文心雕龙 · 刘勰 · Chapter 20 of 50

檄移

PinyinModern Translation
Size

zhèn léi shǐ yú yào diàn chū shī xiān hu wēi shēng

震耳的雷声始于耀眼的闪电,出兵作战先要张扬声威。

gù guān diàn ér jù léi zhuàng tīng shēng ér jù bīng wēi

所以看到闪电就害怕雷声的猛烈,听到声势就畏惧军队的威力。

bīng xiān hu shēng qí lái yǐ jiǔ

用兵先要张扬声势,这种做法由来已久。

xī yǒu yú shǐ jiè yú guó xià hòu chū shì yú jūn yīn shì jūn mén zhī wài zhōu jiāng jiāo rèn ér shì zhī

从前虞舜开始在国中告诫,夏禹最初在军中宣誓,商汤在军营门外誓师,周武王在两军交锋前誓师。

gù zhī dì shì jiè bīng sān wáng shì shī xuān xùn wǒ zhòng wèi jí dí rén yě

由此可知,五帝时代告诫军队,夏商周三代誓师,都是对自己的军队进行宣传教育,还没有针对敌人。

zhì zhōu mù xī zhēng jì gōng móu fù chēng gǔ yǒu wēi ràng zhī lìng lìng yǒu wén gào zhī cí jí xí zhī běn yuán yě

到周穆王西征时,祭公谋父说“古代有威严谴责的命令,有告诫对方的文辞”,这就是檄文的源头。

jí chūn qiū zhēng fá zì zhū hóu chū jù dí fú fú gù bīng chū xū míng

到了春秋时期,征伐之事由诸侯发起,因担心敌人不屈服,所以出兵必须师出有名。

zhèn cǐ wēi fēng bào bǐ hūn luàn liú xiàn gōng zhī suǒ wèi gào zhī yǐ wén cí dǒng zhī yǐ wǔ shī zhě yě

以此振奋威风,揭露对方的昏乱,正如刘献公所说的‘用文辞来宣告,用军队来督责’。

qí huán zhēng chu jí bāo máo zhī quē

齐桓公征讨楚国,责问其不向周天子进贡苞茅的过失;

jìn lì fá qín zé jī gào zhī fén

晋厉公讨伐秦国,谴责其焚烧箕、郜两地的罪行。

guǎn zhòng lǚ xiāng fèng cí xiān lù xiáng qí yì yì jí jīn zhī xí wén

管仲、吕相,奉命先行传达文辞,详述征伐的理由,这就是当今檄文的雏形。

jì hu zhàn guó shǐ chēng wéi xí

到了战国时期,才开始正式称为‘檄’。

xí zhě jiǎo yě

檄文,就是明白昭告的意思。

xuān lù yú wài jiǎo rán míng bái yě

公开宣示于外,清楚明白。

zhāng yí xí chu shū yǐ chǐ èr míng bái zhī wén huò chēng lù bù

张仪的《檄楚》,写在一尺二寸的简牍上,是明白晓畅的文字,有时也称为露布。

lù bù zhě gài lù bǎn bù fēng bō zhū shì tīng yě

露布,大概是指不加封缄的文书,公之于众。

fu bīng yǐ dìng luàn mò gǎn zì zhuān tiān zǐ qīn róng zé chēng gōng xíng tiān fá

用兵是为了平定祸乱,不敢擅自专断,天子亲自出征,就称为“恭行天罚”;

zhū hóu yù shī zé yún sù jiāng wáng zhū

诸侯统率军队,则说“肃将王诛”。

gù fēn kǔn tuī gǔ fèng cí fá zuì fēi wéi zhì guǒ wèi yì yì qiě lì cí wèi wǔ

因此授予将帅兵权,奉命讨伐有罪之人,不仅要有果敢坚毅的行动,也要用严厉的言辞来彰显武力。

shǐ shēng rú chōng fēng suǒ jī qì shì chán qiāng suǒ sǎo fèn qí wǔ nù zǒng qí zuì rén zhēng qí è rěn zhī shí xiǎn qí guàn yíng zhī shù yáo jiān guǐ zhī dǎn dìng xìn shèn zhī xīn shǐ bǎi chǐ zhī chōng cuī shé yú zhǐ shū

让檄文的声音如同狂风冲击,气势好似彗星扫荡,激发将士的愤怒,汇集罪人的恶行,揭露他们恶贯满盈的时机,昭示他们罪行满盈的数目,动摇奸邪之徒的胆量,坚定诚信谨慎者的决心,使百尺高的战车,在咫尺檄文前摧折;

wàn zhì zhī chéng diān zhuì yú yī xí zhě yě

万仞高的城墙,在一纸檄文下崩塌。

guān wěi áo zhī xí wáng xīn bù qí sān nì wén bù diāo shì ér yì qiē shì míng lǒng yòu wén shì de xí zhī tǐ yǐ

看隗嚣讨伐新朝的檄文,列举王莽三条悖逆之罪,文字不加雕饰,但意义恳切、事实清楚,陇右的文士,掌握了檄文的体制了!

chén lín zhī xí yù zhōu zhuàng yǒu gǔ gěng

陈琳的《为袁绍檄豫州》,文辞雄壮而有骨力;

suī jiān yān xié yǎng zhāng shí tài shèn fā qiū mō jīn wū guò qí nüè rán kàng cí shū xìn jiǎo rán lù gǔ gǎn yǐ yīng cáo gōng zhī fēng xìng zāi miǎn yuán dǎng zhī lù yě

虽然骂曹操是宦官养子,事实揭露得太过分;说曹操设发丘中郎将、摸金校尉盗墓,诬蔑超过了实际暴行,然而用刚直的言辞书写罪过,明白地揭露本质,敢于触犯曹操的锋芒,幸运地免于作为袁绍党羽而被杀。

zhōng huì xí shǔ zhēng yàn shén míng

钟会讨伐蜀汉的檄文,证据确凿;

huán wēn xí hú guān xìn yóu qiè bìng zhuàng bǐ yě

桓温讨伐胡人的檄文,观察时机尤为迫切,都是雄健有力的文章。

fán xí zhī dà tǐ huò shù cǐ xiū míng huò xù bǐ kē nüè

檄文的基本要点,要么宣扬己方的美好清明,要么叙述对方的残暴苛刻。

zhǐ tiān shí shěn rén shì suàn qiáng ruò jiǎo quán shì biāo shī guī yú qián yàn xuán pán jiàn yú yǐ rán suī běn guó xìn shí cān bīng zhà

指明天时,审察人事,衡量强弱,较量权势,用过去的经验作为占卜的参照,以历史的教训作为镜子,虽然立足于国家的信义,实际上也掺杂着兵家的诡诈。

jué guǐ yǐ chí zhǐ wěi yè yǐ téng shuō

用诡诈的手段传达旨意,以华丽的言辞宣扬主张。

fán cǐ zhòng tiáo mò zhī huò wéi zhě yě

所有这些要点,都是不可违背的。

gù qí zhí yì yáng cí wu zài gāng jiàn

因此,确立主旨、运用文辞,务必追求刚劲有力。

chā yǔ yǐ shì xùn bù kě shǐ cí huǎn

插上羽毛表示紧急,不能让文辞迟缓;

lù bǎn yǐ xuān zhòng bù kě shǐ yì yǐn

公开张贴以晓谕大众,不能让主旨隐晦。

bì shì zhāo ér lǐ biàn qì shèng ér cí duàn cǐ qí yào yě

必须事实清楚、道理明晰,气势充沛而文辞果断,这是关键所在。

ruò qǔ qù mì qiǎo wú suǒ qǔ cái yǐ

如果追求曲折隐晦、细密精巧,就没什么可取之处了。

yòu zhōu jùn zhēng lì yì chēng wèi xí gù míng jǔ zhī yì yě

此外,州郡征召官吏的文书,也称为檄文,这原本是公开举荐的意思。

yí zhě yì yě yí fēng yì sú lìng wǎng ér mín suí zhě yě

所谓“移”,就是改变的意思,指转移风气、改变习俗,使政令推行而民众跟随。

xiàng rú zhī nán shǔ lǎo wén xiǎo ér yù bó yǒu yí xí zhī gǔ yān

司马相如的《难蜀父老》,文辞晓畅而比喻广博,具有移文的骨干特点。

jí liú xīn zhī yí tài cháng cí gāng ér yì biàn wén yí zhī shǒu yě

到了刘歆的《移太常书》,言辞刚健而义理明晰,是文移中的首篇佳作;

lù jī zhī yí bǎi guān yán yuē ér shì xiǎn wǔ yí zhī yào zhě yě

陆机的《移百官文》,语言简练而叙事清楚,是武移中的重要作品。

gù xí yí wèi yòng shì jiān wén wǔ

所以檄文和移文的功用,兼涉文武两个方面;

qí zài jīn gé zé nì dǎng yòng xí shùn mìng zī yí

在军事行动中,对叛逆的势力使用檄文,对顺从的部众则借助移文;

suǒ yǐ xǐ zhuó mín xīn jiān tóng fú qì yì yòng xiǎo yì ér tǐ yì dà tóng yǔ xí cēn wǔ gù bù zhòng lùn yě

因此洗涤民众的心灵,使信念如符契般牢固,意图略有差异,但根本道理大体相同,与檄文相互参照,所以不再重复论述。

zàn yuē

赞语说:

sān qū chí wǎng jiǔ fá xiān huà

三次驱赶放松罗网,九次征伐先以言辞警告。

pán jiàn jí xiōng shī guī chéng bài

腰带上的镜子预示吉凶,蓍草龟甲占卜成败。

cuī yā jīng ní dǐ luò fēng chài

摧毁压制如鲸鲵般的强敌,打击扫除如蜂虿般的小人。

yí fēng yì sú cǎo yǎn fēng mài

改变风气和习俗,如草随风倒般迅速推行。

✦ You read 檄移

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.