日知录 · 顾炎武 · Chapter 33 of 33

卷三十二

PinyinModern Translation
Size

ér mèng zǐ wàng dào ér wèi zhī jiàn

这句话大意是:○而《孟子》:“望道而未之见。

jí zhù ér dú wéi rú gǔ zì tōng yòng

这句话大意是:”集注:“‘而’读为‘如’,古字通用。

zhū zǐ dá mén rén yǐn shī chuí dài ér lì chūn qiū xīng yǔn rú yǔ wèi zhèng

这句话大意是:”朱子答门人,引《诗》:“垂带而厉”,《春秋》:“星陨如雨”为证。

jīn kǎo zhī yòu dé èr shí yú shì

这句话大意是:今考之,又得二十余事。

yì jūn zǐ yǐ lì zhòng yòng huì ér míng

现代白话:《易》:“有德行的人以莅众用晦而明。

yú fān jiě ér rú yě

这句话大意是:”虞翻解:“而,如也。

shū gù mìng qí néng ér luàn sì fāng

这句话大意是:”《书·顾命》:“其能而乱四方。

chuán shì wèi rú

这句话大意是:”传释为“如”。

mèng zǐ jiǔ yī ér zhù

这句话大意是:《孟子》:“九一而助。

zhào qí jiě ér rú yě

这句话大意是:”赵岐解:“而,如也。

zuǒ zhuàn yǐn qī nián shà rú wàng

这句话大意是:《左传·隐七年》:“歃如忘。

fú qián yuē rú ér yě

这句话大意是:”服虔曰:“如,而也。

xī èr shí liù nián shì rú xuán qìng

这句话大意是:”《僖二十六年》:“室如悬罄。

zhù rú ér yě zhāo sì nián niú wèi shū sūn jiàn zhòng ér hé

这句话大意是:”注:“如,而也,”《昭四年》:“牛谓叔孙,见仲而何?

zhù ér hé rú hé

这句话大意是:”注:“而何,如何。

shǐ jì jiǎ shēng chuán huà biàn ér shàn

这句话大意是:”《史记·贾生传》:“化变而嬗。

wéi zhāo yuē ér rú yě rú chán zhī tuì huà yě

这句话大意是:”韦昭曰:“而,如也,如蝉之蜕化也。

zhàn guó cè wēi wáng bù yīng ér cǐ zhě sān

这句话大意是:”《战国策》:“威王不应而此者三。

hán fēi zǐ sì gōng zhī zhī gù ér jià lù

这句话大意是:”《韩非子》:“嗣公知之,故而驾鹿。

lǚ shì chūn qiū jìng guō jūn xuàn ér yuē bù kě

这句话大意是:”《吕氏春秋》:“静郭君炫而曰:不可。

yòu yuē ér gù xián zhě yě yòng zhī wèi wǎn yě

这句话大意是:”又曰:“而固贤者也,用之未晚也。

xún zǐ hēi měng rán ér léi jī zhī rú qiáng yàn zhī

这句话大意是:”《荀子》:“〈黑黾〉然而雷击之,如墙厌之。

shuō yuàn yuè zhū fā yuē yì ér ān zhī yuàn jiǎ guàn yǐ jiàn

这句话大意是:《说苑》:“越诸发曰:意而安之,愿假冠以见;。

yì rú bù ān yuàn wú biàn guó sú

这句话大意是:意如不安,愿无变国俗。

yòu yuē ér yǒu yòng wǒ zhě wú qí wèi dōng zhōu hu

现代白话:”又曰:“而有用我者,我其为东周吗?

xīn xù yǐn zōu yáng shū bái tóu ér xīn qīng gài ér gù

这句话大意是:”《新序》引邹阳书:“白头而新,倾盖而故。

hòu hàn dū yóu bān bēi róu yuǎn ér ěr

这句话大意是:”后汉《督邮斑碑》:“柔远而迩。

jiē dàng zuò rú

这句话大意是:”皆当作“如”。

zhàn guó cè zhāo xī xù yuē qǐng ér bù dé yǒu shuō sè fēi gù rú hé yě

这句话大意是:《战国策》:“昭奚恤曰:请而不得,有说色,非故如何也?

cī yuē shì fēi fǎn rú hé yě

这句话大意是:’疵曰:‘是非反如何也?

dà dài lǐ shǐ yǒu sī rì xǐng rú shí kǎo zhī

这句话大意是:’”《大戴礼》:“使有司日省如时考之。

yòu yuē rán rú yuē lǐ yún lǐ yún

这句话大意是:”又曰:“然如曰《礼》云《礼》云。

yòu yuē ān rú yì lè ér chén

这句话大意是:”又曰:“安如易,乐而湛。

yòu yuē bù shǎng bù fá rú mín xián jìn lì

这句话大意是:”又曰:“不赏不罚,如民咸尽力。

yòu yuē zhī yī ér bù kě yǐ jiě yě

现代白话:”又曰:“知一而不能够解也。

chūn qiū fán lù shī qí shí ér chéng zhī fǎ qí mìng rú xún zhī

这句话大意是:”《春秋繁露》:“施其时而成之,法其命如循之。

huái nán zǐ cháng yī hā shuǐ rú gān kǔ zhī yǐ

现代白话:”《淮南子》:“尝一哈水如甘苦知了。

hàn yuè fǔ ài rú zhāng hòu

这句话大意是:”《汉乐府》:“艾如张后。

hàn jì yīn tài shǒu mèng yù xiū yáo miào bēi wú wéi rú zhì gāo rú bù wēi mǎn rú bù yì tài wèi liú kuān bēi qù biān fǔ rú huò qí qíng

这句话大意是:”汉《济阴太守孟郁修尧庙碑》:“无为如治,高如不危,满如不溢,”《太尉刘宽碑》:“去鞭拊,如获其情;。

fú yòng xíng rú mǐ qí jiān

这句话大意是:弗用刑,如弭其奸。

guō fǔ bēi qí shǎo yě xiào yǒu ér yuè xué

这句话大意是:”《郭辅碑》:“其少也,孝友而悦学;。

qí zhǎng yě kuān shū rú hào shī

这句话大意是:其长也,宽舒如好施。

yì wáng bì zhù gé ér dà hēng yǐ zhèng fēi dāng rú hé

这句话大意是:”《易》王弼注:“革而大亨以正,非当如何?

jiē dàng zuò ér

这句话大意是:”皆当作“而”。

hàn shū dì lǐ zhì liáo xī jùn féi rú mǎng yuē féi ér

这句话大意是:《汉书·地理志》:“辽西郡,肥如,莽曰肥而。

zuǒ zhuàn xiāng shí èr nián fū fù suǒ shēng ruò ér rén

这句话大意是:”《左传·襄十二年》:“夫妇所生若而人。

zhù yún ruò rú rén

这句话大意是:”注云:“若如人。

shuō wén xū cóng yǔ ér shēng

这句话大意是:”《说文》:“需从雨,而声。

gài jí dú ér wèi rú yě

这句话大意是:”盖即读“而”为“如”也。

táng rén shī duō yòng ér jīn yì zuò rú jīn

这句话大意是:唐人诗多用“而今”,亦作“如今”。

jīn jiāng xī rén yán rú hé yì yuē ér hé

这句话大意是:今江西人言如何亦曰“而何”。

zhōu lǐ lǚ shī ér yòng zhī yǐ zhì jì zhù ér dú wéi ruò shēng zhī wù yě

这句话大意是:《周礼》:“旅师而用之以质剂”注:“‘而’读为‘若’,声之误也。

lù dé míng yīn yì yún ér yīn ruò

这句话大意是:”陆德明音义云:“‘而’音‘若’。

yí lǐ xiāng yú jiǔ lǐ gōng rú dài fū rù zhù rú dú wéi ruò

这句话大意是:”《仪礼·乡馀酒礼》:“公如大夫入”注:“‘如’读为‘若’。

nài hé nài hé èr zì shǐ yú wǔ zǐ zhī gē wéi rén shàng zhě nài hé bù jìng

这句话大意是:○奈何“奈何”二字,始于《五子之歌》:“为人上者,奈何不敬!

zuǒ zhuàn hé yú fù jí nài hé

这句话大意是:”《左传》:“河鱼腹疾,奈何。

qǔ lǐ yuē guó jūn qù qí guó zhǐ zhī yuē nài hé qù shè jì yě

这句话大意是:”《曲礼》曰:“国君去其国,止之曰:‘奈何去社稷也!

dài fū yuē nài hé qù zōng miào yě

这句话大意是:’大夫曰:‘奈何去宗庙也!

shì yuē nài hé qù fén mù yě

这句话大意是:’士曰:‘奈何去坟墓也!

chǔ cí jiǔ gē dà sī mìng chóu rén xī nài hé

这句话大意是:’”《楚辞·九歌·大司命》:“愁人兮奈何!

jiǔ biàn jūn bù zhī xī kě nài hé

这句话大意是:”《九辩》:“君不知兮可奈何!

cǐ nài hé èr zì zhī zǔ

这句话大意是:”此“奈何”二字之祖。

zuǒ zhuàn huá yuán zhī gē yuē niú zé yǒu pí xī shàng duō qì jiǎ zé nà

这句话大意是:《左传》华元之歌曰:“牛则有皮,犀尚多,弃甲则那!

zhí yán zhī yuē nà cháng yán zhī yuē nài hé yī yě

这句话大意是:”直言之曰“那”,长言之曰“奈何”,一也。

yòu shū rú wǔ qì zhèng kāng chéng dú rú wèi nǎi gè fǎn

这句话大意是:又《书》:“如五器”,郑康成读“如”为乃个反。

lún yǔ wú mò rú zhī hé yě yǐ yǐ yīn yì yǔ nài tóng

现代白话:《论语》:“我末如之何也已了,”音亦与“奈”同。

liù cháo rén duō shū nài wèi nà

这句话大意是:六朝人多书“奈”为“那”。

sān guó zhì zhù wén qīn yǔ guō huái shū yuē suǒ xiàng quán shèng yào nà hòu wú jì hé

这句话大意是:《三国志》注文钦《与郭淮书》曰:“所向全胜,要那后无继何!

sòng shū liú jìng xuān chuán láo zhī yuē píng yuán zhī hòu lìng wǒ nà piào qí hé

这句话大意是:”《宋书·刘敬宣传》:“牢之曰:“平元之后,令我那骠骑何!

táng rén shī duō yǐ wú nài wèi wú nà

这句话大意是:”唐人诗多以“无奈”为“无那”。

yǔ jí gōng yáng zhuàn yǐn yuán nián mǔ yù lì zhī yǐ shā zhī rú wù yǔ ér yǐ yǐ

现代白话:○语急《公羊传·隐元年》:“母欲立之,已杀之,如勿与而已了。

zhù rú jí bù rú qí rén yǔ yě

这句话大意是:”注:“‘如’即‘不如’,齐人语也。

àn cǐ bù bì qí rén yǔ

这句话大意是:”按此不必齐人语。

zuǒ zhuàn xī èr shí èr nián sòng zǐ yú yuē ruò shòu zhòng shāng zé rú wù shāng

这句话大意是:《左传·僖二十二年》:“宋子鱼曰:‘若受重伤,则如勿伤。

shòu qí èr máo zé rú fú yān

现代白话:受其二毛,则如服呢。

chéng èr nián wèi sūn liáng fū yuē ruò zhī bù néng zé rú wú chū

这句话大意是:’”《成二年》:“卫孙良夫曰:‘若知不能,则如无出。

zhāo shí sān nián cài cháo wú yuē èr sān zǐ ruò néng sǐ wáng zé rú wéi zhī yǐ dài suǒ jì

这句话大意是:’”《昭十三年》:“蔡朝吴曰:‘二三子若能死亡,则如违之,以待所济。

ruò qiú ān dìng zé rú yǔ zhī yǐ jì suǒ yù

这句话大意是:若求安定,则如与之,以济所欲。

èr shí yī nián sòng huá duō liáo yuē jūn ruò shòu sī mǎ zé rú wáng

这句话大意是:’”《二十一年》:“宋华多僚曰:‘君若受司马,则如亡。

dìng wǔ nián chu yú xi yuē bù néng rú cí

这句话大意是:’”《定五年》:“楚于西曰:‘不能如辞。

bā nián wèi wáng sūn gǔ yuē rán zé rú pàn zhī

这句话大意是:’”《八年》:“卫王孙贾曰:‘然则如叛之。

hàn shū dí yì chuán yì yuē yù lìng dū wèi zì sòng zé rú wù shōu yá

这句话大意是:’”《汉书·翟义传》:“义曰:‘欲令都尉自送,则如勿收邪。

zuǒ zhuàn zhèng yì yuē gǔ rén yǔ rán yóu bù gǎn zhī yán gǎn yě

这句话大意是:’”《左传》正义曰:“古人语然,犹‘不敢’之言‘敢’也。

gǔ rén duō yǐ yǔ jí ér shěng qí wén zhě

这句话大意是:古人多以语急而省其文者。

shī yì bù yí yì

这句话大意是:《诗》:“亦不夷怿。

jì xià shěng yī hu zì

这句话大意是:”“悸”下省一“乎”字。

shū fú shèn jué dé suī wǔ kě zhuī

这句话大意是:《书》:“弗慎厥德,虽侮可追。

kě shàng shěng yī bù zì

这句话大意是:”“可”上省一“不”字。

wǒ shēng bù yǒu mìng zài tiān

这句话大意是:“我生不有命在天。

bù shàng shěng yī qǐ zì

这句话大意是:”“不”上省一“岂”字。

zài jīn ěr ān bǎi xìng hé zé fēi rén

现代白话:“在今你安百姓,何择非人?

hé jìng fēi xíng

这句话大意是:何敬非刑?

hé dù fēi jí

这句话大意是:何度非及?

rén xià xíng xià jí xià gè shěng yī hu zì

这句话大意是:”“人”下“刑”下“及”下各省一“乎”字。

mèng zǐ suī hè kuān bó wú bù zhuì yān

现代白话:《孟子》:“虽褐宽博,我不惴呢。

bù shàng shěng yī qǐ zì

这句话大意是:”“不”上省一“岂”字。

lǐ jì yòu zhuàng xiào dì qí dié hǎo lǐ bù cóng liú sú xiū shēn yǐ sì sǐ zhě bù zài cǐ wèi yě

这句话大意是:《礼记》:“幼壮孝弟,耆耋好礼,不从流俗,修身以俟死者,不在此位也。

hào xué bù juàn hǎo lǐ bù biàn máo qī chēng dào bù luàn zhě bù zài cǐ wèi yě

这句话大意是:好学不倦,好礼不变,旄期称道不乱者,不在此位也。

yòu shàng hǎo shàng gè shěng yī fēi zì

这句话大意是:”“幼”上“好”上各省一“非”字。

gōng yáng zhuàn yǐn gōng qī nián

这句话大意是:《公羊传·隐公七年》;。

mǔ dì chēng dì mǔ xiōng chēng xiōng

这句话大意是:“母弟称弟,母兄称兄。

zhù mǔ dì tóng mǔ dì

这句话大意是:”注:“母弟,同母弟。

mǔ xiōng tóng mǔ xiōng

这句话大意是:母兄,同母兄。

bù yán tóng mǔ yán mǔ dì zhě ruò wèi bù rú yán rú yǐ qí rén yǔ yě

现代白话:不言同母,言母弟者,若谓‘不如’言‘如’了,齐人语也。

suì tiān zhī xíng wèi zhī suì

这句话大意是:○岁天之行谓之岁。

shū yǐ rùn yuè dìng sì shí chéng suì

这句话大意是:《书》以闰月定四时成岁。

suì èr yuè dōng xún shòu shì yě

这句话大意是:“岁二月,东巡狩”是也。

rén zhī xíng wèi zhī nián

这句话大意是:人之行谓之年。

shū wéi lǚ mìng wáng xiǎng guó bǎi nián

这句话大意是:《书》:“维吕命王,享国百年。

zuǒ zhuàn jì pò yuē wǒ èr shí wǔ nián yǐ

现代白话:”《左传》:“季魄曰:‘我二十五年了。

jiàng xiàn rén yǒu yǔ yí nián shǐ zhī nián

这句话大意是:”“绛县人有与疑年,使之年。

shī kuàng yuē qī shí sān nián yǐ

现代白话:师旷曰:‘七十三年了。

yú shì zhāo gōng shí jiǔ nián yǐ

现代白话:’”“于是昭公十九年了。

shǐ jì gài dà gōng zhī zú bǎi yǒu yú nián shì yě

这句话大意是:”《史记》:“盖大公之卒百有馀年”是也。

jīn rén duō wèi nián wèi suì

这句话大意是:今人多谓年为岁。

zhōu lǐ tài shǐ zhù zhōng shù yuē suì

这句话大意是:《周礼》:“太史”注:“中数曰岁。

shuò shù yuē nián

这句话大意是:朔数曰年。

zì jīn nián dōng zhì zhì míng nián dōng zhì suì yě

这句话大意是:自今年冬至至明年冬至,岁也。

zì jīn nián zhēng yuè shuò zhì míng nián zhēng yuè shuò nián yě

这句话大意是:自今年正月朔至明年正月朔,年也。

gǔ rén dàn yuē nián jǐ hé bù yán suì yě zì tài shǐ gōng shǐ biàn zhī

这句话大意是:古人但曰年几何,不言岁也,自太史公始变之。

qín shǐ huáng běn jì yuē nián shí sān suì

这句话大意是:《秦始皇本纪》曰:“年十三岁。

jīn rén yǐ suì chū zhī rì ér zēng nián gǔ rén yǐ suì jǐn zhī rì ér hòu zēng zhī

这句话大意是:今人以岁初之日而增年,古人以岁尽之日而后增之。

shǐ jì cāng gōng chuán chén yì nián jǐn sān nián

这句话大意是:《史记·仓公传》:“臣意年尽三年。

nián sān shí jiǔ suì yě

这句话大意是:”年三十九岁也。

yuè bàn jīn rén wèi shí wǔ wèi yuè bàn gài gǔ jīng yǐ yǒu zhī

这句话大意是:○月半今人谓十五为月半,盖古经已有之。

yí lǐ shì sāng lǐ yuè bàn bù yīn diàn

这句话大意是:《仪礼·士丧礼》:“月半不殷奠。

lǐ jì jì yì shuò yuè yuè bàn jūn xún shēng

这句话大意是:”《礼记·祭义》:“朔月月半,君巡牲。

zhōu lǐ dà sī lè wáng dà shí sān yòu

这句话大意是:”《周礼·大司乐》:“王大食三侑。

zhù dà shí shuò yuè yuè bàn yǐ lè yòu shí shí yě

这句话大意是:”注:“大食,朔月月半,以乐侑食时也。

jìn wēn jiào yǔ táo kǎn shū kè hòu yuè bàn dà jǔ

这句话大意是:”晋温峤与陶侃书:“克后月半大举。

rán yì yǒu yǐ shàng xià xián wèi yuè bàn zhě

这句话大意是:”然亦有以上下弦为月半者。

liú xī shì míng xián yuè bàn zhī míng yě

这句话大意是:刘熙《释名》:“弦,月半之名也。

qí xíng yī páng qū yī páng zhí ruò zhāng gōng shī xián yě

这句话大意是:其形一旁曲,一旁直,若张弓施弦也。

wàng yuè mǎn zhī míng yě

这句话大意是:望,月满之名也。

yuè dà shí liù bǐ xiǎo shí wǔ rì rì zài dōng yuè zài xi yáo xiāng wàng yě

这句话大意是:月大十六比小十五日,日在东,月在西,遥相望也。

shì zé suǒ wèi yuè bàn zhě xián yě lǐ jīng zhī suǒ wèi yuè bàn zhě wàng yě

这句话大意是:”是则所谓月半者弦也,《礼经》之所谓月半者望也。

xián yuē bàn yǐ yuè tǐ ér yán zhī yě

这句话大意是:弦曰半,以月体而言之也;。

wàng yuē bàn yǐ rì shù ér yán zhī yě

这句话大意是:望曰半,以日数而言之也。

sì wú cái lǎo yùn bǔ gǔ yǐ wǔ zhī sì yì wèi rú yǐ yǐ zhī yǐ

现代白话:○巳吴才老《韵补》:“古‘已午’之‘巳’亦谓如‘已了’之‘已’。

hàn lǜ lì zhì zhèn měi yú chén yǐ shèng yú sì shǐ jì sì zhě yán yáng qì zhī yǐ jǐn yě

这句话大意是:”《汉律·历志》:“振美于辰,已盛于巳,”《史记》:“巳者,言阳气之已尽也。

zhèng xuán mèng kǒng zǐ gào zhī yuē qǐ qǐ jīn nián suì zài chén míng nián suì zài sì

这句话大意是:”郑玄梦孔子告之曰:“起起,今年岁在辰,明年岁在巳。

yú àn gǔ rén dú sì wèi yǐ zhī zhèng bù zhǐ cǐ

现代白话:”愚按古人读“巳”为“了”之证不止此。

huái nán zǐ dòu zhǐ sì sì zé shēng yǐ dìng yě

这句话大意是:《淮南子》:“斗指巳,巳则生,已定也。

shuō wén sì yǐ yě

这句话大意是:”《说文》:“巳,已也。

sì yuè yáng qì yǐ chū yīn qì yǐ cáng wàn wù jiàn chéng wén zhāng gù yǐ wèi shé xiàng xíng

这句话大意是:四月阳气已出,阴气已藏,万物见成文章,故已为蛇,象形。

shì míng sì yǐ yě

这句话大意是:”《释名》:“巳,已也。

yáng qì bì bù yǐ yě

这句话大意是:阳气毕布已也。

shī sì xù sì zǔ

这句话大意是:”《诗》:“似续姒祖。

jiān yún shì dú rú sì wǔ zhī sì

这句话大意是:”笺云:“似读如‘巳午’之‘巳’。

sì xù sì zǔ zhě wèi yǐ chéng qí gōng miào yě

这句话大意是:巳续姒祖者,谓已成其宫庙也。

wǔ jīng wén zì qǐ cóng cháng sì zhī sì

这句话大意是:”《五经文字》:“起从长巳之巳。

bái hǔ tōng tài yáng jiàn yú sì sì zhě wù bì qǐ

这句话大意是:”《白虎通》:“太阳见于巳,巳者,物必起。

jìn shū lè zhì sì yuè zhī chén wèi zhī sì sì zhě qǐ yě wù zhì cǐ shí bì jǐn ér qǐ yě

这句话大意是:”《晋书·乐志》:“四月之辰谓之巳,巳者,起也,物至此时毕尽而起也。

shī

这句话大意是:”《诗。

jiāng yǒu sì yì dú wéi yǐ shì míng shuǐ jué fù rén wéi sì sì yǐ yě

现代白话:江有汜》亦读为“了”,《释名》:“水决复人为汜,汜,已也。

rú chū yǒu suǒ wèi bì yǐ fù huán ér rù yě

这句话大意是:如出有所为,毕已复还而入也。

yǐ xiǎng yǐ sì yì dú wéi yǐ shuō wén jì wú yǐ yě

现代白话:”“以享以祀”亦读为‘了’,《说文》:“祭无已也。

cóng shì sì shēng

这句话大意是:从示,巳声。

gōng yáng zhuàn hé xiū zhù yán sì zhě wú yǐ cháng jiǔ zhī cí

这句话大意是:”《公羊传》何休注:“言祀者,无已长久之辞。

shì míng shāng yuē sì

这句话大意是:”《释名》:“商曰祀。

sì yǐ yě xīn qì shēng gù qì yǐ yě

这句话大意是:祀,已也,新气升,故气已也。

jīn rén yǐ chén sì zhī sì dú wéi shì yīn

这句话大意是:”今人以“辰巳”之“巳”读为士音。

sòng máo huang yuē yáng qì shēng yú zi zhōng yú sì

这句话大意是:宋毛晃曰:“阳气升于子,终于巳。

sì zhě zhōng yǐ yě xiàng yáng qì jì jí huí fù zhī xíng

这句话大意是:巳者,终已也,象阳气既极回复之形。

gù yòu wèi zhōng sì zhī yì

这句话大意是:”故又为“终巳”之义。

jīn sú yǐ yǒu gōu wèi zhōng yǐ zhī yǐ wú gōu wèi chén sì zhī sì shì wèi zhī zì yì yě

这句话大意是:今俗以有钩为“终已”之“已”,无钩为“辰巳”之“巳”,是未知字义也。

jì chūn sān yuè chén wèi jiàn sì wèi chú gù yòng sān yuè shàng sì bá chú bù xiáng

这句话大意是:季春三月,辰为建,巳为除,故用三月上巳拔除不祥。

gǔ rén wèi bìng yù wèi yǐ yì cǐ yì yě

这句话大意是:古人谓病愈为已亦此意也。

wù jǐ zhī jǐ zhuàn zuò jǐ

这句话大意是:“戊己”之,“己”,篆作己。

chén sì zhī sì zhuàn zuò xiàng shé xíng

这句话大意是:“辰巳”之“巳”,篆作[1234],象蛇形。

lì shū zé hùn ér xiāng lèi zhǐ yǐ zhí bǐ shàng quē wèi yǐ shàng mǎn wèi sì

这句话大意是:隶书则混而相类,止以直笔上缺为已,上满为巳。

lǐ jī liáng chuán gǔ zhě sān bǎi bù wèi lǐ

这句话大意是:○里《激梁传》:“古者三百步为里。

jīn yǐ sān bǎi liù shí bù wèi lǐ ér chǐ yòu dà yú gǔ sì zhī yī jīn zhī liù shí èr lǐ suì dāng gǔ zhī bǎi lǐ

这句话大意是:”今以三百六十步为里,而尺又大于古四之一,今之六十二里遂当古之百里。

yì liáng chuán ān qù guó wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:《毅梁传》:“鞍去国五百里。

jīn zì lì chéng zhì lín zī jǐn sān bǎi sān shí lǐ zuǒ zhuàn huáng rén wèi zì yǐng jí wǒ jiǔ bǎi lǐ

这句话大意是:”今自历城至临淄仅三百三十里,《左传》:“黄人谓自郢及我九百里。

jīn zì jiāng líng zhì guāng zhōu jǐn qī bǎi lǐ

这句话大意是:”今自江陵至光州仅七百里。

zhū zi wèi wú èr qiān lǐ bù sān yuè bù zhì

这句话大意是:邾子谓:“吴二千里,不三月不至。

jīn zì sū zhōu zhì zōu xiàn jǐn yī qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:”今自苏州至邹县仅一千五百里。

mèng zǐ bù yuǎn qiān lǐ ér lái qiān lǐ ér jiàn wáng jīn zì zōu zhì qí zhì liáng yì bù guò wǔ liù bǎi lǐ yòu wèi

这句话大意是:《孟子》:“不远千里而来”,“千里而见王”,今自邹至齐至梁亦不过五六百里,又谓;。

shùn zú míng tiáo wén wáng shēng qí zhōu xiāng qù qiān yǒu yú lǐ

这句话大意是:“舜卒鸣条,文王生歧周,相去千有馀里。

jīn zì ān yì zhì qí shān yì bù guò bā bǎi lǐ

这句话大意是:”今自安邑至岐山亦不过八百里。

shǐ jì zhāng yí shuō wèi wáng yán cóng zhèng zhì liáng èr bǎi yú lǐ

这句话大意是:《史记》张仪说魏王,言从郑至梁二百余里。

jīn zì zhèng zhōu zhì kāi fēng jǐn yī bǎi sì shí lǐ

这句话大意是:今自郑州至开封仅一百四十里。

qi fū rén gē xiāng lí sān qiān lǐ dāng shuí shǐ gào rǔ

现代白话:戚夫人歌:“相离三千里,当谁使告你?

gòng yǔ shàng shū yán zì tòng qù jiā sān qiān lǐ

这句话大意是:”贡禹上书言:“自痛去家三千里。

zì jīn láng yá zhì cháng ān yì dàn èr qiān yú lǐ zhào zé èr qiān lǐ ér jìn

这句话大意是:”自今琅邪至长安亦但二千余里,赵则二千里而近。

shì zé xún zǐ suǒ wèi rì zhōng ér qū bǎi lǐ zhě bù guò liù shí yú lǐ ér qiān lǐ zhī mǎ yì rì chí wǔ liù bǎi lǐ ěr

这句话大意是:是则荀子所谓“日中而趋百里者”,不过六十余里,而千里之马亦日驰五六百里耳。

wáng zhì gǔ zhě bǎi lǐ dāng jīn bǎi èr shí yī lǐ liù shí bù sì chǐ èr cùn èr fēn

这句话大意是:《王制》:“古者百里,当今百二十一里六十步四尺二寸二分。

dài wèi rán

这句话大意是:”殆未然。

rèn shuō wén rèn shēn bì yī xún bā chǐ

这句话大意是:○仞《说文》:“仞,伸臂一寻八尺。

cóng rén rèn shēng

这句话大意是:从人,刃声。

shū wéi shān jiǔ rèn

这句话大意是:”《书》:“为山九仞。

kǒng chuán bā chǐ yuē rèn

这句话大意是:”孔传:“八尺曰仞。

zhèng yì yuē kǎo gōng jì jiàng rén yǒu quǎn suì gōu xù jiē guǎng shēn děng

这句话大意是:”正义曰:“《考工记·匠人》有畎、遂、沟、洫,皆广深等。

ér huì yún guǎng èr xún shēn èr rèn zé huì yì guǎng shēn děng qiè yǔ xún tóng

这句话大意是:而浍云广二寻,深二仞,则浍亦广深等,切与寻同。

gù zhī bā chǐ yuē rèn

这句话大意是:故知八尺曰仞。

wáng sù shèng zhèng lùn jí zhù jiā yǔ jiē yún bā chǐ rì rèn yǔ kǒng yì tóng

这句话大意是:”王肃《圣证论》及注《家语》,皆云“八尺日仞”,与孔义同。

zhèng xuán yún qī chǐ yuē rèn yǔ kǒng yì yì

这句话大意是:郑玄云“七尺曰仞”,与孔义异。

lún yǔ fu yú zhī qiáng shù rèn zhù bāo yún qī chǐ

这句话大意是:《论语》:“夫于之墙数仞”注:“包云七尺。

mèng zǐ jué jǐng jiǔ rèn

这句话大意是:”《孟子》:“掘井九轫。

zhù bā chǐ

这句话大意是:”注“八尺”。

zhū zǐ nǎi liǎng cóng zhī

这句话大意是:朱子乃两从之。

dāng yǐ bā chǐ wéi shì

这句话大意是:当以八尺为是。

ruò xiǎo ěr yǎ yún sì chǐ hàn shū yīng shào zhù yún wǔ chǐ liù cùn zé yì fēi yǐ

现代白话:若《小你雅》云“四尺”,《汉书》应劭注云“五尺六寸”,则益非了。

bù shū rén sǐ wèi zhī bù shū lǐ jì rú hé bù shū shì yě

这句话大意是:○不淑人死谓之“不淑”,《礼记》:“如何不淑”是也。

shēng lí yì wèi zhī bù shū shī zhōng gǔ yǒu cǎo tuī yù rén zhī bù shū yǐ shì yě

现代白话:生离亦谓之“不淑”,《诗·中谷有{艹推}》:“遇人之不淑了”是也。

shī dé yì wèi zhī bù shū shī jūn zǐ xié lǎo zi zhī bù shū yún rú zhī hé shì yě

现代白话:失德亦谓之“不淑”,《诗·有德行的人偕老》:“子之不淑,云如之何”是也。

guó wáng yì wèi zhī bù shū yì zhōu shū wáng nǎi shēng fén zhī fù yǐ wàng shāng yì yuē wū hū

这句话大意是:国亡亦谓之“不淑”,《逸周书》:“王乃升汾之阜,以望商邑,曰:呜呼!

bù shū

这句话大意是:不淑!

shì yě

这句话大意是:是也。

bù diào gǔ rén yán bù diào zhě yóu yuē bù rén

这句话大意是:○不吊古人言不吊者,犹曰不仁。

zuǒ zhuàn chéng shí sān nián mù wèi bù diào

这句话大意是:《左传·成十三年》:“穆为不吊。

xiāng shí sān nián jūn zǐ yǐ wú wèi bù diào

现代白话:”《襄十三年》:“有德行的人以吴为不吊。

shí sì nián yǒu jūn bù diào

这句话大意是:”《十四年》:“有君不吊。

zhāo qī nián xiōng dì zhī bù mù yú shì hū bù diào

这句话大意是:”《昭七年》:“兄弟之不睦,于是乎不吊。

èr shí liù nián shuài qún bù diào zhī rén yǐ xíng luàn yú wáng shì

这句话大意是:”《二十六年》:“帅群不吊之人以行乱于王室。

jiē shì bù rén zhī yì

这句话大意是:”皆是不仁之意。

xiāng èr shí sān nián gǎn gào bù diào jí shī zhī bù diào hào tiān bù diào bù xiáng shū zhī fú diào tiān jiàng sàng yú yīn zé yǐ wéi āi mǐn zhī cí dù shì zhù jiē yǐ wéi bù xiāng diào xù

这句话大意是:《襄二十三年》:“敢告不吊”及《诗》之“不吊昊天”,“不吊不祥”,《书》之“弗吊,天降丧于殷”,则以为哀闵之辞,杜氏注皆以为“不相吊恤”;。

ér yú qún bù diào zhī rén zé yuē diào zhì yě

这句话大意是:而于“群不吊之人”则曰:“吊,至也。

yú yì bù tōng

这句话大意是:”于义不通。

wéi chéng qī nián zhōng guó bù zhèn lǚ mán yí rù fá ér mò zhī huò xù wú diào zhě yě fū

这句话大意是:惟《成七年》:“中国不振旅,蛮夷入伐,而莫之或恤,无吊者也夫!

nǎi dāng wèi dà guó wú xù lín zhī yì ěr

这句话大意是:”乃当谓大国无恤邻之义耳。

wáng wáng yǒu sān yì

这句话大意是:○亡亡有三义。

yǒu yǐ sǐ ér míng zhī zhōng yōng shì wáng rú shì cún shì yě

这句话大意是:有以死而名之,《中庸》:“事亡如事存”是也。

yǒu yǐ chū bēn yú wài ér míng zhī jìn gōng zǐ chēng wáng rén shì yě

这句话大意是:有以出奔于外而名之,晋公子称“亡人”是也。

yǒu dàn yǐ bù zài ér míng zhī shī yǔ měi wáng cǐ lún yǔ kǒng zǐ shí qí wáng yě ér wǎng bài zhī shì yě

这句话大意是:有但以不在而名之,《诗》:“予美亡此”,《论语》:“孔子时其亡也,而往拜之”是也。

hàn shū yuán àng chuán bù yǐ zài wáng wèi cí

这句话大意是:《汉书·袁盎传》:“不以在亡为辞。

qián méi shǐ jì kù lì chuán zhāng tāng shǐ wèi xiǎo lì qián méi

这句话大意是:○干没《史记·酷吏传》:“张汤始为小吏干没。

xú guǎng yuē qián méi suí shì shěn fú yě

这句话大意是:”徐广曰:“干没,随势沈浮也。

fú qián yuē qián méi shè chéng bài yě

这句话大意是:”服虔曰:“干没,射成败也。

rú chún yuē yù jū wù yǐ dài zhī de lì wèi qián shī lì wèi méi sān guó zhì fu gǔ chuán qǐ gǎn jì mìng hóng liú yǐ jiào qián méi péi sōng zhī zhù yǒu suǒ jiào shè bù jì qián zào zhī yǔ shěn méi ér wèi zhī yě

这句话大意是:”如淳曰:“豫居物以待之,得利为干,失利为没,”《三国志·傅嘏传》:“岂敢寄命洪流,以徼干没,”裴松之注:“有所徼射,不计干燥之与沈没而为之也。

jìn shū pān yuè chuán qí mǔ shù qiào zhī yuē ěr dāng zhī zú ér qián méi bù yǐ hu

现代白话:”《晋书·潘岳传》:“其母数诮之曰:‘你当知足,而干没不已乎!

zhāng jùn chuán duì shì liú qìng jiàn yuē bà wáng bù yǐ xǐ nù xīng shī bù yǐ qián méi qǔ shèng

这句话大意是:’”《张骏传》:“队事刘庆谏曰:‘霸王不以喜怒兴师,不以干没取胜。

lú xún chuán zǐ fū xú dào fù sù yǒu dǎn jué zhī liú yù yǐ hái yù qián méi yī zhàn

这句话大意是:’”《卢循传》:“姊夫徐道覆素有胆决,知刘裕已还,欲干没一战。

wèi shū sòng wéi chuán wéi jiàn chǒng shì rì lóng biàn zhì qián méi

这句话大意是:”《魏书·宋维传》:“维见宠势日隆,便至干没。

běi shǐ wáng shào chuán zàn wèi hé shuò qīng liú ér qián méi róng lì

这句话大意是:”《北史·王劭传》赞:“为河朔清流,而干没荣利。

liáng shū zhǐ zú chuán xù qí jìn yě guāng chǒng yí yì gù yú fū zhī suǒ qián méi

这句话大意是:”《梁书·止足传》序:“其进也光宠夷易,故愚夫之所干没。

jìn pí wǔ gē míng jūn piān mèi sǐ shè qián méi jué lù zé miè zú bào pǔ zǐ wàng fā fū zhī míng jiè xún qián méi yú nán jì

这句话大意是:”晋《鼙舞歌·明君篇》:“昧死射干没,觉露则灭族,”《抱朴子》:“忘发肤之明戒,寻干没于难冀。

qián méi dà dǐ shì jiǎo xìng qǔ lì zhī yì

这句话大意是:干没大抵是徼幸取利之意。

shǐ jì chūn shēn jūn chuán méi lì yú qián ér yì huàn yú hòu yě

这句话大意是:《史记·春申君传》:“没利于前而易患于后也。

jí cǐ yì

这句话大意是:”即此意。

chún yí lǐ zhù yǐ bái zào zī yuē rǔ gù lǎo zi wèi yáng zhū yuē dà bái ruò rǔ

这句话大意是:○唇《仪礼》注:“以白造缁曰辱,”故老子谓杨朱曰:“大白若辱。

jiān guǎng yùn jiān gǔ yán qiè

这句话大意是:○奸《广韵》:“奸,古颜切。

sī yě zhà yě

这句话大意是:私也,诈也。

yì zuò jiān

这句话大意是:亦作奸。

jīn běn wù jiān zuò jiān fēi yě jiān yīn gàn fàn yě zuǒ shì xī gōng qī nián chuán yuē jūn yǐ lǐ yǔ xìn shǔ zhū hóu ér yǐ jiān zhōng zhī

这句话大意是:”今本误“奸”作“奸”,非也,奸音干,犯也,《左氏·僖公七年》传曰:“君以礼与信属诸侯,而以奸终之。

yuē zǐ fù bù jiān zhī wèi lǐ

这句话大意是:”曰:“子父不奸之谓礼。

yī chuán zhī zhōng èr zì gè chū ér yì bù tóng

这句话大意是:”一传之中二字各出,而义不同。

shì míng jiān jiān yě yán jiān zhèng fǎ yě

这句话大意是:《释名》:“奸,奸也,言奸正法也。

yǐ jiān shì jiān qí wèi liǎng zì shěn yǐ

现代白话:”以“奸”释“奸”,其为两字审了。

yòu jiān zì yì kě xun wèi gàn lù zhī gàn hàn shū jīng yàn wú chuán qí rén tián shēng yǐ huà jiān zé

这句话大意是:又奸字亦可训为“干禄”之干,《汉书,荆燕吴传》:“齐人田生以画奸泽。

shǐ jì zuò gàn rán zé jiān dàn yǔ gàn tōng yòng ér bù kě yǐ wèi jiān yě

现代白话:”《史记》作“干”,然则“奸”但与“干”通用,而不能够为“奸”也。

hòu rén yú àn dú wén yí zhōng yǐ jiān zì huà duō shěng zuò jiān zì cǐ rú fán zhī wèi fán chōng zhī wèi chōng yì zhī wèi rì tái zhī wèi tái jiē jiè yòng zhī zì

这句话大意是:后人于案牍文移中以“奸”字画多,省作“奸”字,此如“繁”之为“烦”,“冲”之为“冲”,“‘驿”之为“驲”,“台”之为“台”,皆借用之字。

é é zì gǔ zuò yán wèi wěi zì gǔ yì yīn é

这句话大意是:○讹“讹”字古作“讠为”,“伪”字古亦音讹。

shī xiǎo yǎ mín zhī é yán

这句话大意是:《诗·小雅》:“民之讹言。

jiān yún wěi yě xiǎo rén hǎo zhà wěi wèi jiāo yì zhī yán

现代白话:”笺云:“伪也,品行较差的人好诈伪,为交易之言。

ěr yǎ zhù shì yǐ yāo yán wèi é tài píng yù lǎn yǐn wǔ wáng zhī shū yào yuē hūn jǐn shǒu shēn chá é

现代白话:”《你雅》注:“世以妖言为讹,”《太平御览》引武王之《书钥》曰:“昏谨守,深察讹。

tài chāng yuán nián bā yuè yù shǐ zhāng po yán jīng shī jiān guǐ cóng jí yóu shǒu chéng qún yǒu wèi zhī bǎ gùn zhě yǒu wèi zhī é tóu zhě

这句话大意是:”泰昌元年八月,御史张泼言:“京师奸宄丛集,游手成群,有谓之把棍者,有谓之讹头者。

qǐng jiāng xún chéng gǎi wéi zhōng chà yī nián yī dài

这句话大意是:请将巡城改为中差,一年一代。

shuí hé shī shì rén jiāo biàn cuī wǒ

这句话大意是:○谁何《诗》:“室人交遍摧我。

hán shī zuò yán cuī yù piān zuò shuí gōng dīng huí qiè

这句话大意是:”《韩诗》作“讠崔”,《玉篇》作“{谁工}”,丁回切。

zhé yě

这句话大意是:谪也。

liù tāo lìng wǒ lěi tǔ shuí hé bù jué

这句话大意是:《六韬》:“令我垒土,谁何不绝?

shǐ jì jiǎ yì guò qín lùn chén lì bīng ér shuí hé

这句话大意是:”《史记》:贾谊《过秦论》:“陈利兵而谁何?

shuí yán cuī tóng hé ā tóng

这句话大意是:”“谁”、“讠崔”同,“何”,“呵”同。

hàn shū wǔ xíng zhì zhǔ gōng chē dà shuí zú

这句话大意是:《汉书·五行志》:“主公车大谁卒?

zhù dà shuí zhǔ wèn fēi cháng zhī rén yún xìng míng shì shuí hé yě

这句话大意是:”注:“大谁,主问非常之人,云姓名是谁何也。

cǐ jiě wèi dāng

这句话大意是:”此解未当。

jiāo shì yì lín dāng nián shǎo guǎ dú yǔ gū chù jī míng quǎn fèi wú gǎn shuí zhě

这句话大意是:《焦氏易林》:“当年少寡,独与孤处,鸡鸣犬吠,无敢谁者。

shuō yuàn mín zhī shí jǐ zé shàng yǔ zhī zhēng yuē bù rú wú yě

现代白话:”《说苑》:“民知十己,则尚与之争,曰不如我也。

bǎi jǐ zé cī qí guò qiān jǐ zé shuí ér bù xìn

这句话大意是:百己则疵其过,千己则谁而不信。

yáng xióng wèi wèi zhēn èr shì wàng sù bài yú wàng yí

这句话大意是:”杨雄《卫尉箴》:“二世妄宿,败于望夷。

yán lè jiáo sōu jiù zhě bù shuí

这句话大意是:阎乐矫搜,就者不谁。

shǐ jì wèi wǎn chuán suì yú bù qiáo hē wǎn

这句话大意是:《史记·卫绾传》:“岁余,不谯呵绾。

hàn shū zuò bù shú hé wǎn nán xiǎo yí qiáo é wèi shuí shuí yòu zhuǎn wéi shú yě

这句话大意是:”《汉书》作“不孰何绾”,难晓,疑“谯”讹为“谁”,“谁”又转为“孰”也。

zhōu lǐ shè rén bù jìng zhě kē fá zhī

这句话大意是:《周礼·射人》:“不敬者苛罚之。

zhù kē wèi jié wèn zhī

这句话大意是:”注:“苛谓诘问之。

àn cǐ kē yì ā zì

这句话大意是:”按此“苛”亦“呵”字。

xìn dōng guān yú lùn yǐn jìn wǔ dì wáng yòu jūn táo yǐn jū tiè jí xiè xuān chéng chuán wèi fán yán xìn zhě jiē wèi shǐ rén

这句话大意是:○信《东观馀论》引晋武帝、王右军、陶隐居帖及《谢宣城传》谓:“凡言信者,皆谓使人。

yáng yòng xiū yòu yǐn gǔ yuè fǔ yǒu xìn shù jì shū wú xìn zhǎng xiàng yì wèi zhèng liáng shì

这句话大意是:”杨用修又引《古乐府》:“有信数寄书,无信长相忆”为证,良是。

rán cǐ yǔ qǐ yú dōng hàn yǐ xià yáng tài wèi fū rén yuán shì dá cáo gōng biàn fū rén shū yún zhé fù wǎng xìn

这句话大意是:然此语起于东汉以下,杨太尉夫人袁氏《答曹公卞夫人书》云:“辄付往信。

gǔ shī wèi jiāo zhòng qīng qī zuò zì kě duàn lái xìn xú xú gèng wèi zhī

这句话大意是:”《古诗为焦仲卿妻作》:“自可断来信,徐徐更谓之。

wèi dù zhì zèng mǔ qiū jiǎn shī wén yǒu hán zhòng yào xìn lái gěi yī wán

这句话大意是:”魏杜挚《赠母丘俭诗》:“闻有韩众药,信来给一丸。

yǐ biàn rén wéi xìn shǐ jiàn yú cǐ

这句话大意是:”以便人为信始见于此。

ruò gǔ rén suǒ wèi xìn zhě nǎi fú yàn zhī bié míng

这句话大意是:若古人所谓信者,乃符验之别名。

mò zǐ dà jiàng shǐ rén xíng shǒu cāo xìn fú

这句话大意是:《墨子》:“大将使人行守,操信符。

shǐ jì cì kè chuán jīn xíng ér wú xìn zé qín wèi kě qīn yě

这句话大意是:”《史记·刺客传》:“今行而无信,则秦未可亲也。

hàn shū shí xiǎn chuán nǎi shí guī chéng qǔ yī xìn yǐ wéi yàn

这句话大意是:”《汉书·石显传》:“乃时归诚,取一信以为验。

xī yù chuán xiōng nú shǐ chí chán yú yī xìn dào guó guó chuán sòng shí

这句话大意是:”《西域传》:“匈奴使持单于一信到国,国传送食。

hòu hàn shū qí wǔ wáng chuán de sī tú liú gōng yī xìn yuàn xiān xià

这句话大意是:”《后汉书·齐武王传》:“得司徒刘公一信,愿先下。

zhōu lǐ zhǎng jié zhù jié yóu xìn yě xíng zhě suǒ zhí zhī xìn cǐ rú jīn rén yán yìn xìn xìn pái zhī xìn bù dé wèi wéi shǐ rén yě

这句话大意是:”《周礼·掌节》注:“节犹信也,”行者所执之信,此如今人言印信、信牌之信,不得谓为使人也。

gù liáng wǔ dì cì dào gài lián zhū yuē yán mó mò yǐ téng wén bǐ fēi háo yǐ shū xìn

这句话大意是:故梁武帝赐到溉《连珠》曰:“研磨墨以腾文,笔飞豪以书信。

ér jīn rén suì yǒu shū xìn zhī míng

这句话大意是:”而今人遂有书信之名。

chū ěr yǎ nán zǐ wèi zǐ mèi zhī yú wèi chū

现代白话:○出《你雅》:“男子谓姊妹之于为出。

chuán zhōng fán yán chū zhě jiē shì wài shēng

这句话大意是:”《传》中凡言出者皆是外甥。

zuǒ shì zhuāng èr shí èr nián chén lì gōng cài chū yě

这句话大意是:《左氏·庄二十二年》:“陈厉公,蔡出也。

xī qī nián shēn hóu shēn chū yě

这句话大意是:”《僖七年》:“申侯,申出也。

chéng shí sān nián kāng gōng wǒ zhī zì chū

这句话大意是:”《成十三年》:“康公,我之自出。

xiāng èr shí wǔ nián wǒ zhōu zhī zì chū

这句话大意是:《襄二十五年》:“我周之自出。

yòu huán gōng zhī luàn cài rén yù lì qí chū

这句话大意是:”又:“桓公之乱,蔡人欲立其出。

èr shí jiǔ nián jìn píng gōng qǐ chū yě

这句话大意是:”《二十九年》:“晋平公,杞出也。

sān shí yī nián jǔ qù jí bēn qí qí chū yě

这句话大意是:”《三十一年》:“莒去疾奔齐,齐出也。

zhǎn yú wú chū yě

这句话大意是:展舆,吴出也。

zhāo sì nián xú zi wú chū yě

这句话大意是:”《昭四年》:“徐子,吴出也。

gōng yáng wén shí sì nián chuán jiē jìn chū yě

这句话大意是:”《公羊·文十四年》传:“接,晋出也。

jué qiě qí chū yě

这句话大意是:”“玃且,齐出也。

shǐ jì qín běn jì jìn xiāng gōng zhī dì míng yōng qín chū yě

这句话大意是:”《史记·秦本纪》:“晋襄公之弟名雍,秦出也。

hàn shū wǔ xíng zhì wáng zǐ zhāo chu zhī chū yě

这句话大意是:”《汉书·五行志》:“王子晁,楚之出也。

ér gōng yáng xiāng wǔ nián chuán gài jiù chū yě

这句话大意是:”而《公羊·襄五年》传:“盖舅出也。

zé yǐ jiù shēng wèi jiù chū yǐ

现代白话:”则以舅甥为“舅出”了。

guān guǎ guān zhě wú qī zhī chēng

这句话大意是:○鳏寡鳏者,无妻之称。

dàn yǒu qī ér yú yì zhě zé yì kě wèi zhī guān

这句话大意是:但有妻而于役者,则亦可谓之鳏。

shī hé cǎo bù xuán hé rén bù jīn

这句话大意是:《诗》:“何草不玄,何人不矜。

qín dú wéi guān shì yě

这句话大意是:”“矜”读为“鳏”是也。

guǎ zhě wú fu zhī chēng

这句话大意是:寡者,无夫之称。

dàn yǒu fu ér dú shǒu zhě zé yì kě wèi zhī guǎ

这句话大意是:但有夫而独守者,则亦可谓之寡。

yuè jué shū dú fù shān zhě gōu jiàn jiāng fá wú xǐ guǎ fù dú shān shàng yǐ wéi sǐ shì shì de zhuān yī

这句话大意是:《越绝书》:“独妇山者,勾践将伐吴,徙寡妇独山上,以为死士,示得专一。

chén lín shī biān chéng duō jiàn shǎo nèi shè duō guǎ fù

这句话大意是:”陈琳诗:“边城多健少,内舍多寡妇。

shì yě

这句话大意是:”是也。

bào zhào xíng lù nán lái shí wén jūn fù guī zhōng shuāng jū dú sù yǒu zhēn míng

这句话大意是:鲍照《行路难》:“来时闻君妇,闺中孀居独宿有贞名。

yì shì cǐ yì

这句话大意是:”亦是此义。

fù rén yǐ fu wáng wéi guǎ fu yì yǐ fù wáng wéi guǎ

这句话大意是:妇人以夫亡为寡,夫亦以妇亡为寡。

zuǒ zhuàn xiāng èr shí liù nián qí cuī zhù shēng chéng jí jiāng ér guǎ

这句话大意是:《左传·襄二十六年》:“齐崔杼生成及疆而寡。

xiǎo ěr yǎ yuē fán wú qī wú fu tōng wèi zhī guǎ

现代白话:”《小你雅》曰:“凡无妻无夫通谓之寡。

jiāo shì yì lín jiǔ guān wú ǒu sī pèi zhī nǚ

这句话大意是:”《焦氏易林》:“久鳏无偶,思配织女。

qiú qí fēi wàng zì lìng guǎ chǔ

这句话大意是:求其非望,自令寡处。

dīng zhōng táng gāo zǔ wǔ dé liù nián sān yuè rén shǐ shēng wèi huáng sì suì wèi xiǎo shí liù wèi zhōng èr shí yī wèi dīng liù shí wèi lǎo

这句话大意是:○丁中唐高祖武德六年三月:人始生为黄,四岁为小,十六为中,二十一为丁,六十为老。

tiān zōng tiān bǎo sān zài shí èr yuè guǐ chǒu zhào yuē bǐ zhě chéng tóng zhī suì jí guà qīng yáo

这句话大意是:天宗天宝三载十二月癸丑,诏曰:“比者成童之岁,即挂轻徭;。

jì guān zhī nián biàn dāng zhèng yì

这句话大意是:既冠之年,便当正役。

mǐn qí láo kǔ yòng zhěn yú huái

这句话大意是:悯其劳苦,用轸于怀。

zì jīn yi yǐ shí bā yǐ shàng wèi zhōng nán èr shí sān yǐ shàng chéng dīng

这句话大意是:自今宜以十八已上为中男,二十三已上成丁。

dù zi měi xīn ān lì shī fǔ tiě zuó yè xià cì xuǎn zhòng nán xíng shì shí bā yǐ shàng jiē fā zhī yě

这句话大意是:”杜子美《新安吏》诗:“府帖昨夜下,次选中男行,”是十八以上皆发之也。

rán shǐ wén duō yǒu yán dīng zhōng zhě jǔ dīng zhōng kě yǐ gāi huáng xiǎo yǐ

现代白话:然史文多有言“丁中”者,举丁、中能够该黄、小了。

liáo shǐ yē lǜ xué gǔ chuán duō zhāng qí zhì zá dīng huáng wèi yí bīng

这句话大意是:《辽史·耶律学古传》:“多张旗帜,杂丁黄,为疑兵。

gài zhōng xiǎo jiē zá yòng zhī ér shǐ wén dài yǐ huáng zì huáng zhě sì suì yǐ xià hé kě zá zhī bīng jiān yá

这句话大意是:”盖中小皆杂用之,而史文代以“黄”字,黄者,四岁以下,何可杂之兵间邪?

ā lì shì hàn yáo kēng bēi yīn yún qí jiān sì shí rén

这句话大意是:○阿《隶释·汉肴坑碑》阴云:其间四十人,。

jiē zì qí míng

这句话大意是:皆字其名,。

ér xì yǐ ā zì

这句话大意是:而系以‘阿’字,。

rú liú xìng ā xìng pān jīng ā jīng zhī lèi

这句话大意是:如刘兴阿兴、潘京阿京之类,。

bì biān hù mín wèi cháng biǎo qí dé

这句话大意是:必编户民未尝表其德,。

shū shí zhě yù qí zhěng qí ér qiáng jiā zhī

这句话大意是:书石者欲其整齐而强加之,。

yóu jīn lǘ xiàng zhī fù yǐ ā qiè qí xìng yě

这句话大意是:犹今闾巷之妇以“阿”挈其姓也。

chéng yáng líng tái bēi yīn yǒu zhǔ lì zhòng dōng ē dōng yòu yún wéi zhòng ā dōng nián zài yuán guān yòu yǒu zhōng zhì

这句话大意是:《成阳灵台碑》阴有主吏“仲东阿东”,又云:“惟仲阿东年在元冠,幼有中质。

yòu kě jiàn qí nián shào ér wèi yǒu zì

这句话大意是:”又可见其年少而未有字。

bào pǔ zǐ chēng héng yóu xǔ xià zì gōng qīng guó shì yǐ xià héng chū bù chēng qí guān jiē míng zhī yún ā mǒu huò yǐ xìng hū zhī wèi mǒu r

这句话大意是:《抱朴子》:“称衡游许下,自公卿国士以下,衡初不称其官,皆名之云阿某,或以姓呼之为某儿。

sān guó zhì lǚ méng chuán zhù lǔ sù gān méng bèi yuē fēi fù wú xià ā méng

这句话大意是:”《三国志·吕蒙传》注:“鲁肃柑蒙背曰:‘非复吴下阿蒙。

shì shuō zhù yuán jí wèi wáng hún yuē yǔ qīng yǔ bù rú yǔ ā róng yǔ

这句话大意是:’”《世说》注:“阮籍谓王浑曰:‘与卿语不如与阿戎语。

jiē shì qí xiǎo shí zhī chēng yě

这句话大意是:’”皆是其小时之称也。

fù rén yǐ ā qiè xìng zé duò dú gū hòu wèi yún zhāo xun wèi ā yún

这句话大意是:妇人以阿挈姓,则隋独孤后谓云昭训为阿云。

táng xiāo shū fēi wèi wǔ hòu wèi ā wǔ

这句话大意是:唐萧淑妃谓武后为阿武。

wéi hòu jiàng wèi shù rén chēng ā wéi

这句话大意是:韦后降为庶人,称阿韦。

liú cóng jiàn qī péi shì chēng ā péi

这句话大意是:刘从谏妻裴氏称阿裴。

wú xiāng qǔ yán yuè nǚ qí mǔ jiāo shì chēng ā yán ā jiāo shì yě

这句话大意是:吴湘娶颜悦女,其母焦氏称阿颜、阿焦是也。

yì kě yǐ zì chēng qí qīn jiāo zhòng qīng qī shī táng shàng qǐ ā mǔ ā mǔ wèi ā nǚ shì yě

现代白话:亦能够自称其亲,《焦仲卿妻》诗:“堂上启阿母”,“阿母谓阿女”是也。

yì kě wèi bù dìng hé rén zhī cí gǔ shī dào féng xiāng lǐ rén jiā zhōng yǒu ā shuí

这句话大意是:亦可为不定何人之辞,《古诗》:“道逢乡里人,家中有阿谁?

sān guó zhì páng tǒng chuán xiān zhǔ wèi yuē xiàng zhě zhī lùn ā shuí wèi shī

这句话大意是:”《三国志·庞统传》:“先主谓曰:‘向者之论,阿谁为失?

jìn shū chén chōng chuán dūn zuò sè yuē xiǎo rén ā shuí

现代白话:’”《晋书·沈充传》:“敦作色曰:‘品行较差的人阿谁?

shì yě

这句话大意是:’”是也。

ā zhě zhù yǔ zhī cí gǔ rén yǐ wéi màn yīng shēng lǎo zi wéi zhī yǔ ā xiāng qù jǐ hé

这句话大意是:阿者,助语之辞,古人以为慢应声,《老子》:“唯之与阿,相去几何?

jīn nán rén dú wéi rén shēng fēi

这句话大意是:”今南人读为人声,非。

yāo yī wéi shù zhī běn gù kě yǐ dà míng zhī yī nián zhī chēng yuán nián zhǎng zǐ zhī chēng yuán zǐ shì yě

现代白话:○幺一为数之本,故能够大名之,一年之称“元年”,长子之称“元子”是也。

yòu wéi shù zhī chū gù kě yǐ xiǎo míng zhī tóu zǐ zhī wèi yī wèi yāo shì yě

现代白话:又为数之初,故能够小名之,骰子之谓一为“幺”是也。

ěr yǎ yāo yòu

现代白话:《你雅》:“幺,幼。

zhù yuē shǐ zi zuì hòu shēng zhě sú hū wèi yāo tún

这句话大意是:”注曰:“豕子最后生者,俗呼为幺豚。

gù hòu rén yǒu yāo má gǔ zhī chēng shuō wén yāo xiǎo yě

这句话大意是:”故后人有“幺〈麻骨〉”之称,《说文》:“幺,小也。

xiàng zi chū shēng zhī xíng

这句话大意是:象子初生之形。

yòu zì cóng yāo yì qǔ cǐ yì

这句话大意是:”“幼”字从“幺”,亦取此义。

hàn shū shí huò zhì wáng mǎng zuò qián huò liù pǐn xiǎo qián yāo qián yòu qián zhōng qián zhuàng qián dà qián

这句话大意是:《汉书·食货志》:“王莽作钱货六品:小钱、幺钱、幼钱,中钱、壮钱、大钱。

bèi huò wǔ pǐn dà bèi zhuàng bèi yāo bèi xiǎo bèi jí bù yíng cùn èr fēn zhě

这句话大意是:贝货五品:大贝、壮贝、幺贝、小贝及不盈寸二分者。

bù huò shí pǐn dà bù cì bù dì bù zhuàng bù zhōng bù chà bù hòu bù yòu bù yāo bù xiǎo bù

这句话大意是:布货十品:大布、次布、弟布、壮布、中布、差布、厚布、幼布、幺布、小布。

suí shū lǜ lì zhì fán rì bù quán wèi yú jī yǐ chéng yú zhě yuē miǎo dù bù quán wèi fēn jī yǐ chéng fèn zhě yuē miè

这句话大意是:”《隋书·律历志》:“凡日不全为馀,积以成馀者曰秒,度不全为分,积以成分者曰蔑。

qí yǒu bù chéng miǎo yuē mó bù chéng miè yuē me

这句话大意是:其有不成秒曰磨,不成蔑曰么。

bān biāo wáng mìng lùn yāo má gǔ shàng bù jí shù zi cài yōng duǎn rén fù qí yú yāo

这句话大意是:”班彪《王命论》:“幺〈麻骨〉尚不及数子,”蔡邕《短人赋》:“其馀幺。

jìn lù jī wén fù yóu xián yāo ér huī jí gù suī hé ér bù bēi

这句话大意是:”晋陆机《文赋》:“犹弦幺而徽急,故虽和而不悲。

guō pú yíng huǒ zàn yì yì xiāo xíng chóng zhī wēi yāo

这句话大意是:”郭璞《萤火赞》:“熠熠宵行,虫之微幺。

lú chén xī shuài fù xiǎng shén qì zhī yāo bìng yòng cǐ zì

这句话大意是:”卢谌《蟋蟀赋》:“享神气之幺[B091],”“并用此字。

táng shū yáng yán chuán lú qǐ mào yāo lòu

这句话大意是:《唐书·扬炎传》:“卢杞貌幺陋。

sòng shǐ yuè fēi chuán yáng yāo běn míng yáng tài

这句话大意是:”《宋史·岳飞传》:“杨幺本名杨太。

tài nián yòu chu rén wèi xiǎo wèi yāo gù yuē yáng yāo

这句话大意是:太年幼,楚人谓小为幺,故曰杨幺。

sú zuò me fēi

这句话大意是:”俗作“么”,非。

yuán yuán zhě běn yě

这句话大意是:○元元者,本也。

běn guān yuē yuán guān běn jí yuē yuán jí běn lái yuē yuán lái

这句话大意是:本官曰元官,本籍曰元籍,本来曰元来。

táng sòng rén duō cǐ yǔ hòu rén yǐ yuán zì dài zhī bù zhī hé jiě

这句话大意是:唐宋人多此语,后人以“原”字代之,不知何解。

yuán zhě zài yě

这句话大意是:原者,再也。

yì yuán shì zhōu lǐ mǎ zhì lǐ jì yuè lìng yuán cán wén wáng shì zǐ mò yǒu yuán hàn yuán miào zhī yuán jiē zuò zài zì jiě

这句话大意是:《易》:“原筮”,《周礼·马质》、《礼记·月令》“原蚕”,《文王世子》:“末有原”,汉“原庙”之“原”,皆作“再”字解。

yǔ běn lái zhī yì quán bù xiāng tóng huò yǐ wéi hóng wǔ zhōng chén xià yǒu chēng yuán rèn guān zhě xián yú yuán cháo zhī guān gù gǎi cǐ zì

这句话大意是:与“本来”之义全不相同,或以为洪武中,臣下有称元任官者,嫌于元朝之官,故改此字。

gǔ rén yì yǒu chēng yuán guān zhě

这句话大意是:古人亦有称原官者。

hòu hàn zhāng héng yīng wèn nǎng zhì rì guān jīn yòu yuán zhī

这句话大意是:后汉张衡应问:“曩滞日官,今又原之。

zhù ěr yǎ yuē yuán zài yě

现代白话:”注:“《你雅》曰:‘原,再也。

héng wèi tài shǐ lìng qù guān wǔ zài fù wèi tài shǐ lìng gù yuē yuán zhī

这句话大意是:’衡为太史令,去官五载,复为太史令,故曰原之。

rán zé yuán guān nǎi zài guān zhī yì yě

这句话大意是:”然则“原官”乃再官之义也。

xiě xiě shuō wén yuē zhì wù yě

这句话大意是:○写写,《说文》曰:“置物也。

shī jià yán chū yóu yǐ xiě wǒ yōu jì jiàn jūn zǐ wǒ xīn xiě xī

现代白话:”《诗》:“驾言出游,以写我忧,既见有德行的人,我心写兮。

zhōu lǐ dào rén yǐ huì xiě shuǐ

这句话大意是:”《周礼·稻人》:“以浍写水。

yí lǐ tè shēng kuì shí lǐ zhǔ rén chū xiě sè yú fáng

这句话大意是:”《仪礼·特牲馈食礼》:“主人出,写啬于房。

lǐ jì qǔ lǐ qì zhī gài zhě bù xiě

这句话大意是:”《礼记·曲礼》:“器之溉者不写,。

qí yú jiē xiě

这句话大意是:其余皆写,。

hán fēi zǐ wèi líng gōng zhào shī juān ér gào zhī yuē yǒu gǔ xīn shēng zhě

这句话大意是:”《韩非子》:“卫灵公召师涓而告之曰:‘有鼓新声者,。

qí zhuàng shì guǐ shén

这句话大意是:其状似鬼神,。

zi wèi tīng ér xiě zhī

这句话大意是:子为听而写之,。

guó yǔ wáng mìng gōng yǐ liáng jīn xiě fàn lǐ zhī zhuàng ér cháo lǐ zhī

这句话大意是:’”《国语》:“王命工以良金写范蠡之状而朝礼之。

shǐ jì qín shǐ huáng jì xiě fàng qí gōng shì zuò zhī xián yáng běi bǎn shàng

这句话大意是:”《史记·秦始皇纪》:“写放其宫室,作之咸阳北坂上。

sū qín chuán sòng wáng wú dào wèi mù rén yǐ xiě guǎ rén

这句话大意是:”《苏秦传》:“宋王无道,为木人以写寡人。

xīn xù yè gōng zǐ gāo hǎo lóng gōu yǐ xiě lóng záo yǐ xiě lóng wū shì diāo wén yǐ xiě lóng

这句话大意是:”《新序》:“叶公子高好龙,钩以写龙,凿以写龙,屋室雕文以写龙。

zhōu bì jīng lì yǐ xiě tiān

这句话大意是:”《周髀经》:“笠以写天。

shàng lín fù bù xiě

这句话大意是:”《上林赋》:“布写。

hàn shū gǔ juān zhī chuán huái nán wáng dào xiě hǔ fú

这句话大意是:”《汉书·贾捐之传》:“淮南王盗写虎符。

jīn rén yǐ shū wèi xiě gài yǐ cǐ běn chuán yú bǐ běn yóu zhī yǐ cǐ qì chuán yú bǐ qì yě

这句话大意是:”今人以书为写,盖以此本传于彼本,犹之以此器传于彼器也。

shǐ zì tè shēng kuì shí lǐ zú shì xiě guà

这句话大意是:始自《特牲馈食礼》:“卒筮写卦。

zhù guà zhě zhǔ huà de shi yáo yáo bèi yǐ fāng xiě zhī

这句话大意是:”注:“卦者主画地识爻,爻备,以方写之。

hàn shū yì wén zhì xiào wǔ zhì xiě shū zhī guān

这句话大意是:”《汉书·艺文志》:“孝武置写书之官。

hé wèn xiàn wáng chuán cóng mín de shàn shū bì wèi hǎo xiě yǔ zhī liú qí zhēn

这句话大意是:”《河问献王传》:“从民得善书,必为好写与之,留其真。

lù wēn shū chuán qǔ zé zhōng pú jié yǐ wéi dié biān yòng xiě shū

这句话大意是:”《路温舒传》:“取泽中蒲截以为牒,编用写书。

huò guāng chuán shān yòu zuò xiě mì shū

这句话大意是:”《霍光传》:“山又坐写秘书。

shī dān chuán lì sī xiě qí cǎo

这句话大意是:”《师丹传》:“吏私写其草。

huái nán zǐ shuō shān xun qiè jiǎn ér xiě fǎ lǜ

这句话大意是:”《淮南子·说山训》:“窃简而写法律。

kǒng ān guó shàng shū xù gèng yǐ zhú jiǎn xiě zhī

这句话大意是:”孔安国《尚书序》:“更以竹简写之。

zhì hòu hàn ér yǒu tú xiě shàn xiě zhī chēng chuán zhī zhì jīn yǐ

现代白话:”至后汉而有图写、缮写之称,传之至今了。

jīn rén wèi mǎ qù ān yuē xiě huò wù qù zhōu chē yì yuē xiě yǔ qì zhī gài zhě bù xiě yì tóng

这句话大意是:今人谓马去鞍曰写,货物去舟车亦曰写,与“器之溉者不写”义同。

hòu hàn shū huáng fǔ guī chuán xuán chē wán fēng xiě zhī quán mén

这句话大意是:《后汉书·皇甫规传》:“旋车完封,写之权门。

jìn shū pān yuè chuán fā xiě ān jiē yǒu suǒ qì

这句话大意是:”《晋书·潘岳传》:“发写鞍,皆有所憩。

shuō wén zuò xiè shě chē jiě mǎ yě

这句话大意是:”《说文》作“卸”,舍车解马也。

dú ruò rǔ nán xiě shū zhī xiě

现代白话:读若你南》:“写书”之“写”。

xíng lǐ gǔ zhě wèi xíng rén wéi xíng li yì yuē xíng lǐ

这句话大意是:○行李古者谓行人为行李,亦曰“行理”。

zuǒ zhuàn xī sān shí nián xíng lǐ zhī wǎng lái gòng qí fá kùn

这句话大意是:《左传·僖三十年》:“行李之往来,共其乏困。

xiāng bā nián yì bù shǐ yī jiè xíng lǐ gào yú guǎ jūn

这句话大意是:”《襄八年》:“亦不使一介行李告于寡君。

jiē zuò li

这句话大意是:”皆作“李”。

zhāo shí sān nián xíng lǐ zhī mìng wú yuè bù zhì

这句话大意是:《昭十三年》:“行理之命,无月不至。

zuò lǐ

这句话大意是:”作“理”。

guó yǔ zhōu zhī zhì guān yǒu zhī yuē dí guó bīn zhì guān yǐn yǐ gào xíng lǐ yǐ jié nì zhī

这句话大意是:《国语》:“周之《秩官》有之曰:‘敌国宾至,关尹以告,行理以节逆之。

gǔ kuǐ yuē lǐ lì yě

这句话大意是:”贾逵曰:“理,吏也。

xiǎo xíng rén yě

这句话大意是:小行人也。

hàn li xī xī lǐ qiáo fu fù gé sòng xíng lǐ zī jiē

这句话大意是:”汉李翕《析里桥甫阝阁颂》:“行理咨嗟。

zhì táng shí wèi guān fǔ dǎo cóng zhī rén yì yuē xíng lǐ

这句话大意是:至唐时,谓官府导从之人亦曰行李。

jiù táng shū wēn zào chuán zuǒ shí yí shū yuán bāo yán yuán hé cháng qìng zhōng zhōng chéng xíng lǐ bù guò bàn fang jīn nǎi yuǎn zhì liǎng fang wèi zhī lóng jiē hè dào

这句话大意是:《旧唐书·温造传》:“左拾遗舒元褒言:‘元和、长庆中,中丞行李不过半坊,今乃远至两坊,谓之笼街喝道。

chì yuē xiàn guān zhī zhí zài zhǐ nìng chù xié bù zài háng li

这句话大意是:’敕曰:‘宪官之职,在指佞触邪,不在行李。

qǐ qí bù gǎn chēng lǔ bù ér bié wéi shì míng yá

这句话大意是:’”岂其不敢称卤簿,而别为是名邪?

hào jīn rén yǐ yīn wèn wèi hào qǐ zì hòu hàn shū zhāng dé dòu huáng hòu jì jiā jì fèi huài shù hū xiāng gōng wèn xī hào

这句话大意是:○耗今人以音问为耗,起自《后汉书·章德窦皇后记》:“家既废坏,数呼相工问息耗。

zhù yǐn xuē shì hán shī zhāng jù yuē hào è yě

这句话大意是:”注引薛氏《韩诗章句》曰:“耗,恶也。

xī hào yóu yán shàn è yě

这句话大意是:息耗,犹言善恶也。

liàng yí táng cháo rén dé zuì biǎn cuàn yuǎn fāng yù shè gǎi jìn dì wèi zhī liàng yí

这句话大意是:”○量移唐朝人得罪,贬窜远方,遇赦改近地,谓之量移。

jiù táng shū xuán zōng jì kāi yuán èr shí nián shí yī yuè gēng wǔ sì hòu tǔ yú zhuī shàng dà shè tiān xià zuǒ jiàng guān liàng yí jìn chù

这句话大意是:《旧唐书·玄宗纪》:“开元二十年十一月庚午,祀后土于隹上,大赦天下,左降官量移近处。

èr shí qī nián èr yuè jǐ sì jiā zūn hào dà shè tiān xià zuǒ jiàng guān liàng yí jìn chù

这句话大意是:”“二十七年二月己巳,加尊号,大赦天下,左降官量移近处。

liàng yí zì shǐ jiàn yú cǐ

这句话大意是:”“量移”字始见于此。

lǐ bái zèng jīng zhào wéi cān jūn liàng yí dōng yáng shī yún cháo shuǐ hái guī hǎi liú rén què dào wú

这句话大意是:李白《赠京兆韦参军量移东阳》诗云:“潮水还归海,流人却到吴。

xiāng féng wèn chóu kǔ lèi jìn rì nán zhū

这句话大意是:相逢问愁苦,泪尽日南珠。

bái jū yì biǎn jiāng zhōu sī mǎ zì tí yún yī dàn shī ēn xiān zuǒ jiàng sān nián suí lì wèi liàng yí

这句话大意是:”白居易《贬江州司马自题》云:“一旦失恩先左降,三年随例未量移。

jí qiān zhōng zhōu cì shǐ yòu yún liú luò duō nián yìng shì mìng liàng yí yuǎn jùn wèi chéng guān

这句话大意是:”及迁忠州刺史,又云:“流落多年应是命,量移远郡未成官。

gù hán yù zì cháo zhōu cì shǐ liàng yí yuán zhōu yǒu yù shè yí guān zuì wèi chú zhī jù

这句话大意是:”故韩愈自潮州刺史量移袁州,有“遇赦移官罪未除”之句。

ér sòng shǐ lú duō xùn biǎn yá zhōu zhào yuē zòng jīng dà shè bù zài liàng yí zhī xiàn

这句话大意是:而《宋史》卢多逊贬崖州,诏曰:“纵经大赦,不在量移之限。

jīn rén nǎi chēng qiān zhí wèi liàng yí wù yǐ

现代白话:”今人乃称迁职为量移,误了。

fú sī fú sī zì suī cóng wǎng qí shí píng yě

这句话大意是:○罘罳“罘罳”字虽从网,其实屏也。

hàn shū wén dì jì qī nián liù yuè guǐ yǒu wèi yāng gōng dōng què fú sī zāi

这句话大意是:《汉书·文帝纪》:“七年六月癸酉,未央宫东阙罘罳灾。

shī gǔ yuē fú sī wèi lián quē qǔ gé yě yǐ fù zhòng kè yuán yōng zhī chù qí xíng fú sī rán

这句话大意是:”师古曰:“罘罳,谓连阙曲阁也,以覆重刻垣墉之处,其形罘罳然。

yī yuē píng yě

这句话大意是:一曰:屏也。

cuī bào gǔ jīn zhù yuē fú sī píng zhī yí xiàng yě chén cháo jūn xíng zhì mén nèi píng wài fù yīng sī wéi fú sī fù sī yě

这句话大意是:”崔豹《古今注》曰:“罘罳,屏之遗象也,臣朝君,行至门内屏外,复应思惟,罘罳,复思也。

hàn xī jīng fú sī hé bǎn wèi zhī yì zhù tǔ wèi zhī měi mén quē diàn shè qián jiē yǒu yān yú jīn jùn guó tīng qián yì shù zhī

现代白话:汉西京罘罳,合板为之,亦筑土为之,每门阙殿舍前皆有呢,于今郡国厅前亦树之。

kǎo gōng jì jiàng rén gōng yú zhī zhì qī zhì chéng yú zhī zhì jiǔ zhì

这句话大意是:”《考工记·匠人》:“宫隅之制七雉,城隅之制九雉。

zhù gōng yú chéng yú wèi jiǎo fú sī yě

这句话大意是:”注:“宫隅、城隅,谓角浮思也。

guǎng yǎ fú sī huàn wèi zhī píng

这句话大意是:”《广雅》:“罘罳患谓之屏。

yuè jué shū wū mén wài fú sī zhě chūn shēn jūn qù wú jiǎ jūn suǒ sī chù yě

这句话大意是:”《越绝书》:“巫门外罘罳者,春申君去吴,假君所思处也。

yú huàn wèi lüè huáng chū sān nián zhù zhū mén quē wài fú sī

这句话大意是:”鱼豢《魏略》:“黄初三年筑诸门阙外罘罳。

cān kǎo zhū shū dāng cóng píng shuō

这句话大意是:”参考诸书,当从屏说。

yòu wǔ xíng zhì liú xiàng yǐ wéi dōng què suǒ yǐ cháo zhū hóu zhī mén yě fú sī zài qí wài zhū hóu zhī xiàng yě

这句话大意是:又《五行志》:刘向以为,东阙所以朝诸侯之门也,罘罳在其外,诸侯之象也。

zé qí wèi píng míng shén

这句话大意是:则其为屏明甚。

ér huò zài mén nèi huò zài mén wài zé zhì gè bù tóng ěr

这句话大意是:而或在门内,或在门外,则制各不同耳。

yán tiě lùn cí táng píng gé yuán quē fú sī dǒng xián zhuàn wài wèi jiǎo dào zhōu yuán shù lǐ mén quē fú sī shén shèng wáng mǎng chuán qiǎn shǐ huài wèi líng yán líng yuán mén fú sī yuē wú shǐ mín fù sī yě

这句话大意是:《盐铁论》:“词堂屏阁,垣阙罘罳,”《董贤传》:“外为徼道,周垣数里,门阙罘罳甚盛,”《王莽传》:“遣使坏渭陵、延陵园门罘罳,曰:‘毋使民复思也。

hòu hàn shū líng dì jì zhōng píng sì nián èr yuè jǐ hài nán gōng nèi diàn fú sī zì huài

这句话大意是:’”《后汉书·灵帝纪》:“中平四年二月己亥,南宫内殿罘罳自坏。

xī yáng zá zǔ yuē jīn rén duō hū diàn cuī jué hù què wǎng wèi fú sī wù yě

这句话大意是:《西阳杂俎》曰:“今人多呼殿榱桷护雀网为罘罳,误也。

lǐ jì míng táng wèi shū píng tiān zǐ zhī miào shì yě

这句话大意是:《礼记·明堂位》疏:‘屏,天子之庙饰也。

zhù yún píng wèi zhī shù jīn fú sī yě kè zhī wèi yún qì chóng shòu rú jīn quē shàng wèi zhī yǐ

现代白话:’注云:‘屏谓之树,今桴思也,刻之为云气、虫兽,如今阙上为之了。

yì yǐn guǎng yǎ jí liú xī shì míng wèi zhèng

这句话大意是:亦引《广雅》及刘熙《释名》为证。

zuò shū zhě duàn chéng shì gài táng shí yǒu hū hù què wǎng wèi fú sī zhī mù

这句话大意是:作书者段成式,盖唐时有呼护雀网为罘罳之目。

gù shǐ yán gān lù zhī biàn huàn zhě fú shàng shēng yú jué diàn hòu fú sī jí qū běi chū

这句话大意是:故史言甘露之变,宦者扶上升舆,决殿后罘罳,疾趋北出;。

ér wēn tíng yún yì yǒu fú zhòu juǎn chāng hé yè kāi zhī jù yǐ

现代白话:而温庭筠亦有“罘昼卷,阊阖夜开”之句了。

fú sī zì yǒu zuò fú sī zhě lǐ jì míng táng wèi zhù

这句话大意是:罘罳字有作“桴思”者,《礼记·明堂位》注;。

yǒu zuò fú sī zhě kǎo gōng jì zhù bìng jiàn shàng yǒu zuò fú sī zhě bó yǎ fú sī wèi zhī píng

这句话大意是:有作“浮思”者”,《考工记》注,并见上,有作“罘罳”者,《博雅》:“罘罳谓之屏。

yǒu zuò fù sī zhě shuǐ jīng zhù xiàng wèi zhī shàng jiā fù sī yǐ yì guān

这句话大意是:”有作“复思”者,《水经注》:“象魏之上加复思以易观。

yòu yún qiáo chéng nán yǒu cáo sōng zhǒng jiā běi yǒu miào táng cuī lú jí zhù jiē diāo lòu yún ju shàng fù sī yǐ suì

这句话大意是:”又云:“谯城南有曹嵩冢,家北有庙堂,榱栌及柱皆雕镂云矩,上复思已碎。

yǒu zuò fù sī zhě sòng yù dà yán fù dà xiào zhì xī cuī fù sī

这句话大意是:”有作“覆思”者,宋玉《大言赋》:“大笑至兮摧覆思。

yán yī xiào ér yuán píng wèi zhī qīng dǎo yě ruò cuī hù què wǎng yì bù zú dà yě

这句话大意是:”言一笑而垣屏为之倾倒也,若榱护雀网亦不足大也。

chén shì lǐ shū yuē gǔ zhě mén jiē yǒu píng tiān zǐ shè zhī yú wài zhū hóu shè zhī yú nèi

这句话大意是:陈氏《礼书》曰:“古者门皆有屏,天子设之于外,诸侯设之于内。

lǐ tái mén miàn lǚ shù

这句话大意是:礼,台门面旅树。

lǚ dào yě

这句话大意是:旅,道也。

dāng dào ér shè píng cǐ wài mén zhī píng yě

这句话大意是:当道而设屏,此外门之屏也。

zhì cháo zài lù mén zhī wài tiān zǐ dāng zhù ér lì níng zài mén píng zhī jiān yě lù mén zhī píng yě

这句话大意是:治朝在路门之外,天子当宁而立,宁在门屏之间也,路门之屏也。

guó yǔ yuē shàng bèi píng ér lì fū rén xiàng píng

这句话大意是:《国语》曰:‘上背屏而立,夫人向屏。

cǐ qǐn mén nèi zhī píng yě

这句话大意是:’此寝门内之屏也。

lǔ miào shū píng tiān zǐ zhī miào shì

这句话大意是:《鲁庙》疏:‘屏,天子之庙饰。

cǐ miào mén zhī píng yě

这句话大意是:’此庙门之屏也。

yuè lìng tiān zǐ tián liè zhěng shè yú píng wài

这句话大意是:《月令》:‘天子田猎,整设于屏外。

cǐ tián fáng zhī píng yě

这句话大意是:’此田防之屏也。

jìn tiān wén zhì píng sì xīng zài duān mén zhī nèi jìn yòu zhí fǎ

这句话大意是:《晋天文志》:‘屏四星,在端门之内,近右执法。

rán zé xiān wáng shè píng fēi gǒu rán yě

这句话大意是:’然则先王设屏非苟然也。

chǎng wū chǎng wū zhě yú guǎng chǎng zhī zhōng ér wèi wū bù bì jiē kāi kē shì shì zhī de yě

这句话大意是:○场屋场屋者,于广场之中而为屋,不必皆开科试士之地也。

suí shū yīn yuè zhì měi suì zhēng yuè wàn guó lái cháo liú zhì shí wǔ rì yú duān mén wài jiàn guó mén nèi mián gèn bā lǐ liè wéi xì chǎng bǎi guān qǐ péng jiā lù

这句话大意是:《隋书·音乐志》:“每岁正月,万国来朝,留至十五日,于端门外建国门内,绵亘八里,列为戏场,百官起棚夹路。

cóng hūn dá dàn yǐ zòng guān zhī zhì huì ér ba

这句话大意是:从昏达旦,以纵观之,至晦而罢。

gù xì chǎng yì wèi zhī chǎng wū

这句话大意是:”故戏场亦谓之场屋。

táng yuán wēi zhī lián chāng gōng cí yè bàn yuè gāo xián suǒ míng hè lǎo pí pá dìng chǎng wū

这句话大意是:唐元微之《连昌宫辞》:“夜半月高弦索鸣,贺老琵琶定场屋,”。

dòu zhàn guó cè zhāng yí shuō hán wáng yuē wǔ suǒ shēng fēi mài ér dòu

这句话大意是:○豆《战国策》张仪说韩王曰:“五所生,非麦而豆。

mín zhī suǒ shí dà dǐ dòu fàn huò gēng

这句话大意是:民之所食,大抵豆饭藿羹。

yáo hóng zhù yuē shǐ jì zuò fàn jì ér mài xià wén yì zuò shū

这句话大意是:”姚宏注曰:“《史记》作‘饭寂而麦’,下文亦作‘菽’。

gǔ yǔ dàn chēng shū hàn yǐ hòu fāng wèi zhī dòu

这句话大意是:古语但称菽,汉以后方谓之豆。

jīn àn běn cǎo yǒu chì xiǎo dòu dà dòu zhī míng běn cǎo bù jiē shén nóng suǒ zhe

这句话大意是:”今按《本草》有赤小豆、大豆之名,《本草》不皆神农所著。

yuè jué shū bǐng huò zhī hù yuē chì dòu wéi xià wù shí wǔ shí

这句话大意是:《越绝书》:“丙货之户曰赤豆为下物,石五十;。

jǐ huò zhī hù yuē dà dòu wéi xià wù shí èr shí

这句话大意是:己货之户曰大豆为下物,石二十。

yuè jué shū yì fēi zǐ gòng suǒ zuò

这句话大意是:”《越绝书》亦非子贡所作。

hàn shū yáng hún chuán zhǒng yī qǐng dòu luò ér wèi qí

这句话大意是:《汉书·杨浑传》:“种一顷豆,落而为萁。

xíng jīn jǐng xíng zhī xíng gǔ shū yǒu zuò jīn kāi zhě mù tiān zǐ chuán zhì yú jīn kāi shān zhī xià shì yě yǒu zuò yán zhě hàn shū dì lǐ zhì shàng dǎng jùn yǒu shí yán wén shì yě

这句话大意是:”○陉今“井陉”之陉,古书有作“钅开”者,《穆天子传》:“至于钅开山之下”是也,有作“研”者,《汉书·地理志》上党郡“有石研闻”是也。

yǒu zuò qiān zhě jìn shū shí lè zǎi jì shǐ shí jì lóng jī tuō hou bù jué duō nǎ yú qiān běi dà pò zhī shì yě

这句话大意是:有作“岍”者,《晋书·石勒载记》:“使石季龙击托候部掘咄哪于岍北,大破之”是也。

yǒu zuò qiān zhě jìn shū hú fèn chuán dùn jūn běi shì yě

这句话大意是:有作“岍”者,《晋书·胡奋传》:“顿军北”是也。

yǒu zuò zhě yáng zi fǎ yán shān zhī xī shì yě

这句话大意是:有作“”者,扬子《法言》:“山之溪”是也。

yǒu zuò jìng zhě li yóu hán gǔ guān fù yú běi zé yǒu xiāo jū tiān jǐng hú kǒu shí jìng guàn yuè dài shuò yǐ lín běi tíng shì yě

这句话大意是:有作“径”者,李尤《函谷关赋》:“于北则有萧居天井、壶口石径,贯越代朔,以临北庭”是也。

zhì zhuāng zi zài yòu piān zāi jí cǎo mù huò jí zhǐ chóng

这句话大意是:○豸《庄子·在宥篇》:“灾及草木,祸及止虫。

zhǐ dàng zuò zhì gǔ zhǐ zhì tōng yòng

这句话大意是:”“止”当作“豸”,古止、豸通用。

zuǒ zhuàn xuān shí liù nián shù yǒu zhì hu

这句话大意是:《左传·宣十六年》:“庶有豸乎!

zhì zhǐ yě

这句话大意是:”豸,止也。

guān guān zhě suǒ yǐ jù mén zhī mù

这句话大意是:○关关者,所以拒门之木。

shuō wén guān yǐ mù héng chí mén hù yě

这句话大意是:《说文》:“关以木横持门户也。

zuǒ zhuàn zāng sūn gē zhǎn lù mén zhī guān

这句话大意是:”《左传》:“臧孙纥斩鹿门之关。

lǚ shì chūn qiū kǒng zǐ zhī jìn jǔ guó mén zhī guān ér bù kěn yǐ lì wén

这句话大意是:”《吕氏春秋》:“孔子之劲,举国门之关,而不肯以力闻。

jiǎ yì xīn shū yù ràng yuē wǒ shì zhōng xíng zhī jūn yǔ wéi ér yī zhī yǔ guān ér zhěn zhī

这句话大意是:”贾谊《新书》:“豫让曰:‘我事中行之君,与帷而衣之,与关而枕之。

lǔ lián zǐ pì ruò mén guān jǔ zhī yǐ biàn zé kě yǐ yī zhǐ chí zhōng ér jǔ zhī

现代白话:”《鲁连子》:“譬若门关,举之以便,则能够一指持中而举之;。

fēi biàn zé liǎng shǒu bù néng

这句话大意是:非便,则两手不能。

guān fēi yì jiā zhòng shǒu fēi jiā ba yě bǐ suǒ qǐ zhě fēi jǔ shì yě

这句话大意是:关非益加重,手非加罢也,彼所起者,非举势也。

jiē wèi jù mén zhī mù

这句话大意是:”皆谓拒门之木。

hòu rén yīn zhī suì wèi mén wèi guān yě

这句话大意是:后人因之,遂谓门为关也。

shǐ jì wèi jù mén zhī mù wèi guān

这句话大意是:《史记》谓拒门之木为关。

hàn shū yáng hún chuán yǒu bēn chē dǐ diàn mén mén guān zhé mǎ sǐ

这句话大意是:《汉书·杨浑传》:“有奔车抵殿门,门关折,马死。

zhào guǎng hàn chuán zhǎn qí mén guān ér qù

这句话大意是:”《赵广汉传》:“斩其门关而去。

sòng shū shǎo dì jì tū zǒu chū chāng mén zhuī zhě yǐ mén guān bó zhī

这句话大意是:”《宋书·少帝纪》:“突走出昌门,追者以门关踣之。

wáng zhèn è chuán jūn rén yuán chéng de rù mén yóu wèi jí xià guān

这句话大意是:”《王镇恶传》:“军人缘城得入门,犹未及下关。

táng shū li xùn chuán hūn zhě yù jiōng suǒ zhī wèi zhōng rén suǒ huà zhí guān ér bù néng xià

这句话大意是:”《唐书·李训传》:“阍者欲扃锁之,为中人所叱,执关而不能下。

zhòu shuō wén zhòu zhōu yú suǒ jí fù yě

这句话大意是:○宙《说文》:“宙,舟舆所极覆也。

cǐ jiě wèi míng

这句话大意是:”此解未明。

huái nán zǐ lǎn míng xun yàn què jiāo zhī yǐ wéi bù néng yǔ zhī zhēng yú yǔ zhòu zhī jiān

这句话大意是:《淮南子·览冥训》:“燕雀佼之,以为不能与之争于宇宙之间。

gāo yòu zhù zhòu dòng liáng yě

这句话大意是:”高诱注:“宙,栋梁也。

shì hé

这句话大意是:”似合。

zhòu zì cóng mián běn shì gōng shì zhī xiàng hòu rén jiè wèi wǎng gǔ lái jīn zhī hào ěr

这句话大意是:“宙”字从宀,本是宫室之象,后人借为往古来今之号耳。

shí tàn jīn rén wèi shí tàn wèi mò

这句话大意是:○石炭今人谓石炭为墨。

àn shuǐ jīng zhù bīng jǐng tái bìng shēn shí wǔ zhàng cáng bīng jí shí mò yān

现代白话:按《水经注》:“冰井台并深十五丈,藏冰及石墨呢。

shí mò kě shū yòu rán zhī nán jǐn yì wèi zhī shí tàn shì zhī shí tàn shí mò yī wù yě yǒu jīng cū ěr

现代白话:石墨可书,又然之难尽,亦谓之石炭,”是知石炭、石墨一物也,有精粗你。

běi rén fán rù shēng zì jiē zhuǎn wéi píng gù hū mò wèi méi ér sú jìng zuò méi zì fēi yě

这句话大意是:北人凡入声字皆转为平,故呼墨为煤,而俗竟作“煤”字,非也。

yù piān méi tái méi yě

这句话大意是:《玉篇》:“煤,炱煤也。

yùn huì méi tái huī jí wū zhě

这句话大意是:”《韵会》:“煤,炱灰集屋者。

lǚ shì chūn qiū kǒng zǐ qióng yú chén cài zhī jiān qī rì bù cháng lì zhòu qǐn yán huí sù mǐ de ér cuàn zhī

这句话大意是:”《吕氏春秋》:“孔子穷于陈、蔡之间,七日不尝粒,昼寝,颜回素米,得而爨之。

jǐ shú kǒng zǐ wàng jiàn yán huí jué qí zèng zhōng ér shí zhī

这句话大意是:几熟,孔子望见颜回攫其甑中而食之。

xuǎn jiān shí shú yè kǒng zǐ ér jìn shí

这句话大意是:选间,食熟,谒孔子而进食。

kǒng zǐ qǐ yuē jīn zhě mèng jiàn xiān jūn shí jié ér hòu kuì

这句话大意是:孔子起曰:‘今者梦见先君,食洁而后馈。

yán huí duì yuē bù kě

这句话大意是:’颜回对曰:‘不可。

xiàng zhě méi shì rén jué zhōng qì shí bù xiáng huí jué ér fàn zhī

这句话大意是:向者煤室人攫中,弃食不祥,回攫而饭之。

gāo yòu yuē méi shì yān chén zhī méi yě

这句话大意是:’”“高诱曰:“煤室,烟尘之煤也。

sù wèn hēi rú tái zhě sǐ

这句话大意是:”《素问》:“黑如炱者死。

zhù tái wèi tái méi yě

这句话大意是:”注:“炱谓炱煤也。

táng zhāng hù shī gǔ qiáng dān wò jǐn shēn dòng mò méi shēng

这句话大意是:”唐张祜诗:“古墙丹雘尽,深栋墨煤生。

lǐ shāng yǐn shī dí guó jūn yíng piào mù qián cháo shén miào suǒ yān méi

这句话大意是:”李商隐诗:“敌国军营漂木[A081],前朝神庙锁烟煤。

wēn tíng yún shī yān méi cháo diàn chù fēng yǔ yè guī shí

这句话大意是:”温庭筠诗:“烟煤朝奠处,风雨夜归时。

shì méi nǎi liáng shàng yān méi zhī míng fēi shí tàn yě

这句话大意是:”是煤乃梁上烟煤之名,非石炭也。

cuī xǐ zhāng dé zhì zuò huǐ àn yù piān guǎng yùn bìng wú měi zì

这句话大意是:崔铣《彰德志》作“悔”,“按《玉篇》、《广韵》并无“每”字。

zhōng kuí kǎo gōng jì dà guī cháng sān chǐ zhù shàng zhōng kuí shǒu

这句话大意是:○终葵《考工记》:“大圭长三尺,杼上终葵首。

lǐ jì yù zǎo zhōng kuí chuí yě

这句话大意是:”《礼记·玉藻》:“终葵,椎也。

fāng yán qí rén wèi chuí wèi zhōng kuí

这句话大意是:”《方言》:“齐人谓椎为终葵。

mǎ róng guǎng chéng sòng zhōng kuí yáng guān fǔ

这句话大意是:”马融《广成颂》:“终葵,扬关斧。

gài gǔ rén yǐ chuí zhú guǐ ruò dà nuó zhī wèi ěr

这句话大意是:”盖古人以椎逐鬼,若大傩之为耳。

jīn rén yú hù shàng huà zhōng kuí xiàng yún táng shí rén néng bǔ guǐ zhě xuán zōng cháng mèng jiàn zhī shì zài chén cún zhōng bǔ bǐ tán

这句话大意是:今人于户上画钟馗像,云唐时人能捕鬼者,玄宗尝梦见之,事载沈存中《补笔谈》。

wèi bì rán yě

这句话大意是:未必然也。

wèi shū yáo xuān běn míng zhōng kuí zì bì xié

这句话大意是:《魏书》:“尧暄本名钟葵,字辟邪。

zé gǔ rén gù yǐ zhōng kuí wèi bì xié zhī wù yǐ

现代白话:”则古人固以钟葵为辟邪之物了。

yòu yǒu huái nán wáng tuó zi míng zhōng kuí

这句话大意是:又有淮南王佗子名钟葵,。

yǒu yáng zhōng kuí qiū zhōng kuí li zhōng kuí mù róng zhōng kuí qiáo zhōng kuí duàn zhōng kuí

这句话大意是:有杨钟葵、丘钟葵、李钟葵、慕容钟葵、乔钟葵、段钟葵,。

yú jìn zì zhōng kuí

这句话大意是:于劲字钟葵,。

zhāng bái zé běn zì zhōng kuí

这句话大意是:张白泽本字钟葵,。

táng shū yǒu wáng wǔ jùn jiāng zhāng zhōng kuí

这句话大意是:《唐书》有王武俊将张钟葵,。

zé yǐ cǐ wéi míng zhě shén duō

这句话大意是:则以此为名者甚多,。

qǐ yǐ qí xíng sì ér míng zhī

这句话大意是:岂以其形似而名之?

yì qǔ bì xié zhī yì yǔ zuǒ zhuàn dìng sì nián fēn kāng shū yǐ yīn mín qī zú yǒu zhōng kuí shì

这句话大意是:抑取辟邪之义与,《左传·定四年》:“分康叔以殷民七族,有终葵氏。

shì yòu bù kě zhī qí lì míng zhī yì yě

这句话大意是:”是又不可知其立名之意也。

kuí jīn rén suǒ fèng kuí xīng bù zhī shǐ zì hé nián yǐ kuí wéi wén zhāng zhī fǔ gù lì miào sì zhī

这句话大意是:○魁今人所奉魁星,不知始自何年,以奎为文章之府,故立庙祀之。

nǎi bù néng xiàng kuí ér gǎi kuí wèi kuí

这句话大意是:乃不能像奎,而改奎为“魁”。

yòu bù néng xiàng kuí ér qǔ zhī zì xíng wèi guǐ jǔ ě ér qǐ qí dòu

这句话大意是:又不能像魁,而取之字形,为鬼举厄而起其斗。

bù zhī kuí wèi běi fāng xuán wǔ qī sù zhī yī kuí wèi běi dǒu zhī dì yī xīng suǒ zhǔ bù tóng ér èr zì zhī yīn yì yì

这句话大意是:不知奎为北方玄武七宿之一,魁为北斗之第一星,所主不同,而二字之音亦异。

yǐ wén ér sì nǎi bù yú kuí ér yú kuí yi hu jīn zhī yìng shì ér huò zhōng zhě jiē bù shí zì zhī rén yǔ

这句话大意是:以文而祀,乃不于奎而于魁,宜乎今之应试而获中者皆不识字之人与?

yòu jīn rén yǐ bǎng qián wǔ míng wéi wǔ kuí

这句话大意是:又今人以榜前五名为五魁。

hàn shū kù lì chuán suǒ zhì jiē qí kuí sù

这句话大意是:《汉书·酷吏传》:“所置皆其魁宿。

yóu xiá chuán lǘ lǐ zhī xiá yuán shè wèi kuí shī

这句话大意是:”《游侠传》:“闾里之侠原涉为魁师。

gǔ yuē kuí zhě dòu zhī suǒ yòng shèng ér gòu zhī běn yě

这句话大意是:”古曰魁者,斗之所用盛而构之本也。

gù yán gēn běn zhě jiē yún kuí

这句话大意是:故言根本者皆云魁。

shuō wén kuí gēng dòu yě

这句话大意是:《说文》:“魁,羹斗也。

zhào huàn guāng yuē dòu shǒu yuē kuí yīn jiè fán shǒu jiē wèi zhī kuí

这句话大意是:”赵宦光曰:“斗首曰魁,因借凡首皆谓之魁。

qí jiàn yú jīng zhě shū yìn zhēng zhī jiān jué qú kuí jì qǔ lǐ zhī bù wéi kuí zhǔ rén néng zé zhí bīng ér péi qí hòu

这句话大意是:”其见于经者,《书·胤征》之“歼厥渠魁”,《记·曲礼》之“不为魁,主人能,则执兵而陪其后”。

rán zé wǔ kuí zhī míng qǐ jiā yǔ zāi

现代白话:然则五魁之名,岂佳语啊。

huò yuē lǐ yǒu lǐ kuí shì yǒu shì kuí jiē cháng shuài zhī yì

这句话大意是:或曰:里有里魁,市有市魁,皆长帅之意。

yào fēi yā jùn zhī mù

这句话大意是:要非雅俊之目。

jìn shí rén hǎo yǐ kuí mìng míng yì qǔ wǔ kuí zhī yì

这句话大意是:近时人好以魁命名,亦取五魁之义。

gǔ rén yǐ kuí mìng míng zhě jué shǎo

这句话大意是:古人以魁命名者绝少。

zuǒ zhuàn yǒu fù kuí lěi lú pú jiù kuí lǚ shì chūn qiū qí wáng shā yàn jiāng zhāng kuí

这句话大意是:《左传》有阝魁垒、卢蒲就魁,《吕氏春秋》齐王杀燕将张魁。

sāng zǐ róng zhāi suí bǐ wèi xiǎo yǎ wéi sāng yǔ yàng bì gōng jìng zhǐ bìng wú xiāng lǐ zhī shuō ér hòu rén wén zì nǎi zuò xiāng lǐ shì yòng

这句话大意是:○桑梓《容斋随笔》谓:“《小雅》‘维桑与样,必恭敬止’,并无乡里之说,而后人文字乃作乡里事用。

yú kǎo zhī zhāng héng nán dōu fù yún yǒng shì kè xiào huái sāng zǐ yān

现代白话:愚考之张衡《南都赋》云:‘永世克孝,怀桑梓呢。

zhēn rén nán xún dǔ jiù lǐ yān

现代白话:真人南巡,睹旧里呢。

cài yōng zuò guāng wǔ jì yáng gōng bēi yún lái zài jì yáng gù jiàn shén gōng zhuī wéi sāng zǐ bāo shù zhī yì

这句话大意是:’蔡邕作《光武济阳宫碑》云:‘来在济阳,顾见神宫,追惟桑梓褒述之义。

chén lín wèi yuán shào xí yún liáng xiào wáng xiān dì mǔ dì fén líng zūn xiǎn sōng bǎi sāng zǐ yóu yi sù gōng

这句话大意是:’陈琳为袁绍檄云:‘梁孝王先帝母弟坟陵尊显,松柏桑梓,犹宜肃恭。

hàn rén zhī wén bì yǒu suǒ jù qí lǔ hán sān jiā zhī shī bù chuán wèi kě zhī qí shuō yě

这句话大意是:’汉人之文必有所据,齐、鲁、韩三家之《诗》不传,未可知其说也。

yǐ hòu wèi zhōng huì yǔ jiǎng bīn shū sāng zǐ zhī jìng gǔ jīn suǒ dūn

这句话大意是:以后魏钟会《与蒋斌书》:‘桑梓之敬,古今所敦。

jìn zuǒ sī wèi dū fù bì áng zhī suǒ yīng yú xià zhī yú rén xiān wáng zhī sāng zǐ liè shèng zhī yí chén

这句话大意是:’晋左思《魏都赋》:‘毕、昂之所应,虞、夏之馀人,先王之桑梓,列圣之遗尘。

lù jī sī qīn fù bēi sāng zǐ zhī yōu kuàng kuì zhēng cháng zhī fú yíng

这句话大意是:’陆机《思亲赋》:‘悲桑梓之悠旷,愧蒸尝之弗营。

zèng dì shì lóng shī pò bǐ zhūn xī zài qū dōng lù

这句话大意是:’《赠弟士龙诗》:‘迫彼窀穸,载驱东路。

jì qí sāng zǐ sì lì qiū mù

这句话大意是:继其桑梓,肆力丘墓。

zèng gù yàn xiān shī juàn yán huái sāng zǐ wú nǎi jiāng wéi yú

这句话大意是:’《赠顾彦先诗》:‘眷言怀桑梓,无乃将为鱼。

bǎi nián gē cí guān zhì lù guī sāng zǐ

这句话大意是:’《百年歌》:‘辞官致禄归桑梓。

pān ní zèng lù jī chū wèi wú wáng láng zhōng lìng shī qí qí dà bāng wéi sāng yǔ zǐ

这句话大意是:’潘尼《赠陆机出为吴王郎中令诗》:‘祁祁大邦,惟桑与梓。

zèng xíng yáng tài shǒu wú zǐ zhòng shī chuí fù qǐ tā xiāng huí guāng lín sāng zǐ

这句话大意是:’《赠荥阳太守吴子仲诗》:‘垂覆岂他乡,回光临桑梓。

pān yuè wèi gǔ mì zuò zèng lù jī shī xuán fǎn sāng zǐ dì dì zuò bì

这句话大意是:’潘岳《为贾谧作赠陆机诗》:‘旋反桑梓,帝弟作弼。

lù yún dá zhāng shì rán shī gǎn niàn sāng zǐ yù fǎng fú yǎn zhōng rén

这句话大意是:’陆云《答张士然诗》:‘感念桑梓域,仿佛眼中人。

yán shì fù luō shàng shū rén huái sāng zǐ

这句话大意是:’阎式《复罗尚书》:‘人怀桑梓。

liú kūn shàng mǐn dì biǎo zhēng cháng zhī jìng zài xīn sāng zǐ zhī qíng wèi kè

这句话大意是:’刘琨《上愍帝表》:‘蒸尝之敬在心,桑梓之情未克。

yuán hóng sān guó míng chén zàn zi bù shàn míng zāo shì fāng rǎo

这句话大意是:’袁宏《三国名臣赞》:‘子布擅名,遭世方扰。

fǔ yì sāng zǐ xī jiān jiāng biǎo

这句话大意是:抚翼桑梓,息肩江表。

sòng wǔ dì fù péng pèi xià pī sān jùn zū zhào péng chéng sāng zǐ běn xiāng jiā lóng yōu zài

这句话大意是:’宋武帝《复彭沛下邳三郡租诏》:‘彭城桑梓本乡,加隆攸在。

wén dì fù dān tú zū zhào dān tú sāng zǐ chóu móu dà yè yōu shǐ

这句话大意是:’文帝《复丹徒租诏》:‘丹徒桑梓,绸缪大业攸始。

xiè líng yùn xiào gǎn fù liàn qiū fén ér yíng xīn yì sāng zǐ ér líng lèi

这句话大意是:’谢灵运《孝感赋》:‘恋丘坟而萦心,忆桑梓而零泪。

huì yín xíng dōng fāng jiù lǚ yì liáng hóng qù sāng zǐ

这句话大意是:’《会吟行》:‘东方就旅逸,梁鸿去桑梓。

hé chéng tiān ráo gē yuàn yán sāng zǐ sī jiù yóu

这句话大意是:’何承天《饶歌》:‘愿言桑梓思旧游。

bào zhào cóng guò jiù gōng shī yán gōng lǚ sāng zǐ jiā jìng lǎn yú

这句话大意是:’鲍照《从过旧宫诗》:‘严恭履桑梓,加敬览榆。

liáng wǔ dì xìng lán líng zhào zhèn zì wéi sāng zǐ wǔ shí yú zài

这句话大意是:’梁武帝《幸兰陵诏》:‘朕自违桑梓五十余载。

liú jùn biàn mìng lùn jū xiān wáng zhī sāng zǐ qiè míng hào yú zhōng xiàn

这句话大意是:’刘峻《辨命论》:‘居先王之桑梓,窃名号于中县。

jiāng yān nǐ lù píng yuán shī míng fā juàn sāng zǐ yǒng tàn huái mì qīn

这句话大意是:’江淹《拟陆平原诗》:‘明发眷桑梓,永叹怀密亲。

zé yòu cóng nán dōu fù zhī wén ér chéng yòng zhī yǐ àn gǔ rén sāng zǐ zhī shuō bù guò jìng lǎo zhī yì

现代白话:’则又从《南都赋》之文而承用之了,”按古人桑梓之说,不过敬老之意。

shuō yuàn cháng jī wèi lǎo zi yuē guò qiáo mù ér qū zi zhī zhī hu

现代白话:《说苑》:“常机谓老孔子说:‘过乔木而趋子,知之吗?

lǎo zi yuē guò qiáo mù ér qū fēi wèi jìng lǎo yá

现代白话:’老孔子说:‘过乔木而趋,非谓敬老邪?

cháng cōng yuē xī shì yǐ

这句话大意是:’常枞曰:‘嘻,是已!

cǐ yú shī wèi xìng tǐ yán sāng zǐ yóu dāng yǎng jìng ér kuàng fù mǔ wéi rén zi zhī suǒ zhān yī

这句话大意是:’”此于《诗》为兴体,言桑梓犹当养敬,而况父母为人子之所瞻依。

hú lóng shuō wén hú niú hàn chuí yě

这句话大意是:○胡咙《说文》:“胡,牛颔垂也。

xú yuē niú hàn xià chuí pí yě

这句话大意是:”徐曰:“牛颔下垂皮也。

shì míng hú hù yě

这句话大意是:”《释名》:“胡,互也。

zài yàn xià chuí néng liǎn hù wù yě

这句话大意是:在咽下垂,能敛互物也。

shī láng bá qí hú

这句话大意是:”《诗》:“狼跋其胡。

láng zhī lǎo zhě hàn xià chuí hú

这句话大意是:”狼之老者颔下垂胡。

hàn shū jiāo sì zhì yǒu lóng chuí hú rán xià yíng huáng dì

这句话大意是:《汉书·郊祀志》:“有龙垂胡髯,下迎黄帝。

shī gǔ yuē hú jǐng xià chuí ròu yě

这句话大意是:”师古曰:“胡,颈下垂肉也。

jīn rì bēi chuán hú tóu hé luó diàn xià

这句话大意是:”《金日碑传》:“ㄏ胡投何罗殿下。

jìn zhuó yuē hú jǐng yě

这句话大意是:”晋灼曰:“胡,颈也。

zhāng áo chuán yǎng jué kàng ér sǐ

这句话大意是:”《张敖传》:“仰绝亢而死。

zhù sū lín yuē gāng jǐng dà mài yě sú suǒ wèi hú mài yě hòu hàn shū qǐng wèi zhū jūn gǔ lóng hú

这句话大意是:”注:“苏林曰:“亢,颈大脉也,俗所谓胡脉也,”《后汉书》:“请为诸君鼓咙胡。

tài xuán jīng qī wèi kū

这句话大意是:”《太玄经》:“七为枯。

fàn wàng jiě wèi táng hú yě gǔ rén dú hóu wèi hú xī fū gōng chuán shī gǔ yuē yàn hóu lóng jí jīn rén yán hú lóng ěr hú shuō wén hú niú hàn chuí yě

这句话大意是:”范望解:“谓唐胡也,”古人读侯为胡,《息夫躬传》师古曰:“咽,喉咙,即今人言胡咙耳,”○胡《说文》:“胡,牛颔垂也。

cóng ròu gǔ shēng

这句话大意是:从肉,古声。

xù hàn yú fú zhì shèng rén jiàn niǎo shòu yǒu guān jiǎo rán hú zhī zhì shì yě

这句话大意是:”《续汉·舆服志》:“圣人见鸟兽,有冠角髯胡之制”是也。

shī yuē láng bá qí hú

这句话大意是:《诗》曰:“狼跋其胡。

láng zhī lǎo zhě hàn xià chuí hú gù yǐ wéi shòu kǎo zhī chēng

这句话大意是:”狼之老者颔下垂胡,故以为寿考之称。

shī yuē hú kǎo zhī níng

这句话大意是:《诗》曰:“胡考之宁。

chuán yuē suī jí hú

这句话大意是:”传曰:“虽及胡。

shì fǎ mí nián shòu kǎo yuē hú

这句话大意是:”《谥法》:“弥年寿考曰胡。

bǎo mín qí ài yuē hú chén yǒu hú gōng ér cài zhòng jí zhōu lì wáng míng hú shì yì jiē qǔ cǐ yì

这句话大意是:保民耆艾曰胡,”陈有胡公,而蔡仲及周厉王名胡,似亦皆取此义。

kǎo gōng jì gē guǎng èr cùn nèi bèi zhī hú sān zhī

这句话大意是:《考工记》:“戈广二寸,内倍之,胡三之。

wèi gē fēng zhī qū ér páng chū zhě yóu niú hú yě

这句话大意是:”谓戈锋之曲而旁出者,犹牛胡也。

zhōu lǐ dà háng rén hòu bó qī shí bù lì dāng qián jí

这句话大意是:《周礼·大行人》:“侯伯七十步,立当前疾。

zhù qián jí wèi sì mǎ chē yuán qián hú xià chuí zhù dì zhě

这句话大意是:”注:“前疾谓驷马车辕前胡下垂柱地者。

lǐ jì shēn yī mèi yuán yǐ yīng guī

这句话大意是:”《礼记·深衣》:“袂圜以应规。

zhù wèi hú xià yě

这句话大意是:”注:“谓胡下也。

xià chuí yuē hú

这句话大意是:下垂曰胡。

fāng yán fán jiàn zú hú hé yíng zhě

这句话大意是:”《方言》:“凡箭镞胡合嬴者。

guō pú jiě hú dī zài yú hóu xià

这句话大意是:”郭璞解:“胡镝在于喉下。

zé yì qǔ xiàng yú niú hú yě

这句话大意是:”则亦取象于牛胡也。

yòu guó míng

这句话大意是:又国名。

jīn zhī hú xìng yǐ guó wèi shì huò yǐ shì wèi shì zhě yě

这句话大意是:今之胡姓,以国为氏,或以谥为氏者也。

yòu yǔ hé zì yì tóng rú hú néng yǒu dìng hú rán ér tiān hú sī wèi jì zhī lèi

这句话大意是:又与“何”字义同,如“胡能有定”、“胡然而天”、“胡斯畏忌”之类。

jiàn yú jīng zhuàn rú cǐ ér yǐ

这句话大意是:见于经传如此而已。

shǐ jì xiōng nú chuán yuē jìn běi yǒu lín hú lóu fán zhī róng yàn běi yǒu dōng hú shān róng

这句话大意是:《史记·匈奴传》曰:“晋北有林胡、楼烦之戎,燕北有东胡、山戎。

gài bì shí rén yīn cǐ míng róng wèi hú

这句话大意是:”盖必时人因此名戎为胡。

ér xià wén suì yún zhù cháng chéng yǐ jù hú shì yǐ èr guó zhī rén ér gài běi fāng zhī zhǒng yī shí zhī hào ér méng qiān zǎi zhī hū yě

这句话大意是:而下文遂云“筑长城以拒胡”,是以二国之人而概北方之种,一时之号而蒙千载之呼也。

gài běi dí zhī míng hú zì cǐ shǐ

这句话大意是:盖北狄之名胡自此始。

ér kǎo gōng jì yì yuē yuè wú yàn wú hán qín wú lú hú wú gōng chē

这句话大意是:而《考工记》亦曰:“粤无,燕无函,秦无庐,胡无弓车。

chūn qiū běi yàn jǐn zài jiàn yú jīng ér yú yuè zhì āi gōng shí shǐ shèng yǐ cǐ zhī kǎo gōng zhī piān yì bì qī guó yǐ hòu zhī rén suǒ zēng yì yǐ

现代白话:”春秋,北燕仅再见于经,而于越至哀公时始盛,以此知《考工》之篇亦必七国以后之人所增益了。

yòu lǔ zhě fú huò zhī chēng

这句话大意是:又虏者,俘获之称。

qǔ lǐ xiàn mín lǔ zhě cāo yòu mèi

这句话大意是:《曲礼》:“献民虏者,操右袂。

gōng yáng zhuàn mǐn gōng qín cǐ fù rén dù qí yán gù yuē cǐ lǔ yě ěr lǔ yān

现代白话:”《公羊传》:“闵公矜此妇人,妒其言,顾曰:‘此虏也,你虏呢。

gù lǔ zhòng lián suǒ wèi lǔ shǐ qí mín hán fēi suǒ wèi chén lǔ zhī láo ér qi fū rén gē suǒ wèi zi wèi wáng mǔ wèi lǔ dōng fāng shuò dá kè nán suǒ wèi zūn zhī zé wèi jiāng bēi zhī zé wèi lǔ zhě yě

这句话大意是:’”故鲁仲连所谓“虏使其民”,韩非所谓“臣虏之劳”,而《戚夫人歌》所谓“子为王,母为虏”,东方朔《答客难》所谓“尊之则为将,卑之则为虏”者也。

gù hàn gāo dì yán lǔ zhōng wú zhǐ ér mà lóu jìng wèi qí lǔ lì tài zǐ mà jiāng chōng wèi zhào lǔ

现代白话:故汉高帝言“虏中我指”,而骂娄敬为“齐虏”,戾太子骂江充为“赵虏”。

shuǐ jīng zhù lín zī wài guō shì wèi zhī lǔ chéng

这句话大意是:《水经注》:“临淄外郭,世谓之虏城。

yán qí wáng fá yàn yàn wáng kuài sǐ lǔ qí mín shí jū guō yīn yǐ míng zhī shì yǐ

现代白话:”言齐王伐燕,燕王哙死,虏其民,实居郭,因以名之是了。

zì nán běi cháo yǐ hòu qí míng suì yǐ jiā zhī běi zhái yì xí ér bù chá yě

这句话大意是:自南北朝以后,其名遂以加之北翟,亦习而不察也。

cǎo mǎ ěr yǎ mǎ shǔ mǔ yuē zhì zhā yuē shě

现代白话:○草马《你雅》:“马属,牡曰骘,扎曰舍。

guō pú zhù yǐ mǔ wèi shū mǎ pìn wèi cǎo mǎ

这句话大意是:”郭璞注以“牡为殳马,牝为草马。

wèi zhì shè jī chuán wèi hé dōng tài shǒu kè mín chù niú cǎo mǎ

这句话大意是:”《魏志·社畿传》:“为河东太守,课民畜牛草马。

jìn shū liáng wǔ zhāo wáng chuán jiā yǒu cǎo mǎ shēng bái é jū

这句话大意是:”《晋书·凉武昭王传》:“家有草马生白额驹。

wèi shū rú rú chuán cì ā nà huán fù cǎo mǎ wǔ bǎi pǐ tǔ yù hún chuán tǔ yù hún cháng de bō sī cǎo mǎ fàng rù hǎi yīn shēng cōng jū

这句话大意是:”《魏书·蠕蠕传》:“赐阿那环父草马五百匹,”《吐谷浑传》:“吐谷浑尝得波斯草马,放入海,因生匆驹。

suí shū xǔ shàn xīn chuán cì cǎo mǎ èr shí pǐ

这句话大意是:”《隋书·许善心传》:“赐草马二十匹。

jīn rén zé yǐ mǔ wèi ér mǎ pìn wèi zhòu mǎ ér wéi pìn lǘ nǎi yán cǎo lǘ

这句话大意是:”今人则以牡为儿马,牝为骤马,而唯牝驴乃言草驴。

cǎo lǘ nǚ māo jīn rén wèi pìn lǘ wèi cǎo lǘ

这句话大意是:○草驴女猫今人谓牝驴为草驴。

běi qí shū yáng chuán xuǎn rén lǔ màn hàn zài yuán zǐ sī fang qí tū wěi cǎo lǘ

这句话大意是:《北齐书·杨传》:“选人鲁漫汉在元子思坊,骑秃尾草驴。

shì běi qí shí yǐ yǒu cǐ yǔ

这句话大意是:”是北齐时已有此语。

shān dōng hé běi rén wèi pìn māo wèi nǚ māo

这句话大意是:山东、河北人谓牝猫为女猫。

suí shū wài qī dú hú tuó chuán māo nǚ kě lái

这句话大意是:《隋书·外戚独狐陀传》:“猫女可来?

wú zhù gōng zhōng shì duò shí yǐ yǒu cǐ yǔ

这句话大意是:无住宫中,”是隋时已有此语。

cí xióng pìn mǔ fēi yuē cí xióng zǒu yuē pìn mǔ

这句话大意是:○雌雄牝牡飞曰雌雄,走曰牝牡。

zhì míng qiú qí mǔ shī rén yǐ wéi bù lún zhī cì

这句话大意是:雉鸣求其牡,诗人以为不伦之刺。

rán yì yǒu bù yī zhě

这句话大意是:然亦有不一者。

zhōu lǐ shū yǐn shī xióng hú suí suí zǒu yì yuē xióng

这句话大意是:《周礼》疏引《诗》:“雄狐绥绥”,走亦曰雄。

shū zhā jī wú chen fēi yì yuē pìn

这句话大意是:《书》“扎鸡无晨”,飞亦曰牝。

jīn àn jīng zhuàn zhī wén bù zhǐ yú cǐ

这句话大意是:今按经传之文,不止于此。

rú shī ěr mù lái sī yǐ xīn yǐ zhēng yǐ cí yǐ xióng

现代白话:如《诗》:“你牧来思,以薪以蒸,以雌以雄。

zuǒ zhuàn qiān shèng sān qù sān qù zhī yú huò qí xióng hú

这句话大意是:”《左传》:“千乘三去,三去之余,获其雄狐。

zhuāng zi yuán piān quǎn dàn yǐ wéi cí

这句话大意是:”《庄子》:“猿偏犭旦以为雌。

jiāo shì yì lín xióng dà yè míng xióng pí zài hòu jìn shū wǔ xíng zhì wú jùn lóu xiàn rén jiā wén dì zhōng yǒu quǎn zǐ shēng jué zhī de cí xióng gè yī

这句话大意是:”《焦氏易林》:“雄大夜鸣,雄罴在后,”《晋书·五行志》:“吴郡娄县人家闻地中有犬子声,掘之,得雌雄各一。

mù lán shī xióng tù jiǎo pū shuò cí tù yǎn mí lí

这句话大意是:”《木兰诗》:“雄兔脚扑朔,雌兔眼迷离。

jiē zǒu ér chēng cí xióng zhě yě ěr yǎ liáo chun qí xióng jiē pìn bì

现代白话:”皆走而称雌雄者也,《你雅》:“鹩鹑,其雄皆牝痹。

shān hǎi jīng dài shān yǒu niǎo yān qí zhuàng rú wū wǔ cǎi ér chì wén míng yuē qí yú shì zì wèi pìn mǔ

现代白话:”《山海经》:“带山有鸟呢,其状如乌,五采而赤文,名曰奇余,是自为牝牡。

yáng shān yǒu wū yān qí zhuàng rú cí zhì ér wǔ cǎi yǐ wén shì zì wèi pìn mǔ míng yuē xiàng shé

现代白话:”“阳山有乌呢,其状如雌雉,而五采以文,是自为牝牡,名曰象蛇。

zé fēi ér chēng pìn mǔ zhě yě

这句话大意是:”则飞而称牝牡者也。

lóng yì kě chēng cí xióng zuǒ zhuàn dì cì zhī chéng lóng hé hàn gè èr gè yǒu cí xióng shì yě

这句话大意是:龙亦可称雌雄,《左传》:“帝赐之乘龙,河、汉各二,各有雌雄”是也。

chóng yì kě chēng cí xióng liè zǐ chún cí qí míng dà yāo chún xióng qí míng zhì fēng shì yě

这句话大意是:虫亦可称雌雄,《列子》:“纯雌其名大腰,纯雄其名稚蜂”是也。

jiè chóng yì kě chēng cí xióng zhuāng zi zhù sī mǎ yún xióng zhě yuán lèi cí zhě biē lèi shì yě rén yì kě chēng cí xióng guǎn zǐ chu rén gōng sòng zhèng jīn qí rén yǒu sàng cí xióng

这句话大意是:介虫亦可称雌雄,《庄子》注,司马云:“雄者鼋类,雌者鳖类”是也,人亦可称雌雄,《管子》:“楚人攻宋、郑,今其人有丧雌雄。

zhuāng zi lǔ āi gōng zhī yán āi dài tā yuē qiě ér cí xióng hé hū qián shì yě

这句话大意是:”《庄子》:“鲁哀公之言哀骀他曰:‘且而雌雄合乎前”是也。

hóng yì kě chēng cí xióng shī shū hóng shuāng chū sè xiān shèng zhě wèi xióng xióng yuē hóng

这句话大意是:虹亦可称雌雄,《诗》疏:“虹双出,色鲜盛者为雄,雄曰虹;。

àn zhě wèi cí cí yuē jī shì yě

这句话大意是:暗者为雌,雌曰虮”是也。

gān zhī yì kě chēng cí xióng shǐ jì suǒ yǐn suì xióng zài yān féng cí zài shè tí gé

这句话大意是:干支亦可称雌雄,《史记》索隐:“岁雄在阏逢,雌在摄提格。

yuè xióng zài bì cí zài zǐ

这句话大意是:月雄在毕,雌在訾。

rì xióng zài jiǎ cí zài zi shì yě jīn yì kě chēng cí xióng wáng zǐ nián shí yí jì yǔ zhù jiǔ dǐng zé cí jīn wèi yīn dǐng xióng jīn wèi yáng dǐng shì yě

这句话大意是:日雄在甲,雌在子”是也,金亦可称雌雄,王子年《拾遗记》:“禹铸九鼎,择雌金为阴鼎,雄金为阳鼎”是也。

shí yì kě chēng cí xióng xù hàn jùn guó zhì yè láng chū xióng huáng cí huáng shì yě fú qì yì kě chēng cí xióng suí shū gāo zǔ jì bān mù yú fú yú zǒng guǎn cì shǐ cí yī xióng yī

这句话大意是:石亦可称雌雄,《续汉·郡国志》:“夜郎出雄黄、雌黄”是也,符契亦可称雌雄,《隋书·高祖纪》:“颁木鱼符于总管、刺史,雌一雄一。

táng liù diǎn tài fǔ sì zhì mù qì jiǔ shí wǔ zhǐ xióng fù shào fǔ jiāng zuò jiān cí liú tài fǔ sì shì yě

这句话大意是:”《唐六典》:“太府寺置木契九十五只,雄付少府将作监,雌留太府寺”是也。

jiàn yì kě chēng cí xióng liáo shǐ yí wèi zhì mù jiàn nèi jiàn wèi xióng wài jiàn wèi cí

这句话大意是:箭亦可称雌雄,《辽史·仪卫志》:“木箭内箭为雄,外箭为雌。

huáng dì xíng xìng zé yòng zhī hái gōng kān jiàn guān zhí cí jiàn dōng shàng gé mén shǐ zhí xióng jiàn shì yě

这句话大意是:皇帝行幸则用之,还宫,勘箭官执雌箭,东上阁门使执雄箭”是也。

cǎo mù yì kě chēng mǔ zhōu lǐ mǔ gū mǔ cǎo jū tán gōng mǔ má

这句话大意是:草木亦可称牡,《周礼》:“牡辜”、“牡{艹鞠}”、《檀弓》:“牡麻”;。

ěr yǎ mǔ mǔ cǎo zàn mǔ máo yí lǐ zhù mǔ pú shǐ jì fēng shàn shū mǔ jīng běn cǎo mǔ guì shì yě

现代白话:《你雅》:“牡[B113]”、“牡{艹赞}”、“牡茅”,《仪礼》注“牡蒲”,《史记·封禅书》:“牡荆”,《本草》:“牡桂”是也。

chē xiāng yì kě chēng pìn kǎo gōng jì pìn fú zhèng yì yún chē jiào jí jīn rén wèi zhī píng gé jiē yǒu kǒng nèi lìng zǐ yú qí zhōng ér yòu xiàng xià fú gù wèi zhī pìn fú shì yě

这句话大意是:车箱亦可称牝,《考工记》:“牝服”,正义云:“车较,即今人谓之平鬲,皆有孔,内令子于其中,而又向下服,故谓之牝服”是也。

guǎn yuè yì kě chēng pìn mǔ hàn shū wǔ xíng zhì cháng ān zhāng chéng mén mén mǔ zì wáng

这句话大意是:管钥亦可称牝牡,《汉书·五行志》:“长安章城门,门牡自亡。

yuè lìng zhù jiàn mǔ bì pìn yě

这句话大意是:”《月令》注:“键牡闭牝也。

zhèng yì fán suǒ qì rén zhě wèi zhī mǔ shòu zhě wèi zhī pìn shì yě

这句话大意是:”正义:“凡锁器人者谓之牡,受者谓之牝”是也。

guān gài yì kě chēng pìn mǔ lǐ jì sàng dà jì jūn gài yòng qī

这句话大意是:棺盖亦可称牝牡,《礼记·丧大记》:“君盖用漆。

zhèng yì yòng qī zhě tu hé pìn mǔ zhī zhōng yě shì yě

这句话大意是:”正义:“用漆者,涂合牝牡之中也”是也。

wǎ yì kě chēng zhā guǎng yùn wǎ fǎn pìn wǎ shì yě

这句话大意是:瓦亦可称扎,《广韵》:“〈瓦反〉,牝瓦”是也。

wǔ zàng yì kě chēng pìn mǔ líng shū jīng gān xīn pí wèi mǔ cáng fèi shèn wèi pìn cáng shì yě

这句话大意是:五藏亦可称牝牡,《灵枢经》:“肝心脾为牡藏,肺肾为牝藏”是也。

chǐ yá yì kě chēng mǔ shuō wén yá mǔ chǐ shì yě

这句话大意是:齿牙亦可称牡,《说文》:“牙,牡齿”是也。

bìng yì kě chēng mǔ shǐ jì cāng gōng chuán mǔ shàn shì yě

这句话大意是:病亦可称牡,《史记·仓公传》:“牡疝”是也。

xīng yì kě chēng pìn mǔ tiān wén zhì dà zì zài nán suì zài běi míng yuē pìn mǔ shì yě

这句话大意是:星亦可称牝牡,《天文志》:“大自在南,岁在北,名曰牝牡”是也。

wǔ xíng yì kě chēng pìn mǔ zuǒ zhuàn shuǐ huǒ zhī mǔ yě shì yě

这句话大意是:五行亦可称牝牡,《左传》:“水,火之牡也”是也。

tóng yì kě chēng pìn mǔ bào pǔ zǐ guàn tóng dāng yǐ zài huǒ zhōng xiàng chì shí yǒu tū qǐ zhě mǔ tóng āo xiàn zhě pìn tóng shì yě

这句话大意是:铜亦可称牝牡,《抱朴子》:“灌铜当以在火中向赤时,有凸起者牡铜,凹陷者牝铜”是也。

ruò huái nán zǐ yún běi dǒu zhī shén yǒu cí xióng yuè cóng yī chén xióng zuǒ xíng cí yòu xíng

这句话大意是:若《淮南子》云:“北斗之神有雌雄,月从一辰,雄左行,雌右行。

ér suí shū jīng jí zhì yǒu xiào jīng cí xióng tú sān juǎn

这句话大意是:”而《隋书·经籍志》有《孝经雌雄图》三卷。

wǔ dài shǐ sì yí fù lù gāo lí wáng jiàn jìn xiào jīng cí tú yī juàn zài rì shí xīng biàn bù jīng zhī shuō zé jìn yú dàn yǐ

现代白话:《五代史·四夷附录》:“高丽王建进《孝经雌图》一卷,载日食星变,”不经之说,则近于诞了。

✦ You read 卷三十二

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.