话大意是:”再问:“其生亦天命否?

yuē tiān yǐ yīn yáng wǔ xíng huà shēng wàn wù ān dé fēi tiān mìng

这句话大意是:”曰:“天以阴阳五行化生万物,安得非天命?

huò wèn kǒng zǐ jiào rén xìng fēi suǒ xiān

这句话大意是:或问:“孔子教人,性非所先。

yuē shèng rén kāi kǒu chù dōu shì xìng

这句话大意是:”曰:“圣人开口处都是性。

shuǐ wú zhā zhe tǔ biàn zhuó

这句话大意是:水无渣,着土便浊;。

huǒ wú qì zhe mù biàn yān

这句话大意是:火无气,着木便烟。

xìng wú èr zhe qì zhì biàn rǎn

这句话大意是:性无二,着气质便染。

✦ You read 卷一·礼集·性命

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.