金史 · 脱脱 · Chapter 19 of 136

本纪·卷十九

PinyinModern Translation
Size

shì jì bǔ

这句话大意是:◎世纪补。

jǐng xuān dì huì zōng jùn běn huì shéng guǒ tài zǔ dì èr zi

这句话大意是:景宣帝讳宗峻,本讳绳果,太祖第二子。

mǔ yuē shèng mù huáng hòu táng kuò shì tài zǔ yuán fēi

这句话大意是:母曰圣穆皇后唐括氏,太祖元妃。

zōng jùn zài zhū zǐ zhōng zuì dí

这句话大意是:宗峻在诸子中最嫡。

tiān fǔ wǔ nián hū lǔ bó jí liè gǎo dū tǒng zhū jūn qǔ zhōng jīng dì bié lǐng hé zā měng ān shòu jīn pái jì kè zhōng jīng suì yǔ gǎo jù xí liáo zhǔ yú yuān yāng luò

这句话大意是:天辅五年,忽鲁勃极烈杲都统诸军取中京,帝别领合紥猛安,受金牌,既克中京,遂与杲俱袭辽主于鸳鸯泺。

liáo zhǔ zǒu yīn shān gěng shǒu zhōng jiù xī jīng dì yǔ zōng hàn děng jī zǒu zhī

这句话大意是:辽主走阴山,耿守忠救西京,帝与宗翰等击走之。

xī jīng chéng nán yǒu fú tú dí xiān jù zhī xià shè shì zú duō shāng

这句话大意是:西京城南有浮图,敌先据之,下射,士卒多伤。

dì yuē xiān qǔ shì zé xī jīng kě xià

这句话大意是:帝曰:“先取是,则西京可下。

jì ér gōng fú tú kè xià suì xià xī jīng

这句话大意是:”既而攻浮图,克下,遂下西京。

tài zǔ bēng dì yǔ xiōng zōng gàn lǜ zōng shì qún chén lì tài zōng

这句话大意是:太祖崩,帝与兄宗干率宗室群臣立太宗。

tiān huì èr nián hōng

这句话大意是:天会二年薨。

xī zōng jí wèi zhuī shàng zūn shì yuē jǐng xuān huáng dì miào hào huī zōng

这句话大意是:熙宗即位,追上尊谥曰景宣皇帝,庙号徽宗。

gǎi zàng xìng líng

这句话大意是:改葬兴陵。

hǎi líng shì lì jiàng xī zōng wèi dōng hūn wáng jiàng dì wèi fēng wáng

这句话大意是:海陵弑立,降熙宗为东昏王,降帝为丰王。

shì zōng fù xī zōng miào shì zūn dì wèi jǐng xuān huáng dì

这句话大意是:世宗复熙宗庙谥,尊帝为景宣皇帝。

zi hé là cháng shèng chá là

这句话大意是:子合剌、常胜、查剌。

hé là shì wèi xī zōng

这句话大意是:合剌是为熙宗。

ruì zōng lì dé xiǎn rén qǐ shèng guǎng yùn wén wǔ jiǎn sù huáng dì huì zōng yáo chū huì zōng fǔ běn huì é lǐ duo dà dìng shàng zūn shì zhuī shàng jīn huì

这句话大意是:睿宗立德显仁启圣广运文武简肃皇帝讳宗尧,初讳宗辅,本讳讹里朵,大定上尊谥,追上今讳。

kuí wěi zūn yán rén wàng ér wèi zhī

这句话大意是:魁伟尊严,人望而畏之。

xìng kuān shù hào shī huì shàng chéng shí

这句话大意是:性宽恕,好施惠,尚诚实。

tài zǔ zhēng fá sì fāng zhū zǐ jiē zǒng róng lǚ dì cháng zài wéi wò

这句话大意是:太祖征伐四方,诸子皆总戎旅,帝常在帷幄。

tiān fǔ liù nián tài zǔ qīn zhēng tài zōng jū huáng lóng fǔ ān fú gē yòu xīn jiàng zhī mín yǐ pàn dì yǔ wū gǔ nǎi tǎo píng zhī

这句话大意是:天辅六年,太祖亲征,太宗居黄龙府,安福哥诱新降之民以叛,帝与乌古乃讨平之。

nán lù jūn shuài gǔ shí dá yǐ zāng bài dì wǎng yuè shí zhī xián chēng píng yǔn

这句话大意是:南路军帅鹘实答以赃败,帝往阅实之,咸称平允。

tiān huì wǔ nián zōng wàng hōng dì wèi yòu fù yuán shuài zhù bīng yān jīng

这句话大意是:天会五年,宗望薨,帝为右副元帅,驻兵燕京。

shí yī yuè fēn qiǎn zhū jiāng fá sòng dì fā zì hé jiān xùn dì zī qīng

这句话大意是:十一月,分遣诸将伐宋,帝发自河间,徇地淄、青。

liù nián zhēng yuè sòng mǎ kuò bīng èr shí wàn zhì lè ān dì lǜ shī jī pò zhī

这句话大意是:六年正月,宋马括兵二十万至乐安,帝率师击破之。

wén sòng zhǔ zài yáng zhōu shí dōng zuò fāng xìng liú dà jūn jiā hé tún tián ér hái jūn shān xī

这句话大意是:闻宋主在扬州,时东作方兴,留大军夹河屯田而还,军山西。

èr yuè yí là gǔ pò sòng tái zōng juàn sòng zhōng jūn wǔ wàn yú dà míng míng rì zài pò zhī huò zōng juàn zhōng ér hái

这句话大意是:二月,移剌古破宋台宗隽、宋忠军五万于大名,明日再破之,获宗隽、忠而还。

jì zhōu rén chéng yè chū bīng xí zhào lǐ yíng

这句话大意是:冀州人乘夜出兵袭照里营。

zhào lǐ jī bài zhī

这句话大意是:照里击败之。

sòng zhǔ fèng biǎo qǐng hé mì shū yǐ yòu qì dān hàn rén

这句话大意是:宋主奉表请和,密书以诱契丹、汉人。

zhào fá sòng

这句话大意是:诏伐宋。

dì fā zì hé běi jiàng huá zhōu qǔ kāi dé fǔ gōng dà míng fǔ kè zhī hé běi píng

这句话大意是:帝发自河北,降滑州,取开德府,攻大名府,克之,河北平。

chū fá sòng hé běi hé dōng zhū jiāng yì bù jué huò yù xiān dìng hé běi huò yù xiān píng shǎn xī tài zōng liǎng yòng qí cè

这句话大意是:初,伐宋,河北、河东诸将议不决,或欲先定河北、或欲先平陕西,太宗两用其策。

ér zōng hàn lái huì yú pú jì píng hé běi suì qǔ dōng píng jí xú zhōu jǐn de sòng rén jiāng huái yùn zhì jīn bì zài xú zhōu guān kù zhě fēn gěi zhū jūn ér liú yù suì yǐ jǐ nán jiàng

这句话大意是:而宗翰来会于濮,既平河北,遂取东平及徐州,尽得宋人江淮运致金币在徐州官库者,分给诸军,而刘豫遂以济南降。

shǐ bá gāo sù děng xí sòng zhǔ yú yáng zhōu ér sòng zhǔ wén zhī bǐ bá gāo sù zhì yáng zhōu qián xī yǐ dù jiāng yǐ

现代白话:使拔高速等袭宋主于扬州,而宋主闻之,比拔高速至扬州,前夕已渡江了。

sòng zhǔ nǎi biǎn qù dì hào zài yǐ shū lái qǐng cún shè jì yǔ zài zōng hàn chuán zhōng jì ér zōng bì zhuī sòng zhǔ sòng dù jiāng rù yú háng zhōu fù dùn rù hǎi zōng bì nǎi hái

这句话大意是:宋主乃贬去帝号,再以书来请存社稷,语在《宗翰传》中,既而宗弼追宋主,宋渡江,入于杭州,复遁入海,宗弼乃还。

yú shì lóu shì suǒ xià shǎn xī chéng yì zhé pàn zōng hàn děng yuē qián tǎo sòng gù fēn xī shī hé yú dōng jūn ér shǎn xī wǔ lù bīng lì xióng jìng dāng bìng lì gōng qǔ

这句话大意是:于是,娄室所下陕西城邑辄叛,宗翰等曰:“前讨宋,故分西师合于东军,而陕西五路兵力雄劲,当并力攻取。

jīn tà lǎn fǔ dìng jiāng běi zōng bì yǐ jīng bīng èr wàn xiān wǎng luò yáng

这句话大意是:今挞懒抚定江北,宗弼以精兵二万先往洛阳。

yǐ bā yuè wǎng shǎn xī huò shǐ zōng bì suì jiāng yǐ xíng huò zōng fǔ zōng gàn xī yǐn zhōng yǐ yī rén wǎng

这句话大意是:以八月往陕西,或使宗弼遂将以行,或宗辅、宗干、希尹中以一人往。

shàng yuē lóu shì wǎng zhě suǒ xiàng zhé bàn jīn zhuān zhēng shǎn xī qǐ juàn yú bīng ér zì ài yá

这句话大意是:”上曰:“娄室往者所向辄办,今专征陕西,岂倦于兵而自爱邪?

qīng děng qí lù lì yān

现代白话:卿等其戮力呢!

yóu shì zhào dì wǎng

这句话大意是:”由是诏帝往。

shì shí sòng zhāng jùn bīng qǔ shǎn xī dì zhì luò shuǐ zhì bīng zhāng jùn qí bīng liù wàn bù zú shí èr wàn bì fù píng

这句话大意是:是时,宋张浚兵取陕西,帝至洛水治兵,张浚骑兵六万,步卒十二万壁富平。

dì zhì fù píng lóu shì wèi zuǒ yì zōng bì wèi yòu yì liǎng jūn bìng jìn zì rì zhōng zhì yú hūn mù fán liù hé zhàn pò zhī

这句话大意是:帝至富平,娄室为左翼,宗弼为右翼,两军并进,自日中至于昏暮,凡六合战,破之。

yào zhōu fèng xiáng fǔ jiē lái jiàng

这句话大意是:耀州、凤翔府皆来降。

suì xià jīng wèi èr zhōu

这句话大意是:遂下泾、渭二州。

bài sòng jīng lüè shǐ liú ní jūn yú wǎ tíng yuán zhōu jiàng

这句话大意是:败宋经略使刘倪军于瓦亭,原州降。

sā lí hē pò dé shùn jūn jìng biān zhài sòng jīng yuán lù tǒng zhì zhāng zhōng fú zhī zhèn róng jūn li yàn qí yǐ chéng jiàng

这句话大意是:撒离喝破德顺军静边寨,宋泾原路统制张中孚、知镇戎军李彦琦以城降。

sòng qín fèng lù dū tǒng zhì wú jiè jūn yú lǒng zhōu jìng shàng zhāo tǎo dōu jiān mǎ wǔ jī zǒu zhī jiàng yī xiàn ér hái

这句话大意是:宋秦凤路都统制吴玠军于陇州境上,招讨都监马五击走之,降一县而还。

dì jìn bīng jiàng gān quán děng sān bǎo qǔ bǎo chuān chéng pò sòng xī hé lù fù zǒng guǎn jūn sān wàn huò mǎ qiān yú bá ān xī děng èr zhài xī zhōu jiàng

这句话大意是:帝进兵降甘泉等三堡,取保川城,破宋熙河路副总管军三万,获马千余,拔安西等二寨,熙州降。

fēn qiǎn zuǒ yì dū tǒng ā lú bǔ yòu yì dū tǒng shǒu bì zhāo fǔ chéng yì zhī wèi xià zhě

这句话大意是:分遣左翼都统阿卢补、右翼都统守弼招抚城邑之未下者,。

suì de gǒng táo hé lè xī níng lán kuò jī shí děng zhōu

这句话大意是:遂得巩、洮、河、乐、西宁、兰、廓、积石等州,。

dìng yuǎn hé zhèng gān yù níng táo ān lǒng děng chéng zhài jí zhèn bǎo fán hàn yíng bù sì shí yú

这句话大意是:定远、和政、甘峪、宁洮、安陇等城寨及镇堡蕃汉营部四十余,。

yú shì jīng yuán xī hé liǎng lù jiē píng

这句话大意是:于是泾原、熙河两路皆平。

sā lí hē jiàng qìng yáng fǔ mù wěi yǐ huán zhōu jiàng

这句话大意是:撒离喝降庆阳府,慕洧以环州降。

jì dìng shǎn xī wǔ lù nǎi xuǎn qí bīng liù qiān shǐ sā lí hē liè zhūn chōng yào

这句话大意是:既定陕西五路,乃选骑兵六千,使撒离喝列屯冲要。

yú shì bān shī yǔ zōng hàn jù cháo jīng shī lì xī zōng wèi ān bǎn bó jí liè dì wèi zuǒ fù yuán shuài

这句话大意是:于是班师,与宗翰俱朝京师,立熙宗为谙版勃极烈,帝为左副元帅。

shí sān nián xíng cì guī zhōu hōng nián sì shí péi zàng ruì líng zhuī fēng lù wáng shì xiāng mù

这句话大意是:十三年,行次妫州薨,年四十,陪葬睿陵,追封潞王,谥襄穆。

huáng tǒng liù nián jìn jì guó wáng

这句话大意是:皇统六年,进冀国王。

zhèng lóng èr nián zhuī zèng tài shī shàng zhù guó gǎi fēng xǔ wáng

这句话大意是:正隆二年,追赠太师、上柱国,改封许王。

shì zōng jí wèi zhuī shàng zūn shì lì dé xiǎn rén qǐ shèng guǎng yùn wén wǔ jiǎn sù huáng dì miào hào ruì zōng

这句话大意是:世宗即位,追上尊谥立德显仁启圣广运文武简肃皇帝,庙号睿宗。

èr nián gǎi zàng yú dà fáng shān hào jǐng líng

这句话大意是:二年,改葬于大房山,号景陵。

xiǎn zōng tǐ dào hóng rén yīng wén ruì dé guāng xiào huáng dì huì yǔn gōng běn huì hú tǔ wǎ shì zōng dì èr zi mǔ yuē míng dé huáng hòu wū lín dá shì

这句话大意是:显宗体道弘仁英文睿德光孝皇帝,讳允恭,本讳胡土瓦,世宗第二子,母曰明德皇后乌林答氏。

huáng tǒng liù nián bǐng yín suì shēng

这句话大意是:皇统六年丙寅岁生。

tǐ mào xióng wěi xiào yǒu jǐn hòu

这句话大意是:体貌雄伟,孝友谨厚。

dà dìng yuán nián shí yī yuè shì zōng jí wèi yú dōng jīng

这句话大意是:大定元年十一月,世宗即位于东京。

yǐ yǒu fēng chǔ wáng zhì guān shǔ

这句话大意是:乙酉,封楚王,置官属。

shí èr yuè cóng zhì zhōng dōu

这句话大意是:十二月,从至中都。

èr nián sì yuè jǐ mǎo cì míng yǔn dí

这句话大意是:二年四月己卯,赐名允迪。

wǔ yuè rén yín lì wèi huáng tài zǐ shì shǒu wèi zhī yuē zài lǐ guì dí suǒ yǐ lì qīng

这句话大意是:五月壬寅,立为皇太子,世守谓之曰:“在礼贵嫡,所以立卿。

qīng yǒu yú xiōng dì jiē bǎi guān yǐ lǐ wù yǐ chǔ wèi shēng jiāo màn

这句话大意是:卿友于兄弟,接百官以礼,勿以储位生骄慢。

rì miǎn xué wèn fēi yǒu zhào mìng bù xū shì shí

这句话大意是:日勉学问,非有召命,不须侍食。

dì shàng biǎo xiè

这句话大意是:”帝上表谢。

zhuān xīn xué wèn yǔ zhū rú chén jiǎng yì yú chéng huá diàn

这句话大意是:专心学问,与诸儒臣讲议于承华殿。

yàn xián guān shū yǐ yè wàng juàn yì rì zhé yǐ yí zì fù rú chén xiào zhèng

这句话大意是:燕闲观书,乙夜忘倦,翼日辄以疑字付儒臣校证。

jiǔ yuè gēng zǐ zhào dōng gōng sān shī duì huáng tài zǐ chēng míng shǎo shī yǐ jiàng chēng chén

这句话大意是:九月庚子,诏东宫三师对皇太子称名,少师以降称臣。

shí yī yuè gēng zǐ shēng chén bǎi guān hè yú chéng huá diàn shì zōng cì yǐ xí yī liáng mǎ cì yàn yú rén zhèng diàn huáng zú bǎi guān jiē yǔ

这句话大意是:十一月庚子,生辰,百官贺于承华殿,世宗赐以袭衣良马,赐宴于仁政殿,皇族百官皆与。

zì hòu shēng chén shì zōng huò xìng dōng gōng huò yàn nèi diàn suì yǐ wéi cháng

这句话大意是:自后生辰,世宗或幸东宫,或宴内殿,岁以为常。

shí èr yuè xīn mǎo zòu yuē dōng gōng hè lǐ qīn wáng jí yī pǐn huáng zú jiē běi miàn bài fú chén dàn dá yī

这句话大意是:十二月辛卯,奏曰:“东宫贺礼,亲王及一品皇族皆北面拜伏,臣但答揖。

fú wàng tiān cí tīng chén dá bài zhù dūn qīn qīn yǒu ài zhī dào

这句话大意是:伏望天慈听臣答拜,庶惇亲亲友爱之道。

shì zōng cóng zhī yǐ wéi dìng zhì

这句话大意是:”世宗从之,以为定制。

shì zōng wén rú zhě zhèng sōng xián sōng xiān wèi tóng zhī bó zhōu fáng yù shì zhì shì qǐ wèi zuǒ yù dé zhào miǎn zhāo cān lìng fǔ tài zǐ dú shū

这句话大意是:世宗闻儒者郑松贤,松先为同知博州防御事致仕,起为左谕德,诏免朝参,令辅太子读书。

sōng yǐ you yù zì chǔ dì cháng gù sōng shǐ qǔ fú dài sōng duì yuē chén tiǎn yù dé bù gǎn fèng mìng

这句话大意是:松以友谕自处,帝尝顾松使取服带,松对曰:“臣忝谕德,不敢奉命。

dì gǎi róng chēng shàn zì shì yì jiā lǐ yù

这句话大意是:”帝改容称善,自是益加礼遇。

měi chū liè huò lù zhé fēn cì zhī

这句话大意是:每出猎获鹿,辄分赐之。

sì nián jiǔ yuè nà fēi tú dān shì xíng qīn yíng lǐ

这句话大意是:四年九月,纳妃徒单氏,行亲迎礼。

gù shì dà hè lǔ bù tiān zǐ chéng yù lù huáng tài zǐ lǔ bù chéng jīn lù

这句话大意是:故事,大贺卤簿天子乘玉路,皇太子卤簿乘金路。

liù nián shì zōng xíng zì xī jīng hái dōu lǐ guān bù zhī huáng tài zǐ zì yǒu lǔ bù jīn lù nǎi qǐng tài zǐ jiù chéng dà jià zhui lù xíng zài tiān zǐ zhī qián

这句话大意是:六年,世宗行自西京还都,礼官不知皇太子自有卤簿金路,乃请太子就乘大驾缀路,行在天子之前。

shàng yí qí fēi lǐ xiáng yuè jiù diǎn lǐ guān shǐ jué qí wù

这句话大意是:上疑其非礼,详阅旧典,礼官始觉其误。

yú shì lǐ bù láng zhōng li bāng zhí yuán wài láng li shān xuē yī jiē tài cháng shǎo qīng wǔ zhī cái tài cháng chéng zhāng zǐ yǔ bó shì zhāng jǔ xuē liǎng jiē

这句话大意是:于是礼部郎中李邦直、员外郎李山削一阶,太常少卿武之才、太常丞张子羽、博士张矩削两阶。

qǐng zhī lǐ guān yì shòu cè yè xiè tài miào fú cháng cháo fú chéng mǎ shì zōng yuē cǐ yǔ wài gōng lǐ shàng hòu yè zhū shén miào wú yì hǎi líng yī shí shuài yì xíng zhī hé zú wéi fǎ

这句话大意是:顷之,礼官议受册谒谢太庙,服常朝服,乘马,世宗曰:“此与外宫礼上后谒诸神庙无异,海陵一时率意行之,何足为法?

dà cè yǔ sān suì xiá xiǎng dāng yòng gǔ lǐ wéi shì

这句话大意是:大册与三岁祫享当用古礼为是。

kǒng zǐ yuē lǐ yǔ qí shē yě níng jiǎn

现代白话:孔孔子说:‘礼与其奢也宁俭。

bù dàng qīng yì rú cǐ

这句话大意是:’不当轻易如此。

yòu yuē yòu chéng sū bǎo héng suī hàn rén bù tōng jīng shǐ cān zhèng shí jū tōng jīng shǐ ér bù yán qián rì lǐ guān jì yǐ xuē duó yóu bù jù yá

这句话大意是:”又曰:“右丞苏保衡虽汉人不通经史,参政石琚通经史而不言,前日礼官既已削夺,犹不惧邪?

qí jù qián dài diǎn lǐ yǐ wén zhèn jiāng zé ér chù zhī

这句话大意是:其具前代典礼以闻,朕将择而处之。

jiǔ zhī jiāng shòu tài zǐ cè bǎo yí zhù bèi yí zhàng gào tài miào

这句话大意是:”久之,将授太子册宝,仪注备仪仗告太庙。

shàng yuē zhèn shòu zūn hào yè xiè nǎi yòng gù sòng zhēn zōng gù shì cháng cháo fú chéng mǎ

这句话大意是:上曰:“朕受尊号谒谢,乃用故宋真宗故事,常朝服乘马。

huáng tài zǐ nǎi yòng bèi lǐ qián hòu bù chēng shén wú wèi yě

这句话大意是:皇太子乃用备礼,前后不称,甚无谓也。

wèi yòu chéng xiàng liáng bì zuǒ chéng shǒu dào yuē cǐ qīng děng bù yòng xīn suǒ zhì

这句话大意是:”谓右丞相良弼、左丞守道曰:“此卿等不用心所致。

liáng bì děng xiè yuē chén yú lǜ bù jí cǐ

这句话大意是:”良弼等谢曰:“臣愚虑不及此。

shàng fù yuē cǐ wén chén yīn xún gù yě

这句话大意是:”上复曰:“此文臣因循故也。

shì nián shí yuè jiǎ shēn xiá xiǎng yú tài miào xíng yà xiàn lǐ

这句话大意是:”是年十月甲申,祫享于太庙,行亚献礼。

qī nián dì yǒu jí zhào zuǒ chéng shǒu dào shì tāng yào xǐ jū qióng lín yuàn lín fāng diàn tiáo zhì

这句话大意是:七年,帝有疾,诏左丞守道侍汤药,徙居琼林苑临芳殿调治。

bā nián zhēng yuè jiǎ xū gǎi cì míng yǔn gōng

这句话大意是:八年正月甲戌,改赐名允恭。

gēng chén shòu huáng tài zǐ cè bǎo dì shàng biǎo xiè

这句话大意是:庚辰,受皇太子册宝,帝上表谢。

jiǔ nián wǔ yuè shì zōng mìng bì shǔ yú cǎo luò duò wáng wéi gōng cóng xíng qí yìng cóng xíng zhě jiē gěi dào lù fèi

这句话大意是:九年五月,世宗命避暑于草泺,隋王惟功从行,其应从行者皆给道路费。

dì zòu yuē yuǎn qù quē tíng dú jiù liáng de fēi chén zǐ suǒ ān yuàn ba xíng

这句话大意是:帝奏曰:“远去阙廷,独就凉地,非臣子所安,愿罢行。

shì zōng yuē rǔ tǐ léi ruò shān hòu gāo liáng gù mìng rǔ wǎng

现代白话:”世宗曰:“你体羸弱,山后高凉,故命你往。

dīng chǒu bǎi guān fèng cí yú dū chéng zhī běi zài bài dì dá bài

这句话大意是:”丁丑,百官奉辞于都城之北,再拜,帝答拜。

shì yuè bǎi guān chéng zhào jù jiān wèn qǐ jū

这句话大意是:是月,百官承诏具笺问起居。

liù yuè bǎi guān wèn qǐ jū rú qián

这句话大意是:六月,百官问起居如前。

bā yuè yǐ yǒu zhì zì cǎo luò bǎi guān yíng yè yú dū chéng zhī běi rú sòng yí

这句话大意是:八月乙酉,至自草泺,百官迎谒于都城之北,如送仪。

bǐng xū rù jiàn shì zōng yuē wú r xiāng bié jīng xià jí shén sī yì yě

现代白话:丙戌,入见,世宗曰:“我儿相别经夏,极甚思忆也。

jiǔ yuè zhào huáng tài zǐ gòng shàn wù yuè zhī suì gěi wǔ qiān wàn

这句话大意是:”九月,诏皇太子供膳勿月支,岁给五千万。

shí nián bā yuè dì zài chéng huá diàn jīng yán tài zǐ tài bǎo shòu wáng shuǎng qǐ yuē diàn xià pō wèi shú běn cháo yǔ hé bù píng qù zuǒ yòu hàn guān jiē yòng nǚ zhí rén

这句话大意是:十年八月,帝在承华殿经筵,太子太保寿王爽启曰:“殿下颇未熟本朝语,何不屏去左右汉官,皆用女直人。

dì yuē yù dé zàn shàn jí shì cóng guān hé gǎn zhé qù

这句话大意是:”帝曰:“谕德、赞善及侍从官,曷敢辄去?

shuǎng nǎi yī ér tuì

这句话大意是:”爽乃揖而退。

dì yuē gōng guān sì yuán wèi zhī yù dé zàn shàn yì kě jiàn yǐ ér fǎn yù qù zhī wú xué gù yě

现代白话:帝曰:“宫官四员谓之谕德、赞善,义可见了,而反欲去之,无学故也。

yǒu shǐ zhě zì shān dōng hái dì wèn mín jiān hé suǒ kǔ shǐ zhě yuē qián nán zuì kǔ

这句话大意是:”有使者自山东还,帝问民间何所苦,使者曰:“钱难最苦。

guān kù qián mǎn yǒu lù jī zhě ér mín jiān wú qián yǐ cǐ kǔ zhī

这句话大意是:官库钱满有露积者,而民间无钱,以此苦之。

dì yuē zhù zhī kōng shì suī duō xī wèi

这句话大意是:”帝曰:“贮之空室,虽多奚为。

wèi hù bù shàng shū zhāng zhòng yù yuē tiān zǐ fù cáng tiān xià hé bì dú zài fǔ kù yě

这句话大意是:”谓户部尚书张仲愈曰:“天子富藏天下,何必独在府库也。

yīn zòu yuē qián zài fǔ kù hé yì tóng kuàng zài yě

这句话大意是:”因奏曰:“钱在府库,何异铜矿在野。

qǐ liú zhuǎn shǐ gōng sī jù lì

这句话大意是:乞流转,使公私俱利。

shì zōng jiā nà zhào yǒu sī yì xíng zhī

这句话大意是:”世宗嘉纳,诏有司议行之。

shí nián yī yuè dīng hài yǒu shì yú yuán qiū dì xíng yà xiàn lǐ

这句话大意是:十年一月丁亥,有事于圆丘,帝行亚献礼。

shí èr nián wǔ yuè shì zōng wén dé zhōu fáng yù shǐ hú là móu pàn yīn yuē zhèn yú qīn qīn zhī dào wèi cháng bù dǔ ér zhé gǎn rú cǐ

这句话大意是:十二年五月,世宗闻德州防御使胡剌谋叛,因曰:“朕于亲亲之道未尝不笃,而辄敢如此。

dì xú zòu yuē shū hú là xìng huāng zòng dān yú lè ér wú zǐ sì hū rú cǐ kuáng móu wàng gèng yuè shí zhī

这句话大意是:”帝徐奏曰:“叔胡剌性荒纵,耽娱乐,而无子嗣,忽如此狂谋,望更阅实之。

shí yuè jǐ wèi xiá xiǎng yú tài miào dì shè xíng sì shì

这句话大意是:”十月己未,祫享于太庙,帝摄行祀事。

shí sān nián shí yuè chéng zhào yǔ zhào wáng wéi zhōng cáo wáng wéi gōng liè yú bǎo zhōu dìng zhōu

这句话大意是:十三年十月,承诏与赵王惟中、曹王惟功猎于保州、定州。

shí yī yuè jiǎ wǔ hái jīng shī

这句话大意是:十一月甲午,还京师。

shí sì nián sì yuè yǐ hài shì zōng yù chuí gǒng diàn dì jí zhū wáng shì cè

这句话大意是:十四年四月乙亥,世宗御垂拱殿,帝及诸王侍侧。

shì zōng lùn jí xiōng dì qī zǐ zhī jì shì zōng yuē fù yán shì tīng ér xiōng dì xiāng wéi shén zāi

现代白话:世宗论及兄弟妻子之际,世宗曰:“妇言是听而兄弟相违,甚啊。

dì duì yuē sī qí zhī shī yuē xíng yú guǎ qī zhì yú xiōng dì yǐ yù yú jiā bāng

这句话大意是:”帝对曰:“《思齐》之诗曰:‘刑于寡妻,至于兄弟,以御于家邦。

chén děng yú mèi yuàn xiāng lì ér xiū zhī

这句话大意是:’臣等愚昧,愿相励而修之。

yīn yǐn táng dì huá è xiāng chéng jǐ lìng jí nàn zhī yì wéi wén jiàn yì yǐ jiè xiōng dì yān

现代白话:”因引《棠棣》华萼相承,脊令急难之义,为文见意,以诫兄弟呢。

shí wǔ nián shì zōng zhào wǔ pǐn zhí shì guān xiè jiàn huáng tài zǐ

这句话大意是:十五年,世宗诏五品职事官谢见皇太子。

shí qī nián wǔ yuè jiǎ chén shì yàn yú cháng wǔ diàn diǎn shí lìng niè hé jìn zhōu dì jiāng shí yǒu zhī zhū zài zhōu wǎn zhōng niè hé kǒng jù shī cuò dì cóng róng yuē zhī zhū tǔ sī chéng kōng hū duò cǐ zhōng ěr qǐ rǔ zuì zāi

现代白话:十七年五月甲辰,侍宴于常武殿,典食令涅合进粥,帝将食,有蜘蛛在粥碗中,涅合恐惧失措,帝从容曰:“蜘蛛吐丝乘空,忽堕此中你,岂你罪啊。

shí yuè jǐ mǎo xiá xiǎng yú tài miào shè xíng sì shì

这句话大意是:”十月己卯,祫享于太庙,摄行祀事。

shí jiǔ nián sì yuè wù shēn yǒu shì yú tài miào shè xíng sì shì

这句话大意是:十九年四月戊申,有事于太庙,摄行祀事。

dīng sì zhān shì wū lín dá yuàn rù xiè dì mìng qǔ fú tóu yāo dài guān shǔ qǐng yuē cǐ jiàn zǎi xiàng shī fū zhī lǐ yě

这句话大意是:丁巳,詹事乌林答愿入谢,帝命取幞头腰带,官属请曰:“此见宰相师傅之礼也。

dì yuē yuàn shì bì xià jiǔ yǐ cǐ jiā jìng ěr

这句话大意是:”帝曰:“愿事陛下久,以此加敬耳。

jiē yuē fēi chén děng suǒ jí

这句话大意是:”皆曰:“非臣等所及。

shí yī yuè gǎi zàng míng dé huáng hòu yú kūn hòu líng dì tú xíng wǎn líng chē

这句话大意是:”十一月,改葬明德皇后于坤厚陵,帝徒行挽灵车。

yù dà fēng xuě zuǒ yòu jìn yǔ jù dì què zhī

这句话大意是:遇大风雪,左右进雨具,帝却之。

bǐ zhì dùn suǒ yī jǐn zhān shī guān zhě wú bù xià lèi

这句话大意是:比至顿所,衣尽沾湿,观者无不下泪。

hǎi líng suī biǎn chù wèi shù rén zōng gàn shàng chēng míng sù huáng dì yì zhě yǐ wéi wèi jǐn dì jù biǎo zòu lùn

这句话大意是:海陵虽贬黜为庶人,宗干尚称明肃皇帝,议者以为未尽,帝具表奏论。

shì zōng jiā nà zhī

这句话大意是:世宗嘉纳之。

yú shì zōng gàn xuē qù dì hào jiàng fēng liáo wáng

这句话大意是:于是宗干削去帝号,降封辽王。

èr shí sì nián shì zōng jiāng xìng shàng jīng zhào dì shǒu guó zuò shǒu guó zhī bǎo yǐ shòu zhī

这句话大意是:二十四年,世宗将幸上京,诏帝守国,作“守国之宝”以授之。

qí qiǎn shǐ jì xiǎng wǔ pǐn yǐ shàng guān jí shì lì hài zhòng zhě qiǎn shǐ chí zòu liù pǐn yǐ xià guān qí yú cháng shì bìng tīng cái jué

这句话大意是:其遣使、祭享、五品以上官及事利害重者遣使驰奏,六品以下官、其余常事,并听裁决。

měi sān rì yī cì yú jí xián diàn shòu shàng shū shěng qǐ shì

这句话大意是:每三日一次于集贤殿受尚书省启事。

jīng cháo guān yù shuò wàng jù cháo fú wèn hóu

这句话大意是:京朝官遇朔望具朝服问侯。

chē jià zài lù měi èr shí rì yī qiǎn shǐ wèn qǐ jū

这句话大意是:车驾在路,每二十日一遣使问起居。

yǐ dá shàng jīng měi sān shí rì yī wèn qǐ jū

这句话大意是:已达上京,每三十日一问起居。

shì zōng yuē jīn xún xìng huò néng liú yī èr nián yǐ rǔ shǒu guó

现代白话:世宗曰:“今巡幸或能留一二年,以你守国。

pì zhī nóng jiā zhòng tián shāng rén yíng lì dàn néng bù zhuì fù yè

这句话大意是:譬之农家种田,商人营利,但能不坠父业。

jí wéi kè jiā zǐ yě

这句话大意是:即为克家子也。

dì duì yuē chén zài dōng gōng èr shí yú nián guò shī shén duō bì xià yǐ míng dé huáng hòu zhī gù wèi cháng jiàn zé

这句话大意是:”帝对曰:“臣在东宫二十余年,过失甚多,陛下以明德皇后之故未尝见责。

chén chéng yú mèi bù kè fù hè qǐ bèi hù cóng

这句话大意是:臣诚愚昧,不克负荷,乞备扈从。

shì zōng yuē fán rén yǎng zǐ jiē wàng tóu lǎo dé lì

这句话大意是:”世宗曰:“凡人养子,皆望投老得力。

zhèn liú tài wèi zuǒ yòu chéng cān zhèng fǔ rǔ bǐ jiē guó jiā jiù rén kě yǔ shāng yì

现代白话:朕留太尉、左右丞、参政辅你,彼皆国家旧人,可与商议。

qiě zhèng shì wú nán dàn yòng xīn gōng zhèng wú nà chán xié yī yuè zhī hòu zhèng shì zì shú

这句话大意是:且政事无难,但用心公正,无纳谗邪,一月之后,政事自熟。

dì liú tì jiān cí zuǒ yòu wèi zhī gǎn dòng

这句话大意是:”帝流涕坚辞,左右为之感动。

sān yuè shì zōng rú shàng jīng dì shǒu guó liú zhōng dōu

这句话大意是:三月,世宗如上京,帝守国留中都。

chū dì zài dōng gōng huò xié zhōng shì bù yú fāng yuàn

这句话大意是:初,帝在东宫,或携中侍步于芳苑。

zhōng shì chū rù jìn zhōng wèi cháng xiàn zǔ

这句话大意是:中侍出入禁中,未尝限阻。

cǐ bèi jiàn dì shǒu guó gè wèi dé yì dì zhī zhī wèi zhū zhōng shì yuē wǒ xiàng zài dōng gōng bù qīn guó zhèng rì yǔ rǔ bèi yǔ huà

现代白话:此辈见帝守国,各为得意,帝知之,谓诸中侍曰:“我向在东宫,不亲国政,日与你辈语话。

jīn jí shǒu guó rǔ děng yǒu zhào mìng rán hòu de rù

现代白话:今即守国,你等有召命然后得入。

wǔ yuè shì zōng zhì shàng jīng cì chì shū yuē zhèn yǐ qián yuè bā rì dào liáo yáng cǐ yuè èr rì dá shàng jīng yì rì sì qìng yuán miào

这句话大意是:”五月,世宗至上京,赐敕书曰:“朕以前月八日到辽阳,此月二日达上京,翌日祀庆元庙。

xǐng fāng guān mín gǔ zhī zhì yě

这句话大意是:省方观民,古之制也。

rǔ shǒu guó rèn zhòng xià shǔ fāng chì yì dāng zì ài wú yí zhèn yōu

现代白话:你守国任重,夏暑方炽,益当自爱,无贻朕忧。

dì wèi tú dān kè níng yuē chē jià xún xìng yǐ guó shì jiàn shǔ

这句话大意是:”帝谓徒单克宁曰:“车驾巡幸,以国事见属。

xíng míng zuì zhòng rén zhī sǐ shēng xì yān

现代白话:刑名最重,人之死生系呢。

fán yǒu kě yì dāng jǐn zhì gōng

这句话大意是:凡有可议,当尽至公。

bǐ zhǔ shàng hái dōu wù yǒu fèi shì

这句话大意是:比主上还都,勿有废事。

zì shì fán qǐ bǐng xíng míng dì zì pī yuè zhào dōu shì wěi qū shé zhèng yí guǐ wàng juàn huò cì zhī shí

这句话大意是:”自是,凡启禀刑名,帝自披阅,召都事委曲折正,移晷忘倦,或赐之食。

jìn shì bào yáo chí wèi lián kāi dāng shè yàn

这句话大意是:近侍报瑶池位莲开,当设宴。

dì yuē shèng shàng dōng xún mìng wǒ shǒu guó hé gǎn yàn yóu fèi shì

这句话大意是:帝曰:“圣上东巡,命我守国,何敢宴游废事?

cǎi zhì shù huā zú yǐ

现代白话:采致数花足了。

qī yuè qiǎn zǐ jīn yuán jùn wáng má dá gé fèng biǎo wèn qǐ jū qǐng shì zōng hái dōu

这句话大意是:”七月,遣子金源郡王麻达葛奉表问起居,请世宗还都。

shí yī yuè rén yín dì dōng liè

这句话大意是:十一月壬寅,帝冬猎。

xīn hài hái dōu

这句话大意是:辛亥,还都。

èr shí wǔ nián zhēng yuè yǐ yǒu shuò miǎn qún chén hè lǐ

这句话大意是:二十五年正月乙酉朔,免群臣贺礼。

dì zì shǒu guó shēn huái qiān yì gōng chén bù tíng bài qǐ shì shí bù shì lì miǎn shuò wàng lǐ

这句话大意是:帝自守国,深怀谦抑,宫臣不庭拜,启事时不侍立,免朔望礼。

jīng cháo shuò rì dāng jù gōng fú wèn hòu bìng tíng miǎn

这句话大意是:京朝朔日当具公服问候,并停免。

zhì shì qún chén dāng hè yì bù kěn shòu

这句话大意是:至是,群臣当贺,亦不肯受。

jiǎ yín dì rú chūn shuǐ

这句话大意是:甲寅,帝如春水。

èr yuè gēng shēn hái dōu

这句话大意是:二月庚申,还都。

dīng mǎo qiǎn zǐ jīn yuán jùn wáng má dá gé fèng biǎo hè wàn chūn jié

这句话大意是:丁卯,遣子金源郡王麻达葛奉表贺万春节。

sì yuè jiǔ bù yǔ dì qīn dǎo jí rì zhān zú

这句话大意是:四月,久不雨,帝亲祷,即日沾足。

liù yuè jiǎ yín dì bù yù

这句话大意是:六月甲寅,帝不豫。

gēng shēn bēng yú chéng huá diàn

这句话大意是:庚申,崩于承华殿。

shì zōng zì shàng jīng hái cì tiān píng shān hǎo shuǐ chuān fù wén wèi wèi lín diàn yú xíng gōng zhī nán dà tòng zhě jiǔ zhī

这句话大意是:世宗自上京还,次天平山好水川,讣闻,为位临奠于行宫之南,大恸者久之。

qīn wáng bǎi guān huáng zú mìng fù jí shì wèi jiē huì kū shì zōng hào qì hái gōng

这句话大意是:亲王、百官、皇族、命妇及侍卫皆会哭,世宗号泣还宫。

bǐ zhì zhōng dōu wèi wèi diàn kū zhě fán qī yān

现代白话:比至中都,为位奠哭者凡七呢。

shì zōng yǐ bīn wáng yǒng chéng wéi zhōng dōu liú shǒu lái hù sàng qiǎn téng wáng fǔ zhǎng shǐ zài xīng yù yuàn tōng jìn ā lǐ là lái bǎo hù jīn yuán jùn wáng qiǎn zuǒ xuān huī shǐ táng kuò dǐng lái zhì jì zhào fēi tú dān shì jí zhū huáng sūn sāng fú bìng rú hàn zhì

这句话大意是:世宗以豳王永成为中都留守,来护丧,遣滕王府长史再兴、御院通进阿里剌来保护金源郡王,遣左宣徽使唐括鼎来致祭,诏妃徒单氏及诸皇孙丧服并如汉制。

dì wáng chǔ wèi jiǔ ēn dé zài rén zhě shēn měi rì sān shí kū lín shì wèi jūn shì jiē zhēng rù lín fú kū yú chéng huá diàn xià shēng yīn rú léi

这句话大意是:帝王储位久,恩德在人者深,每日三时哭临,侍卫军士皆争入临,伏哭于承华殿下,声殷如雷。

zhōng dōu bǎi xìng shì mén xiàng duān wèi wèi tòng kū

这句话大意是:中都百姓市门巷端为位恸哭。

qī yuè rén wǔ shuò cì shì xuān xiào tài zǐ

这句话大意是:七月壬午朔,赐谥宣孝太子。

jiǔ yuè gēng yín bìn yú nán yuán xī chūn diàn

这句话大意是:九月庚寅,殡于南园熙春殿。

jǐ yǒu shì zōng zhì zì shàng jīng wèi rù guó mén xiān zhì xī chūn diàn zhì diàn tòng kū jiǔ zhī

这句话大意是:己酉,世宗至自上京,未入国门,先至熙春殿致奠,恸哭久之。

bǐ zàng qīn lín zhě liù

这句话大意是:比葬,亲临者六。

dì shì shì zōng fán xún xìng xī jīng liáng xíng jí shàng líng jì miào yè yǎn qìng gōng tián liè guān jià bài tiān shè liǔ wèi cháng qù zuǒ yòu

这句话大意是:帝事世宗,凡巡幸西京、凉陉,及上陵、祭庙、谒衍庆宫,田猎观稼,拜天射柳,未尝去左右。

shàng yǒu shì yú yuán qiū jí qīn xiǎng yú tài miào zé xíng yà xiàn lǐ bù qīn sì zé shè xíng sì shì

这句话大意是:上有事于圆丘,及亲享于太庙,则行亚献礼,不亲祀则摄行祀事。

guó yǒu dà qìng zé lǜ bǎi guān shàng biǎo hè

这句话大意是:国有大庆则率百官上表贺。

zhēng dàn wàn chūn jié zé zǒng bān shàng shòu

这句话大意是:正旦、万春节则总班上寿。

dōng shí yuè gēng xū shuò zǎi xiàng yǐ xià cháo jiàn yú qìng hé diàn tài wèi wán yán shǒu dào shàng shòu shì zōng zhuī dào qī chuàng zhě jiǔ zhī

这句话大意是:冬十月庚戌朔,宰相以下朝见于庆和殿,太尉完颜守道上寿,世宗追悼凄怆者久之。

shí yī yuè jiǎ shēn líng jià fā yǐn shì zōng lù jì yú dū chéng zhī xi

这句话大意是:十一月甲申,灵驾发引,世宗路祭于都城之西。

gēng yín zàng yú dà fáng shān

这句话大意是:庚寅,葬于大房山。

shì zōng yù jiā dì hào yǐ wèn qún chén hàn lín xiū zhuàn zhào kě duì yuē táng gāo zōng zhuī shì tài zǐ hóng wèi xiào jìng huáng dì

这句话大意是:世宗欲加帝号,以问群臣,翰林修撰赵可对曰:“唐高宗追谥太子弘为孝敬皇帝。

zuǒ chéng zhāng rǔ bì yuē cǐ gài chū yú wǔ hòu

现代白话:”左丞张你弼曰:“此盖出于武后。

suì zhǐ nǎi jiàn miào yú yǎn qìng gōng hòu jì hé sān xiàn lè yòng dēng gē

这句话大意是:”遂止,乃建庙于衍庆宫后,祭和三献,乐用登歌。

èr shí liù nián lì zǐ jǐng wèi huáng tài sūn

这句话大意是:二十六年,立子璟为皇太孙。

èr shí jiǔ nián shì zōng bēng

这句话大意是:二十九年,世宗崩。

tài sūn jí wèi shì wèi zhāng zōng

这句话大意是:太孙即位,是为章宗。

wǔ yuè jiǎ wǔ zhuī shì tǐ hóng rén yīng wén ruì dé guāng xiào huáng dì miào hào xiǎn zōng

这句话大意是:五月甲午,追谥体弘仁英文睿德光孝皇帝,庙号显宗。

dīng yǒu fù yú tài miào líng yuē yù líng

这句话大意是:丁酉,祔于太庙,陵曰裕陵。

dì tiān xìng rén hòu bù rěn xíng shā

这句话大意是:帝天性仁厚,不忍刑杀。

liáng tán r dào jīn yín yè lián qí mǔ lǎo li fú xīng dào duàn pǐ zhí kūn hòu líng lǐ chéng jiā lìng běn bǎ dào yín qì zhí wàn chūn jié jiē wěi qū quán huó zhī

这句话大意是:梁檀儿盗金银叶,怜其母老,李福兴盗段匹,值坤厚陵礼成,家令本把盗银器,值万春节,皆委曲全活之。

wáng shī wù zhě zé qí cháng ér bù jiā zuì

这句话大意是:亡失物者,责其偿而不加罪。

wén sì fāng jī jǐn zhé xiān zòu jiā zhèn shàn

这句话大意是:闻四方饥馑,辄先奏,加赈赡。

yīn tián liè chū xún suǒ guò wèn mín jiān jí kǔ

这句话大意是:因田猎出巡,所过问民间疾苦。

jìng lǐ dà chén yǒu ài xiōng dì

这句话大意是:敬礼大臣,友爱兄弟。

zàng míng dé huáng hòu yú kūn hòu líng zhū fēi jiē fù zì pán níng gōng fā yǐn zhào wáng wéi zhōng yǐ qí mǔ wǎn chē xiān fā lìng zhāng huáng gài zhě qián xíng dì hū zhí gài zhě bù yīng shào fǔ jiān zhāng jǐn yán yù zòu qí shì dì zhǐ zhī

这句话大意是:葬明德皇后于坤厚陵,诸妃皆祔,自磐宁宫发引,赵王惟中以其母挽车先发,令张黄盖者前行,帝呼执盖者不应,少府监张仅言欲奏其事,帝止之。

cháng zuò chóng guāng zuò míng jí kè zuò yòu míng yú xiǎo yù bēi bìng kè qí bēi yīn jiē shēn yǒu lǐ zhì

这句话大意是:尝作《重光座铭》,及刻座右铭于小玉碑,并刻其碑阴,皆深有理致。

zuì shàn shè ér bù dān wù cháng fèng zhào bài líng xiān liè shè yī lù huò zhī jí mìng ba liè yuē zú fèng sì shì yān yòng duō shā

现代白话:最善射而不殚物,尝奉诏拜陵,先猎,射一鹿获之,即命罢猎,曰:“足奉祀事,呢用多杀?

hǎo shēng gài qí tiān xìng yún

这句话大意是:”好生盖其天性云。

zàn yuē liáo wáng gǎo qǔ zhōng jīng zōng hàn zōng wàng jiē cóng jǐng xuān bié lǐng hé zā měng ān

这句话大意是:赞曰:辽王杲取中京,宗翰、宗望皆从,景宣别领合紥猛安。

hé zā měng ān zhě tài zǔ zhī měng ān yě

这句话大意是:合紥猛安者,太祖之猛安也。

zōng hàn qǐng lì xī zōng zōng gàn bù gǎn wéi tài zōng bù néng jù qí yì zhèng qí lǐ zhí yǐ

现代白话:宗翰请立熙宗,宗干不敢违,太宗不能拒,其义正,其理直了。

jiù shǐ chēng ruì zōng kuān shù hào shī huì xī zōng bù zhōng hǎi líng yǔn bì zì shí jué hòu de dà wèi zhě jiē qí zǐ sūn yǒu yǐ fu

这句话大意是:旧史称睿宗宽恕好施惠,熙宗不终,海陵陨毙,自时厥后,得大位者皆其子孙,有以夫。

xiǎn zōng xiào yǒu dūn mù zài dōng gōng èr shí wǔ nián bù wén yǒu guò

这句话大意是:显宗孝友惇睦,在东宫二十五年,不闻有过。

chéng yì kāi dǎo sì fāng yīn shòu qí cì

这句话大意是:承意开导,四方阴受其赐。

tiān xià bù jiǎ zhī nián xī zāi

现代白话:天下不假之年,惜啊!

✦ You read 本纪·卷十九

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.