金史 · 脱脱 · Chapter 8 of 136

本纪·卷八

PinyinModern Translation
Size

shì zōng xià

这句话大意是:◎世宗下。

èr shí yī nián zhēng yuè wù shēn shuò sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:二十一年正月戊申朔,宋、高丽、夏遣使来贺。

rén zǐ yǐ xià guó qǐng zhào fù suí dé jūn què chǎng réng xǔ jiù guǎn shì yì

这句话大意是:壬子,以夏国请,诏复绥德军榷场,仍许就馆市易。

shàng wén shān dōng dà míng děng lù měng ān móu kè zhī mín jiāo zòng shē chǐ bù shì gēng jià

这句话大意是:上闻山东、大名等路猛安谋克之民,骄纵奢侈,不事耕稼。

zhào qiǎn yuè shí jì kǒu shòu de bì lìng zì gēng de yǒu yú ér lì bù shàn zhě fāng xǔ zhāo rén zū diàn réng jìn nóng shí yǐn jiǔ

这句话大意是:诏遣阅实,计口授地,必令自耕,地有余而力不赡者,方许招人租佃,仍禁农时饮酒。

bǐng chén zhuī biǎn hǎi líng yáng wáng liàng wèi shù rén zhào zhōng wài

这句话大意是:丙辰,追贬海陵炀王亮为庶人,诏中外。

jiǎ zǐ rú chūn shuǐ

这句话大意是:甲子,如春水。

bǐng zǐ cì yǒng qīng xiàn

这句话大意是:丙子,次永清县。

yǒu yí là yú lǐ yě zhě qì dān rén yě lì yú wáng měng ān yǒu yī qī yī qiè

这句话大意是:有移剌余里也者,契丹人也,隶虞王猛安,有一妻一妾。

qī zhī zǐ liù qiè zhī zǐ sì

这句话大意是:妻之子六,妾之子四。

qī sǐ qí liù zǐ lú mù xià gèng sù shǒu zhī

这句话大意是:妻死,其六子庐墓下,更宿守之。

qiè zhī zǐ jiē yuē shì dí mǔ yě wǒ bèi dú bù dàng shǒu fén mù hu

这句话大意是:妾之子皆曰:“是嫡母也,我辈独不当守坟墓吗?

yú shì yì gèng sù yān sān suì rú yī

现代白话:”于是,亦更宿呢,三岁如一。

shàng yīn liè guò ér wén zhī cì qián wǔ bǎi guàn réng lìng xiàn guān jī qián yú shì yǐ shì xiàn mín rán hòu gěi zhī yǐ wéi xiào zǐ zhī quàn

这句话大意是:上因猎,过而闻之,赐钱五百贯,仍令县官积钱于市,以示县民,然后给之,以为孝子之劝。

èr yuè wù xū tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:二月戊戌,太白昼见。

gēng zǐ hái dōu

这句话大意是:庚子,还都。

rén yín yǐ hé nán yǐn zhāng jǐng rén wèi yù shǐ dài fū

这句话大意是:壬寅,以河南尹张景仁为御史大夫。

yǐ sì yǐ yuán fēi lǐ shì zhī sàng zhì jì xīng dé gōng guò shì sì bù wén lè shēng wèi zǎi chén yuē qǐ yǐ fēi gù jìn zhī yé

这句话大意是:乙巳,以元妃李氏之丧,致祭兴德宫,过市肆不闻乐声,谓宰臣曰:“岂以妃故禁之耶?

xì mín rì zuò ér shí ruò jìn zhī shì fèi qí shēng jì yě qí wù jìn

这句话大意是:细民日作而食,若禁之是废其生计也,其勿禁。

zhèn qián jiāng yì xīng dé gōng yǒu sī qǐng yóu jì mén zhèn kǒng fáng shì mín shēng yè tè cóng tā dào

这句话大意是:朕前将诣兴德宫,有司请由蓟门,朕恐妨市民生业,特从他道。

gù jiàn jiē qú mén sì huò yǒu huǐ chè zhàng yǐ lián bó hé bì ěr yě

现代白话:顾见街衢门肆,或有毁撤,障以帘箔,何必你也。

zì jīn wù fù huǐ chè

这句话大意是:自今勿复毁撤。

sān yuè dīng wèi shuò wàn chūn jié sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:三月丁未朔,万春节,宋、高丽、夏遣使来贺。

shàng chū wén jì píng luán děng zhōu mín fá shí mìng yǒu sī fā sù tiào zhī pín bù néng dí huò dài zhī

这句话大意是:上初闻蓟、平、滦等州民乏食,命有司发粟粜之,贫不能籴或贷之。

yǒu sī yǐ dài pín mín kǒng bù néng cháng zhǐ dài yǒu hù jí zhě

这句话大意是:有司以贷贫民恐不能偿,止贷有户籍者。

shàng zhì cháng chūn gōng wén zhī gèng qiǎn rén yuè shí zhèn dài

这句话大意是:上至长春宫,闻之,更遣人阅实,赈贷。

yǐ jiān chá yù shǐ shí mǒ yuán lǐ zhèng dá qīng bù jiū jǔ gè chī sì shí qián suǒ qiǎn guān jiē lùn zuì

这句话大意是:以监察御史石抹元礼、郑达卿不纠举,各笞四十,前所遣官皆论罪。

jiǎ zǐ tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:甲子,太白昼见。

yǐ chǒu zhào shān hòu mào zhàn guān dì shí qǐng yǐ shàng zhě jiē jí rù guān jūn gěi pín mín

这句话大意是:乙丑,诏山后冒占官地十顷以上者皆籍入官,均给贫民。

liáo zhōu mín zhū zhōng děng luàn yán fú zhū

这句话大意是:辽州民朱忠等乱言,伏诛。

shàng wèi zǎi chén yuē jìn wén zōng zhōu jié dù shǐ ā sī mèn xíng shì duō bù fǎ tōng zhōu cì shǐ wán yán shǒu néng jì yǔ zhāo tǎo zhí shì yóu bù shǒu lián

这句话大意是:上谓宰臣曰:“近闻宗州节度使阿思懑行事多不法,通州刺史完颜守能既与招讨职事,犹不守廉。

dá guān guì yào duō xíng fēi lǐ jiān chá wèi cháng xìng hé

这句话大意是:达官贵要多行非理,监察未尝兴劾。

wò dǔ zhǐ qún mù fù shǐ pú sàn nà yě qǔ bù rén èr qiú zhàng zhì xì shì yě nǎi biàn hé zòu

这句话大意是:斡睹只群牧副使仆散那也取部人二球仗,至细事也,乃便劾奏。

wèi zhī chèn zhí kě hu

这句话大意是:谓之称职,可吗?

jīn jiān chá zhí shì xiū jǔ zhě yǔ qiān zhuó bù chēng zhě dà zé jiàng fá xiǎo zé jué zé réng bù xǔ qù guān

这句话大意是:今监察职事修举者与迁擢,不称者,大则降罚,小则决责,仍不许去官。

rùn yuè jǐ mǎo ēn zhōu mín zōu míng děng luàn yán fú zhū

这句话大意是:闰月己卯,恩州民邹明等乱言,伏诛。

xīn mǎo yú yáng lìng jiā gǔ yí lǐ hǎn sī hòu pàn guān liú jū jiàn yǐ bèi mìng zhèn dài zhǐ gěi fù hù gè xuē sān guān tōng zhōu cì shǐ guō bāng jié zǒng qí shì duó fèng sān yuè

这句话大意是:辛卯,渔阳令夹谷移里罕、司候判官刘居渐以被命赈贷,止给富户,各削三官,通州刺史郭邦杰总其事,夺俸三月。

yǐ wèi shàng wèi zǎi chén yuē zhèn guān zì gǔ rén jūn duō jìn yòng chán chǎn qí jiān méng bì wéi hài fēi xì ruò hàn míng dì shàng wèi cǐ bèi huò zhī

这句话大意是:乙未,上谓宰臣曰:“朕观自古人君多进用谗谄,其间蒙蔽,为害非细,若汉明帝尚为此辈惑之。

zhèn suī bù jí gǔ zhī míng jūn rán jìn xí chán yán wèi cháng rù ěr

这句话大意是:朕虽不及古之明君,然近习谗言,未尝入耳。

zhì yú zǎi fǔ zhī chén yì wèi cháng piān yòng yī rén sī yì yě

这句话大意是:至于宰辅之臣,亦未尝偏用一人私议也。

guǐ mǎo yǐ shàng shū zuǒ chéng xiàng wán yán shǒu dào wèi tài wèi shàng shū lìng shàng shū zuǒ chéng pú chá tōng wèi píng zhāng zhèng shì yòu chéng xiāng wèi zuǒ chéng cān zhī zhèng shì zhāng rǔ bì wèi yòu chéng zhāng dé jūn jié dù shǐ liáng sù wèi cān zhī zhèng shì

现代白话:”癸卯,以尚书左丞相完颜守道为太尉、尚书令,尚书左丞蒲察通为平章政事,右丞襄为左丞,参知政事张你弼为右丞,彰德军节度使梁肃为参知政事。

sì yuè wù shēn yǐ yòu chéng xiàng tú dān kè níng wèi zuǒ chéng xiàng píng zhāng zhèng shì táng kuò ān lǐ wèi yòu chéng xiàng

这句话大意是:四月戊申,以右丞相徒单克宁为左丞相,平章政事唐括安礼为右丞相。

zēng zhù tài zhōu lín huáng fǔ děng lù biān bǎo jí wū yǔ

这句话大意是:增筑泰州、临潢府等路边堡及屋宇。

gēng xū fèng ān zhāo zǔ yǐ xià sān fú sān zōng yù róng yú yǎn qìng gōng xíng qīn sì lǐ

这句话大意是:庚戌,奉安昭祖以下三福三宗御容于衍庆宫,行亲祀礼。

shàng yù zǎi chén yuē zhèn zhī yán xíng qǐ néng wú guò

这句话大意是:上谕宰臣曰:“朕之言行岂能无过?

cháng yù rén zhí jiàn ér wú kěn yán zhě

这句话大意是:常欲人直谏而无肯言者。

shǐ qí yán guǒ shàn zhèn cóng ér xíng zhī yòu hé nán yě

这句话大意是:使其言果善,朕从而行之,又何难也。

wù chén yǐ téng wáng fǔ zhǎng shǐ bǎ dé gù wèi héng cì xià guó shǐ

这句话大意是:”戊辰,以滕王府长史把德固为横赐夏国使。

rén shēn xìng shòu ān gōng

这句话大意是:壬申,幸寿安宫。

wǔ yuè wù zǐ xī běi lù zhāo tǎo shǐ wán yán shǒu néng yǐ zāng zuì zhàng èr bǎi chú míng

这句话大意是:五月戊子,西北路招讨使完颜守能以赃罪,杖二百,除名。

qī yuè bǐng xū hái dōu

这句话大意是:七月丙戌,还都。

dīng yǒu shū mì shǐ zhào wáng yǒng zhōng ba

这句话大意是:丁酉,枢密使赵王永中罢。

jǐ hài yǐ zuǒ chéng xiàng tú dān kè níng wèi shū mì shǐ

这句话大意是:己亥,以左丞相徒单克宁为枢密使。

xīn chǒu yǐ tài wèi shàng shū lìng wán yán shǒu dào fù wèi zuǒ chéng xiàng tài wèi rú gù

这句话大意是:辛丑,以太尉、尚书令完颜守道复为左丞相,太尉如故。

bā yuè yǐ chǒu yǐ yòu fù dōu diǎn jiǎn hú shén lài děng wéi hè sòng shēng rì shǐ lì bù láng zhōng xī hú shī hǎi wèi xià guó shēng rì shǐ

这句话大意是:八月乙丑,以右副都点检胡什赉等为贺宋生日使,吏部郎中奚胡失海为夏国生日使。

èr shí èr nián sān yuè xīn wèi shuò wàn chūn jié sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè dīng chǒu mìng shàng shū shěng shēn chì xī běi lù zhāo tǎo sī lēi měng ān móu kè guān dū bù rén xí wǔ bèi

这句话大意是:二十二年三月辛未朔,万春节,宋、高丽、夏遣使来贺,丁丑,命尚书省申敕西北路招讨司勒猛安谋克官督部人习武备。

jiǎ shēn yù hù bù jīn suì xíng xìng shān hòu suǒ xū bìng bù de qǔ zhī mín jiān suī suǒ yòng rén fū bìng yǐ guān qián hé gù wéi zhě zhàng bā shí bà zhí

这句话大意是:甲申,谕户部:“今岁行幸山后,所须并不得取之民间,虽所用人夫,并以官钱和雇,违者杖八十,罢职。

guǐ sì zhào bān chóng xiū zhì tiáo

这句话大意是:”癸巳,诏颁重修制条。

yǐ lì bù shàng shū zhāng rǔ lín wèi yù shǐ dài fū

现代白话:以吏部尚书张你霖为御史大夫。

sì yuè yǐ mǎo xíng jiān lín yuàn wu guān shí zhí fǎ

这句话大意是:四月乙卯,行监临院务官食直法。

yǐ xuē míng sù zūn hào zhào zhōng wài cóng huáng tài zǐ qǐng yě

这句话大意是:以削明肃尊号,诏中外,从皇太子请也。

jiǎ zǐ shàng rú jīn lián chuān

这句话大意是:甲子,上如金莲川。

wǔ yuè jiǎ shēn tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:五月甲申,太白昼见。

liù yuè gēng zǐ shuò zhì lì xiàn fàng liáng zhī nú xiàn nèi qǔ liáng rén wèi qī suǒ shēng nán nǚ jí wéi liáng

这句话大意是:六月庚子朔,制立限放良之奴,限内娶良人为妻,所生男女即为良。

dīng sì yòu chéng xiàng zhì shì shí jū hōng

这句话大意是:丁巳,右丞相致仕石琚薨。

qī yuè xīn sì zǎi chén zòu shì shàng pō wéi yù zǎi chén qǐng tuì

这句话大意是:七月辛巳,宰臣奏事,上颇违豫,宰臣请退。

shàng yuē qǐ yǐ zhèn zhī wēi shuǎng yú hé ér juàn lín cháo zhī dà zhèng yé

这句话大意是:上曰:“岂以朕之微爽于和,而倦临朝之大政耶?

shǐ zhōng qí zòu

这句话大意是:”使终其奏。

jiǎ wǔ qiū liè

这句话大意是:甲午,秋猎。

bā yuè wù chén tài bái jīng tiān

这句话大意是:八月戊辰,太白经天。

jiǔ yuè wù yín zhì zì jīn lián chuān

这句话大意是:九月戊寅,至自金莲川。

yǐ zuǒ wèi jiāng jūn chán chì děng wéi hè sòng shēng rì shǐ shàng niǎn jú shǐ pú sàn hé sù hǎn wèi xià guó shēng rì shǐ

这句话大意是:以左卫将军禅赤等为贺宋生日使,尚辇局使仆散曷速罕为夏国生日使。

jǐ chǒu yǐ tóng zhī dōng jīng liú shǒu sī shì yì zài rèn zhuān zì shī shàng xià zhī fēn zhé shòu fù zhōu cì shǐ

这句话大意是:己丑,以同知东京留守司事裔在任专恣,失上下之分,谪授复州刺史。

yǐ wèi shòu cì shǐ é lǐ yě tóng zhī chá là jūn shì pàn guān sūn shào xiān què chǎng fù shǐ hán zhòng yīng děng yǐ shòu shāng lù zòng jìn wù chū jiè jiē chǔ sǐ

这句话大意是:乙未,寿刺史讹里也、同知查剌、军事判官孙绍先、榷场副使韩仲英等以受商赂纵禁物出界,皆处死。

shí yuè xīn chǒu cóng hé jiān zōng shì yú píng zhōu

这句话大意是:十月辛丑,从河间宗室于平州。

gēng xū jiā xiǎng yú tài miào

这句话大意是:庚戌,袷享于太庙。

shí yī yuè bǐng zǐ yǐ lì bù shàng shū bèi shù lǔ ā lǔ hǎn děng wéi hè sòng zhēng dàn shǐ

这句话大意是:十一月丙子,以吏部尚书孛术鲁阿鲁罕等为贺宋正旦使。

dōng jīng liú shǒu tú dān zhēn yǐ yǔ hǎi líng nì móu fú zhū

这句话大意是:东京留守徒单贞以与海陵逆谋,伏诛。

qī yǒng píng xiàn zhǔ zi shèn sī bìng cì sǐ

这句话大意是:妻永平县主,子慎思并赐死。

jiǎ shēn yǐ sù zhí jiāng jūn pú sàn zhōng zuǒ wèi gāo lí shēng rì shǐ

这句话大意是:甲申,以宿直将军仆散忠佐为高丽生日使。

yù tián xiàn lìng yí là chá zuò zāng fú zhū

这句话大意是:玉田县令移剌查坐赃,伏诛。

wù zǐ dōng liè

这句话大意是:戊子,冬猎。

shí èr yuè gēng zǐ hái dōu

这句话大意是:十二月庚子,还都。

guǐ chǒu liè jìn jiāo

这句话大意是:癸丑,猎近郊。

xīn yǒu lì qiáng qǔ zhū bù yáng mǎ fǎ

这句话大意是:辛酉,立强取诸部羊马法。

èr shí sān nián zhēng yuè dīng mǎo sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè gēng wǔ zhào yǒu sī dàn huò qiáng dào jì zhuàng jì míng shǎng suí gěi zhī wù de gèng dài

这句话大意是:二十三年正月丁卯,宋、高丽、夏遣使来贺,庚午,诏有司但获强盗,迹状既明,赏随给之,勿得更待。

dīng chǒu cān zhī zhèng shì liáng sù zhì shì

这句话大意是:丁丑,参知政事梁肃致仕。

xīn sì guǎng yuè yuán dēng shān huǒ

这句话大意是:辛巳,广乐园灯山火。

rén wǔ rú chūn shuǐ zhào jiā dào sān shí lǐ nèi bèi yì zhī mín yǔ miǎn jīn nián zū shuì réng gěi yōng zhí

这句话大意是:壬午,如春水,诏夹道三十里内被役之民与免今年租税,仍给佣直。

jiǎ wǔ dà bāng jī fú zhū

这句话大意是:甲午,大邦基伏诛。

èr yuè yǐ sì hái dōu

这句话大意是:二月乙巳,还都。

wù shēn yǐ shàng shū yòu chéng zhāng rǔ bì shè tài wèi zhì jì yú zhì shèng wén xuān wáng miào

现代白话:戊申,以尚书右丞张你弼摄太尉,致祭于至圣文宣王庙。

gēng xū yǐ hù bù shàng shū zhāng zhòng yù wèi cān zhī zhèng shì

这句话大意是:庚戌,以户部尚书张仲愈为参知政事。

yù shǐ tái jìn suǒ chá zhōu xiàn guān zuì shàng lǎn zhī yuē qīng děng suǒ lián jiē xì suì shì yòu zhǐ lù qí è ér bù jǔ qí shàn shěn rú shì qí wèi guān zhě bù yì nán hu

现代白话:御史台进所察州县官罪,上览之曰:“卿等所廉皆细碎事,又止录其恶而不举其善,审如是,其为官者不是也很难吗?

qí bìng chá shàn è yǐ wén

这句话大意是:其并察善恶以闻。

sān yuè bǐng yín shuò wàn chūn jié sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:三月丙寅朔,万春节,宋、高丽、夏遣使来贺。

bǐng zǐ chū zhì xuān mìng zhī bǎo jīn yù gè yī

这句话大意是:丙子,初制宣命之宝,金、玉各一。

shàng shū yòu chéng xiàng wū gǔ lùn yuán zhōng ba

这句话大意是:尚书右丞相乌古论元忠罢。

lù zhōu shè xiàn rén chén yuán luàn yán fú zhū

这句话大意是:潞州涉县人陈圆乱言,伏诛。

yǐ yǒu yǔ tǔ

这句话大意是:乙酉,雨土。

bǐng xū zhào jiè yù zhōng wài bǎi guān

这句话大意是:丙戌,诏戒谕中外百官。

sì yuè xīn chǒu gēng dìng fèng shǐ sān guó rén cóng chāi qiǎn gé

这句话大意是:四月辛丑,更定奉使三国人从差遣格。

qí zhōu cì shǐ dà pán zuò wú zuì lüè sǐ rǎn gōng wàng rèn liáng rén èr shí wǔ kǒu wèi nú xuē guān sì jiē ba zhī

这句话大意是:祁州刺史大磐坐无罪掠死染工,妄认良人二十五口为奴,削官四阶,罢之。

guǐ chǒu de shēng bái máo

这句话大意是:癸丑,地生白毛。

yǐ dà lǐ zhèng gē shí zhǔ liè sù wèi héng cì gāo lí shǐ rén xū xìng shòu ān gōng là yǒu sī wèi mín dǎo yǔ

这句话大意是:以大理正纥石主列速为横赐高丽使,壬戌,幸寿安宫,剌有司为民祷雨。

shì xī yǔ

这句话大意是:是夕,雨。

wǔ yuè gēng wǔ xiàn lìng dà chú é zhǐ děng shí rén yǐ bù rèn zhí bà guī

这句话大意是:五月庚午,县令大雏讹只等十人以不任职罢归。

liù shí yǐ shàng zhě jìn guān liǎng jiē liù shí yǐ xià zhě jìn guān yī jiē bìng gěi bàn fèng

这句话大意是:六十以上者进官两阶,六十以下者进官一阶,并给半俸。

jiǎ xū mìng yīng bù chú guān cháng yǐ zuì ba ér zài xù zhě qiǎn shǐ àn qí zhì jì rú yǒu shàn zhuàng fāng xǔ shòu yǐ xiàn lìng wú zhì zhuàng zhě bù yǐ rèn shù duō shǎo bìng bù de shòu

这句话大意是:甲戌,命应部除官尝以罪罢而再叙者,遣使按其治迹,如有善状,方许授以县令,无治状者,不以任数多少,并不得授。

dīng hài léi yǔ báo de shēng bái máo

这句话大意是:丁亥,雷,雨雹,地生白毛。

liù yuè rén zǐ yǒu sī zòu yòu sī láng zhōng duàn guī zú shàng yuē shì rén shén míng zhèng kě yòng zhě yě

这句话大意是:六月壬子,有司奏右司郎中段珪卒,上曰:“是人甚明正,可用者也。

rú zhī dēng wén jiǎn yuàn jù gòu měi shì dàn wěi shùn ér yǐ

这句话大意是:如知登闻检院巨构,每事但委顺而已。

yàn rén zì gǔ zhōng zhí zhě xiān liáo bīng zhì zé cóng liáo sòng rén zhì zé cóng sòng běn cháo zhì zé cóng běn cháo qí sú guǐ suí yǒu zì lái yǐ

现代白话:燕人自古忠直者鲜,辽兵至则从辽,宋人至则从宋,本朝至则从本朝,其俗诡随,有自来了!

suī lǚ jīng qiān biàn ér wèi cháng cán pò zhě fán yǐ cǐ yě

这句话大意是:虽屡经迁变而未尝残破者,凡以此也。

nán rén jìng tǐng gǎn yán zhí jiàn zhě duō qián yǒu yī rén jiàn shā hòu fù yī rén jiàn zhī shén kě shàng yě

这句话大意是:南人劲挺,敢言直谏者多,前有一人见杀,后复一人谏之,甚可尚也。

yòu yuē zuó xī kǔ shǔ zhèn tōng xiāo bú mèi yīn niàn xiǎo mín bǐ wū bēi ài hé yǐ ān chǔ

现代白话:”又曰:“昨夕苦暑,朕通宵不寐,因念小民比屋卑隘,凭什么安处?

qī yuè yǐ yǒu píng zhāng zhèng shì yí là dào cān zhī zhèng shì zhāng zhòng yù jiē ba

这句话大意是:七月乙酉,平章政事移剌道,参知政事张仲愈皆罢。

yù shǐ dài fū zhāng rǔ lín zuò shī jiū jǔ jiàng shòu dì zhōu fáng yù shǐ

现代白话:御史大夫张你霖坐失纠举,降授棣州防御使。

bā yuè yǐ wèi guān jià yú dōng jiāo

这句话大意是:八月乙未,观稼于东郊。

yǐ nǚ zhí zì xiào jīng qiān bù fù diǎn jiǎn sī fēn cì hù wèi qīn jūn

这句话大意是:以女直字《孝经》千部付点检司分赐护卫亲军。

guǐ mǎo hái dōu

这句话大意是:癸卯,还都。

yǐ sì dà míng fǔ měng ān rén mǎ hé shàng móu pàn fú zhū

这句话大意是:乙巳,大名府猛安人马和尚谋叛,伏诛。

kuò dìng měng ān móu kè hù kǒu tián tǔ niú jù

这句话大意是:括定猛安谋克户口田土牛具。

yǐ hù bù shàng shū chéng huī wèi cān zhī zhèng shì

这句话大意是:以户部尚书程辉为参知政事。

jiǔ yuè jǐ sì yǐ tóng qiān dà zōng zhèng shì fāng děng wèi hè sòng shēng rì shǐ sù zhí jiāng jūn wán yán xié lǐ hǔ wèi xià guó shēng rì shǐ

这句话大意是:九月己巳,以同佥大宗正事方等为贺宋生日使,宿直将军完颜斜里虎为夏国生日使。

yì jīng suǒ jìn suǒ yì yì shū lún yǔ mèng zǐ lǎo zi yáng zǐ wén zhōng zǐ liú zi jí xīn táng shū

这句话大意是:译经所进所译《易》、《书》、《论语》、《孟子》、《老子》、《杨子》、《文中子》、《刘子》及《新唐书》。

shàng wèi zǎi chén yuē zhèn suǒ yǐ lìng yì wǔ jīng zhě zhèng yù nǚ zhí rén zhī rén yì dào dé suǒ zài ěr

这句话大意是:上谓宰臣曰:“朕所以令译《五经》者,正欲女直人知仁义道德所在耳!

mìng bān xíng zhī

这句话大意是:”命颁行之。

xīn wèi qiū liè

这句话大意是:辛未,秋猎。

shí yuè guǐ sì hái dōu

这句话大意是:十月癸巳,还都。

gēng xū xìng dōng gōng cì huáng sūn wú dōu bǔ xǐ ér lǐ

现代白话:庚戌,幸东宫,赐皇孙我都补洗儿礼。

jǐ wèi qìng yún jiàn

这句话大意是:己未,庆云见。

xīn yǒu tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:辛酉,太白昼见。

shí yī yuè rén xū shuò rì yǒu shí zhī

这句话大意是:十一月壬戌朔,日有食之。

bǐng yín píng zhāng zhèng shì pú chá tōng ba

这句话大意是:丙寅,平章政事蒲察通罢。

dīng mǎo suì xīng zhòu jiàn

这句话大意是:丁卯,岁星昼见。

rén shēn yǐ shū mì fù shǐ chóng yǐn wèi píng zhāng zhèng shì

这句话大意是:壬申,以枢密副使崇尹为平章政事。

rùn yuè jiǎ wǔ shàng wèi zǎi chén yuē dì wáng zhī zhèng gù yǐ kuān cí wèi dé rán rú liáng wǔ dì zhuān wù kuān cí yǐ zhì gāng jì dà huài

这句话大意是:闰月甲午,上谓宰臣曰:“帝王之政,固以宽慈为德,然如梁武帝专务宽慈,以至纲纪大坏。

zhèn cháng sī zhī shǎng fá bù làn jí shì kuān zhèng yě yú fù hé wéi

这句话大意是:朕尝思之,赏罚不滥,即是宽政也,余复何为?

yǐ shàng shū zuǒ chéng xiāng wèi píng zhāng zhèng shì yòu chéng zhāng rǔ bì wèi zuǒ chéng cān zhī zhèng shì zhān gē wò tè là wèi yòu chéng lǐ bù shàng shū zhāng rǔ lín wèi cān zhī zhèng shì

现代白话:”以尚书左丞襄为平章政事,右丞张你弼为左丞,参知政事粘割斡特剌为右丞,礼部尚书张你霖为参知政事。

yǐ xī jīng liú shǒu pó lú huǒ děng wéi hè sòng zhēng dàn shǐ

这句话大意是:以西京留守婆庐火等为贺宋正旦使。

zhì wài rèn guān cháng wèi zǎi zhí zhě fán lì dú shàng shěng bù yī qīn wáng lì miǎn shū míng

这句话大意是:制外任官尝为宰执者,凡吏牍上省部,依亲王例,免书名。

wù wǔ suì xīng zhòu jiàn

这句话大意是:戊午,岁星昼见。

shàng wèi zǎi chén yuē nǚ zhí jìn shì kě yī hàn ér jìn shì bǔ shěng lìng shǐ

这句话大意是:上谓宰臣曰:“女直进士可依汉儿进士补省令史。

fu rú zhě cāo xíng qīng jié fēi lǐ bù xíng

这句话大意是:夫儒者操行清洁,非礼不行。

yǐ lì chū shēn zhě zì yòu wèi lì xí qí tān mò zhì yú wèi guān xí xìng bù néng qiān gǎi

这句话大意是:以吏出身者,自幼为吏,习其贪墨,至于为官,习性不能迁改。

zhèng dào xīng fèi shí yóu yú cǐ

这句话大意是:政道兴废,实由于此。

gēng shēn shàng shū shěng zuǒ sī yuán wài láng xú wěi zòu shì shàng wèi zǎi chén yuē sī rén chún ér gàn yǒu sī láng zhōng guō bāng jié zhí ér pō zào

这句话大意是:”庚申,尚书省左司员外郎徐伟奏事,上谓宰臣曰:“斯人纯而干,有司郎中郭邦杰直而颇躁。

shí èr yuè guǐ yǒu shàng wèi zǎi chén yuē hǎi líng zì yǐ shī dào kǒng shàng jīng zōng shì qǐ ér tú zhī gù bù wèn shū jìn bìng xǐ zhī nán

这句话大意是:”十二月癸酉,上谓宰臣曰:“海陵自以失道,恐上京宗室起而图之,故不问疏近,并徙之南。

qǐ fēi yǐ hàn guāng wǔ sòng kāng wáng zhī shū zhù de jì dà tǒng gù yǒu shì xīn

这句话大意是:岂非以汉光武、宋康王之疏庶得继大统,故有是心。

guò lǜ ruò cǐ hé qí miù yě

这句话大意是:过虑若此,何其谬也。

yǐ yǒu gāo lí yǐ mǔ sāng lái gào

这句话大意是:”乙酉,高丽以母丧来告。

dīng hài yǐ zhēn dìng yǐn wū gǔ lùn yuán zhōng fù wèi shàng shū yòu chéng xiàng

这句话大意是:丁亥,以真定尹乌古论元忠复为尚书右丞相。

èr shí sì nián zhēng yuè xīn mǎo shuò sòng xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:二十四年正月辛卯朔,宋、夏遣使来贺。

xú zhōu jìn zhī cǎo shí yǒu bā jīng zhēn dìng jìn jiā hé èr běn liù jīng yì mǔ tóng yǐng

这句话大意是:徐州进芝草十有八茎,真定进嘉禾二本,六茎,异亩同颖。

wù xū rú cháng chūn gōng chūn shuǐ

这句话大意是:戊戌,如长春宫春水。

èr yuè rén shēn hái dōu

这句话大意是:二月壬申,还都。

guǐ yǒu shàng yuē zhèn jiāng wǎng shàng jīng

这句话大意是:癸酉,上曰:“朕将往上京。

niàn běn cháo fēng sú zhòng duān wǔ jié bǐ jí duān wǔ dào shàng jīng zé yàn láo xiāng jiān zōng shì fù lǎo

这句话大意是:念本朝风俗重端午节,比及端午到上京,则燕劳乡间宗室父老。

jiǎ xū zhì yī pǐn zhí shì guān shù niè zi chéng yīn gèng bù yǐn jiàn

这句话大意是:”甲戌,制一品职事官庶孽子承荫,更不引见。

bǐng xū yǐ dōng shàng gé mén shǐ wán yán jìn r děng wéi gāo lí chì jì shǐ xī shàng gé mén shǐ dà zhòng yǐn wèi wèi wèn shǐ yú wáng fǔ zhǎng shǐ yǒng míng wèi qǐ fù shǐ yǐ qì wù jú shǐ hào wèi héng cì xià guó shǐ

这句话大意是:丙戌,以东上阁门使完颜进儿等为高丽敕祭使,西上阁门使大仲尹为慰问使,虞王府长史永明为起复使,以器物局使皞为横赐夏国使。

sān yuè gēng yín shuò wàn chūn jié sòng xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:三月庚寅朔,万春节,宋、夏遣使来贺。

jiǎ wǔ yǐ shàng jiāng rú shàng jīng shàng shū shěng zòu dìng huáng tài zǐ shǒu guó zhū yí

这句话大意是:甲午,以上将如上京,尚书省奏定“皇太子守国诸仪”。

bǐng shēn shàng shū shěng jìn huáng tài zǐ shǒu guó bǎo shàng zhào huáng tài zǐ shòu zhī qiě yù zhī yuē shàng jīng zǔ zōng xīng wáng zhī sì yù yǔ zhū wáng yí dào huò liú sān èr nián yǐ rǔ shǒu guó

现代白话:丙申,尚书省进“皇太子守国宝”,上召皇太子授之,且谕之曰:“上京祖宗兴王之寺,欲与诸王一到,或留三二年,以你守国。

pì zhī nóng jiā zhòng tián shāng rén yíng cái dàn néng bù zhuì fù yè jí wéi kè jiā zǐ kuàng shè jì rèn zhòng yóu yi wèi shèn

这句话大意是:譬之农家种田,商人营财,但能不坠父业,即为克家子,况社稷任重,尤宜畏慎。

cháng shí guān rǔ shén jǐn jīn rì néng shū zhèn yōu nǎi jiàn zhōng xīn xiào yě

现代白话:常时观你甚谨,今日能纾朕优,乃见中心孝也。

huáng tài zǐ zài sān cí ràng yǐ bù ān zhèng wù qǐ bèi hù cóng

这句话大意是:”皇太子再三辞让,以不谙政务,乞备扈从。

shàng yuē zhèng shì wú shén nán dàn yòng xīn gōng zhèng wú nà chán xié jiǔ zhī zì shú

这句话大意是:上曰:“政事无甚难,但用心公正,毋纳谗邪,久之自熟。

huáng tài zǐ liú tì zuǒ yòu jiē wèi zhī gǎn dòng

这句话大意是:”皇太子流涕,左右皆为之感动。

huáng tài zǐ nǎi shòu bǎo

这句话大意是:皇太子乃受宝。

dīng yǒu rú shān líng

这句话大意是:丁酉,如山陵。

jǐ hài hái dōu

这句话大意是:己亥,还都。

rén yín rú shàng jīng

这句话大意是:壬寅,如上京。

huáng tài zǐ yǔn gōng shǒu guó

这句话大意是:皇太子允恭守国。

guǐ mǎo zǎi zhí yǐ xià fèng cí yú tōng zhōu

这句话大意是:癸卯,宰执以下奉辞于通州。

shàng wèi zǎi zhí yuē qīng bèi jiē gù lǎo huáng tài zǐ shǒu guó yi xī xīn fǔ zhī yǐ fù zhèn yì

这句话大意是:上谓宰执曰:“卿辈皆故老,皇太子守国,宜悉心辅之,以副朕意。

yòu wèi shū mì shǐ tú dān kè níng yuē zhèn xún shěng zhī hòu tuō huò yǒu shì qīng bì qīn zhī

这句话大意是:”又谓枢密使徒单克宁曰:“朕巡省之后,脱或有事,卿必亲之。

wú hū xì wēi dà nàn tú yě

这句话大意是:毋忽细微,大难图也。

yòu gù liù bù guān yuē zhèn wén shěng bù wén zì duō yǐ xiǎo bù hé ér bó zhī gǒu qiú zì biàn zhì lěi suì bù néng jié jué zhèn shén è zhī

这句话大意是:”又顾六部官曰:“朕闻省部文字多以小不合而驳之,苟求自便,致累岁不能结绝,朕甚恶之。

zì jīn kě xíng zé xíng kě ba zé ba wú shǐ zài xià yǒu zhì liú zhī tàn

这句话大意是:自今可行则行,可罢则罢,毋使在下有滞留之叹!

shí zhū wáng jiē cóng yǐ zhào wáng yǒng zhōng liú fǔ tài zǐ

这句话大意是:”时诸王皆从,以赵王永中留辅太子。

sì yuè jǐ wèi shuò tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:四月己未朔,太白昼见。

xián píng yǐn yí là dào hōng

这句话大意是:咸平尹移剌道薨。

gēng shēn cì guǎng níng fǔ

这句话大意是:庚申,次广宁府。

bǐng yín cì dōng jīng

这句话大意是:丙寅,次东京。

dīng mǎo cháo yè xiào níng gōng

这句话大意是:丁卯,朝谒孝宁宫。

gěi fù dōng jīng bǎi lǐ nèi xià qiū shuì zū yī nián

这句话大意是:给复东京百里内夏秋税租一年。

zài chéng suí guān nián qī shí zhě bǔ yī guān

这句话大意是:在城随关年七十者补一官。

qǔ shè bǎi lǐ nèi fàn tú èr nián yǐ xià zuì

这句话大意是:曲赦百里内犯徒二年以下罪。

yǐ yǒu guān yú yú hùn tóng jiāng

这句话大意是:乙酉,观渔于混同江。

wǔ yuè jǐ chǒu zhì shàng jīng jū yú guāng xìng gōng

这句话大意是:五月己丑,至上京,居于光兴宫。

gēng yín cháo yè yú qìng yuán gōng

这句话大意是:庚寅,朝谒于庆元宫。

wù xū yàn yú huáng wǔ diàn

这句话大意是:戊戌,宴于皇武殿。

shàng wèi zōng qī yuē zhèn sī gù xiāng jī yǒu rì yǐ jīn jì zhì cǐ kě jí huān yǐn jūn chén tóng zhī

现代白话:上谓宗戚曰:“朕思故乡,积有日了,今既至此,可极欢饮,君臣同之。

cì zhū wáng fēi zhǔ zǎi zhí bǎi guān mìng fù gè yǒu chà

这句话大意是:”赐诸王妃、主,宰执百官命妇各有差。

zōng qī jiē zhān zuì qǐ wǔ jìng rì nǎi ba

这句话大意是:宗戚皆沾醉起舞,竟日乃罢。

liù yuè xīn yǒu xìng àn chū hǔ shuǐ lín yī tíng

这句话大意是:六月辛酉,幸按出虎水临漪亭。

rén xū yuè mǎ yú lǜ yě diàn

这句话大意是:壬戌,阅马于绿野淀。

qī yuè yǐ wèi shàng wèi zǎi chén yuē tiān zǐ xún shòu dāng jǔ shàn fá è

这句话大意是:七月乙未,上谓宰臣曰:“天子巡狩当举善罚恶。

fán shì mín zhī xiào dì yuān mù zhě jǔ ér yòng zhī qí bù gù lián chǐ wú xíng zhī rén zé jiào jiè zhī bù quān zhě zé jiā chéng fá

这句话大意是:凡士民之孝弟渊睦者举而用之,其不顾廉耻无行之人则教戒之,不悛者则加惩罚。

bǐng wǔ liè yú bó yě diàn

这句话大意是:”丙午,猎于勃野淀。

yǐ mǎo shàng wèi zǎi chén yuē jīn shí zhī rén yǒu zuì bù wèn jì guò zhī hòu zé wèi bù zhī

这句话大意是:乙卯,上谓宰臣曰:“今时之人,有罪不问,既过之后则谓不知。

yǒu zuì bì zé zé wèi měi shì xún zuì

这句话大意是:有罪必责,则谓每事寻罪。

fēng sú zhī báo rú cǐ

这句话大意是:风俗之薄如此。

bù yǐ wén dé gǎn huà bù néng fù yú gǔ yě

这句话大意是:不以文德感化,不能复于古也。

qīng děng yǐ dé fǔ zuǒ dāng shǐ fù huán gǔ fēng

这句话大意是:卿等以德辅佐,当使复还古风。

bā yuè guǐ hài yǐ tài fǔ jiān zhāng dà jié děng wéi hè sòng shēng rì shǐ shì yù shǐ yáo lǐ tè mò gē wèi xià guó shēng rì shǐ

这句话大意是:八月癸亥,以太府监张大节等为贺宋生日使,侍御史遥里特末哥为夏国生日使。

yǐ hài zhào miǎn shàng jīng jīn nián shì shuì

这句话大意是:乙亥,诏免上京今年市税。

jiǔ yuè jiǎ chén suì xīng zhòu jiàn

这句话大意是:九月甲辰,岁星昼见。

shí yuè dīng mǎo liè yú jìn jiāo

这句话大意是:十月丁卯,猎于近郊。

shí yī yuè xīn mǎo hái gōng

这句话大意是:十一月辛卯,还宫。

jiǎ wǔ zhào yǐ shàng jīng tiān hán dì yuǎn sòng zhēng dàn shēng rì gāo lí xià guó shēng rì bìng bù xū qiǎn shǐ lìng yǒu sī bào yù

这句话大意是:甲午,诏以上京天寒地远,宋正旦、生日,高丽、夏国生日,并不须遣使,令有司报谕。

bǐng wǔ shàng shū shěng zòu xǐ sù pín hú lǐ gǎi sān měng ān èr shí sì móu kè yǐ shí shàng jīng

这句话大意是:丙午尚书省奏徙速频、胡里改三猛安二十四谋克以实上京。

shí èr yuè bǐng chén liè yú jìn jiāo

这句话大意是:十二月丙辰,猎于近郊。

jǐ mǎo hái gōng

这句话大意是:己卯,还宫。

èr shí wǔ nián zhēng yuè yǐ yǒu shuò

这句话大意是:二十五年正月乙酉朔。

dīng hài yàn fēi pín qīn wáng gōng zhǔ wén wǔ cóng guān yú guāng dé diàn zōng shì zōng fù jí wǔ pǐn yǐ shàng mìng fù yǔ zuò zhě qiān qī bǎi yú rén shǎng lài yǒu chà

这句话大意是:丁亥,宴妃嫔、亲王、公主、文武从官于光德殿,宗室、宗妇及五品以上命妇,与坐者千七百余人,赏赉有差。

èr yuè guǐ yǒu yǐ dōng píng yǐn niǎo gǔ lùn sī liè yuàn wàng shā zhī

这句话大意是:二月癸酉,以东平尹鸟古论思列怨望,杀之。

dīng chǒu rú chūn shuǐ

这句话大意是:丁丑,如春水。

sì yuè jǐ wèi zhì zì chūn shuǐ

这句话大意是:四月己未,至自春水。

guǐ hài xìng huáng wǔ diàn jī qiú xǔ shì mín zòng guān

这句话大意是:癸亥,幸皇武殿击球,许士民纵观。

jiǎ zǐ zhào yú sù pín hú lǐ gǎi liǎng lù měng ān xià xuǎn sān shí móu kè wèi sān měng ān yí zhì yú lǜ dū pàn kū zhī de yǐ shí shàng jīng

这句话大意是:甲子,诏于速频、胡里改两路猛安下选三十谋克为三猛安,移置于率督畔窟之地,以实上京。

rén shēn qǔ shè huì níng fǔ réng fàng miǎn jīn nián zū shuì bǎi xìng nián qī shí yǐ shàng zhě bǔ yī guān

这句话大意是:壬申,曲赦会宁府仍放免今年租税,百姓年七十以上者补一官。

jiǎ xū yǐ huì níng fǔ guān yī rén jiān dà zōng zhèng chéng yǐ zhì zōng shì zhī zhèng

这句话大意是:甲戌,以会宁府官一人兼大宗正丞,以治宗室之政。

shàng wèi qún chén yuē shàng jīng fēng wù zhèn zì lè zhī měi zòu hái dōu zhé yòng gǎn chuàng

这句话大意是:上谓群臣曰:“上京风物朕自乐之,每奏还都,辄用感怆。

zǔ zōng jiù bāng bù rěn shě qù wàn suì zhī hòu dāng zhì zhèn yú tài zǔ zhī cè qīng děng wú wàng zhèn yán

这句话大意是:祖宗旧邦,不忍舍去,万岁之后,当置朕于太祖之侧,卿等无忘朕言。

dīng chǒu yàn zōng shì zōng fù yú huáng wǔ diàn dà gōng qīn cì guān sān jiē xiǎo gōng èr jiē sī má yī jiē nián gāo shǔ jìn zhě jiā xuān wǔ jiāng jūn

这句话大意是:”丁丑,宴宗室、宗妇于皇武殿,大功亲赐官三阶,小功二阶,缌麻一阶,年高属近者加宣武将军。

jí fēng zōng nǚ cì yín juàn gè yǒu chà

这句话大意是:及封宗女,赐银、绢各有差。

yuē zhèn xún cháng bù yǐn jiǔ jīn rì shén yù chéng zuì cǐ lè yì bù yì de yě

这句话大意是:曰:“朕寻常不饮酒,今日甚欲成醉,此乐亦不易得也!

zōng shì fù nǚ jí qún chén gù lǎo yǐ cì qǐ wǔ jìn jiǔ

这句话大意是:”宗室妇女及群臣故老以次起舞,进酒。

shàng yuē wú lái shù yuè wèi yǒu yī rén gē běn qū zhě wú wèi rǔ děng gē zhī

现代白话:上曰:“我来数月,未有一人歌本曲者,我为你等歌之。

mìng zōng shì dì xù zuò diàn xià zhě jiē zuò diàn shàng tīng shàng zì gē

这句话大意是:”命宗室弟叙坐殿下者皆坐殿上,听上自歌。

qí cí dào wáng yè zhī jiān nán jí jì shù zhī bù yì zhì kǎi xiǎng zǔ zōng wǎn rán rú dǔ kāng kǎi bēi jī bù néng chéng shēng gē bì qì xià

这句话大意是:其词道王业之艰难,及继述之不易,至“慨想祖宗,宛然如睹”,慷慨悲激,不能成声,歌毕泣下。

yòu chéng xiàng yuán zhōng lǜ qún chén zōng qī pěng shāng shàng shòu jiē chēng wàn suì

这句话大意是:右丞相元忠率群臣、宗戚捧觞上寿,皆称万岁。

yú shì zhū fū rén gèng gē běn qū rú sī jiā zhī huì

这句话大意是:于是,诸夫人更歌本曲,如私家之会。

jì zuì shàng fù xù diào zhì yī gǔ nǎi ba

这句话大意是:既醉,上复续调,至一鼓乃罢。

jǐ mǎo fā shàng jīng

这句话大意是:己卯,发上京。

gēng chén zōng shì qī shǔ fèng cí

这句话大意是:庚辰,宗室戚属奉辞。

shàng yuē zhèn jiǔ sī gù xiāng shén yù liú yī èr suì jīng shī tiān xià gēn běn bù néng jiǔ yú cǐ yě

这句话大意是:上曰:“朕久思故乡,甚欲留一二岁,京师天下根本,不能久于此也。

tài píng suì jiǔ guó wú zhēng yáo rǔ děng jiē shē zòng wǎng wǎng pín fá zhèn shén lián zhī

现代白话:太平岁久,国无征徭,你等皆奢纵,往往贫乏,朕甚怜之。

dāng wù jiǎn yuē wú wàng zǔ xiān jiān nán

这句话大意是:当务俭约,无忘祖先艰难。

yīn qì shù háng xià zōng shì qī shǔ jiē gǎn qì ér tuì

这句话大意是:”因泣数行下,宗室戚属皆感泣而退。

wǔ yuè gēng yín píng zhāng zhèng shì xiāng fèng yù píng shān děng shè huái yùn tù

这句话大意是:五月庚寅,平章政事襄、奉御平山等射怀孕兔。

shàng nù zhàng píng shān sān shí zhào xiāng jiè chì zhī suì xià zhào jìn shè tù

这句话大意是:上怒杖平山三十,召襄诫饬之,遂下诏禁射兔。

rén yín cì tiān píng shān hǎo shuǐ chuān

这句话大意是:壬寅,次天平山好水川。

guǐ mǎo qiǎn shǐ lín huáng tài zhōu quàn nóng

这句话大意是:癸卯,遣使临潢、泰州劝农。

bǐng wǔ mìng shàng shū shěng zòu shì yī zhǎi zǐ

这句话大意是:丙午,命尚书省奏事衣窄紫。

liù yuè jiǎ yín liè jìn shān jiàn tián lǒng bù zhì mìng chī tián zhě

这句话大意是:六月甲寅,猎近山,见田垅不治,命笞田者。

gēng shēn huáng tài zǐ yǔn gōng hōng

这句话大意是:庚申,皇太子允恭薨。

bǐng yín shàng shū yòu chéng xiàng wū gǔ lùn yuán zhōng ba

这句话大意是:丙寅,尚书右丞相乌古论元忠罢。

gēng wǔ qiǎn zuǒ xuān huī shǐ táng kuò dǐng yì jīng shī zhì jì huáng tài zǐ

这句话大意是:庚午,遣左宣徽使唐括鼎诣京师,致祭皇太子。

wù yín mìng huáng tài zǐ fēi jí zhū huáng sūn zhí sàng

这句话大意是:戊寅,命皇太子妃及诸皇孙执丧。

bìng yòng hàn yí

这句话大意是:并用汉仪。

qī yuè wù shēn fā hǎo shuǐ chuān

这句话大意是:七月戊申,发好水川。

jiǔ yuè xīn sì shuò cì xiá shā hé cì bǎi suì lǎo yù bó

这句话大意是:九月辛巳朔,次辖沙河,赐百岁老妪帛。

jiǎ shēn cì liáo shuǐ zhào jiàn bǎi èr shí suì nǚ zhí lǎo rén néng dào tài zǔ kāi chuàng shì shàng jiā tàn cì shí bìng cì bó

这句话大意是:甲申,次辽水,召见百二十岁女直老人,能道太祖开创事,上嘉叹,赐食,并赐帛。

jǐ yǒu zhì zì shàng jīng

这句话大意是:己酉,至自上京。

shì rì shàng lín diàn xuān xiào huáng tài zǐ wū hū chūn yuán

这句话大意是:是日,上临奠宣孝皇太子于熙春园。

shí yuè bǐng chén shàng shū shěng zòu qīn jūn shù duō yi shāo jiǎn sǔn zhào dìng é wèi sān qiān

这句话大意是:十月丙辰,尚书省奏亲军数多,宜稍减损,诏定额为三千。

zǎi chén tuì shàng wèi zuǒ yòu yuē zǎi xiàng nián lǎo jiān yú jiǔ lì kě zhì xiǎo tà láng xià shǐ shǎo xiū xī

这句话大意是:宰臣退,上谓左右曰:“宰相年老艰于久立,可置小榻廊下,使少休息。

jiǎ zǐ jìn shàng jīng děng lù dà xuě jí hán tāi shí cǎi bǔ

这句话大意是:”甲子,禁上京等路大雪及含胎时采捕。

shàng wèi zǎi chén yuē hù wèi nián lǎo chū zhí ér shòu lín mín shǒu zì shàng bù néng huà hé yǐ zhì mín

现代白话:上谓宰臣曰:“护卫年老出职而授临民,手字尚不能画,凭什么治民?

rén xiōng zhōng míng àn wài bù néng zhī jīng shén hūn mào yǐ jiàn yú wài shì qiáng qí suǒ bù néng yě

这句话大意是:人胸中明暗外不能知,精神昏耄已见于外,是强其所不能也。

tiān zǐ yǐ zhào mín wèi zi bù néng jiā jiā ér fǔ zài yòng rén ér yǐ

这句话大意是:天子以兆民为子,不能家家而抚,在用人而已。

zhī qí bù néng ér qiáng shòu zhī bǎi xìng qí wèi wǒ hé

这句话大意是:知其不能而强授之,百姓其谓我何?

dīng chǒu mìng xué shì yuàn jiǎng yuàn mì shū jiān sī tiān tāi zhù zuò jú gé mén tōng jìn gǒng wèi zhí wǔ qì shǔ děng guān fán zhí gōng zhōng wǔ qián xǔ tuì

这句话大意是:”丁丑,命学士院、讲院、秘书监、司天台、著作局、阁门、通进、拱卫、直武器署等官,凡直宫中,午前许退。

shí yī yuè gēng chén shuò zhào yuē chái wèi jì shòu bù xǔ cǎi bǔ

这句话大意是:十一月庚辰朔,诏曰:“豺未祭兽,不许采捕。

dōng yuè xuě chǐ yǐ shàng bù xǔ yòng wǎng jí sù sā hǎi kǒng jǐn shòu lèi

这句话大意是:冬月,雪尺以上,不许用网及速撒海,恐尽兽类。

suì xīng zhòu jiàn

这句话大意是:”岁星昼见。

rén wǔ tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:壬午,太白昼见。

jiǎ wǔ yǐ lín huáng yǐn pú sàn shǒu zhōng děng wéi hè sòng zhēng dàn shǐ

这句话大意是:甲午,以临潢尹仆散守中等为贺宋正旦使。

bǐng shēn xià guó qiǎn shǐ wèn qǐ jū

这句话大意是:丙申,夏国遣使问起居。

wù xū yǐ cáo wáng yǒng gōng wèi yù shǐ dài fū

这句话大意是:戊戌,以曹王永功为御史大夫。

rén yín yǐ lǐ bù yuán wài láng yí là lǚ wèi gāo lí shēng rì shǐ

这句话大意是:壬寅,以礼部员外郎移剌履为高丽生日使。

shí èr yuè wù wǔ yǐ huáng sūn jīn yuán jùn wáng má dá gé pàn dà xīng yǐn jìn fēng yuán wáng

这句话大意是:十二月戊午,以皇孙金源郡王麻达葛判大兴尹,进封原王。

jiǎ zǐ tài bái zhòu jiàn jīng tiān

这句话大意是:甲子,太白昼见,经天。

bǐng yín zuǒ xiāng wán yán shǒu dào zuǒ chéng zhāng rǔ bì yòu chéng zhān gē wò tè là cān zhī zhèng shì zhāng rǔ lín zuò shàn zēng dōng gōng zhū huáng sūn shí liào gè xuē guān yī jiē

现代白话:丙寅,左相完颜守道、左丞张你弼、右丞粘割斡特剌、参知政事张你霖坐擅增东宫诸皇孙食料,各削官一阶。

jiǎ xū zhì zēng liú shǒu tǒng jūn zǒng guǎn zhāo tǎo dōu zhuǎn yùn fǔ yǐn zhuǎn yùn jié dù shǐ yuè fèng

这句话大意是:甲戌,制增留守、统军、总管、招讨、都转运、府尹、转运、节度使月俸。

shàng wèi zǎi chén yuē tài wèi shǒu dào lùn shì zhǐ wu cóng kuān fàn zuì bà zhí zhě duō yù fù yòng

这句话大意是:上谓宰臣曰:“太尉守道论事止务从宽,犯罪罢职者多欲复用。

ruò chéng qí shǒu è hòu lái zhī wèi zuì ér fù yòng hé yǐ shì jiè

现代白话:若惩其首恶,后来知畏,罪而复用,凭什么示戒。

shì rì mìng fàn tóng wèi lǐ xìn zhī bǎo fán cì wài fāng lǐ wù gěi xìn dài zé yòng zhī

这句话大意是:”是日,命范铜为“礼信之宝”,凡赐外方礼物,给信袋则用之。

bǐng zǐ shàng wèn zǎi chén yuē yuán wáng dà xīng xíng shì rú hé

这句话大意是:丙子,上问宰臣曰:“原王大兴行事如何?

yòu chéng wò tè là duì yuē wén dōu rén jiē chēng zhī

这句话大意是:”右丞斡特剌对曰:“闻都人皆称之。

shàng yuē zhèn lìng chá yú mín jiān xián yán jiàn shì shén míng yǔ duó jiē bù shī dāng cáo bīn èr wáng fú néng jí yě

这句话大意是:”上曰:“朕令察于民间,咸言见事甚明,予夺皆不失当,曹、豳二王弗能及也。

yòu wén yǒu nǚ zhí rén sù shì yǐ nǚ zhí yǔ wèn zhī hàn rén sù shì hàn yǔ wèn zhī

这句话大意是:又闻有女直人诉事,以女直语问之,汉人诉事,汉语问之。

dà xí bù shī běn cháo yǔ wéi shàn bù xí zé chún fēng jiāng qì

这句话大意是:大习不失本朝语为善,不习,则淳风将弃。

rǔ bì duì yuē bù wàng běn zhě shèng rén zhī dào yě

现代白话:”你弼对曰:“不忘本者,圣人之道也。

wò tè là yuē yǐ xī xià xiǎo bāng chóng shàng jiù sú dú néng bǎo guó shù bǎi nián

这句话大意是:”斡特剌曰:“以西夏小邦,崇尚旧俗,独能保国数百年。

shàng yuē shì dāng rèn shí yī shì wèi wěi zé sàng bǎi zhēn gù fán shì mò rú zhēn shí yě

这句话大意是:”上曰:“事当任实,一事为伪则丧百真,故凡事莫如真实也。

èr shí liù nián zhēng yuè gēng chén shuò sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:二十六年正月庚辰朔,宋、高丽、夏遣使来贺。

jiǎ chén rú cháng chūn gōng chūn shuǐ

这句话大意是:甲辰,如长春宫春水。

èr yuè guǐ yǒu hái dōu

这句话大意是:二月癸酉,还都。

yǐ hài zhào yuē měi jì qiú shì rén wèn yǐ yí nán lìng pōu jué zhī

这句话大意是:乙亥,诏曰:“每季求仕人,问以疑难,令剖决之。

qí cái shí kě qǔ zhě réng fǎng chá zhèng jì rú qí yán xíng xiāng fù jí jiā shēng yòng

这句话大意是:其才识可取者,仍访察政迹,如其言行相副,即加升用。

sān yuè yǐ mǎo shuò wàn chūn jié sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:”三月乙卯朔,万春节,宋、高丽、夏遣使来贺。

dīng hài yǐ dà lǐ qīng quē shàng wèn shuí kě

这句话大意是:丁亥,以大理卿阙,上问谁可?

yòu chéng zhān gē wò tè là yán qián shǐ bù shàng shū táng kuò gòng kě nǎi shòu yǐ shì zhí

这句话大意是:右丞粘割斡特剌言,前使部尚书唐括贡可,乃授以是职。

jǐ chǒu shàng shū shěng nǐ zòu chú shòu shàng yuē qīng děng zài shěng wèi cháng jiàn shì zhǐ xiàn zī jí ān néng dé rén

这句话大意是:己丑,尚书省拟奏除授,上曰:“卿等在省未尝荐士,止限资级,安能得人?

gǔ yǒu bù yī rén xiāng zhě wén sòng yì duō yòng shān dōng hé nán liú yù shū yuǎn zhī rén jiē bù jū yú guì jìn yě

这句话大意是:古有布衣人相者,闻宋亦多用山东、河南流寓疏远之人,皆不拘于贵近也。

yǐ běn cháo jìng tǔ zhī dà qǐ wú qí rén zhèn nán biàn zhī qīng yòu bù jǔ

这句话大意是:以本朝境土之大,岂无其人,朕难遍知,卿又不举。

zì gǔ qǐ yǒu zhōng shēn wéi xiāng zhě wài guān sān pǐn yǐ shàng bì yǒu kě yòng zhī rén dàn wú gù de jìn ěr

这句话大意是:自古岂有终身为相者,外官三品以上,必有可用之人,但无故得进耳。

zuǒ chéng zhāng rǔ bì yuē xià wèi suī yǒu cái néng bì shì zhī nǎi jiàn

现代白话:”左丞张你弼曰:“下位虽有才能,必试之乃见。

cān zhèng chéng huī yuē wài guān suī yǒu shēng yī dàn rù cháo què bù chēng rèn yì zài shā tài ér yǐ

这句话大意是:”参政程辉曰:“外官虽有声,一旦入朝,却不称任,亦在沙汰而已。

guǐ sì xiāng shān sì chéng xìng qí sì cì míng dà yǒng ān gěi tián èr qiān mǔ lì qī qiān zhū qián èr wàn guàn

这句话大意是:”癸巳,香山寺成,幸其寺,赐名大永安,给田二千亩,栗七千株,钱二万贯。

dīng yǒu yǐ qīn jūn wán yán qǐ nú yán zhì měng ān móu kè jiē xiān dú nǚ zhí zì jīng shǐ rán hòu chéng xí

这句话大意是:丁酉,以亲军完颜乞奴言,制猛安谋克皆先读女直字经史然后承袭。

yīn yuē dàn lìng shāo tōng gǔ jīn zé bù kěn wèi fēi

这句话大意是:因曰:“但令稍通古今,则不肯为非。

ěr yī qīn jūn cū rén nǎi néng yán cǐ shěn qí yǒu yì hé dàn ér bù cóng

现代白话:你一亲军粗人,乃能言此,审其有益,何惮而不从。

sì yuè rén zǐ shàng shū shěng zòu dìng yuàn wu jiān guān kuī péi duì nà fǎ jí héng bān gé

这句话大意是:四月壬子,尚书省奏定院务监官亏陪兑纳法及横班格。

yīn yuē zhèn cháng rì yù shàn yì cóng jiǎn shěng cháng yǒu yī gōng zhǔ zhì zhì wú yú shàn kě yǔ dāng zhí guān jiē mù dǔ zhī

这句话大意是:因曰:“朕常日御膳亦从减省,尝有一公主至,至无余膳可与,当直官皆目睹之。

ruò yù fēng tiǎn suī rì yòng wǔ shí yáng yì bù nán yǐ

现代白话:若欲丰腆,虽日用五十羊亦不难了!

rán jiē mín zhī zhī gāo bù rěn wèi yě

这句话大意是:然皆民之脂膏,不忍为也。

jiān lín guān wéi zhī lì jǐ bù zhī qí lì zì hé ér lái

这句话大意是:监临官惟知利己,不知其利自何而来?

zhèn cháng lì wài rèn rěn zhī mín jiān zhī shì xiǎng qián dài zhī jūn suī xiǎng fù guì bù zhī jià sè jiān nán zhě shén duō qí shī tiān xià jiē yóu cǐ yě

这句话大意是:朕尝历外任,稔知民间之事,想前代之君,虽享富贵,不知稼穑艰难者甚多,其失天下,皆由此也!

liáo zhǔ wén mín jiān fá shí wèi hé bù shí gàn là gài yòu shī shī bǎo zhī xun jí qí jí wèi gù bù zhī mín jiān jí kǔ yě

这句话大意是:辽主闻民间乏食,谓何不食干腊,盖幼失师保之训,及其即位,故不知民间疾苦也。

suí yáng dì shí yáng sù zhuān quán xíng shì nǎi bù shèn wěi rèn zhī guò yě

这句话大意是:随炀帝时,杨素专权行事,乃不慎委任之过也。

yǔ zhèng rén tóng chǔ suǒ zhī bì zhèng dào suǒ wén bì zhèng yán bù kě bù shèn yě

这句话大意是:与正人同处,所知必正道,所闻必正言,不可不慎也。

jīn yuán wáng fǔ guān shǔ dāng xuǎn chún jǐn bǐng xìng zhèng zhí zhě chōng wù yòng yǒu quán shù zhī rén

这句话大意是:今原王府官属,当选纯谨秉性正直者充,勿用有权术之人。

wù wǔ shàng shū zuǒ chéng zhāng rǔ bì ba

现代白话:”戊午,尚书左丞张你弼罢。

jǐ wèi xìng shòu ān gōng

这句话大意是:己未,幸寿安宫。

rén xū tài wèi zuǒ chéng xiàng wán yán guò dào zhì shì

这句话大意是:壬戌,太尉、左丞相完颜过道致仕。

yǐ kè shěng shǐ li pán wèi héng cì gāo lí shǐ

这句话大意是:以客省使李磐为横赐高丽使。

shàng shū shěng zòu běi jīng zhuǎn yùn shǐ yǐ zāng chú míng

这句话大意是:尚书省奏北京转运使以赃除名。

shàng shū shěng zòu shì shàng yuē bǐ yǒu shàng shū yán zhí guān fàn chú míng bù kě fù yòng zhèn wèi cǐ yán jí dāng

这句话大意是:尚书省奏事,上曰:“比有上书言,职官犯除名不可复用,朕谓此言极当。

rú jūn qī jí sù quán kě shǐ yòng

这句话大意是:如军期急速,权可使用。

jīn tiān xià wú shì fù yòng cǐ bèi hé yǐ jiè jiāng lái

现代白话:今天下无事,复用此辈,凭什么戒将来。

yòu zòu nián qián yǐ zhū lù shuǐ hàn yú jūn mín dì tǔ èr shí yī wàn yú qǐng nèi nǐ miǎn shuì sì shí jiǔ wàn yú shí

这句话大意是:”又奏:“年前以诸路水旱,于军民地土二十一万余顷内,拟免税四十九万余石。

cóng zhī

这句话大意是:”从之。

zhào yuē jīn zhī shuì kǎo gǔ xíng zhī dàn yù zāi shāng cháng jiā juān miǎn

这句话大意是:诏曰:“今之税,考古行之,但遇灾伤,常加蠲免。

wǔ yuè jiǎ shēn yǐ sī tú shū mì shǐ tú dān kè níng wèi tài wèi shàng shū zuǒ chéng xiàng pàn dà zōng zhèng shì zhào wáng yǒng zhōng fù wèi shū mì shǐ dà xīng yǐn yuán wáng má dá gé wèi shàng shū yòu chéng xiàng cì míng jǐng

这句话大意是:五月甲申,以司徒、枢密使徒单克宁为太尉、尚书左丞相,判大宗正事赵王永中复为枢密使,大兴尹原王麻达葛为尚书右丞相,赐名璟。

cān jiā zhèng shì chéng huī zhì shì

这句话大意是:参加政事程辉致仕。

wù zǐ lú gōu jué yú shàng yáng cūn tuān liú chéng hé suì yīn zhī

这句话大意是:戊子,卢沟决于上阳村,湍流成河,遂因之。

gēng yín yù shǐ dài fū cáo wáng yǒng gōng ba yǐ bīn wáng yǒng chéng wéi yù shǐ dài fū

这句话大意是:庚寅,御史大夫曹王永功罢,以豳王永成为御史大夫。

wù xū yǐ shàng shū yòu chéng zhān gē wò tè là wèi zuǒ chéng cān zhī zhèng shì zhāng rǔ lín wèi yòu chéng

现代白话:戊戌,以尚书右丞粘割斡特剌为左丞,参知政事张你霖为右丞。

liù yuè guǐ hài shàng shū shěng zòu sù pín hú lǐ gǎi shì xí móu kè shì shàng yuē qí rén jiē yǒng hàn xī shì zǔ yǔ zhī lín kǔ zhàn lěi nián jǐn néng kè fù

这句话大意是:六月癸亥,尚书省奏速频、胡里改世袭谋克事,上曰:“其人皆勇悍,昔世祖与之邻,苦战累年,仅能克复。

qí hòu zhà fú zhà pàn zhì mù kāng shí shǐ fú shēng jiào

这句话大意是:其后乍服乍叛,至穆、康时,始服声教。

jìn shì yì cháng fēn xǐ

这句话大意是:近世亦尝分徙。

zhèn yù shāo qiān qí mín shàng jīng shí guó jiā cháng jiǔ zhī jì

这句话大意是:朕欲稍迁其民上京,实国家长久之计。

jǐ sì shàng wèi zǎi zhí yuē qí huán zhōng yōng zhǔ yě dé yī guǎn zhòng suì chéng bà yè

这句话大意是:”己巳,上谓宰执曰:“齐桓中庸主也,得一管仲,遂成霸业。

zhèn sù yè yǐ sī wéi kǒng shī rén

这句话大意是:朕夙夜以思,惟恐失人。

zhèn jì bù zhī qīng děng yòu bù jiàn bì sì quán cái ér hòu jǔ gài yì nán yǐ

现代白话:朕既不知,卿等又不荐,必俟全才而后举,盖亦难了!

rú jǔ mǒu rén cháng yú mǒu shì zhèn yì liàng cái yòng zhī

这句话大意是:如举某人长于某事,朕亦量材用之。

zhèn yǔ qīng děng jù lǎo yǐ

现代白话:朕与卿等俱老了!

tiān xià zhì dà qǐ de wú rén

这句话大意是:天下至大,岂得无人?

jiàn jǔ rén cái dāng jīn jí wù yě

这句话大意是:荐举人材,当今急务也。

yòu yán rén zhī yǒu gàn néng gù bù yì de rán bù ruò dé xíng zhī shì zuì yōu yě

这句话大意是:”又言:“人之有干能,固不易得,然不若德行之士最优也。

shàng wèi yòu chéng xiàng yuán wáng yuē ěr cháng dú tài zǔ shí lù hu

现代白话:”上谓右丞相原王曰:“你尝读《太祖实录》吗?

tài zǔ zhēng má chǎn xí zhī zhì ní nào mǎ bù néng jìn tài zǔ shě mǎ ér bù huan dōu shè zhòng má chǎn suì qín zhī

这句话大意是:太祖征麻产,袭之,至泥淖马不能进,太祖舍马而步,欢都射中麻产,遂擒之。

chuàng yè zhī nán rú cǐ kě bù sī hū

这句话大意是:创业之难如此,可不思吗。

jiǎ xū zhào yuē fán chén yán wén zì yì dēng wén jiǎn yuàn sòng xué shì yuàn wén zòu wú jīng shěng tíng

这句话大意是:”甲戌,诏曰:“凡陈言文字诣登闻检院送学士院闻奏,毋经省廷。

qī yuè rén wǔ zhào gěi nèi wài zhí shì guān jiān zhí fèng qián

这句话大意是:七月壬午,诏给内外职事官兼职俸钱。

bǐng shēn yù shǐ zhōng chéng mǎ huì dí wèi cān zhī zhèng shì

这句话大意是:丙申,御史中丞马惠迪为参知政事。

gēng zǐ shàng wén tóng zhī zhōng dōu lù dōu zhuǎn yùn shǐ shì zhào xī ruì qí zài zhí yīng qián gǔ lì hài wén zì duō bù tí shǔ dàn sī ān shēn jiàng shòu jī shí zhōu cì shǐ

这句话大意是:庚子,上闻同知中都路都转运使事赵曦瑞,其在职应钱谷利害文字多不题署,但思安身,降授积石州刺史。

rùn yuè jǐ wèi hái dōu

这句话大意是:闰月己未,还都。

bā yuè dīng chǒu shàng wèi zǎi chén yuē qīn jūn suī bù shí zì yì lìng yī lì chū zhí ruò shè zāng huì bì tòng shéng zhī

这句话大意是:八月丁丑,上谓宰臣曰:“亲军虽不识字,亦令依例出职,若涉赃贿,必痛绳之。

tài wèi zuǒ chéng xiàng kè níng yuē yī fǎ zé kě

这句话大意是:”太尉左丞相克宁曰:“依法则可。

shàng yuē zhèn yú nǚ zhí rén wèi cháng bù zhī yōu xù

这句话大意是:”上曰:“朕于女直人未尝不知优恤。

rán shè yú zāng zuì suī zhèn zǐ dì yì bù néng shù

这句话大意是:然涉于赃罪,虽朕子弟亦不能恕。

tài wèi zhī yì yù gū xī nǚ zhí rén ěr

这句话大意是:太尉之意,欲姑息女直人耳!

wù yín shàng shū shěng zòu hé jué wèi zhōu huài

这句话大意是:”戊寅,尚书省奏,河决,卫州坏。

mìng hù bù shì láng wáng jì dōu shuǐ shǎo jiān rǔ jiā xǐ xiàn wèi zhōu zuò chéng xiàn

现代白话:命户部侍郎王寂、都水少监你嘉徙限卫州胙城县。

dīng hài shàng shū shěng zòu qiǎn lì bù shì láng li yàn děng èr shí liù rén fēn lù tuī pái zhū lù wù lì cóng zhī

这句话大意是:丁亥,尚书省奏,遣吏部侍郎李晏等二十六人分路推排诸路物力,从之。

jǐ chǒu yǐ sù zhí jiāng jūn li dá kě wèi xià guó shēng rì shǐ

这句话大意是:己丑,以宿直将军李达可为夏国生日使。

xīn mǎo yǐ yì dōu yǐn zōng hào děng wéi hè sòng shēng rì shǐ

这句话大意是:辛卯,以益都尹宗浩等为贺宋生日使。

jiǎ wǔ qiū liè

这句话大意是:甲午,秋猎。

gēng zǐ cì jì zhōu

这句话大意是:庚子,次蓟州。

xīn chǒu xìng xiān dòng sì

这句话大意是:辛丑,幸仙洞寺。

rén yín xìng xiāng lín jìng míng èr sì

这句话大意是:壬寅,幸香林、净名二寺。

jiǔ yuè jiǎ chén shuò xìng pán shān shàng fāng sì yīn piān lì zhōng pán tiān xiāng gǎn huà zhū sì

这句话大意是:九月甲辰朔,幸盘山上方寺,因篇历中盘、天香、感化诸寺。

gēng shēn hái dōu

这句话大意是:庚申,还都。

bǐng yín shàng wèi zǎi chén yuē wū dǐ gǎi pàn wáng yǐ qiǎn rén tǎo zhī kě yì yǐ jiá shì huǐ qí chuán fá

这句话大意是:丙寅,上谓宰臣曰:“乌底改叛亡,已遣人讨之,可益以甲士,毁其船筏。

cān zhī zhèng shì mǎ huì dí yuē de qí rén bù kě yòng yǒu qí de bù kě jū kǒng bù zú láo shèng lǜ

这句话大意是:”参知政事马惠迪曰:“得其人不可用,有其地不可居,恐不足劳圣虑。

shàng yuē zhèn yì zhī cǐ lèi wú yòng suǒ yǐ huǐ qí chuán fá yù bù shǐ zài biān jìng ěr

这句话大意是:”上曰:“朕亦知此类无用,所以毁其船筏,欲不使再边境耳!

shí yuè wù yín dìng zhí guān fàn zāng tóng zhí xiāng jiū chá fǎ

这句话大意是:十月戊寅,定职官犯赃同职相纠察法。

gēng yín shàng wèi zǎi chén yuē xī nán xī běi liǎng lù zhāo tǎo sī dì ài měng ān rén hù wú chǔ wéi liè bù néng xián xí qí shè

这句话大意是:庚寅,上谓宰臣曰:“西南、西北两路招讨司地隘,猛安人户无处围猎,不能闲习骑射。

wěi gè měng ān móu kè guān yī shí jiào liàn qí chí màn guò qī jí bù qīn jiān shì bìng jué fá zhī

这句话大意是:委各猛安谋克官依时教练,其弛慢过期及不亲监视,并决罚之。

jiǎ wǔ zhào zēng hé fáng jūn shù

这句话大意是:”甲午,诏增河防军数。

wù xū níng chāng jūn jié dù shǐ chóng sù xíng jūn dū tǒng zhōng dào yǐ tǎo wū dǐ gǎi bù dài kè dí ér hái chóng sù zhàng qī shí xuē guān yī jiē zhōng dào zhàng bā shí xuē guān sān jiē

这句话大意是:戊戌,宁昌军节度使崇肃、行军都统忠道以讨乌底改,不待克敌而还,崇肃杖七十,削官一阶,忠道杖八十,削官三阶。

shí yī yuè jiǎ chén shuò dìng mǐn zōng líng miào jiàn xiǎng lǐ

这句话大意是:十一月甲辰朔,定闵宗陵庙荐享礼。

shàng wèi zǎi chén yuē nǚ zhí rén zhōng cái jié zhī shì zhèn shǎo yǒu shí zhě gài yì nán de yě

这句话大意是:上谓宰臣曰:“女直人中材杰之士,朕少有识者,盖亦难得也。

xīn jìn shì rú tú dān yì jiā gǔ ā lǐ bǔ ní máng gǔ jiàn bèi jiē kě yòng zhī cái yě

这句话大意是:新进士如徒单镒、夹古阿里补、尼厖古鉴辈皆可用之材也。

qǐ shēn dāo bǐ zhě suī yòng cái lì kě yòng qí lián jiè zhī jié zhōng bù jí jìn shì

这句话大意是:起身刀笔者,虽用才力可用,其廉介之节,终不及进士。

jīn wǔ pǐn yǐ shàng quē yuán shén duō bì zī jí xiāng dāng zhì lǎo yǒu bù néng de zhě kuàng yù zhì qīng xiàng hu

这句话大意是:今五品以上阙员甚多,必资级相当,至老有不能得者,况欲至卿相吗?

gǔ lái zǎi xiàng lǜ bù guò sān wǔ nián ér tuì hǎn yǒu sān èr shí nián zhě qīng děng tè bù jǔ rén shén fēi zhèn yì

这句话大意是:古来宰相率不过三五年而退,罕有三二十年者,卿等特不举人,甚非朕意。

shàng gù xiū qǐ jū zhù chóng bì yuē sī rén chán ruò fù zhī yǐ shì wèi bì néng bàn yǐ qí jǐn hòu zhǎng zhě gù zhì zhū zuǒ yòu yù zhū guān xiào qí wéi rén yě

这句话大意是:”上顾修起居注崇璧曰:“斯人孱弱,付之以事,未必能办,以其谨厚长者,故置诸左右,欲诸官效其为人也。

xīn hài yǐ xíng bù shàng shū yí là zi yuán děng wéi hè sòng zhēng dàn shǐ

这句话大意是:”辛亥,以刑部尚书移剌子元等为贺宋正旦使。

wù wǔ yǐ zuǒ jǐng xún fù shǐ gǔ shā tōng mǐn shàn duàn zhuó diàn zhōng shì yù shǐ jiān yòu sān bù sī zhèng

这句话大意是:戊午,以左警巡副使鹘沙通敏善断,擢殿中侍御史兼右三部司正。

gēng shēn lì yòu chéng xiàng yuán wáng jǐng wèi huáng tài sūn

这句话大意是:庚申,立右丞相原王璟为皇太孙。

jiǎ zǐ shàng wèi zǎi chén yuē zhèn wén sòng jūn zì lái jiào xí bù chuò jīn wǒ jūn zhuān wù yóu duò qīng děng wù wèi tiān xià jì ān ér wú yù fáng zhī xīn yī dàn yǒu jǐng jūn bù kě yòng gù bù bài shì yé

这句话大意是:甲子,上谓宰臣曰:“朕闻宋军自来教习不辍,今我军专务游惰,卿等勿谓天下既安而无豫防之心,一旦有警,军不可用,顾不败事耶?

qí lìng yǐ shí xùn liàn

这句话大意是:其令以时训练。

bǐng yín shàng wèi shì chén yuē táng tài zǐ chéng qián suǒ wéi duō fēi dù tài zōng zòng ér fú jiǎn suì zhì yú fèi rú zǎo wéi jìn zhǐ dāng bù zhì shì

这句话大意是:”丙寅,上谓侍臣曰:“唐太子承干所为多非度,太宗纵而弗检,遂至于废,如早为禁止,当不至是。

zhèn yú shèng jīng bù néng shēn jiě zhì yú shǐ chuán kāi juàn zhé yǒu suǒ yì

这句话大意是:朕于圣经不能深解,至于史传,开卷辄有所益。

měi jiàn shàn rén bù wàng zhōng xiào jiǎn shēn lián jié jiē chū tiān xìng

这句话大意是:每见善人不忘忠孝,检身廉洁,皆出天性。

zhì yú cháng rén duō xǐ wèi fēi yǒu tiān xià zhě gǒu wú yǐ chéng zhī hé yóu zhì zhì

这句话大意是:至于常人多喜为非,有天下者苟无以惩之,何由致治。

kǒng zǐ wéi zhèng qī rì ér zhū shǎo zhèng mǎo shèng rén shàng ěr kuàng yú rén hu

现代白话:孔子为政七日而诛少正卯,圣人尚你,况余人吗?

wù chén shàng wèi zǎi chén yuē zhèn suī nián lǎo wén shàn bù yàn

这句话大意是:”戊辰,上谓宰臣曰:“朕虽年老,闻善不厌。

kǒng zǐ yún jiàn shàn rú bù jí jiàn bù shàn rú tàn tāng

这句话大意是:孔子云:‘见善如不及,见不善如探汤。

dà zāi yán hu

现代白话:’大啊言乎!

yòu chéng zhāng rǔ bì duì yuē zhī zhī fēi jiān xíng zhī wéi jiān

现代白话:”右丞张你弼对曰:“知之非艰,行之惟艰。

yǐ gǒng wèi zhí fù dōu zhǐ huī shǐ hán jǐng mào wèi gāo lí shēng rì shǐ

这句话大意是:”以拱卫直副都指挥使韩景懋为高丽生日使。

yǐ jìn shì jú zhí zhǎng ní máng gǔ jiàn chún zhí tōng mǐn zhuó huáng tài sūn shì chéng

这句话大意是:以近侍局直长尼厖古鉴纯直通敏,擢皇太孙侍丞。

jǐ sì liè jìn jiāo

这句话大意是:己巳,猎近郊。

gēng wǔ shàng wèi zǎi chén yuē zhèn fāng qián gǔ míng jūn gù bù kě jí

这句话大意是:庚午,上谓宰臣曰:“朕方前古明君,固不可及。

zhì yú bù nà jìn chén chán yán bù shòu qī lǐ sī yè yì wú kuì yǐ

现代白话:至于不纳近臣谗言,不受戚里私谒,亦无愧了!

zhèn cháng zì sī qǐ néng wú guò suǒ huàn guò ér bù gǎi guò ér néng gǎi shù jī wú jiù

这句话大意是:朕尝自思,岂能无过,所患过而不改,过而能改,庶几无咎。

shěng zhèn zhī guò pō xǐ xìng tǔ mù zhī gōng zì jīn bù fù zuò yǐ

现代白话:省朕之过,颇喜兴土木之工,自今不复作了。

shí èr yuè jiǎ shēn shàng tuì cháo yù xiāng gē zuǒ jiàn yì dài fū huáng jiǔ yuē yán dì sòng lì zhī fēi shì shàng yù zhī yuē zhèn bù zhī yě jīn lìng ba zhī

这句话大意是:十二月甲申,上退朝,御香合,左谏议大夫黄久约言递送荔支非是,上谕之曰:“朕不知也,今令罢之。

bǐng xū shàng wèi zǎi chén yuē yǒu sī fèng shàng wéi gū bàn shì zhī míng bù wèn lì hài rú hé

这句话大意是:”丙戌,上谓宰臣曰:“有司奉上,惟沽办事之名,不问利害如何。

zhèn cháng yù de xīn lì zhī bīng bù suì yú dào lù tè shè pù dì

这句话大意是:朕尝欲得新荔支,兵部遂于道路特设铺递。

bǐ yīn jiàn guān huáng jiǔ yuē yán zhèn fāng zhī zhī

这句话大意是:比因谏官黄久约言,朕方知之。

fu wéi rén wú shí yī dàn lín shì biàn zhì diān pèi

这句话大意是:夫为人无识,一旦临事,便至颠沛。

gōng zhōng shì wú dà xiǎo zhèn cháng qīn lǎn zhě yǐ bù dé rén gù yě rú shǐ dé rén níng fù tā lǜ

这句话大意是:宫中事无大小,朕常亲览者,以不得人故也,如使得人,宁复他虑。

dīng hài shàng wèi zǎi chén yuē zhèn nián lái wéi yǐ shěng yuē wèi wu cháng shàn zhǐ sì wǔ wèi yǐ yàn yù zhī bǐ chū jí wèi shí jiǎn qī bā

这句话大意是:”丁亥,上谓宰臣曰:“朕年来惟以省约为务,常膳止四五味,已厌饫之,比初即位十减七八。

zǎi chén yuē tiān zǐ zì yǒu zhì bù tóng yú rén

这句话大意是:”宰臣曰:“天子自有制,不同余人。

shàng yuē tiān zǐ yì rén ěr wǎng fèi ān yòng

这句话大意是:”上曰:“天子亦人耳,枉费安用。

bǐng shēn shàng wèi zǎi chén yuē bǐ wén hé shuǐ fàn yì mín lí qí hài zhě zī chǎn jiē kōng

这句话大意是:”丙申,上谓宰臣曰:“比闻河水泛溢,民罹其害者赀产皆空。

jīn fù qiǎn guān yú bǐ tuī pái hé yé

这句话大意是:今复遣官于彼推排,何耶?

yòu chéng zhāng rǔ lín yuē jīn tuī pái jiē fēi bèi zāi zhī chù

现代白话:”右丞张你霖曰:“今推排皆非被灾之处。

shàng yuē bì lín dào yě

这句话大意是:”上曰:“必邻道也。

jì lín shuǐ ér jū qǐ wú jīng rǎo qiān bì zhě hu

这句话大意是:既邻水而居,岂无惊扰迁避者吗?

jì qí zī chǎn qǐ yǒu yú zāi

现代白话:计其赀产,岂有余啊!

shàng hé tuī pái wèi

这句话大意是:尚何推排为。

yòu yuē píng shí yòng rén yi shàng píng zhí

这句话大意是:”又曰:“平时用人,宜尚平直。

zhì yú jūn zhí dāng yòng quán móu shǐ rén bù yì cè kě yǐ jí shì

现代白话:至于军职,当用权谋,使人不易测,能够集事。

táng tài zōng zì shào nián néng yòng bīng qí hòu suī jū dì wèi yóu bù néng gǎi shǔn chuāng jiǎn xū jiē quán móu yě

这句话大意是:唐太宗自少年能用兵,其后虽居帝位,犹不能改,吮疮剪须,皆权谋也。

èr shí qī nián zhēng yuè guǐ mǎo shuò sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:二十七年正月癸卯朔,宋、高丽、夏遣使来贺。

jǐ yǒu yǐ xiāng chéng lìng zhào fēng wèi yìng fèng hàn lín wén zì

这句话大意是:己酉,以襄城令赵沨为应奉翰林文字。

fēng rù xiè shàng wèn zǎi chén yuē cǐ dǎng huái yīng suǒ jiàn yé

这句话大意是:沨入谢,上问宰臣曰:“此党怀英所荐耶?

duì yuē jiàn yì huáng jiǔ yuē yì cháng jiàn zhī

这句话大意是:”对曰:“谏议黄久约亦尝荐之。

shàng yuē xué shì yuàn bǐ jiù shū wú rén cái hé yě

这句话大意是:”上曰:“学士院比旧殊无人材,何也?

yòu chéng zhāng rǔ lín yuē rén cái xū zuò yǎng ruò lìng jiǔ rèn liàn xí zì kě dé rén

现代白话:”右丞张你霖曰:“人材须作养,若令久任练习,自可得人。

gēng xū rú cháng chūn gōng chūn shuǐ

这句话大意是:”庚戌,如长春宫春水。

èr yuè yǐ hài hái dōu

这句话大意是:二月乙亥,还都。

yǐ mǎo gǎi mǐn zōng miào hào yuē xī zōng

这句话大意是:乙卯,改闵宗庙号曰熙宗。

guǐ wèi mìng qǔ yáng xiàn zhì qián jiān cì míng lì tōng

这句话大意是:癸未,命曲阳县置钱监,赐名“利通”。

yǐ yǒu shàng wèi zǎi zhí yuē zhèn zì jí wèi yǐ lái yán shì zhě suī yǒu kuáng wàng wèi cháng zuì zhī

这句话大意是:乙酉,上谓宰执曰:“朕自即位以来,言事者虽有狂妄,未尝罪之。

qīng děng wèi cháng kěn jìn yán hé yě

这句话大意是:卿等未尝肯尽言,何也?

dāng yán ér bù yán shì xiāng yí yě

这句话大意是:当言而不言,是相疑也。

jūn chén wú yí zé wèi zhī jiā huì

这句话大意是:君臣无疑,则谓之嘉会。

shì yǒu lì hài kě jié chéng yán zhī

这句话大意是:事有利害,可竭诚言之。

zhèn jiàn jiān mò bù yán zhī rén bù yù guān zhī yǐ

现代白话:朕见缄默不言之人,不欲观之了。

dīng hài mìng yán hé jīng fǔ zhōu xiàn zhǎng èr guān bìng dài guǎn gōu hé fáng shì

这句话大意是:”丁亥,命沿河京、府、州、县长贰官,并带管勾河防事。

jǐ chǒu yù zǎi zhí yuē jìn shì jú guān xū xuǎn zhōng zhí liàn dá zhī rén yòng zhī

这句话大意是:己丑,谕宰执曰:“近侍局官须选忠直练达之人用之。

zhèn suī bù tīng chán yán shǐ nìng rén zài cè jiāng kǒng jiān zì tīng cóng zhī yǐ

现代白话:朕虽不听谗言,使佞人在侧,将恐渐渍听从之了!

shàng wèi zǎi zhí yuē zhèn wén bǎo dǐ wèi méng kuò mò yě qīng lián qí wéi zhèng hé rú

现代白话:”上谓宰执曰:“朕闻宝坻尉蒙括末也清廉,其为政怎么样?

zuǒ chéng wò tè là duì yuē qí bù mín yì chēng yù zhī rán bù zhī suǒ chēng hé shì

这句话大意是:”左丞斡特剌对曰:“其部民亦称誉之,然不知所称何事?

shàng yuē fán wèi guān dàn de qīng lián yì kě yǐ ān dé quán cái zhī rén

现代白话:”上曰:“凡为官但得清廉亦可了,安得全才之人。

kě jìn guān yī jiē shēng wèi lìng

这句话大意是:可进官一阶,升为令。

yòu yán zhèn shí huò tǐ zhōng bù jiā wèi cháng bù shì cháo

这句话大意是:”又言:“朕时或体中不佳,未尝不视朝。

zhū wáng chá guān dàn yǒu wēi jí biàn bù zhì shì zì jīn yi jiè zhī

这句话大意是:诸王、查官但有微疾,便不治事,自今宜戒之。

bǐng shēn mìng zuì rén zài jìn yǒu jí tīng qīn shǔ rén shì

这句话大意是:”丙申,命罪人在禁有疾,听亲属人视。

sān yuè guǐ mǎo shuò wàn chūn jié sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:三月癸卯朔,万春节,宋、高丽、夏遣使来贺。

xīn hài huáng tài sūn shòu cè shè

这句话大意是:辛亥,皇太孙受册,赦。

yǐ mǎo shàng shū shěng yán mèng jiā shān jīn kǒu zhá xià shì dū chéng bǎi sì shí yú chǐ kǒng bào shuǐ wéi hài qǐng bì zhī

这句话大意是:乙卯,尚书省言:“孟家山金口闸下视都城百四十余尺,恐暴水为害,请闭之。

cóng zhī

这句话大意是:”从之。

shàng wèi dà chén yuē shí shì zhī yì bì yǒu zhōng xìn

这句话大意是:上谓大臣曰:“十室之邑,必有忠信。

jīn tiān xià zhī guǎng rén mín zhī zhòng qǐ de wú rén

这句话大意是:今天下之广,人民之众,岂得无人?

táng zhī yán zhēn qīng duàn xiù shí jiē jié yì zhī chén yě zhōng bù shēng yòng yì dāng shí dà chén gù bì ér bù jǔ yě

这句话大意是:唐之颜真卿、段秀实皆节义之臣也,终不升用,亦当时大臣固蔽而不举也。

qīng děng dāng bù sī qīn gù ér tè jǔ zhōng zhèng zhī rén zhèn jiāng yòng zhī

这句话大意是:卿等当不私亲故,而特举忠正之人,朕将用之。

yòu yán guó chū fēng sú chún jiǎn jū jiā wéi yī bù fēi dà huì bīn kè wèi dāng zhé pēng yáng shǐ

这句话大意是:”又言:“国初风俗淳俭,居家惟衣布,非大会宾客,未当辄烹羊豕。

zhèn cháng niàn dāng shí jié jiǎn zhī fēng bù yù wàng fèi fán gōng zhōng zhī guān yǔ cì zhī shí zhě jiē yǒu cháng shù

这句话大意是:朕尝念当时节俭之风,不欲妄费,凡宫中之官与赐之食者,皆有常数。

sì yuè bǐng xū yǐ xíng bù shàng shū zōng hào wèi cān zhī zhèng shì

这句话大意是:四月丙戌,以刑部尚书宗浩为参知政事。

bǐng shēn shàng rú jīn lián chuān

这句话大意是:丙申,上如金莲川。

xīn chǒu jīng shī dì zhèn

这句话大意是:辛丑,京师地震。

wǔ yuè rén zǐ zhào ba hé lǎn lù suǒ jìn hǎi cōng jí tài fǔ jiān rì jìn shí guǒ

这句话大意是:五月壬子,诏罢曷懒路所进海葱及太府监日进时果。

yuē cōng guǒ yìng yòng jǐ hé

这句话大意是:曰:“葱、果应用几何?

tú láo rén ěr

这句话大意是:徒劳人耳!

wéi shàng lín zhū guǒ sān rì yī jìn

这句话大意是:惟上林诸果,三日一进。

gēng wǔ yǐ suǒ jìn yù shàn wèi bù tiáo shì yǒu zhǐ wèn zhī

这句话大意是:”庚午,以所进御膳味不调适,有旨问之。

shàng shí jú zhí cháng yán chén wén lǎo mǔ bìng jù sī xīn kuì luàn rú sàng hún pò yǐ cǐ yǒu shī cháng shì chén zuì wàn sǐ

这句话大意是:尚食局直长言:“臣闻老母病剧,私心愦乱,如丧魂魄,以此有失尝视,臣罪万死!

shàng jiā qí xiào jí lìng huán jiā shì jí sì píng yù nǎi lái

这句话大意是:”上嘉其孝,即令还家侍疾,俟平愈乃来。

liù yuè wù yín miǎn zhōng dōu hé běi děng lù cháng bèi hé jué shuǐ zāi jūn mín zū shuì

这句话大意是:六月戊寅,免中都、河北等路尝被河决水灾军民租税。

gēng chén tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:庚辰太白昼见。

qī yuè bǐng wǔ tài bái zhòu jiàn jīng tiān

这句话大意是:七月丙午,太白昼见,经天。

rén zǐ qiū liè

这句话大意是:壬子,秋猎。

bā yuè bǐng xū cì shuāng shān zǐ

这句话大意是:八月丙戌,次双山子。

jiǔ yuè jǐ hài shuò hái dōu

这句话大意是:九月己亥朔,还都。

jǐ yǒu shàng wèi zǎi chén yuē zhèn jīn suì chūn shuǐ suǒ guò zhōu xiàn qí xiǎo guān duō gàn shì gài zhèn qián cháng yǒu shǎng zhuó gù jiē miǎn lì

这句话大意是:己酉,上谓宰臣曰:“朕今岁春水所过州县,其小官多干事,盖朕前尝有赏擢,故皆勉力。

yǐ cǐ jiàn zhuān rèn zé fá bù rú yòng shǎng zhī yǒu jī quàn yě

这句话大意是:以此见专任责罚,不如用赏之有激劝也。

yǐ hé zhōng yǐn tián yàn gāo děng wéi hè sòng shēng rì shǐ wǔ qì shǔ lìng xié mǎo ā tǔ wèi xià guó shēng rì shǐ

这句话大意是:”以河中尹田彦皋等为贺宋生日使,武器署令斜卯阿土为夏国生日使。

shí yuè yǐ hài sòng qián zhǔ gòu cú

这句话大意是:十月乙亥,宋前主构殂。

gēng chén xiá xiǎng yú tài miào

这句话大意是:庚辰,祫享于太庙。

gēng yín shàng wèi zǎi chén yuē zhèn guān táng shǐ wéi wèi zhēng shàn jiàn suǒ yán jiē guó jiā dà shì shén de jiàn chén zhī tǐ

这句话大意是:庚寅,上谓宰臣曰:“朕观唐史,惟魏征善谏,所言皆国家大事,甚得谏臣之体。

jìn shí tái jiàn wéi zhǐ zhāi yī èr xì suì shì gū yǐ sè zé wèi cháng yǒu jí guó jiā dà lì hài zhě qǐ zhī ér bù yán yú

这句话大意是:近时台谏惟指摘一二细碎事,姑以塞责,未尝有及国家大利害者,岂知而不言欤?

wú nǎi yì bù zhī yě

这句话大意是:无乃亦不知也。

zǎi chén wú yǐ duì

这句话大意是:”宰臣无以对。

shí yī yuè gēng xū yǐ zuǒ fù dōu diǎn jiǎn chóng ān wèi hè sòng zhēng dàn shǐ

这句话大意是:十一月庚戌,以左副都点检崇安为贺宋正旦使。

jiǎ yín zhào hé shuǐ fàn yì nóng fū bèi zāi zhě yǔ miǎn chà shuì yī nián

这句话大意是:甲寅,诏:“河水泛溢,农夫被灾者,与免差税一年。

wèi huái mèng zhèng sì zhōu sāi hé láo yì bìng miǎn jīn nián chà shuì

这句话大意是:卫、怀、孟、郑四州塞河劳役,并免今年差税。

gēng shēn píng zhāng zhèng shì chóng yǐn zhì shì

这句话大意是:庚申,平章政事崇尹致仕。

jiǎ zǐ shàng wèi zǎi chén yuē qīng děng lǎo yǐ shū wú kě yǐ zì dài zhě hu bì dài zhèn zhī ér hòu jìn hu

现代白话:甲子,上谓宰臣曰:“卿等老了,殊无能够自代者乎,必待朕知而后进吗?

gù yòu chéng zhāng rǔ lín yuē ruò yòu chéng zhě yì shí chéng xiàng suǒ yán yě

现代白话:”顾右丞张你霖曰:“若右丞者亦石丞相所言也。

píng zhāng zhèng shì xiāng jí rǔ lín duì yuē chén děng gǒu yǒu suǒ zhī qǐ gǎn bù yán dàn wú rén ěr

现代白话:平章政事襄及你霖对曰:“臣等苟有所知,岂敢不言,但无人耳!

shàng yuē chūn qiū zhū guó fēn liè tǔ dì biǎn xiǎo jiē chēng yǒu xián

这句话大意是:”上曰:“春秋诸国分裂,土地褊小,皆称有贤。

qīng děng bù jǔ ér yǐ

这句话大意是:卿等不举而已。

jīn zhèn zì miǎn shù jī zhì zhì tā rì zǐ sūn shuí yǔ gòng zhì zhě hu

这句话大意是:今朕自勉,庶几致治,他日子孙,谁与共治者吗?

zǎi chén jiē yǒu cán sè

这句话大意是:”宰臣皆有惭色。

shí èr yuè gēng wǔ yǐ hàn lín dài zhì zhào kě wèi gāo lí shēng rì shǐ

这句话大意是:十二月庚午,以翰林待制赵可为高丽生日使。

dīng chǒu liè yú jìn jiāo rén wǔ sòng qiǎn shǐ gào āi

这句话大意是:丁丑,猎于近郊,壬午,宋遣使告哀。

jiǎ shēn shàng yù zǎi chén yuē rén jiē yǐ fèng dào chóng fú shè zhāi dú jīng wèi fú zhèn shǐ bǎi xìng wú yuān tiān xià ān lè bù shèng yú bǐ hu

这句话大意是:甲申,上谕宰臣曰:“人皆以奉道崇佛设斋读经为福,朕使百姓无冤,天下安乐,不胜于彼吗?

ěr děng jū fǔ xiāng zhī rèn chéng néng kuāng yì guó jiā shǐ bǎi xìng méng lì bù wéi shēn xiǎng qí bào yì jiāng shī jí zǐ sūn yǐ

现代白话:你等居辅相之任,诚能匡益国家,使百姓蒙利,不惟身享其报,亦将施及子孙了!

zuǒ chéng wò tè là yuē chén děng gǎn bù jǐn yǐ wéi dì cái bù dǎi bù néng chèn zhí ěr

这句话大意是:”左丞斡特剌曰:“臣等敢不尽以为,第才不逮,不能称职耳。

shàng yuē rén yì ān néng měi shì jìn shàn dàn jiā miǎn lì kě yě

这句话大意是:”上曰:“人亦安能每事尽善,但加勉励可也。

wù zǐ jìn nǚ zhí rén bù dé gǎi chēng hàn xìng xué nán rén yī zhuāng fàn zhě dǐ zuì

这句话大意是:”戊子,禁女直人不得改称汉姓、学南人衣装,犯者抵罪。

èr shí bā nián zhēng yuè dīng yǒu shuò sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:二十八年正月丁酉朔,宋、高丽、夏遣使来贺。

guǐ mǎo qiǎn xuān huī shǐ pú chá kè zhōng wèi sòng diào jì shǐ

这句话大意是:癸卯,遣宣徽使蒲察克忠为宋吊祭使。

jiǎ chén rú chūn shuǐ

这句话大意是:甲辰,如春水。

èr yuè yǐ hài hái dōu

这句话大意是:二月乙亥,还都。

yǐ chǒu sòng qiǎn shǐ xiàn xiān dì yí liú wù

这句话大意是:乙丑,宋遣使献先帝遗留物。

guǐ sì sòng shǐ cháo cí yǐ suǒ xiàn lǐ wù zhōng yù qì wǔ bō li qì èr shí jí gōng jiàn zhī shǔ shǐ hái yí sòng yuē cǐ jiē ěr guó qián zhǔ zhēn wán zhī wù suǒ yí bǎo zàng yǐ wú wàng zhuī mù

现代白话:癸巳,宋使朝辞,以所献礼物中玉器五,玻璃器二十,及弓剑之属使还遗宋,曰:“此皆你国前主珍玩之物,所宜宝藏,以无忘追慕。

jīn shòu zhī yì yǒu bù rěn guī gào ěr zhǔ shǐ zhī zhèn yì yě

现代白话:今受之,义有不忍,归告你主,使知朕意也。

sān yuè dīng yǒu shuò wàn chūn jié sòng gāo lí xià qiǎn shǐ lái hè

这句话大意是:三月丁酉朔,万春节,宋、高丽、夏遣使来贺。

yù qìng hé diàn shòu qún chén cháo fù yàn yú shén lóng diàn zhū wáng gōng zhǔ yǐ cì pěng shāng shàng shòu

这句话大意是:御庆和殿受群臣朝,复宴于神龙殿,诸王、公主以次捧觞上寿。

shàng huan shén yǐ běn guó yīn zì dù qǔ

这句话大意是:上欢甚,以本国音自度曲。

gài yán lín yù jiǔ chūn qiū gāo miǎo rán sī guó jiā jī xù zhī zhòng wàn shì wú qióng zhī tuō

这句话大意是:盖言临御久,春秋高,渺然思国家基绪之重,万世无穷之托。

yǐ jiè huáng tài sūn dāng xiū shēn yǎng dé shàn yú chí shǒu jí mìng tài wèi zuǒ chéng xiàng kè níng jìn zhōng fǔ dǎo zhī yì

这句话大意是:以戒皇太孙,当修身养德,善于持守,及命太尉、左丞相克宁尽忠辅导之意。

yú shì shàng zì gē zhī huáng tài sūn jí kè níng hé zhī

这句话大意是:于是,上自歌之,皇太孙及克宁和之。

jí huān ér ba

这句话大意是:极欢而罢。

wù shēn mìng suí cháo liù pǐn wài lù wǔ pǐn yǐ shàng zhí shì guān jǔ jìn shì yǐ zài shì cái kě jū hàn yuàn zhě shì zhì zhào děng wén zì sān dào qǔ wén lǐ yōu shàn zhě bǔ chōng xué shì yuàn zhí rèn

这句话大意是:戊申,命随朝六品、外路五品以上职事官,举进士已在仕、才可居翰苑者,试制诏等文字三道,取文理优赡者补充学士院职任。

yìng fù bù qiú shì rén lǎo bìng hūn mèi zhě lè lìng zhì shì zhǐ gěi bàn fèng gèng bù qiān guān

这句话大意是:应赴部求仕人,老病昏昧者,勒令致仕,止给半俸,更不迁官。

jiǎ yín xìng shòu ān gōng

这句话大意是:甲寅,幸寿安宫。

sì yuè guǐ yǒu mìng zēng wài rèn xiǎo guān jí fán nán jú fēn chéng yìng rén fèng

这句话大意是:四月癸酉,命增外任小官及繁难局分承应人俸。

dīng chǒu yǐ shǎn xī lù tǒng jūn shǐ bèi shù lǔ ā lǔ hǎn wèi cān zhī zhèng shì

这句话大意是:丁丑,以陕西路统军使孛术鲁阿鲁罕为参知政事。

guǐ wèi mìng jiàn nǚ zhí dà xué

这句话大意是:癸未,命建女直大学。

wǔ yuè bǐng wǔ zhì zhū jiào shòu bì yǐ sù rú gāo cái zhě chōng gěi fèng yǔ chéng bù děng

这句话大意是:五月丙午,制诸教授必以宿儒高才者充,给俸与丞簿等。

wù shēn sòng shǐ lái xiè diào jì

这句话大意是:戊申,宋使来谢吊祭。

qī yuè xīn hài shàng shū zuǒ chéng zhān gē wò tè là ba

这句话大意是:七月辛亥,尚书左丞粘割斡特剌罢。

bā yuè jiǎ zǐ shuò rì yǒu shí zhī

这句话大意是:八月甲子朔,日有食之。

xīn wèi hái dōu

这句话大意是:辛未,还都。

gēng chén shàng wèi zǎi chén yuē jìn wén wū dǐ gǎi yǒu bù shùn fú zhī yì ruò qiǎn shǐ zé wèn bǐ huò dǐ hàn bù xùn zé biān jìng zhī shì yǒu bù kě yǐ zhě

这句话大意是:庚辰,上谓宰臣曰:“近闻乌底改有不顺服之意,若遣使责问,彼或抵捍不逊,则边境之事有不可已者。

zhèn cháng sī zhī tái lái yuǎn rén yú guó jiā shū wú suǒ yì

这句话大意是:朕尝思之,抬徕远人,于国家殊无所益。

bǐ lái zé tīng zhī bù lái zé wù qiáng qí lái cǐ qián shì jī mí zhī cháng cè yě

这句话大意是:彼来则听之,不来则勿强其来,此前世羁縻之长策也。

cān zhī zhèng shì bèi shù lǔ ā lǔ hǎn ba

这句话大意是:”参知政事孛术鲁阿鲁罕罢。

rén wǔ yǐ shān dōng lù tǒng jūn shǐ wán yán pó lú huǒ wèi cān zhī zhèng shì

这句话大意是:壬午,以山东路统军使完颜婆卢火为参知政事。

jiǎ shēn shàng wèi zǎi chén yuē yòng rén zhī dào dāng zì qí zhuàng nián xīn lì jīng qiáng shí yòng zhī ruò jū yǐ zī gé zé wǎng wǎng zhì yú mào lǎo cǐ bù sī zhī shén yě

这句话大意是:甲申,上谓宰臣曰:“用人之道,当自其壮年心力精强时用之,若拘以资格,则往往至于耄老,此不思之甚也。

ā lǔ hǎn shǐ qí zǎo yòng cháo tíng bì děi bǔ zhù zhī lì xī qí yǐ shuāi lǎo yǐ

现代白话:阿鲁罕使其早用,朝廷必得补助之力,惜其已衰老了!

fán yǒu kě yòng zhī cái rǔ děng yí zǎo sī zhī

现代白话:凡有可用之材,你等宜早思之。

jiǔ yuè jiǎ wǔ shuò yǐ yīng fāng shǐ chóng kuí wèi xià guó shēng rì shǐ

这句话大意是:九月甲午朔,以鹰坊使崇夔为夏国生日使。

bǐng shēn yǐ ān wǔ jūn jié dù shǐ wáng kè wēn děng wéi hè sòng shēng rì shǐ

这句话大意是:丙申,以安武军节度使王克温等为贺宋生日使。

yǐ hài qiū liè

这句话大意是:乙亥,秋猎。

yǐ mǎo hái dōu

这句话大意是:乙卯,还都。

shí yuè yǐ chǒu jīng fǔ jí jié dù zhōu zēng zhì liú quán wu fán èr shí bā suǒ

这句话大意是:十月乙丑,京、府及节度州增置流泉务,凡二十八所。

jìn kāng chán piáo chán qí tíng zhǐ zhī jiā dǐ zuì

这句话大意是:禁糠禅、瓢禅,其停止之家抵罪。

yǐ yǒu shàng shū shěng zòu nǐ chú shòu ér jū yǐ zī gé shàng yuē rì yuè zī kǎo suǒ yǐ dài yōng cháng zhī rén ruò cái xíng guò rén qǐ kě jū yǐ cháng lì

这句话大意是:乙酉,尚书省奏拟除授而拘以资格,上曰:“日月资考所以待庸常之人,若才行过人,岂可拘以常例?

guó jiā shì wù jiē xū de rén rǔ děng bù néng suí cái wěi shǐ suǒ yǐ shì duō bù zhì

现代白话:国家事务皆须得人,你等不能随才委使,所以事多不治。

zhèn gù bù zhī yòng rén zhī shù rǔ děng wù xún zī shǒu gé bù sī jìn yòng cái néng qǐ yǐ cái néng jiàn yòng jiāng duó jǐ zhī lù wèi hu

现代白话:朕固不知用人之术,你等务循资守格,不思进用才能,岂以才能见用,将夺己之禄位吗?

bù rán shì wú zhī rén zhī míng yě

这句话大意是:不然,是无知人之明也。

qún chén jiē yuē chén děng qǐ gǎn bì xián cái shí bù dǎi ěr

这句话大意是:群臣皆曰:“臣等岂敢蔽贤,才识不逮耳。

shàng gù wèi yòu chéng zhāng rǔ lín yuē qián shì zhōng yán zhī chén hé duō jīn rì hé shǎo yě

现代白话:”上顾谓右丞张你霖曰:“前世忠言之臣何多,今日何少也?

rǔ lín duì yuē shì luàn zé zhōng yán jìn chéng píng zé zhōng yán wú suǒ shī

现代白话:”你霖对曰:“世乱则忠言进,承平则忠言无所施。

shàng yuē hé dài wú kě yán zhī shì dàn gǔ rén zhī wú bù yán jīn rén bù kěn yán ěr

这句话大意是:”上曰:“何代无可言之事,但古人知无不言,今人不肯言耳!

rǔ lín bù néng duì

现代白话:”你霖不能对。

shí yī yuè wù xū yǐ gǎi zàng xī líng zhào zhōng wài

这句话大意是:十一月戊戌,以改葬熙陵,诏中外。

shàng wèi shì chén yuē fán xiū shēn zhě xǐ nù bù kě tài jí nù jí zé xīn láo xǐ jí zé qì sàn dé zhōng shén nán shì gù jié qí xǐ nù yǐ sī ān shēn

这句话大意是:上谓侍臣曰:“凡修身者,喜怒不可太极,怒极则心劳,喜极则气散,得中甚难,是故节其喜怒,以思安身。

jīn gōng zhōng yī suì wèi cháng zé fá rén yě

这句话大意是:今宫中一岁未尝责罚人也。

gēng zǐ tài bái zhòu jiàn

这句话大意是:”庚子,太白昼见。

zhào nán jīng dà míng fǔ děng chù bì shuǐ táo yí bù néng fù yè zhě guān yǔ jīn jì qián réng liàng dì qǐng mǔ gěi yǐ gēng niú

这句话大意是:诏南京、大名府等处避水逃移不能复业者,官与津济钱,仍量地顷亩给以耕牛。

jiǎ chén yǐ hé zhōng yǐn tián yàn gāo děng wéi hè sòng zhēng dàn shǐ

这句话大意是:甲辰,以河中尹田彦皋等为贺宋正旦使。

wù shēn shàng wèi zǎi chén yuē zhì tiáo yǐ jū yú jiù lǜ jiān yǒu nán jiě zhī cí

这句话大意是:戊申,上谓宰臣曰:“制条以拘于旧律,间有难解之辞。

fu fǎ lǜ lì dài sǔn yì ér wèi zhī bǐ zhì lǜ bù jí ér yǒu guāi wéi běn yì zhě ruò xíng shān zhèng lìng zhòng yì xiǎo yǒu hé bù kě

这句话大意是:夫法律历代损益而为之,彼智虑不及而有乖违本意者,若行删正,令众易晓,有何不可。

yí xiū zhī wu lìng míng bái

这句话大意是:宜修之,务令明白。

yǒu sī zòu chóng xiū shàng jīng yù róng diàn shàng wèi zǎi chén yuē gōng diàn zhì dù gǒu wu huá shì bì bù jiān gù

这句话大意是:”有司奏重修上京御容殿,上谓宰臣曰:“宫殿制度,苟务华饰,必不坚固。

jīn rén zhèng diàn liáo shí suǒ jiàn quán wú huá shì dàn jiàn tā chù suì suì xiū wán wéi cǐ diàn rú jiù yǐ cǐ jiàn xū huá wú shí zhě bù néng jīng jiǔ yě

这句话大意是:今仁政殿辽时所建,全无华饰,但见它处岁岁修完,惟此殿如旧,以此见虚华无实者,不能经久也。

jīn tǔ mù zhī gōng miè liè yóu shén xià zé lì yǔ gōng jiàng xiāng jié wèi jiān qīn kè gōng wù shàng zé hù gōng bù guān zhī qián dù cái wéi wu gǒu bàn zhì yǒu gōng yì cái bì suí jí yī lòu zhě jiān bì gǒu qiě láo mín fèi cái mò shén yú cǐ

这句话大意是:今土木之工,灭裂尤甚,下则吏与工匠相结为奸,侵克工物,上则户工部官支钱度材,惟务苟办,至有工役才毕,随即欹漏者,奸弊苟且,劳民费财,莫甚于此。

zì jīn tǐ jiū zhòng dǐ yǐ zuì

这句话大意是:自今体究,重抵以罪。

gēng xū shàng wèi zǎi chén yuē zhèn jìn dú hàn shū jiàn guāng wǔ suǒ wéi rén yǒu suǒ nán néng zhě

这句话大意是:”庚戌,上谓宰臣曰:“朕近读《汉书》,见光武所为,人有所难能者。

gēng shǐ jì hài qí xiōng bó shēng dāng luàn lí zhī jì bù sī bào yuàn shì gēng shǐ rú píng rì rén bú jiàn qī róng qǐ fēi rén suǒ nán néng hu

这句话大意是:更始既害其兄伯升,当乱离之际,不思报怨,事更始如平日,人不见戚容,岂非人所难能吗?

cǐ qí dù liàng gài jiāng dà yǒu wéi zhě yě qí tā yōng zhǔ qǐ kě jí zāi

现代白话:此其度量盖将大有为者也,其他庸主岂可及啊。

yòu chéng zhāng rǔ lín yuē hú yáng gōng zhǔ nú shā rén nì zhǔ chē zhōng luò yáng lìng dǒng xuān cóng chē zhōng yè nú xià shā zhī

现代白话:”右丞张你霖曰:“湖阳公主奴杀人,匿主车中,洛阳令董宣从车中曳奴下,杀之。

zhǔ rén zòu guāng wǔ yù shā xuān jí wén xuān yán yì suì jiě shǐ xuān xiè zhǔ xuān bù fèng zhào

这句话大意是:主人奏,光武欲杀宣,及闻宣言,意遂解,使宣谢主,宣不奉诏。

zhǔ yǐ yán jī nù guāng wǔ guāng wǔ dàn xiào ér yǐ gèng cì xuān qián sān shí wàn

这句话大意是:主以言激怒光武,光武但笑而已,更赐宣钱三十万。

shàng yuē guāng wǔ wén zhí yán ér nù jiě kě wèi xián zhǔ yǐ lìng xuān xiè zhǔ zé fēi yě

现代白话:”上曰:“光武闻直言而怒解,可谓贤主了,令宣谢主,则非也。

gāo zǔ yīng xióng dà dù jià yù háo jié qǐ zì bù yī shù nián ér chéng dì yè fēi guāng wǔ suǒ jí rán jí jí dì wèi yóu yǒu bù yī cū háo zhī qì guāng wǔ suǒ bù wéi yě

这句话大意是:高祖英雄大度,驾驭豪杰,起自布衣,数年而成帝业,非光武所及,然及即帝位,犹有布衣粗豪之气,光武所不为也。

guǐ chǒu xìng tài wèi kè níng dì

这句话大意是:”癸丑,幸太尉克宁第。

shí èr yuè bǐng yín yǐ dà lǐ zhèng yí là yàn gǒng wèi gāo lí shēng rì shǐ

这句话大意是:十二月丙寅,以大理正移剌彦拱为高丽生日使。

yǐ hài shàng bù yù

这句话大意是:乙亥,上不豫。

gēng chén shè tiān xià

这句话大意是:庚辰,赦天下。

yǐ yǒu zhào huáng tài sūn jǐng shè zhèng jū qìng hé diàn dōng wǔ

这句话大意是:乙酉,诏皇太孙景摄政,居庆和殿东庑。

bǐng xū yǐ tài wèi zuǒ chéng xiàng tú dān kè níng wèi tài wèi jiān shàng shū lìng píng zhāng zhèng shì xiāng wèi shàng shū yòu xiāng yòu chéng zhāng rǔ lín wèi píng zhāng zhèng shì

现代白话:丙戌,以太尉、左丞相徒单克宁为太尉兼尚书令,平章政事襄为尚书右相,右丞张你霖为平章政事。

cān zhī zhèng shì wán yán pó lú huǒ ba yǐ hù bù shàng shū liú wěi wèi cān zhī zhèng shì

这句话大意是:参知政事完颜婆卢火罢,以户部尚书刘𬀩为参知政事。

wù zǐ zhào shàng shū lìng tú dān kè níng yòu chéng xiàng xiāng xiāng píng zhāng zhèng shì zhāng rǔ lín sù yú nèi diàn

现代白话:戊子,诏尚书令徒单克宁、右丞相相襄、平章政事张你霖宿于内殿。

èr shí jiǔ nián zhēng yuè rén chén shuò shàng dà jiàn bù néng shì cháo

这句话大意是:二十九年正月壬辰朔,上大渐,不能视朝。

zhào qiǎn sòng gāo lí xià hè zhèng dàn shǐ hái

这句话大意是:诏遣宋高丽、夏贺正旦使还。

guǐ sì shàng bēng yú fú ān diàn shòu liù shí qī

这句话大意是:癸巳,上崩于福安殿,寿六十七。

huáng tài sūn jí huáng dì wèi

这句话大意是:皇太孙即皇帝位。

jǐ hài bìn yú dà ān diàn

这句话大意是:己亥,殡于大安殿。

sān yuè xīn mǎo shuò shàng zūn shì yuē guāng tiān xīng yùn wén dé wǔ gōng shèng míng rén xiào huáng dì miào hào shì zōng

这句话大意是:三月辛卯朔,上尊谥曰光天兴运文德武功圣明仁孝皇帝,庙号世宗。

sì yuè yǐ yǒu zàng xìng líng

这句话大意是:四月乙酉,葬兴陵。

zàn yuē shì zōng zhī lì suī yóu quàn jìn rán tiān mìng rén xīn zhī suǒ guī suī gǔ shèng xián zhī jūn yì bù néng cí yě

这句话大意是:赞曰:世宗之立,虽由劝进,然天命人心之所归,虽古圣贤之君,亦不能辞也。

gài zì tài zǔ yǐ lái hǎi nèi yòng bīng níng suì wú jǐ

这句话大意是:盖自太祖以来,海内用兵,宁岁无几。

zhòng yǐ hǎi líng wú dào fù yì fán xīng dào zéi mǎn yě bīng jiǎ bìng qǐ wàn xìng pàn pàn guó nèi sāo rán lǎo wú liú yǎng zhī dīng yòu wú gù fù zhī ài diān wēi chóu kùn dài jìn zhāo xī

这句话大意是:重以海陵无道,赋役繁兴,盗贼满野,兵甲并起,万姓盼盼,国内骚然,老无留养之丁,幼无顾复之爱,颠危愁困,待尽朝夕。

shì zōng jiǔ diǎn wài jùn míng huò luàn zhī gù zhī lì zhì zhī dé shī

这句话大意是:世宗久典外郡,明祸乱之故,知吏治之得失。

jí wèi wǔ zài ér nán běi jiǎng hǎo yǔ mín xiū xī

这句话大意是:即位五载,而南北讲好,与民休息。

yú shì gōng jié jiǎn chóng xiào dì xìn shǎng fá zhòng nóng sāng shèn shǒu lìng zhī xuǎn yán lián chá zhī zé què rèn de jìng fēn guó zhī qǐng jù zhào wèi chǒng jùn xiàn zhī xiàn zī zī wèi zhì yè yǐ jì rì kě wèi de wèi jūn zhī dào yǐ

现代白话:于是躬节俭,崇孝弟,信赏罚,重农桑,慎守令之选,严廉察之责,却任得敬分国之请,拒赵位宠郡县之献,孳孳为治,夜以继日,可谓得为君之道了!

dāng cǐ zhī shí qún chén shǒu zhí shàng xià xiāng ān jiā jǐ rén zú cāng lǐn yǒu yú xíng bù suì duàn sǐ zuì huò shí qī rén huò èr shí rén hào chēng xiǎo yáo shùn cǐ qí xiào yàn yě

这句话大意是:当此之时,群臣守职,上下相安,家给人足,仓廪有余,刑部岁断死罪,或十七人,或二十人,号称“小尧舜”,此其效验也。

rán jǔ xián zhī jí qiú yán zhī qiè bù jué yú xùn cí ér qún chén tōu ān gǒu lù bù néng jiāng shùn qí měi yǐ dǐ dà shùn xī zāi

现代白话:然举贤之急,求言之切,不绝于训辞,而群臣偷安苟禄,不能将顺其美,以底大顺,惜啊!

✦ You read 本纪·卷八

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.