史记 · 司马迁 · Chapter 110 of 130

七十列传·匈奴列传

PinyinModern Translation
Size

xiōng nú qí xiān zǔ xià hòu shì zhī miáo yì yě yuē chún wéi

匈奴人的祖先,是夏朝君主的后代,名叫淳维。

táng yú yǐ shàng yǒu shān róng xiǎn yǔn xūn yù jū yú běi mán suí xù mù ér zhuǎn yí

在唐尧、虞舜以前,有山戎、猃狁、荤粥等部落,生活在北方蛮荒之地,随着放牧牲畜而迁移。

qí chù zhī suǒ duō zé mǎ niú yáng qí qí chù zé tuó yǐ lǘ luó jué tí táo tú tuó xí

他们饲养的牲畜主要是马、牛、羊,珍奇的牲畜则有骆驼、驴、骡子、骏马、野马和一种青色的马。

zhú shuǐ cǎo qiān xǐ wú chéng guō cháng chǔ gēng tián zhī yè rán yì gè yǒu fèn de

他们追逐水草而迁徙,没有固定的城池和农耕生活,但各自也有划分的领地。

wú wén shū yǐ yán yǔ wèi yuē shù

没有文字记录,靠口头约定来约束行为。

r néng qí yáng yǐn gōng shè niǎo shǔ

小孩就能骑羊,拉弓射鸟和老鼠;

shào zhǎng zé shè hú tù yòng wèi shí

稍大一点就射狐狸和兔子,作为食物。

shì lì néng guàn gōng jǐn wèi jiǎ qí

男子力气能拉开弓的,都成为披甲的骑兵。

qí sú kuān zé suí chù yīn shè liè qín shòu wéi shēng yè jí zé rén xí zhàn gōng yǐ qīn fá qí tiān xìng yě

他们的习俗是,平时就随着牲畜游牧,靠射猎禽兽为生;遇到紧急情况,人们就练习作战攻伐,这是他们的天性。

qí cháng bīng zé gōng shǐ duǎn bīng zé dāo chán

他们的长兵器是弓箭,短兵器是刀和矛。

lì zé jìn bù lì zé tuì bù xiū dùn zǒu

形势有利就进攻,不利就撤退,不以逃跑为耻。

gǒu lì suǒ zài bù zhī lǐ yì

只要有利可图,就不懂得礼义。

zì jūn wáng yǐ xià xián shí chù ròu yī qí pí gé bèi zhān qiú

从君王以下,都吃牲畜的肉,穿兽皮做的衣服,披着毛毡和皮裘。

zhuàng zhě shí féi měi lǎo zhě shí qí yú

强壮的人吃肥美的食物,老年人吃剩下的。

guì zhuàng jiàn jiàn lǎo ruò

他们看重强壮健康的人,轻视年老体弱的人。

fù sǐ qī qí hòu mǔ

父亲死了,儿子就娶后母为妻;

xiōng dì sǐ jiē qǔ qí qī qī zhī

兄弟死了,其他兄弟就娶他们的妻子。

qí sú yǒu míng bù huì ér wú xìng zì

他们的习俗是,人有名字但不避讳,没有姓氏。

xià dào shuāi ér gōng liú shī qí jì guān biàn yú xī róng yì yú bīn

夏朝衰落后,公刘失去了农官的职位,在西戎地区改变习俗,在豳地建立城邑。

qí hòu sān bǎi yǒu yú suì róng dí gōng dài wáng dǎn fù dǎn fù wáng zǒu qí xià ér bīn rén xī cóng dǎn fù ér yì yān zuò zhōu

之后三百多年,戎狄攻打大王亶父,亶父逃到岐山下,豳地的人都跟随亶父在那里建城,这就是周朝的开始。

qí hòu bǎi yǒu yú suì zhōu xī bó chāng fá quǎn yí shì

之后一百多年,周文王姬昌讨伐畎夷部落。

hòu shí yǒu yú nián wǔ wáng fá zhòu ér yíng luò yì fù jū yú fēng hào fàng zhú róng yí jīng luò zhī běi yǐ shí rù gòng mìng yuē huāng fú

又过了十多年,周武王讨伐商纣王,营建洛邑,又回到丰镐居住,把戎夷驱逐到泾水、洛水以北,让他们按时进贡,称为“荒服”。

qí hòu èr bǎi yǒu yú nián zhōu dào shuāi ér mù wáng fá quǎn róng de sì bái láng sì bái lù yǐ guī

之后二百多年,周朝衰落,周穆王讨伐犬戎,得到了四只白狼和四只白鹿回来。

zì shì zhī hòu huāng fú bù zhì

从此以后,荒服地区的部落就不再前来朝贡了。

wū shì zhōu suì zuò fǔ xíng zhī pì

于是周穆王制定了《甫刑》这部法律。

mù wáng zhī hòu èr bǎi yǒu yú nián zhōu yōu wáng yòng chǒng jī bāo sì zhī gù yǔ shēn hóu yǒu què

周穆王之后两百多年,周幽王因为宠爱妃子褒姒,与申侯产生了矛盾。

shēn hóu nù ér yǔ quǎn róng gòng gōng shā zhōu yōu wáng yú lí shān zhī xià suì qǔ zhōu zhī jiāo huò ér jū yú jīng wèi zhī jiān qīn bào zhōng guó

申侯一怒之下联合犬戎在骊山脚下攻杀了周幽王,随后夺取了周朝的焦获地区,并定居在泾河与渭河之间,侵扰中原各国。

qín xiāng gōng jiù zhōu wū shì zhōu píng wáng qù fēng hào ér dōng xǐ luò yì

秦襄公出兵救援周朝,于是周平王离开丰镐,向东迁都到洛邑。

dàng shì zhī shí qín xiāng gōng fá róng zhì qí shǐ liè wéi zhū hóu

就在这个时候,秦襄公讨伐西戎打到岐山一带,开始被列为诸侯。

shì hòu liù shí yǒu wǔ nián ér shān róng yuè yàn ér fá qí qí lí gōng yǔ zhàn yú qí jiāo

这之后六十五年,山戎越过燕国攻打齐国,齐厘公在齐国郊外与他们交战。

qí hòu sì shí sì nián ér shān róng fá yàn

再往后四十四年,山戎又攻打燕国。

yàn gào jí yú qí qí huán gōng běi fá shān róng shān róng zǒu

燕国向齐国告急,齐桓公北伐山戎,山戎败逃。

qí hòu èr shí yǒu yú nián ér róng dí zhì luò yì fá zhōu xiāng wáng xiāng wáng bēn yú zhèng zhī fàn yì

此后二十多年,戎狄打到洛邑,攻打周襄王,周襄王逃到郑国的泛邑。

chū zhōu xiāng wáng yù fá zhèng gù qǔ róng dí nǚ wèi hòu yǔ róng dí bīng gòng fá zhèng

起初,周襄王想攻打郑国,所以娶了戎狄女子为王后,联合戎狄军队一起伐郑。

yǐ ér chù dí hòu dí hòu yuàn ér xiāng wáng hòu mǔ yuē huì hòu yǒu zi zi dài yù lì zhī wū shì huì hòu yǔ dí hòu zi dài wèi nèi yìng kāi róng dí róng dí yǐ gù de rù pò zhú zhōu xiāng wáng ér lì zi dài wèi tiān zǐ

后来废黜了狄后,狄后心怀怨恨,而周襄王的继母惠后,有个儿子叫子带,想立他为王,于是惠后与狄后、子带里应外合,引戎狄入城,戎狄因此得以攻入,赶走周襄王,立子带为天子。

wū shì róng dí huò jū yú lù hún dōng zhì wū wèi qīn dào bào nüè zhōng guó

于是戎狄有的定居在陆浑,向东到达卫国,侵扰劫掠中原各国。

zhōng guó jí zhī gù shī rén gē zhī yuē róng dí shì yīng báo fá xiǎn yǔn zhì wū dà yuán chū yú bāng bāng chéng bǐ shuò fāng

中原各国痛恨他们,所以诗人作诗歌唱道:“戎狄是应”,“讨伐猃狁,直抵太原”,“战车隆隆,筑城北方”。

zhōu xiāng wáng jì jū wài sì nián nǎi shǐ shǐ gào jí yú jìn

周襄王在外流亡四年后,才派使者向晋国告急求救。

jìn wén gōng chū lì yù xiū bà yè nǎi xīng shī fá zhú róng zhái zhū zi dài yíng nèi zhōu xiāng wáng jū yú luò yì

晋文公刚即位,想建立霸业,于是发兵驱逐戎狄,诛杀子带,迎接周襄王回国,让他住在洛邑。

dàng shì zhī shí qín jìn wèi qiáng guó

那个时候,秦国和晋国是强国。

jìn wén gōng ràng róng zhái jū yú hé xī luò zhī jiān hào yuē chì zhái bái zhái

晋文公击退戎狄,戎狄定居在黄河以西、洛水之间,称为赤狄、白狄。

qín mù gōng de yóu yú xī róng bā guó fú wū qín gù zì lǒng yǐ xī yǒu mián zhū gǔn róng dí róng zhī róng qí liáng shān jīng qī zhī běi yǒu yì qú dà lì wū shì qú yǎn zhī róng

秦穆公得到由余的辅佐,西戎八国归服秦国,所以从陇山以西有绵诸、绲戎、翟、镕等戎族,岐山、梁山、泾水、漆水以北有义渠、大荔、乌氏、朐衍等戎族。

ér jìn běi yǒu lín hú lóu fán zhī róng yàn běi yǒu dōng hú shān róng

而晋国北面有林胡、楼烦等戎族,燕国北面有东胡、山戎。

gè fēn sǎn jū xī gǔ zì yǒu jūn zhǎng wǎng wǎng ér jù zhě bǎi yǒu yú róng rán mò néng xiāng yī

他们各自分散居住在山谷中,都有自己的首领,零零散散聚集的戎族部落有一百多个,但无法统一起来。

zì shì zhī hòu bǎi yǒu yú nián jìn dào gōng shǐ wèi jiàng hé róng dí róng zhái cháo jìn

这之后一百多年,晋悼公派魏绛与戎狄讲和,戎狄朝见晋国。

hòu bǎi yǒu yú nián zhào xiāng zi yú gōu zhù ér pò bìng dài yǐ lín hú mò

又过了一百多年,赵襄子越过句注山,攻破并吞并代地,进而逼近胡貉地区。

qí hòu jì yǔ hán wèi gòng miè zhì bó fēn jìn de ér yǒu zhī zé zhào yǒu dài gōu zhù zhī běi wèi yǒu hé xī shàng jùn yǐ yǔ róng jiè biān

后来赵、魏、韩三家联合灭掉智伯,瓜分晋国土地,于是赵国拥有代地、句注山以北地区,魏国拥有河西、上郡,与戎族接壤为界。

qí hòu yì qú zhī róng zhù chéng guō yǐ zì shǒu ér qín shāo cán shí zhì wū huì wáng suì bá yì qú èr shí wǔ chéng

后来义渠戎族修筑城郭来自守,而秦国逐渐蚕食,到秦惠王时,终于攻占了义渠的二十五座城池。

huì wáng jī wèi wèi jǐn rù xī hé jí shàng jùn yú qín

魏惠王攻打魏国,魏国被迫将西河和上郡全部割让给秦国。

qín zhāo wáng shí yì qú róng wáng yǔ xuān tài hòu luàn yǒu èr zi

秦昭王在位时,义渠戎王与宣太后私通,生下了两个儿子。

xuān tài hòu zhà ér shā yì qú róng wáng wū gān quán suì qǐ bīng fá cán yì qú

宣太后设计在甘泉宫诱杀义渠戎王,随后发兵攻灭义渠。

wū shì qín yǒu lǒng xī běi dì shàng jùn zhù cháng chéng yǐ jù hú

从此秦国拥有了陇西、北地、上郡,并修筑长城来抵御胡人。

ér zhào wǔ líng wáng yì biàn sú hú fú xí qí shè běi pò lín hú lóu fán

与此同时,赵武灵王也改变习俗,改穿胡人服装,学习骑马射箭,向北击败了林胡和楼烦。

zhù cháng chéng zì dài bìng yīn shān xià zhì gāo quē wèi sāi

他修筑长城,从代地沿着阴山脚下,一直延伸到高阙作为关塞。

ér zhì yún zhōng yàn mén dài jùn

并设置了云中、雁门、代郡。

qí hòu yàn yǒu xián jiāng qín kāi wèi zhì wū hú hú shén xìn zhī

后来燕国有一位贤能的将领叫秦开,曾作为人质留在胡人那里,胡人非常信任他。

guī ér xí pò zǒu dōng hú dōng hú què qiān yú lǐ

他回国后率军突袭并赶走了东胡,东胡后退了一千多里。

yǔ jīng kē cì qín wáng qín wǔ yáng zhě kāi zhī sūn yě

与荆轲一同刺杀秦王的秦舞阳,就是秦开的孙子。

yàn yì zhù cháng chéng zì zào yáng zhì xiāng píng

燕国也修筑了长城,从造阳延伸到襄平。

zhì shàng gǔ yú yáng yòu běi píng liáo xī liáo dōng jùn yǐ jù hú

设置了上谷、渔阳、右北平、辽西、辽东等郡来抵御胡人。

dàng shì zhī shí guàn dài zhàn guó qī ér sān guó biān wū xiōng nú

那个时候,中原有七个文明国家,其中三个与匈奴接壤。

qí hòu zhào jiāng li mù shí xiōng nú bù gǎn rù zhào biān

后来赵国将领李牧镇守边境时,匈奴不敢侵犯赵国边界。

hòu qín miè liù guó ér shǐ huáng dì shǐ méng tián jiāng shí wàn zhī zhòng běi jī hú xī shōu hé nán de

之后秦国灭亡六国,秦始皇派蒙恬率领十万大军北上攻打胡人,全部收复了黄河以南地区。

yīn hé wèi sāi zhù sì shí sì xiàn chéng lín hé xǐ shì shù yǐ chōng zhī

凭借黄河作为屏障,修筑了四十四座县城靠近黄河,迁徙罪犯和戍卒去充实这些地方。

ér tōng zhí dào zì jiǔ yuán zhì yún yáng yīn biān shān xiǎn chán xī gǔ kě shàn zhě zhì zhī qǐ lín táo zhì liáo dōng wàn yú lǐ

并修建了直道,从九原到云阳,沿着边境险峻的山岭和溪谷可以修缮的地方都进行了治理,从临洮到辽东长达一万多里。

yòu dù hé jù yáng shān běi jiǎ zhōng

又渡过黄河占据了阳山和北假地区。

dàng shì zhī shí dōng hú qiáng ér ròu zhī shèng

那个时候,东胡强大而月氏兴盛。

xiōng nú chán yú yuē tóu màn tóu màn bù shèng qín běi xǐ

匈奴的单于名叫头曼,头曼打不过秦国,向北迁徙。

shí yú nián ér méng tián sǐ zhū hóu pàn qín zhōng guó rǎo luàn zhū qín suǒ xǐ shì shù biān zhě jiē fù qù wū shì xiōng nú de kuān fù shāo dù hé nán yǔ zhōng guó jiè wū gù sāi

十多年后蒙恬去世,诸侯反叛秦国,中原陷入混乱,那些被秦国迁徙去戍守边境的人都纷纷离开,于是匈奴压力减轻,又逐渐渡过黄河以南,与中原以旧日的关塞为界。

chán yú yǒu tài zǐ míng mò dú

单于有个太子名叫冒顿。

hòu yǒu suǒ ài yān zhī shēng shǎo zǐ ér chán yú yù fèi mò dú ér lì shǎo zǐ nǎi shǐ mò dú zhì wū ròu zhī

后来单于有了宠爱的阏氏,生下了小儿子,单于想废掉冒顿改立小儿子,于是派冒顿到月氏做人质。

mò dú jì zhì wū ròu zhī ér tóu màn jí jī ròu zhī

冒顿在月氏做人质期间,头曼却突然猛烈攻打月氏。

ròu zhī yù shā mò dú mò dú dào qí shàn mǎ qí zhī wáng guī

月氏人想杀冒顿,冒顿偷了他们的一匹好马,骑着逃了回来。

tóu màn yǐ wéi zhuàng lìng jiāng wàn qí

头曼认为他很勇猛,让他统领一万骑兵。

mò dú nǎi zuò wéi míng dí xí lè qí qí shè lìng yuē míng dí suǒ shè ér bù xī shè zhě zhǎn zhī

冒顿于是制作了响箭,训练他的骑兵射箭,下令说:“响箭射向哪里而不全部跟着射的人,就处死他。

xíng liè niǎo shòu yǒu bù shè míng dí suǒ shè zhě zhé zhǎn zhī

”外出打猎时,有没跟着响箭射向目标的人,就立刻处死。

yǐ ér mò dú yǐ míng dí zì shè qí shàn mǎ zuǒ yòu huò bù gǎn shè zhě mò dú lì zhǎn bù shè shàn mǎ zhě

不久,冒顿用响箭射向自己的好马,左右侍从中有人不敢射,冒顿立即处死了不射好马的人。

jū qǐng zhī fù yǐ míng dí zì shè qí ài qī zuǒ yòu huò pō kǒng bù gǎn shè mò dú yòu fù zhǎn zhī

过了一段时间,他又用响箭射向自己心爱的妻子,左右侍从非常害怕,不敢射,冒顿又处死了他们。

jū qǐng zhī mò dú chū liè yǐ míng dí shè chán yú shàn mǎ zuǒ yòu jiē shè zhī

又过了一段时间,冒顿外出打猎,用响箭射向单于的好马,左右侍从都跟着射了。

wū shì mò dú zhī qí zuǒ yòu jiē kě yòng

于是冒顿知道他的左右侍从都可以使用了。

cóng qí fù chán yú tóu màn liè yǐ míng dí shè tóu màn qí zuǒ yòu yì jiē suí míng dí ér shè shā chán yú tóu màn suì jǐn zhū qí hòu mǔ yǔ dì jí dà chén bù tīng cóng zhě

跟随他的父亲单于头曼打猎时,用响箭射向头曼,他的左右侍从也都跟着响箭射杀了单于头曼,接着把后母、弟弟以及不服从的大臣全部杀掉。

mò dú zì lì wèi chán yú

冒顿自立为单于。

mò dú jì lì shì shí dōng hú qiáng shèng wén mò dú shā fù zì lì nǎi shǐ shǐ wèi mò dú yù de tóu màn shí yǒu qiān lǐ mǎ

冒顿即位后,这时东胡强大兴盛,听说冒顿杀父自立,就派使者对冒顿说,想要头曼时期拥有的千里马。

mò dú wèn qún chén qún chén jiē yuē qiān lǐ mǎ xiōng nú bǎo mǎ yě wù yǔ

冒顿询问群臣,群臣都说:“千里马是匈奴的宝马,不能给。

mò dú yuē nài hé yú rén lín guó ér ài yī mǎ hu

”冒顿说:“怎么能因为爱惜一匹马而得罪邻国呢?

suì yǔ zhī qiān lǐ mǎ

”于是把千里马给了东胡。

jū qǐng zhī dōng hú yǐ wéi mò dú wèi zhī nǎi shǐ shǐ wèi mò dú yù de chán yú yī yān zhī

过了一段时间,东胡以为冒顿害怕他们,又派使者对冒顿说,想要单于的一位阏氏(妻子)。

mò dú fù wèn zuǒ yòu zuǒ yòu jiē nù yuē dōng hú wú dào nǎi qiú yān zhī

冒顿又问左右侍从,左右侍从都愤怒地说:“东胡不讲道理,竟然索要阏氏!

qǐng jī zhī

请出兵攻打他们。

mò dú yuē nài hé yú rén lín guó ài yī nǚ zǐ hu

”冒顿说:“怎么能因为爱惜一个女人而得罪邻国呢?

suì qǔ suǒ ài yān zhī yǔ dōng hú

”于是把自己喜爱的阏氏送给了东胡。

dōng hú wáng yù yì jiāo xi qīn

东胡王更加骄横,向西侵犯。

yǔ xiōng nú jiān zhōng yǒu qì dì mò jū qiān yú lǐ gè jū qí biān wèi ōu tuō

东胡与匈奴之间,有一片荒地,无人居住,方圆一千多里,双方各自在边界上设立哨所。

dōng hú shǐ shǐ wèi mò dú yuē xiōng nú suǒ yǔ wǒ jiè ōu tuō wài qì dì xiōng nú fēi néng zhì yě wú yù yǒu zhī

东胡派使者对冒顿说:“匈奴与我们边界哨所外的那片荒地,匈奴到不了,我们想要占有它。

mò dú wèn qún chén qún chén huò yuē cǐ qì dì yǔ zhī yì kě wù yǔ yì kě

”冒顿询问群臣,群臣有的说:“这是荒地,给也可以,不给也可以。

wū shì mò dú dà nù yuē de zhě guó zhī běn yě nài hé yǔ zhī

”于是冒顿大怒说:“土地是国家的根本,怎么能给他们!

zhū yán yǔ zhī zhě jiē zhǎn zhī

凡是说要把土地给东胡的人,一律处斩。

mò dú shàng mǎ lìng guó zhōng yǒu hòu zhě zhǎn suì dōng xí jī dōng hú

冒顿上马,下令国内如有行动迟缓者斩首,随即向东袭击东胡。

dōng hú chū qīng mò dú bù wéi bèi

东胡起初轻视冒顿,没有防备。

jí mò dú yǐ bīng zhì jī dà pò miè dōng hú wáng ér lǔ qí mín rén jí xù chǎn

等到冒顿率军到达,发动攻击,大败并消灭了东胡王,俘虏了东胡的百姓和牲畜财产。

jì guī xi jī zǒu ròu zhī nán bìng lóu fán bái yáng hé nán wáng

回来后,又向西击退月氏,向南吞并了楼烦、白羊河南王。

xī fù shōu qín suǒ shǐ méng tián suǒ duó xiōng nú de zhě yǔ hàn guān gù hé nán sāi zhì cháo fū shī suì qīn yàn dài

全部收复了秦朝将领蒙恬所夺取的匈奴土地,与汉朝以原先的河南边塞为界,直到朝那、肤施,于是侵犯燕、代地区。

shì shí hàn bīng yǔ xiàng yǔ xiāng jù zhōng guó ba wū bīng gé yǐ gù mò dú de zì qiáng kòng xián zhī shì sān shí yú wàn

这时汉军正与项羽对峙,中原疲于战乱,因此冒顿得以自强,拥有能拉弓射箭的战士三十多万人。

zì chún wéi yǐ zhì tóu màn qiān yǒu yú suì shí dà shí xiǎo bié sàn fēn lí shàng yǐ qí shì chuán bù kě de ér cì yún

从淳维到头曼一千多年,匈奴势力时大时小,分散离合,由来已久,他们的世代传承已无法按次序理清。

rán zhì mò dú ér xiōng nú zuì qiáng dà jǐn fú cóng běi yí ér nán yǔ zhōng guó wèi dí guó qí shì chuán guó guān hào nǎi kě de ér jì yún

但到了冒顿时期,匈奴最为强大,使北方各族全部归服,而与南方的中原王朝为敌国,这时他们的世系传承和官职名号才可以记录下来。

zhì zuǒ yòu xián wáng zuǒ yòu gǔ lí wáng zuǒ yòu dà jiàng zuǒ yòu dà dū wèi zuǒ yòu dà dāng hù zuǒ yòu gǔ dōu hòu

设置左右贤王,左右谷蠡王,左右大将,左右大都尉,左右大当户,左右骨都侯。

xiōng nú wèi xián yuē tú qí gù cháng yǐ tài zi wèi zuǒ tú qí wáng

匈奴称贤能为“屠耆”,所以通常让太子担任左屠耆王。

zì rú zuǒ yòu xián wáng yǐ xià zhì dāng hù dà zhě wàn qí xiǎo zhě shù qiān fán èr shí sì zhǎng lì hào yuē wàn qí

从左右贤王以下直到当户,大的统领万名骑兵,小的统领数千,共有二十四位首领,称号为“万骑”。

zhū dà chén jiē shì guān

各位大臣都是世袭官职。

hū yǎn shì lán shì qí hòu yǒu xū bo shì cǐ sān xìng qí guì zhǒng yě

呼衍氏,兰氏,后来还有须卜氏,这三姓是匈奴中的贵族。

zhū zuǒ fāng wáng jiāng jū dōng fāng zhí shàng gǔ yǐ wǎng zhě dōng jiē huì mò cháo xiǎn

各位左方的王和将领居住在东方,正对着上谷郡以东地区,东边与秽貉、朝鲜接壤;

yòu fāng wáng jiāng jū xī fāng zhí shàng jùn yǐ xī jiē ròu zhī dǐ qiāng

右方的王和将领居住在西方,正对着上郡以西,连接月氏、氐、羌;

ér chán yú zhī tíng zhí dài yún zhōng gè yǒu fèn de zhú shuǐ cǎo yí xǐ

而单于的宫廷正对着代郡、云中郡:各自有分管的领地,随着水草迁徙。

ér zuǒ yòu xián wáng zuǒ yòu gǔ lí wáng zuì wéi dà zuǒ yòu gǔ dōu hòu fǔ zhèng

而左右贤王、左右谷蠡王地位最高,左右骨都侯辅佐政事。

zhū èr shí sì zhǎng yì gè zì zhì qiān cháng bǎi cháng shí cháng bì xiǎo wáng xiāng fēng dū wèi dàng hù qiě qú zhī shǔ

各位二十四长也各自设置千长、百长、什长、裨小王、相、封都尉、当户、且渠等属官。

suì zhēng yuè zhū zhǎng xiǎo huì chán yú tíng cí

每年正月,各位首领在单于宫廷举行小会,祭祀。

wǔ yuè dà huì lóng chéng jì qí xiān tiān dì guǐ shén

五月,在茏城举行大会,祭祀祖先、天地、鬼神。

qiū mǎ féi dà huì dài lín kè xiào rén chù jì

秋天,马匹肥壮时,在蹛林举行大会,统计核查人口和牲畜数目。

qí fǎ bá rèn chǐ zhě sǐ zuò dào zhě mò rù qí jiā

他们的法律,拔刀出鞘一尺者处死,犯偷盗罪者没收其家产;

yǒu zuì xiǎo zhě yà dà zhě sǐ

罪行小的处以轧刑(碾压骨节),大的处死。

yù jiǔ zhě bù guò shí rì yī guó zhī qiú bù guò shù rén

案件审理时间最长不超过十天,全国在押的犯人只有几个。

ér chán yú cháo chū yíng bài rì zhī shǐ shēng xī bài yuè

而单于清晨走出营帐,朝拜初升的太阳,傍晚则拜月亮。

qí zuò zhǎng zuǒ ér běi xiāng

他们坐的时候,以左边为尊,面朝北方。

rì shàng wù jǐ

日子以戊己为上。

qí sòng sǐ yǒu guān guǒ jīn yín yī qiú ér wú fēng shù sāng fú

他们处理丧事,有棺椁、金银、衣物和皮裘,但不堆坟头、不种树木、不穿丧服;

jìn xìng chén qiè cóng sǐ zhě duō zhì shù qiān bǎi rén

受宠幸的臣子和侍妾陪葬的,多到有几千上百人。

jǔ shì ér hòu xīng yuè yuè shèng zhuàng zé gōng zhàn yuè kuī zé tuì bīng

准备打仗时,要先观察星月,如果月亮圆满就去进攻,月亮亏缺就退兵。

qí gōng zhàn zhǎn shǒu lǔ cì yī zhī jiǔ ér suǒ de lǔ huò yīn yǐ yǔ zhī dé rén yǐ wéi nú bì

他们打仗时,砍下敌人头颅或俘虏敌人就赏赐一杯酒,缴获的战利品也归个人所有,抓到的人就当作奴婢。

gù qí zhàn rén rén zì wèi qù lì shàn wèi yòu bīng yǐ mào dí

所以他们作战时,人人都为自己争取利益,擅长用诱兵来冲击敌人。

gù qí jiàn dí zé zhú lì rú niǎo zhī jí

因此他们见到敌人就追逐利益,像鸟群一样聚集;

qí kùn bài zé wǎ jiě yún sàn yǐ

一旦陷入困境或战败,就像云朵一样四散瓦解。

zhàn ér fú yú sǐ zhě jǐn de sǐ zhě jiā cái

战斗中能把阵亡者遗体运回的,可以拿走死者全部家产。

hòu běi fú hún yǔ qū shè dīng líng gé kūn xīn lí zhī guó

后来向北征服了浑庾、屈射、丁零、鬲昆、薪犁等国。

wū shì xiōng nú guì rén dà chén jiē fú yǐ mò dú chán yú wèi xián

于是匈奴的贵族和大臣都心服口服,认为冒顿单于很贤明。

shì shí hàn chū dìng zhōng guó xǐ hán wáng xìn wū dài dōu mǎ yì

这时汉朝刚刚平定中原,把韩王信迁到代地,建都马邑。

xiōng nú dà gōng wéi mǎ yì hán wáng xìn jiàng xiōng nú

匈奴大举进攻包围马邑,韩王信投降了匈奴。

xiōng nú de xìn yīn yǐn bīng nán yú gōu zhù gōng tài yuán zhì jìn yáng xià

匈奴得到韩王信后,就带兵向南越过句注山,攻打太原,一直打到晋阳城下。

gāo dì zì jiāng bīng wǎng jī zhī

汉高帝亲自率军前去迎击。

huì dōng dà hán yǔ xuě zú zhī duò zhǐ zhě shí èr sān wū shì mò dú xiáng bài zǒu yòu hàn bīng

正赶上冬天严寒下大雪,士兵冻掉手指的有十分之二三,于是冒顿假装败退,引诱汉军。

hàn bīng zhú jī mò dú mò dú nì qí jīng bīng jiàn qí léi ruò wū shì hàn xī bīng duō bù bīng sān shí èr wàn běi zhú zhī

汉军追击冒顿,冒顿隐藏起精锐部队,只露出老弱残兵,于是汉军出动全部兵力,多是步兵,共三十二万人,向北追击。

gāo dì xiān zhì píng chéng bù bīng wèi jìn dào mò dú zòng jīng bīng sì shí wàn qí wéi gāo dì wū bái dēng qī rì hàn bīng zhōng wài bù dé xiāng jiù xiǎng

高帝先到达平城,步兵还没全部赶到,冒顿出动四十万精锐骑兵把高帝包围在白登山,整整七天,汉军内外无法相互救援补给。

xiōng nú qí qí xī fāng jǐn bái mǎ dōng fāng jǐn qīng máng mǎ běi fāng jǐn wū lí mǎ nán fāng jǐn xīng mǎ

匈奴的骑兵,西边全是白马,东边全是青马,北边全是黑马,南边全是红马。

gāo dì nǎi shǐ shǐ jiān hòu yí yān zhī yān zhī nǎi wèi mò dú yuē liǎng zhǔ bù xiāng kùn

高帝就派使者暗中厚赠阏氏(单于的妻子),阏氏于是对冒顿说:“两位君主不应该互相为难。

jīn de hàn dì ér chán yú zhōng fēi néng jū zhī yě

如今就算得到汉朝的土地,单于终究也是住不惯的。

qiě hàn wáng yì yǒu shén chán yú chá zhī

况且汉王也有神灵护佑,请单于明察。”

mò dú yǔ hán wáng xìn zhī jiāng wáng huáng zhào lì qī ér huáng lì bīng yòu bù lái yí qí yǔ hàn yǒu móu yì qǔ yān zhī zhī yán nǎi jiě wéi zhī yī jiǎo

冒顿与韩王信的部将王黄、赵利约定会合,但王黄、赵利的军队迟迟未到,冒顿怀疑他们与汉朝有密谋,又听从了阏氏的建议,于是撤开包围圈的一角。

wū shì gāo dì lìng shì jiē chí mǎn fu shǐ wài xiāng cóng jiě jiǎo zhí chū jìng yǔ dà jūn hé ér mò dú suì yǐn bīng ér qù

于是汉高祖命令士兵们拉满弓弩、箭矢向外,从解围的缺口径直冲出,最终与大军会合,而冒顿便率军撤离了。

hàn yì yǐn bīng ér ba shǐ liú jìng jié hé qīn zhī yuē

汉朝也撤军返回,派刘敬去缔结和亲的盟约。

shì hòu hán wáng xìn wèi xiōng nú jiāng jí zhào lì wáng huáng děng shù bèi yuē qīn dào dài yún zhōng

此后韩王信成为匈奴将领,与赵利、王黄等人多次背弃约定,侵扰劫掠代郡、云中郡。

jū wú jǐ hé chén xī fǎn yòu yǔ hán xìn hé móu jī dài

没过多久,陈豨反叛,又与韩信合谋攻打代地。

hàn shǐ fán kuài wǎng jī zhī fù bá dài yàn mén yún zhōng jùn xiàn bù chū sài

汉朝派樊哙前去征讨,重新收复了代、雁门、云中等郡县,但未出边塞。

shì shí xiōng nú yǐ hàn jiāng zhòng wǎng jiàng gù mò dú cháng wǎng lái qīn dào dài de

当时匈奴因有汉朝将领率众投降,所以冒顿经常往来侵扰代地。

wū shì hàn huàn zhī gāo dì nǎi shǐ liú jìng fèng zōng shì nǚ gōng zhǔ wèi chán yú yān zhī suì fèng xiōng nú xù zēng jiǔ mǐ shí wù gè yǒu shù yuē wèi kūn dì yǐ hé qīn mò dú nǎi shǎo zhǐ

于是汉朝为此忧虑,汉高祖便派刘敬护送宗室女公主去做单于的阏氏,每年按定数向匈奴赠送丝绵、缯帛、酒、米等食物,约定结为兄弟以实行和亲,冒顿这才稍稍收敛。

hòu yàn wáng lú wǎn fǎn lǜ qí dǎng shù qiān rén jiàng xiōng nú wǎng lái kǔ shàng gǔ yǐ dōng

后来燕王卢绾反叛,率领其党羽数千人投降匈奴,往来侵扰上谷以东地区。

gāo zǔ bēng xiào huì lǚ tài hòu shí hàn chū dìng gù xiōng nú yǐ jiāo

汉高祖去世,孝惠帝、吕太后执政时期,汉朝刚刚安定,所以匈奴态度骄横。

mò dú nǎi wéi shū yí gāo hòu wàng yán

冒顿于是写信给高后,言语狂妄。

gāo hòu yù jī zhī zhū jiāng yuē yǐ gāo dì xián wǔ rán shàng kùn wū píng chéng

高后想要出兵攻打,将领们说:“凭高帝的贤明勇武,尚且被困在平城。”

wū shì gāo hòu nǎi zhǐ fù yǔ xiōng nú hé qīn

于是高后便作罢,再次与匈奴和亲。

zhì xiào wén dì chū lì fù xiū hé qīn zhī shì

到孝文帝刚即位时,又继续推行和亲之事。

qí sān nián wǔ yuè xiōng nú yòu xián wáng rù jū hé nán de qīn dào shàng jùn bǎo sāi mán yí shā lüè rén mín

文帝三年五月,匈奴右贤王进入并占据河南地区,侵扰劫掠上郡边塞的蛮夷,杀害掳掠百姓。

wū shì xiào wén dì zhào chéng xiàng guàn yīng fā chē qí bā wàn wǔ qiān yì gāo nú jī yòu xián wáng

于是孝文帝下诏命丞相灌婴调发八万五千车骑兵,前往高奴,攻打右贤王。

yòu xián wáng zǒu chū sāi

右贤王逃出边塞。

wén dì xìng tài yuán

文帝亲临太原。

shì shí jì běi wáng fǎn wén dì guī ba chéng xiàng jī hú zhī bīng

当时济北王反叛,文帝返回京城,撤回了丞相攻打匈奴的军队。

qí míng nián chán yú yí hàn shū yuē tiān suǒ lì xiōng nú dà chán yú jìng wèn huáng dì wú yàng

第二年,单于送信给汉朝说:“上天所立的匈奴大单于敬问皇帝安好。

qián shí huáng dì yán hé qīn shì chēng shū yì hé huān

先前皇帝谈及和亲之事,来信内容符合双方心意,彼此欢洽。

hàn biān lì qīn wǔ yòu xián wáng yòu xián wáng bù qǐng tīng hòu yì lú hóu nán shì děng jì yǔ hàn lì xiāng jù jué èr zhǔ zhī yuē lí xiōng dì zhī qīn

汉朝边境官吏侵辱右贤王,右贤王未向单于请示,听信后义卢侯难氏等人的计策,与汉朝官吏对抗,破坏了两国君主的盟约,离间了兄弟之情。

huáng dì ràng shū zài zhì fā shǐ yǐ shū bào bù lái hàn shǐ bù zhì hàn yǐ qí gù bù hé lín guó bù fù

皇帝两次来信责备,我方派遣使者携回信答复,使者未归,汉朝使者也不再来,汉朝因此与我们不和,邻国也不归附。

jīn yǐ xiǎo lì zhī bài yuē gù fá yòu xián wáng shǐ zhī xi qiú ròu zhī jī zhī

如今因为小吏破坏盟约的缘故,已惩罚右贤王,派他向西攻打月氏。”

yǐ tiān zhī fú lì zú liáng mǎ qiáng lì yǐ yí miè ròu zhī jǐn zhǎn shā jiàng xià zhī

托上天的福气,官吏士兵优秀,马匹强壮有力,因此消灭了月氏,把他们都斩杀或降服了。

dìng lóu lán wū sūn hū jiē jí qí páng èr shí liù guó jiē yǐ wéi xiōng nú

平定了楼兰、乌孙、呼揭以及周边的二十六个国家,都归入匈奴。

zhū yǐn gōng zhī mín bìng wèi yī jiā

所有拉弓射箭的部族,都合并为一家。

běi zhōu yǐ dìng yuán qǐn bīng xiū shì zú yǎng mǎ chú qián shì fù gù yuē yǐ ān biān mín yǐ yīng shǐ gǔ shǐ shǎo zhě de chéng qí zhǎng lǎo zhě ān qí chù shì shì píng lè

北方各州已经平定,希望停止战争,让士兵休息、养马,消除过去的恩怨,恢复旧有的盟约,以此安定边境百姓,顺应自古以来的传统,让年轻人能顺利成长,老年人能安享晚年,世世代代和平安乐。

wèi de huáng dì zhī zhì yě gù shǐ láng zhōng xì yú qiǎn fèng shū qǐng xiàn tuó tā yì pǐ qí mǎ èr pǐ jià èr sì

因为还不了解皇帝的心意,所以派郎中系雩浅带着书信前来请求,献上骆驼一匹,战马两匹,驾车用的马八匹。

huáng dì jí bù yù xiōng nú jìn sāi zé qiě zhào lì mín yuǎn shě

皇帝如果不希望匈奴靠近边塞,那就请下令让官吏百姓远离边塞居住。

shǐ zhě zhì jí qiǎn zhī

使者到了之后,请立即遣返。

yǐ liù yuè zhōng lái zhì xīn wàng zhī de

”在六月中旬到达了薪望这个地方。

shū zhì hàn yì jī yǔ hé qīn shú biàn

书信送到后,汉朝朝廷商议是出兵攻打还是和亲更有利。

gōng qīng jiē yuē chán yú xīn pò yuè shì chéng shèng bù kě jī

公卿大臣都说:“单于刚刚打败月氏,乘着胜利的势头,不能去攻打。

qiě de xiōng nú de zé lǔ fēi kě jū yě

而且就算得到匈奴的土地,都是盐碱地,不适合居住。

hé qīn shén biàn

和亲非常有利。

hàn xǔ zhī

”汉朝同意了。

xiào wén huáng dì qián liù nián hàn yí xiōng nú shū yuē huáng dì jìng wèn xiōng nú dà chán yú wú yàng

汉文帝前元六年,汉朝给匈奴回信说:“皇帝恭敬地问候匈奴大单于安好。

shǐ láng zhōng xì yú qiǎn yí zhèn shū yuē yòu xián wáng bù qǐng tīng hòu yì lú hóu nán shì děng jì jué èr zhǔ zhī yuē lí xiōng dì zhī qīn hàn yǐ gù bù hé lín guó bù fù

您派郎中系雩浅送来的信中说:‘右贤王没有请示,听从了后义卢侯难氏等人的计策,破坏了双方君主的盟约,离间了兄弟般的亲情,因此汉朝与匈奴不和,邻国也不归附。

jīn yǐ xiǎo lì bài yuē gù fá yòu xián wáng shǐ xi jī ròu zhī jǐn dìng zhī

现在因为小官破坏了盟约,所以惩罚右贤王,派他西去攻打月氏,完全平定了那里。

yuán qǐn bīng xiū shì zú yǎng mǎ chú qián shì fù gù yuē yǐ ān biān mín shǐ shǎo zhě de chéng qí zhǎng lǎo zhě ān qí chù shì shì píng lè

希望停止战争,让士兵休息、养马,消除过去的恩怨,恢复旧有的盟约,以此安定边境百姓,让年轻人能顺利成长,老年人能安享晚年,世世代代和平安乐。

zhèn shén jiā zhī cǐ gǔ shèng zhǔ zhī yì yě

’ 我非常赞赏,这是古代圣明君主的意愿。

hàn yǔ xiōng nú yuē wèi xiōng dì suǒ yǐ yí chán yú shén hòu

汉朝与匈奴结为兄弟,所以送给单于的礼物非常丰厚。

bèi yuē lí xiōng dì zhī qīn zhě cháng zài xiōng nú

违背盟约、离间兄弟亲情的,常常是匈奴一方。

rán yòu xián wáng shì yǐ zài shè qián chán yú wù shēn zhū

但右贤王的事情发生在赦免之前,请单于不要深究他的罪责。

chán yú ruò chēng shū yì míng gào zhū lì shǐ wú fù yuē yǒu xìn jìng rú chán yú shū

单于如果能按照信中的意思去做,明确告知各位官吏,让他们不要违背盟约,守信用,我会像单于信中所说那样恭敬对待。

shǐ zhě yán chán yú zì jiāng fá guó yǒu gōng shén kǔ bīng shì

使者说单于亲自率军征伐别国立下功劳,非常辛苦于战事。

fú xiù jiā qǐ yī xiù jiā cháng rú jǐn jiā páo gè yī bǐ yú yī huáng jīn shì jù dài yī huáng jīn xū pī yī xiù shí pǐ jǐn sān shí pǐ chì tí lǜ zēng gè sì shí pǐ shǐ zhōng dài fū yì yè zhě lìng jiān yí chán yú

特赐绣花夹绮衣、绣花夹长袄、锦缎夹袍各一件,梳子一把,黄金装饰的腰带一条,黄金带钩一个,绣品十匹,锦缎三十匹,红色厚绸、绿色丝绸各四十匹,派中大夫意、谒者令肩送给单于。

hòu qǐng zhī mò dú sǐ zi jī zhōu lì hào yuē lǎo shàng chán yú

后来不久,冒顿去世,他的儿子稽粥继位,被称为老上单于。

lǎo shàng jī zhōu chán yú chū lì xiào wén huáng dì fù qiǎn zōng shì nǚ gōng zhǔ wèi chán yú yān zhī shǐ huàn zhě yàn rén zhōng xíng shuì fu gōng zhǔ

老上稽粥单于刚即位时,汉文帝又派宗室女子作为公主嫁给单于做阏氏,并让宦官燕人中行说陪同公主前往。

shuō bù yù xíng hàn qiáng shǐ zhī

中行说不愿意去,汉朝强迫他出发。

shuō yuē bì wǒ xíng yě wèi hàn huàn zhě

中行说说:“如果一定要我去,我将会成为汉朝的祸患。”

zhōng xíng shuō jì zhì yīn jiàng chán yú chán yú shén qīn xìng zhī

中行说到了匈奴后,就投降了单于,单于非常亲近宠信他。

chū xiōng nú hǎo hàn zēng xù shí wù zhōng xíng shuō yuē xiōng nú rén zhòng bù néng dāng hàn zhī yī jùn rán suǒ yǐ qiáng zhě yǐ yī shí yì wú yǎng wū hàn yě

起初,匈奴人喜欢汉朝的丝绸、棉絮和食物,中行说说:“匈奴的人口还比不上汉朝的一个郡,之所以强大,是因为衣食风俗不同,不依赖汉朝。

jīn chán yú biàn sú hǎo hàn wù hàn wù bù guò shén èr zé xiōng nú jǐn guī wū hàn yǐ

现在单于改变习俗喜好汉朝的东西,汉朝的东西只要占十分之二,匈奴就会完全依附于汉朝了。

qí de hàn zēng xù yǐ chí cǎo jí zhōng yī kù jiē liè bì yǐ shì bù rú zhān qiú zhī wán shàn yě

得到汉朝的丝绸棉絮,就骑马在草丛荆棘中奔跑,让衣裤都撕裂破烂,以此显示不如毛皮衣服结实耐用。

de hàn shí wù jiē qù zhī yǐ shì bù rú dòng lào zhī biàn měi yě

得到汉朝的食物都扔掉,以此显示不如奶酪方便美味。”

wū shì shuō jiào chán yú zuǒ yòu shū jì yǐ jì kè qí rén zhòng chù wù

于是中行说教单于的部下记录事务,统计人口牲畜和财物。

hàn yí chán yú shū dú yǐ chǐ yī cùn cí yuē huáng dì jìng wèn xiōng nú dà chán yú wú yàng suǒ yí wù jí yán yǔ yún yún

汉朝送给单于的书信,用一尺一寸长的木简,措辞是‘皇帝敬问匈奴大单于安好’,并附上赠送的物品和问候的话。

zhōng xíng shuō lìng chán yú yí hàn shū yǐ chǐ èr cùn dú jí yìn fēng jiē lìng guǎng dà zhǎng jù ào qí cí yuē tiān dì suǒ shēng rì yuè suǒ zhì xiōng nú dà chán yú jìng wèn hàn huáng dì wú yàng suǒ yǐ yí wù yán yǔ yì yún yún

中行说让单于给汉朝回信时用一尺二寸长的木简,印章和封泥都做得又大又长,言辞傲慢地说‘天地所生、日月所置匈奴大单于敬问汉皇帝安好’,赠送的物品和言语也照此办理。

hàn shǐ huò yán yuē xiōng nú sú jiàn lǎo

汉朝使者有人说:“匈奴的风俗轻视老人。”

zhōng xíng shuō qióng hàn shǐ yuē ér hàn sú tún shù cóng jūn dāng fā zhě qí lǎo qīn qǐ yǒu bù zì tuō wēn hòu féi měi yǐ jī sòng yǐn shí xíng shù hu

中行说反驳汉使说:“而汉朝风俗中,屯田戍边或从军出征的人出发时,他们的年迈父母难道不是自己省下温暖厚实的衣物和肥美的食物,来送给远行的子弟吗?”

hàn shǐ yuē rán

汉使说:“是的。”

zhōng xíng shuō yuē xiōng nú míng yǐ zhàn gōng wéi shì qí lǎo ruò bù néng dòu gù yǐ qí féi měi yǐn shí zhuàng jiàn zhě gài yǐ zì wèi shǒu wèi rú cǐ fù zǐ gè de jiǔ xiāng bǎo hé yǐ yán xiōng nú qīng lǎo yě

中行说说:“匈奴明确以征战为要务,老弱之人不能战斗,所以把肥美的食物给健壮的人,是为了让他们保卫自己,这样父子都能长久互相保全,怎么能说匈奴轻视老人呢?”

hàn shǐ yuē xiōng nú fù zǐ nǎi tóng qióng lú ér wò

汉使说:“匈奴父子竟然同住一个帐篷睡觉。

fù sǐ qī qí hòu mǔ

父亲死了,儿子就娶后母为妻;

xiōng dì sǐ jǐn qǔ qí qī qī zhī

兄弟死了,就把他们的妻子都娶过来。

wú guàn dài zhī shì què tíng zhī lǐ

没有衣冠礼带的装饰,也没有朝廷的礼仪。”

zhōng xíng shuō yuē xiōng nú zhī sú rén shí chù ròu yǐn qí zhī yī qí pí

中行说说:“匈奴的风俗,人们吃牲畜的肉,喝它们的乳汁,穿它们的皮;

chù shí cǎo yǐn shuǐ suí shí zhuǎn yí

牲畜吃草喝水,随着季节迁移。

gù qí jí zé rén xí qí shè kuān zé rén lè wú shì qí yuē shù qīng yì xíng yě

所以情况紧急时人们就练习骑马射箭,宽松时就安居乐业,他们的约束简单,容易实行。

jūn chén jiǎn yì yī guó zhī zhèng yóu yī shēn yě

君臣关系简朴,一个国家的政事就像一个人的身体一样协调。

fù zǐ xiōng dì sǐ qǔ qí qī qī zhī è zhǒng xìng zhī shī yě

父子兄弟死了,娶他们的妻子,是担心家族血脉断绝。”

gù xiōng nú suī luàn bì lì zōng zhǒng

所以匈奴即使内部混乱,也一定会拥立本族血统的人为王。

jīn zhōng guó suī xiáng bù qǔ qí fù xiōng zhī qī qīn shǔ yì shū zé xiāng shā zhì nǎi yì xìng jiē cóng cǐ lèi

如今中原虽然表面上不娶父亲兄弟的妻子,但亲属关系疏远后就会互相残杀,甚至改朝换代,都是这类情况。

qiě lǐ yì zhī bì shàng xià jiāo yuàn wàng ér shì wū zhī jí shēng lì bì qū

况且礼义败坏,上下互相怨恨,而房屋建造得极其奢华,民力必然耗尽。

fū lì gēng sāng yǐ qiú yī shí zhù chéng guō yǐ zì bèi gù qí mín jí zé bù xí zhàn gōng huǎn zé ba wū zuò yè

百姓努力耕田养蚕来获取衣食,修筑城墙来自我防卫,所以他们在紧急时不熟悉作战,在和平时期又疲于日常劳作。

jiē tǔ shì zhī rén gù wú duō cí lìng dié dié ér chān guān gù hé dāng

唉,你们这些住在土屋里的人,别再多说了,让你们喋喋不休地争辩,官帽又有什么用呢?

zì shì zhī hòu hàn shǐ yù biàn lùn zhě zhōng xíng shuō zhé yuē hàn shǐ wú duō yán gù hàn suǒ shū xiōng nú zēng xù mǐ niè lìng qí liàng zhōng bì shàn měi ér jǐ yǐ hé yǐ wéi yán hu

从此以后,汉朝使者想要辩论时,中行说总是说:“汉朝使者不必多言,只要汉朝输送给匈奴的丝绸、棉絮、米粮,让数量充足,质量优良就行了,何必多费口舌呢?

qiě suǒ gěi bèi shàn zé yǐ

况且供给的物品完备优质便罢;

bù bèi kǔ è zé hou qiū shú yǐ qí chí rǒu ér jià sè ěr

如果不完备,质量粗劣,那么等到秋天庄稼成熟时,我们就派骑兵去践踏你们的庄稼罢了。

rì yè jiào chán yú hou lì hài chù

”他日夜教导单于观察利害关系。

hàn xiào wén huáng dì shí sì nián xiōng nú chán yú shí sì wàn qí rù cháo xiāo guān shā běi dì dū wèi yǎng lǔ rén mín xù chǎn shén duō suì zhì péng yáng

汉孝文皇帝十四年,匈奴单于率领十四万骑兵入侵朝那、萧关,杀死北地都尉孙卬,掳掠大量百姓和牲畜财产,于是到达彭阳。

shǐ qí bīng rù shāo huí zhōng gōng hòu jì zhì yōng gān quán

派奇兵烧毁回中宫,侦察骑兵到达雍地的甘泉宫。

wū shì wén dì yǐ zhōng wèi zhōu shě láng zhōng lìng zhāng wǔ wèi jiāng jūn fā chē qiān shèng qí shí wàn jūn zhǎng ān páng yǐ bèi hú kòu

于是文帝任命中尉周舍、郎中令张武为将军,调集战车千辆,骑兵十万,驻扎在长安附近以防备匈奴入侵。

ér bài chāng hòu lú qīng wéi shàng jùn jiāng jūn nìng hóu wèi wèi běi dì jiāng jūn lóng lǜ hóu zhōu zào wèi lǒng xī jiāng jūn dōng yáng hóu zhāng xiàng rú wèi dà jiàng jūn chéng hóu dǒng chì wèi qián jiāng jūn dà fā chē qí wǎng jī hú

又任命昌侯卢卿为上郡将军,宁侯魏遫为北地将军,隆虑侯周灶为陇西将军,东阳侯张相如为大将军,成侯董赤为前将军,大规模调集战车骑兵前往攻打匈奴。

chán yú liú sāi nèi yuè yú nǎi qù hàn zhú chū sāi jí hái bù néng yǒu suǒ shā

单于在边塞内停留一个多月才离去,汉军追出边塞就返回了,未能有所斩获。

xiōng nú rì yǐ jiāo suì rù biān shā lüè rén mín xù chǎn shén duō yún zhōng liáo dōng zuì shén zhì dài jùn wàn yú rén

匈奴日益骄横,每年入侵边境,杀害掳掠大量百姓和牲畜财产,云中、辽东最为严重,甚至代郡有万余人受害。

hàn huàn zhī nǎi shǐ shǐ yí xiōng nú shū

汉朝对此感到忧虑,于是派遣使者送信给匈奴。

chán yú yì shǐ dàng hù bào xiè fù yán hé qīn shì

单于也派当户回报致谢,再次提及和亲之事。

xiào wén dì hòu èr nián shǐ shǐ yí xiōng nú shū yuē huáng dì jìng wèn xiōng nú dà chán yú wú yàng

孝文帝后元二年,派使者送信给匈奴说:“皇帝恭敬地问候匈奴大单于安好。

shǐ dàng hù qiě jū diāo qú nán láng zhōng hán liáo yí zhèn mǎ èr pǐ yǐ zhì jìng shòu

派当户且居雕渠难、郎中韩辽赠送朕两匹马,已经收到,恭敬地接受。

xiān dì zhì cháng chéng yǐ běi yǐn gōng zhī guó shòu mìng chán yú

先帝规定:长城以北,是拉弓射箭的国度,由单于统治;

cháng chéng yǐ nèi guàn dài zhī shì zhèn yì zhì zhī

长城以内,是戴冠束带的国度,由朕治理。

shǐ wàn mín gēng zhī shè liè yī shí fù zǐ wú lí chén zhǔ xiāng ān jù wú bào nì

让万民耕种纺织、射猎谋生,父子不分离,君臣相安无事,都没有暴乱叛逆。

jīn wén xiè è mín tān jiàng qí jìn qǔ zhī lì bèi yì jué yuē wàng wàn mín zhī mìng lí liǎng zhǔ zhī huān rán qí shì yǐ zài qián yǐ

如今听说有邪恶之民贪图投降带来的利益,背弃道义撕毁盟约,不顾万民的性命,破坏两位君主的欢好,但这些事情已经发生在过去了。

shū yuē èr guó yǐ hé qīn liǎng zhǔ huān shuō qǐn bīng xiū zú yǎng mǎ shì shì chāng lè xì rán gēng shǐ

信中写道:‘两国已经和亲,两位君主欢悦,停止用兵让士卒休养马匹,世世代代繁荣快乐,安定地重新开始。

zhèn shén jiā zhī

我非常赞赏这件事。

shèng rén zhě rì xīn gǎi zuò gēng shǐ shǐ lǎo zhě de xi yòu zhě de zhǎng gè bǎo qí shǒu lǐng ér zhōng qí tiān nián

圣明的人日日更新,改革旧制,重新开始,让老年人得以安享晚年,年轻人得以成长,各自保全性命,安度一生。

zhèn yǔ chán yú jù yóu cǐ dào shùn tiān xù mín shì shì xiāng chuán shī zhī wú qióng tiān xià mò bù xián biàn

我与单于都遵循这条道路,顺应天意,体恤百姓,世代相传,延续不断,天下无不感到便利。

hàn yǔ xiōng nú lín guó zhī dí xiōng nú chù běi dì hán shā qì zǎo jiàng gù zhào lì yí chán yú shú niè jīn bó sī xù tuó wù suì yǒu shù

汉朝与匈奴是相邻的敌对国家,匈奴地处北方,气候寒冷,肃杀之气来得早,所以下令官员每年赠送单于粮食、酒曲、金银、丝绸、棉絮等物品,数量有规定。

jīn tiān xià dà ān wàn mín xī xī zhèn yǔ chán yú wèi zhī fù mǔ

如今天下太平,百姓安乐,我与单于如同百姓的父母。

zhèn zhuī niàn qián shì bó wù xì gù móu chén jì shī jiē bù zú yǐ lí xiōng dì zhī huān

我回想过去的事情,那些细微的琐事,谋臣的失策,都不足以破坏我们兄弟般的和睦。

zhèn wén tiān bù pō fù de bù piān zǎi

我听说上天不会偏袒覆盖,大地不会偏私承载。

zhèn yǔ chán yú jiē juān wǎng xì gù jù dǎo dà dào duò huài qián è yǐ tú cháng jiǔ shǐ liǎng guó zhī mín ruò yī jiā zǐ

我与单于都抛弃过去的细小过节,共同走上正道,消除以前的恶感,以求长久和睦,使两国的百姓如同一家人。

yuán yuán wàn mín xià jí yú biē shàng jí fēi niǎo qí xíng huì xī rú dòng zhī lèi mò bù jiù ān lì ér pì wēi dài

天下万民,下至鱼鳖,上至飞鸟,所有行走、呼吸、蠕动的生物,无不趋向安全有利而避开危险。

gù lái zhě bù zhǐ tiān zhī dào yě

所以来者不拒,这是自然的道理。

jù qù qián shì zhèn shì táo lǔ mín chán yú wú yán zhāng ní děng

都忘掉过去的事:我赦免逃亡的俘虏和百姓,单于也不要再提章尼等人。

zhèn wén gǔ zhī dì wáng yuē fēn míng ér wú shí yán

我听说古代的帝王,盟约明确而不违背诺言。

chán yú liú zhì tiān xià dà ān hé qīn zhī hòu hàn guò bù xiān

单于请记住,天下太平,和亲之后,汉朝不会率先犯错。

chán yú qí chá zhī

请单于明察。

chán yú jì yuē hé qīn wū shì zhì zhào yù shǐ yuē xiōng nú dà chán yú yí zhèn shū yán hé qīn yǐ dìng wáng rén bù zú yǐ yì zhòng guǎng de xiōng nú wú rù sāi hàn wú chū sāi fàn yuē zhě shā zhī kě yǐ jiǔ qīn hòu wú jiù jù biàn

单于已经约定和亲,于是下诏给御史说:“匈奴大单于送来信件,说和亲已定,逃亡的人不足以增加人口、扩大土地,匈奴不进入边塞,汉朝不走出边塞,违反约定者处死,这样可以长久亲近,以后没有灾祸,双方都便利。

zhèn yǐ xǔ zhī

我已经同意了。

qí bù gào tiān xià shǐ míng zhī zhī

将此公告天下,让众人清楚知晓。

hòu sì suì lǎo shàng jī zhōu chán yú sǐ zi jūn chén lì wèi chán yú

四年后,老上稽粥单于去世,儿子军臣继位为单于。

jì lì xiào wén huáng dì fù yǔ xiōng nú hé qīn

继位后,孝文皇帝再次与匈奴和亲。

ér zhōng xíng shuō fù shì zhī

而中行说又侍奉匈奴。

jūn chén chán yú lì sì suì xiōng nú fù jué hé qīn dà rù shàng jùn yún zhōng gè sān wàn qí suǒ shā lüè shén zhòng ér qù

军臣单于继位四年后,匈奴再次断绝和亲,大举入侵上郡、云中,各派三万骑兵,杀害掳掠很多人后离去。

wū shì hàn shǐ sān jiāng jūn jūn tún běi dì dài zhūn gōu zhù zhào zhūn fēi hú kǒu yuán biān yì gè jiān shǒu yǐ bèi hú kòu

于是汉朝派遣三位将军驻军北地,代地驻守句注,赵地驻守飞狐口,边境各地也都坚守以防备胡人入侵。

yòu zhì sān jiāng jūn jūn zhǎng ān xī xì liǔ wèi běi jí mén bà shàng yǐ bèi hú

又设置三位将军,驻军在长安西边的细柳、渭北的棘门、霸上以防备胡人。

hú jì rù dài gōu zhù biān fēng huǒ tōng wū gān quán cháng ān

胡人骑兵入侵代地句注边境,烽火警报一直传到甘泉、长安。

shù yuè hàn bīng zhì biān xiōng nú yì qù yuǎn sāi hàn bīng yì ba

几个月后,汉军抵达边境,匈奴也退到遥远的边塞之外,汉军便撤回了。

hòu suì yú xiào wén dì bēng xiào jǐng dì lì ér zhào wáng suì nǎi yīn shǐ rén wū xiōng nú

一年多后,孝文帝去世,孝景帝即位,赵王刘遂暗中派人联络匈奴。

wú chǔ fǎn yù yǔ zhào hé móu rù biān

吴楚七国叛乱时,想联合赵国一起入侵边境。

hàn wéi pò zhào xiōng nú yì zhǐ

汉军击破赵国包围,匈奴也停止了行动。

zì shì zhī hòu xiào jǐng dì fù yǔ xiōng nú hé qīn tōng guān shì gěi yí xiōng nú qiǎn gōng zhǔ rú gù yuē

从此以后,孝景帝又与匈奴和亲,开放边境贸易,赠送物资给匈奴,嫁出公主,遵守旧约。

zhōng xiào jǐng shí shí xiǎo rù dào biān wú dà kòu

整个孝景帝时期,匈奴只是偶尔小规模侵扰边境,没有大举进犯。

jīn dì jí wèi míng hé qīn yuē shù hòu yù tōng guān shì ráo gěi zhī

当今皇帝即位后,申明和亲的约定,优待匈奴,开放贸易,丰厚供给。

xiōng nú zì chán yú yǐ xià jiē qīn hàn wǎng lái cháng chéng xià

匈奴从单于以下都亲近汉朝,往来于长城脚下。

hàn shǐ mǎ yì xià rén niè wēng yī jiān lán chū wù yǔ xiōng nú jiāo xiáng wèi mài mǎ yì chéng yǐ yòu chán yú

汉朝派马邑人聂翁壹违禁走私与匈奴交易,假装出卖马邑城来引诱单于。

chán yú xìn zhī ér tān mǎ yì cái wù nǎi yǐ shí wàn qí rù wǔ zhōu sāi

单于相信了,又贪图马邑的财物,于是率领十万骑兵进入武州塞。

hàn fú bīng sān shí yú wàn mǎ yì páng yù shǐ dài fū hán ān guó wèi hù jūn hù sì jiāng jūn yǐ fú chán yú

汉朝埋伏三十多万兵马在马邑附近,御史大夫韩安国担任护军,统领四位将军伏击单于。

chán yú jì rù hàn sāi wèi zhì mǎ yì bǎi yú lǐ jiàn chù bù yě ér wú rén mù zhě guài zhī nǎi gōng tíng

单于进入汉朝边塞后,离马邑还有一百多里,看见牲畜遍布原野却无人放牧,感到奇怪,便攻击哨所。

shì shí yàn mén wèi shǐ xíng jiǎo jiàn kòu bǎo cǐ tíng zhī hàn bīng móu chán yú de yù shā zhī wèi shǐ nǎi gào chán yú hàn bīng suǒ jū

当时雁门郡的尉史正在巡逻,发现敌情,躲在这个哨所里,知道汉军的计谋,单于捉住他,要杀他,尉史于是告诉单于汉军埋伏的地点。

chán yú dà jīng yuē wú gù yí zhī

单于大惊说:“我本来就怀疑有问题。”

nǎi yǐn bīng hái

”于是带兵返回。

chū yuē wú de wèi shǐ tiān yě tiān shǐ ruò yán

出来后说:“我得到尉史,是天意,上天让他告诉我这些。”

yǐ wèi shǐ wèi tiān wáng

于是封尉史为“天王”。

hàn bīng yuē chán yú rù mǎ yì ér zòng chán yú bù zhì yǐ gù hàn bīng wú suǒ de

汉军约定等单于进入马邑就出击,但单于没有来,所以汉军一无所获。

hàn jiāng jūn wáng huī bù chū dài jī hú zī zhòng wén chán yú hái bīng duō bù gǎn chū

汉将军王恢率部从代郡出击攻打匈奴的辎重部队,听说单于返回,兵力众多,不敢出战。

hàn yǐ huī běn zào bīng móu ér bù jìn zhǎn huī

汉朝因王恢本是策划这次军事行动却不敢进军,处死了王恢。

zì shì zhī hòu xiōng nú jué hé qīn gōng dāng lù sāi wǎng wǎng rù dào wū hàn biān bù kě shèng shǔ

从此以后,匈奴断绝和亲,攻击交通要道上的边塞,频繁侵扰汉朝边境,次数多得数不清。

rán xiōng nú tān shàng lè guān shì shì hàn cái wù hàn yì shàng guān shì bù jué yǐ zhōng zhī

但匈奴贪婪,仍然喜欢边境贸易,贪图汉朝的财物,汉朝也保持贸易不断以迎合他们。

zì mǎ yì jūn hòu wǔ nián zhī qiū hàn shǐ sì jiāng jūn gè wàn qí jī hú guān shì xià

马邑军事行动五年后的秋天,汉朝派四位将军各率一万骑兵在边境贸易点附近攻击匈奴。

jiāng jūn wèi qīng chū shàng gǔ zhì lóng chéng de hú shǒu lǔ qī bǎi rén

将军卫青从上谷出兵,到达茏城,俘获匈奴七百人。

gōng sūn hè chū yún zhōng wú suǒ de

公孙贺从云中出兵,没有收获。

gōng sūn áo chū dài jùn wèi hú suǒ bài qī qiān yú rén

公孙敖从代郡出兵,被匈奴打败,损失七千多人。

lǐ guǎng chū yàn mén wèi hú suǒ bài ér xiōng nú shēng de guǎng guǎng hòu de wáng guī

李广从雁门出兵,被匈奴打败,匈奴活捉了李广,后来李广得以逃脱返回。

hàn qiú áo guǎng áo guǎng shú wèi shù rén

汉朝囚禁了公孙敖和李广,两人用钱财赎罪成为平民。

qí dōng xiōng nú shù rù dào biān yú yáng yóu shén

那年冬天,匈奴多次入侵边境抢掠,渔阳地区尤其严重。

hàn shǐ jiāng jūn hán ān guó zhūn yú yáng bèi hú

汉朝派将军韩安国驻守渔阳防备匈奴。

qí míng nián qiū xiōng nú èr wàn qí rù hàn shā liáo xī tài shǒu lüè èr qiān yú rén

第二年秋天,匈奴两万骑兵入侵汉境,杀死辽西太守,掳掠两千多人。

hú yòu rù bài yú yáng tài shǒu jūn qiān yú rén wéi hàn jiāng jūn ān guó ān guó shí qiān yú qí yì qiě jǐn huì yàn jiù zhì xiōng nú nǎi qù

匈奴又入侵击败渔阳太守的军队一千多人,包围汉将军韩安国,韩安国当时的一千多骑兵也快损失殆尽,恰逢燕地援军赶到,匈奴才撤离。

xiōng nú yòu rù yàn mén shā lüè qiān yú rén

匈奴又入侵雁门,杀死掳掠一千多人。

wū shì hàn shǐ jiāng jūn wèi qīng jiāng sān wàn qí chū yàn mén li xi chū dài jùn jī hú

于是汉朝派将军卫青率领三万骑兵从雁门出击,李息从代郡出击,攻打匈奴。

de shǒu lǔ shù qiān rén

斩获匈奴首级数千人。

qí míng nián wèi qīng fù chū yún zhōng yǐ xī zhì lǒng xī jī hú zhī lóu fán bái yáng wáng wū hé nán de hú shǒu lǔ shù qiān niú yáng bǎi yú wàn

第二年,卫青再次从云中向西直到陇西出击,在河南地区攻打匈奴的楼烦王和白羊王,斩获匈奴首级数千,牛羊一百多万头。

wū shì hàn suì qǔ hé nán de zhù shuò fāng fù shàn gù qín shí méng tián suǒ wéi sāi yīn hé wèi gù

于是汉朝就夺取了河南地区,修筑朔方城,重新修缮秦朝时蒙恬所建的边塞,凭借黄河作为坚固防线。

hàn yì qì shàng gǔ zhī shén pì xiàn zào yáng dì yǐ yǔ hú

汉朝也放弃上谷郡偏僻的造阳地区给匈奴。

shì suì hàn zhī yuán shuò èr nián yě

这一年,是汉朝元朔二年。

qí hòu dōng xiōng nú jūn chén chán yú sǐ

之后那年冬天,匈奴军臣单于去世。

jūn chén chán yú dì zuǒ gǔ lí wáng yī zhì xié zì lì wèi chán yú gōng pò jūn chén chán yú tài zǐ wū dān

军臣单于的弟弟左谷蠡王伊稚斜自立为单于,打败了军臣单于的太子于单。

wū dān wáng jiàng hàn hàn fēng wū dān wèi shè ān hóu shù yuè ér sǐ

于单逃亡投降汉朝,汉朝封于单为涉安侯,几个月后去世。

yī zhì xié chán yú jì lì qí xià xiōng nú shù wàn qí rù shā dài jùn tài shǒu gōng you lüè qiān yú rén

伊稚斜单于即位后,那年夏天,匈奴数万骑兵入侵杀死代郡太守恭友,掳掠一千多人。

qí qiū xiōng nú yòu rù yàn mén shā lüè qiān yú rén

那年秋天,匈奴又入侵雁门,杀死掳掠一千多人。

qí míng nián xiōng nú yòu fù fù rù dài jùn dìng xiāng shàng jùn gè sān wàn qí shā lüè shù qiān rén

第二年,匈奴再次入侵代郡、定襄、上郡,各派三万骑兵,杀死掳掠数千人。

xiōng nú yòu xián wáng yuàn hàn duó zhī hé nán de ér zhù shuò fāng shù wèi kòu dào biān jí rù hé nán qīn rǎo shuò fāng shā lüè lì mín qí zhòng

匈奴右贤王怨恨汉朝夺取河南地区并修筑朔方城,多次侵犯,抢掠边境,以及入侵河南,侵扰朔方,杀死掳掠很多官吏百姓。

qí míng nián chūn hàn yǐ wèi qīng wèi dà jiàng jūn jiāng liù jiàng jūn shí yú wàn rén chū shuò fāng gāo quē jī hú

第二年春天,汉朝任命卫青为大将军,率领六位将军,十多万军队,从朔方、高阙出击攻打匈奴。

yòu xián wáng yǐ wéi hàn bīng bù néng zhì yǐn jiǔ zuì hàn bīng chū sài liù qī bǎi lǐ yè wéi yòu xián wáng

右贤王以为汉军不能到达,喝醉了酒,汉军出塞六七百里,夜间包围了右贤王。

yòu xián wáng dà jīng tuō shēn táo zǒu zhū jīng qí wǎng wǎng suí hòu qù

右贤王非常惊慌,脱身逃走,许多精锐骑兵随后跟着逃离。

hàn de yòu xián wáng zhòng nán nǚ wàn wǔ qiān rén bì xiǎo wáng shí yú rén

汉军俘获了右贤王的部众男女一万五千人,以及副小王等十多人。

qí qiū xiōng nú wàn qí rù shā dài jùn dū wèi zhū yīng lüè qiān yú rén

那年秋天,匈奴派出一万骑兵入侵代郡,杀害了都尉朱英,掳走了一千多人。

qí míng nián chūn hàn fù qiǎn dà jiàng jūn wèi qīng jiāng liù jiàng jūn bīng shí yú wàn qí nǎi zài chū dìng xiāng shù bǎi lǐ jī xiōng nú de shǒu lǔ qián hòu fán wàn jiǔ qiān yú jí ér hàn yì wáng liǎng jiāng jūn jūn sān qiān yú qí

第二年春天,汉朝再次派遣大将军卫青率领六位将军,统率十多万骑兵,从定襄出发数百里攻打匈奴,前后共斩获敌人首级一万九千多,但汉军也损失了两位将军和三千多骑兵。

yòu jiāng jūn jiàn dé yǐ shēn tuō ér qián jiāng jūn xī hòu zhào xìn bīng bù lì jiàng xiōng nú

右将军苏建得以独自逃脱,而前将军翕侯赵信作战失利,投降了匈奴。

zhào xìn zhě gù hú xiǎo wáng jiàng hàn hàn fēng wèi xī hòu yǐ qián jiāng jūn yǔ yòu jiāng jūn bìng jūn fēn xíng dú yù chán yú bīng gù jǐn méi

赵信原本是匈奴的小王,投降汉朝后被封为翕侯,这次作为前将军与右将军分兵行动,独自遭遇单于的主力部队,因此全军覆没。

chán yú jì dé xī hòu yǐ wéi zì cì wáng yòng qí zǐ qī zhī yǔ móu hàn

单于得到赵信后,封他为自次王,并把姐姐嫁给他,与他一起谋划对付汉朝。

xìn jiào chán yú yì běi jué mù yǐ yòu bà hàn bīng jiǎo jí ér qǔ zhī wú jìn sāi

赵信建议单于进一步向北迁移,越过沙漠,以引诱汉军疲惫,待其精疲力竭时再出击,不要靠近边塞。

chán yú cóng qí jì

单于采纳了他的计策。

qí míng nián hú jì wàn rén rù shàng gǔ shā shù bǎi rén

第二年,匈奴骑兵一万人入侵上谷,杀害了数百人。

qí míng nián chūn hàn shǐ piào qí jiāng jūn qù bìng jiāng wàn qí chū lǒng xī guò yān zhī shān qiān yú lǐ jī xiōng nú de hú shǒu lǔ wàn bā qiān yú jí pò de xiū tú wáng jì tiān jīn rén

再下一年春天,汉朝派遣骠骑将军霍去病率领一万骑兵从陇西出发,越过焉支山一千多里,攻打匈奴,斩获敌人首级一万八千多,并夺取了休屠王用于祭天的金人。

qí xià piào qí jiāng jūn fù yǔ hé qí hóu shù wàn qí chū lǒng xī běi dì èr qiān lǐ jī xiōng nú

那年夏天,骠骑将军又与合骑侯率领数万骑兵从陇西、北地出发,行军两千里,攻击匈奴。

guò jū yán gōng qí lián shān de hú shǒu lǔ sān wàn yú rén bì xiǎo wáng yǐ xià qī shí yú rén

他们经过居延,攻打祁连山,俘获匈奴三万多人,包括副小王以下七十多人。

shì shí xiōng nú yì lái rù dài jùn yàn mén shā lüè shù bǎi rén

此时匈奴也入侵代郡、雁门,杀害掳掠了数百人。

hàn shǐ bó wàng hóu jí li jiāng jūn guǎng chū yòu běi píng jī xiōng nú zuǒ xián wáng

汉朝派遣博望侯张骞和李广将军从右北平出击,攻打匈奴左贤王。

zuǒ xián wáng wéi li jiāng jūn zú kě sì qiān rén qiě jǐn shā lǔ yì guò dāng

左贤王包围了李广将军,李广部队约四千人几乎全军覆没,但杀敌数量也超过自身损失。

huì bó wàng hóu jūn jiù zhì li jiāng jūn de tuō

幸好博望侯的援军赶到,李将军才得以脱险。

hàn shī wáng shù qiān rén hé qí hóu hòu piào qí jiāng jūn qī jí yǔ bó wàng hóu jiē dāng sǐ shú wèi shù rén

汉军损失了数千人,合骑侯延误了与骠骑将军会合的日期,和博望侯一起本应处死,后赎罪贬为平民。

qí qiū chán yú nù hún yá wáng xiū tú wáng jū xī fāng wèi hàn suǒ shā lǔ shù wàn rén yù zhào zhū zhī

那年秋天,单于因浑邪王、休屠王在西方被汉军杀死俘虏数万人而愤怒,想召他们来处死。

hún yá wáng yǔ xiū tú wáng kǒng móu jiàng hàn hàn shǐ piào qí jiāng jūn wǎng yíng zhī

浑邪王和休屠王害怕,谋划投降汉朝,汉朝派骠骑将军前去迎接。

hún yá wáng shā xiū tú wáng bìng jiāng qí zhòng jiàng hàn

浑邪王杀了休屠王,合并其部众投降汉朝。

fán sì wàn yú rén hào shí wàn

总共四万多人,号称十万。

wū shì hàn yǐ de hún yá wáng zé lǒng xī běi dì hé xī yì shǎo hú kòu xǐ guān dōng pín mín chù suǒ duó xiōng nú hé nán xīn qín zhōng yǐ shí zhī ér jiǎn běi dì yǐ xī shù zú bàn

汉朝得到浑邪王后,陇西、北地、河西的匈奴侵扰大为减少,于是迁徙关东贫民到夺取的匈奴河南、新秦中地区充实边疆,并减少了北地以西一半的戍卒。

qí míng nián xiōng nú rù yòu běi píng dìng xiāng gè shù wàn qí shā lüè qiān yú rén ér qù

第二年,匈奴入侵右北平、定襄,各有数万骑兵,杀害掳掠一千多人后离去。

qí míng nián chūn hàn móu yuē xī hòu xìn wèi chán yú jì jū mù běi yǐ wéi hàn bīng bù néng zhì

再下一年春天,汉朝商议说:“翕侯赵信为单于出谋划策,让匈奴居住在大漠以北,以为汉军无法到达那里。”

nǎi sù mǎ fā shí wàn qí sī cóng mǎ fán shí sì wàn pǐ liáng zhòng bù yǔ yān

于是调集粮草,出动十万骑兵,加上私人随从的马匹共计十四万匹,粮草辎重还不算在内。

lìng dà jiàng jūn qīng piào qí jiāng jūn qù bìng zhōng fēn jūn dà jiàng jūn chū dìng xiāng piào qí jiāng jūn chū dài xián yuē jué mù jī xiōng nú

命令大将军卫青、骠骑将军霍去病各率一半军队,大将军从定襄出发,骠骑将军从代郡出发,都约定越过沙漠去攻打匈奴。

chán yú wén zhī yuǎn qí zī zhòng yǐ jīng bīng dài wū mù běi

单于得知消息后,把辎重运到远处,率领精锐部队在沙漠以北等待。

yǔ hàn dà jiàng jūn jiē zhàn yī rì huì mù dà fēng qǐ hàn bīng zòng zuǒ yòu yì wéi chán yú

与汉朝大将军交战一天,到傍晚时,刮起大风,汉军从左右两翼包围单于。

chán yú zì dù zhàn bù néng rú hàn bīng chán yú suì dú shēn yǔ zhuàng qí shù bǎi kuì hàn wéi xī běi dùn zǒu

单于自己估计打不过汉军,便独自带着几百名精锐骑兵突破汉军的包围向西北逃去。

hàn bīng yè zhuī bù dé

汉军连夜追赶也没能追上。

xíng zhǎn bǔ xiōng nú shǒu lǔ wàn jiǔ qiān jí běi zhì tián yán shān zhào xìn chéng ér hái

一路斩杀俘获匈奴一万九千人,向北一直打到阗颜山的赵信城才返回。

chán yú zhī dùn zǒu qí bīng wǎng wǎng yǔ hàn bīng xiāng luàn ér suí chán yú

单于逃跑时,他的士兵很多与汉军混在一起,跟着单于逃走。

chán yú jiǔ bù yǔ qí dà zhòng xiāng de qí yòu gǔ lí wáng yǐ wéi chán yú sǐ nǎi zì lì wèi chán yú

单于很长时间没能与他的大部队会合,右谷蠡王以为单于死了,就自立为单于。

zhēn chán yú fù de qí zhòng ér yòu gǔ lí wáng nǎi qù qí chán yú hào fù wèi yòu gǔ lí wáng

真正的单于重新找到他的部众后,右谷蠡王就去掉了单于的称号,重新做回右谷蠡王。

hàn piào qí jiāng jūn zhī chū dài èr qiān yú lǐ yǔ zuǒ xián wáng jiē zhàn hàn bīng de hú shǒu lǔ fán qī wàn yú jí zuǒ xián wáng jiāng jiē dùn zǒu

汉朝骠骑将军从代郡出发,深入两千多里,与左贤王交战,汉军共斩获匈奴七万多人,左贤王和他的将领们都逃走了。

piào qí fēng wū láng jū xū shān chán gū yǎn lín hàn hǎi ér hái

骠骑将军在狼居胥山祭天,在姑衍山祭地,到达瀚海后返回。

shì hòu xiōng nú yuǎn dùn ér mù nán wú wáng tíng

从此以后匈奴远远逃走,沙漠以南再也没有匈奴的王庭了。

hàn dù hé zì shuò fāng yǐ xī zhì lìng jū wǎng wǎng tōng qú zhì tián guān lì zú wǔ liù wàn rén shāo cán shí dì jiē xiōng nú yǐ běi

汉朝渡过黄河,从朔方以西到令居一带,到处开凿水渠,设置屯田,官吏和士兵有五六万人,逐渐蚕食土地,疆域向北接近匈奴。

chū hàn liǎng jiāng jūn dà chū wéi chán yú suǒ shā lǔ bā jiǔ wàn ér hàn shì zú wù gù yì shù wàn hàn mǎ sǐ zhě shí yú wàn

当初,汉朝两位将军大规模出兵包围单于,杀死俘获八九万人,但汉军士兵也死亡数万人,汉朝战马死了十多万匹。

xiōng nú suī bìng yuǎn qù ér hàn yì mǎ shǎo wú yǐ fù wǎng

匈奴虽然遭受重创,逃到远方,但汉朝也缺少马匹,无法再次远征。

xiōng nú yòng zhào xìn zhī jì qiǎn shǐ wū hàn hǎo cí qǐng hé qīn

匈奴采用赵信的计策,派遣使者到汉朝,用友好的言辞请求和亲。

tiān zǐ xià qí yì huò yán hé qīn huò yán suì chén zhī

皇帝把这件事交给大臣们讨论,有人主张和亲,有人主张让匈奴臣服。

chéng xiàng zhǎng shǐ rèn chang yuē xiōng nú xīn pò kùn yi kě shǐ wèi wài chén cháo qǐng wū biān

丞相长史任敞说:“匈奴刚被打败,处境困难,可以让他们作为外臣,在边境朝见进贡。”

hàn shǐ rèn chang wū chán yú

汉朝派任敞出使单于。

chán yú wén chang jì dà nù liú zhī bù qiǎn

单于听了任敞的建议,非常生气,扣留了他不让他回去。

xiān shì hàn yì yǒu suǒ jiàng xiōng nú shǐ zhě chán yú yì zhé liú hàn shǐ xiāng dāng

在此之前,汉朝也曾扣留过投降的匈奴使者,单于也总是扣留汉朝使者作为对等报复。

hàn fāng fù shōu shì mǎ huì piào qí jiāng jūn qù bìng sǐ wū shì hàn jiǔ bù běi jī hú

汉朝正在重新聚集兵马,恰逢骠骑将军霍去病去世,于是汉朝很长时间没有向北攻打匈奴。

shù suì yī zhì xié chán yú lì shí sān nián sǐ zi wū wéi lì wèi chán yú

几年后,伊稚斜单于在位十三年去世,他的儿子乌维继位成为单于。

shì suì hàn yuán dǐng sān nián yě

这一年,是汉朝元鼎三年。

wū wéi chán yú lì ér hàn tiān zǐ shǐ chū xún jùn xiàn

乌维单于继位,汉天子开始出京去巡视郡县。

qí hòu hàn fāng nán zhū liǎng yuè bù jī xiōng nú xiōng nú yì bù qīn rù biān

之后汉朝正忙于南征讨伐南越和闽越,没有攻打匈奴,匈奴也没有侵犯边境。

wū wéi chán yú lì sān nián hàn yǐ miè nán yuè qiǎn gù tài pú hè jiāng wàn wǔ qiān jì chū jiǔ yuán èr qiān yú lǐ zhì fú jū jǐng ér hái bú jiàn xiōng nú yī rén

乌维单于即位第三年,汉朝已经消灭了南越,派遣前太仆公孙贺率领一万五千骑兵从九原出发,深入两千多里,到达浮苴井后返回,一路上没有遇到一个匈奴人。

hàn yòu qiǎn gù cóng biāo hóu zhào pò nú wàn yú qí chū lìng jū shù qiān lǐ zhì xiōng hé shuǐ ér hái yì bú jiàn xiōng nú yī rén

汉朝又派前从骠侯赵破奴率领一万多骑兵从令居出发,行进数千里,到达匈河水后返回,同样没有见到匈奴人。

shì shí tiān zǐ xún biān zhì shuò fāng lè bīng shí bā wàn qí yǐ jiàn wǔ jié ér shǐ guō jí fēng gào chán yú

当时皇帝巡视边境,来到朔方,集结十八万骑兵展示军威,并派郭吉去传话给单于。

guō jí jì zhì xiōng nú xiōng nú zhǔ kè wèn suǒ shǐ guō jí lǐ bēi yán hǎo yuē wú jiàn chán yú ér kǒu yán

郭吉到达匈奴后,匈奴负责接待的官员询问来意,郭吉态度谦恭,言辞友善,说:“我要当面告诉单于。”

chán yú jiàn jí jí yuē nán yuè wáng tóu yǐ xuán wū hàn běi què

单于接见郭吉,郭吉说:“南越王的头颅已经悬挂在汉朝皇宫的北门。

jīn chán yú jí qián yǔ hàn zhàn tiān zǐ zì jiāng bīng dài biān

如今单于如果敢前来与汉朝交战,天子将亲自率军在边境等候;

chán yú jí bù néng jí nán miàn ér chén wū hàn

如果单于做不到,就应当面向南方,向汉朝称臣。

hé tú yuǎn zǒu wáng nì wū mù běi hán kǔ wú shuǐ cǎo zhī de wú wèi yě

何必远远逃走,躲藏在漠北寒冷艰苦、缺乏水草的地方呢?不要这样做了。”

yǔ zú ér chán yú dà nù lì zhǎn zhǔ kè jiàn zhě ér liú guō jí bù guī qiān zhī běi hǎi shàng

话刚说完,单于勃然大怒,立即处死了引见郭吉的官员,并扣留郭吉不让他回去,把他流放到北海一带。

ér chán yú zhōng bù kěn wèi kòu wū hàn biān xiū yǎng xi shì mǎ xí shè liè shù shǐ shǐ wū hàn hǎo cí gān yán qiú qǐng hé qīn

但单于终究不敢侵犯汉朝边境,而是休养兵马,练习射猎,多次派遣使者到汉朝,用甜言蜜语请求和亲。

hàn shǐ wáng wū děng kuī xiōng nú

汉朝派王乌等人去窥探匈奴情况。

xiōng nú fǎ hàn shǐ fēi qù jié ér yǐ mò qíng qí miàn zhě bù dé rù qióng lú

按照匈奴的规定,汉朝使者若不取下符节、不用墨在脸上刺字,就不能进入毡帐。

wáng wū běi dì rén xí hú sú qù qí jié qíng miàn de rù qióng lú

王乌是北地人,熟悉匈奴风俗,就放弃旄节,用墨黥面,所以进入毡帐。

chán yú ài zhī xiáng xǔ gān yán wèi qiǎn qí tài zǐ rù hàn wèi zhì yǐ qiú hé qīn

单于喜欢王乌,假装答应好话,说要派太子到汉朝作人质,以求和亲。

hàn shǐ yáng xìn wū xiōng nú

汉朝派杨信出使匈奴。

shì shí hàn dōng bá huì mò cháo xiǎn yǐ wéi jùn ér xi zhì jiǔ quán jùn yǐ gé jué hú yǔ qiāng tōng zhī lù

这时汉朝在东方攻取了秽貉、朝鲜,设为郡县,在西方设置酒泉郡,以阻断匈奴与羌人往来的道路。

hàn yòu xi tōng ròu zhī dà xià yòu yǐ gōng zhǔ qī wū sūn wáng yǐ fēn xiōng nú xī fāng zhī yuán guó

汉朝又向西沟通了月氏、大夏,还把公主嫁给乌孙王,以分化匈奴在西方的盟国。

yòu běi yì guǎng tián zhì xián léi wèi sāi ér xiōng nú zhōng bù gǎn yǐ wéi yán

又在北方扩大屯田直到胘雷一带作为边塞,而匈奴始终不敢对此提出异议。

shì suì xī hòu xìn sǐ hàn yòng shì zhě yǐ xiōng nú wèi yǐ ruò kě chén cóng yě

这一年,翕侯信去世,汉朝当权者认为匈奴已经衰弱,可以使其臣服。

yáng xìn wéi rén gāng zhí qū qiáng sù fēi guì chén chán yú bù qīn

杨信为人刚直倔强,向来不是显贵大臣,单于不亲近他。

chán yú yù zhào rù bù kěn qù jié chán yú nǎi zuò qióng lú wài jiàn yáng xìn

单于想召见他,杨信不肯取下符节,单于只好坐在毡帐外接见杨信。

yáng xìn jì jiàn chán yú shuō yuē jí yù hé qīn yǐ chán yú tài zǐ wèi zhì wū hàn

杨信见到单于后,劝说道:“如果想要和亲,就把单于的太子送到汉朝作人质。”

chán yú yuē fēi gù yuē

单于说:“这不是原来的约定。”

gù yuē hàn cháng qiǎn wēng zhǔ gěi zēng xù shí wù yǒu pǐn yǐ hé qīn ér xiōng nú yì bù rǎo biān

按照旧约,汉朝常派公主出嫁,并按规定供给丝绸、棉絮和食物,以维持和亲关系,匈奴也就不侵扰边境。

jīn nǎi yù fǎn gǔ lìng wú tài zǐ wèi zhì wú jǐ yǐ

如今却想违背古制,让我的太子去做人质,这几乎不可能。

xiōng nú sú jiàn hàn shǐ fēi zhōng guì rén qí rú xiān yǐ wéi yù shuō zhé qí biàn

”匈奴的习俗是,见到汉朝使者若不是宦官,而是儒生,就认为他们想游说,便驳倒他们的言论;

qí shào nián yǐ wéi yù cì zhé qí qì

若是年轻使者,就以为他们想行刺,便挫败他们的锐气。

měi hàn shǐ rù xiōng nú xiōng nú zhé bào cháng

每次汉朝派使者到匈奴,匈奴总要回访。

hàn liú xiōng nú shǐ xiōng nú yì liú hàn shǐ bì děi dāng nǎi kěn zhǐ

汉朝扣留匈奴使者,匈奴也扣留汉朝使者,一定要对等才肯罢休。

yáng xìn jì guī hàn shǐ wáng wū ér chán yú fù yǐ gān yán yù duō de hàn cái wù dài wèi wáng wū yuē wú yù rù hàn jiàn tiān zi miàn xiāng yuē wèi xiōng dì

杨信回国后,汉朝派王乌出使,单于又用好话哄骗,想多得到汉朝的财物,欺骗王乌说:“我想去汉朝面见天子,当面结为兄弟。

wáng wū guī bào hàn hàn wèi chán yú zhù dǐ yú cháng ān

”王乌回汉报告,汉朝就在长安为单于修建了府邸。

xiōng nú yuē fēi děi hàn guì rén shǐ wú bù yǔ chéng yǔ

匈奴却说:“除非派汉朝贵族来当使者,否则我不跟你们说真心话。

xiōng nú shǐ qí guì rén zhì hàn bìng hàn yǔ yào yù yù zhī bù xìng ér sǐ

”匈奴派贵族到汉朝,生病了,汉朝给他药,想治好他,不幸却死了。

ér hàn shǐ lù chōng guó pèi èr qiān dàn yìn shòu wǎng shǐ yīn sòng qí sàng hòu zàng zhí shù qiān jīn yuē cǐ hàn guì rén yě

于是汉朝派路充国佩戴二千石官印出使,顺便护送灵柩,厚葬花费数千金,说“这是汉朝的贵人”。

chán yú yǐ wéi hàn shā wú guì shǐ zhě nǎi liú lù chōng guó bù guī

单于却认为汉朝杀了他的尊贵使者,就扣留路充国不让回国。

zhū suǒ yán zhě chán yú tè kōng dài wáng wū shū wú yì rù hàn jí qiǎn tài zǐ lái zhì

之前所说的一切,单于只是空口欺骗王乌,根本没有来汉朝或派太子当人质的意思。

wū shì xiōng nú shù shǐ qí bīng qīn fàn biān

于是匈奴多次派奇兵侵犯边境。

hàn nǎi bài guō chāng wèi bá hú jiāng jūn jí zhuó yě hóu zhūn shuò fāng yǐ dōng bèi hú

汉朝便任命郭昌为拔胡将军,和浞野侯一起驻守朔方以东,防备匈奴。

lù chōng guó liú xiōng nú sān suì chán yú sǐ

路充国被扣留在匈奴三年,单于死了。

wū wéi chán yú lì shí suì ér sǐ zi wū shī lú lì wèi chán yú

乌维单于在位十年去世,儿子乌师庐继位为单于。

nián shào hào wèi r chán yú

他年纪小,被称为儿单于。

shì suì yuán fēng liù nián yě

这一年是元封六年。

zì cǐ zhī hòu chán yú yì xī běi zuǒ fāng bīng zhí yún zhōng yòu fāng zhí jiǔ quán tún huáng jùn

从此以后,单于的势力更加向西北扩展,左翼军队直达云中,右翼直达酒泉、敦煌郡。

r chán yú lì hàn shǐ liǎng shǐ zhě yī diào chán yú yī diào yòu xián wáng yù yǐ guāi qí guó

儿单于即位后,汉朝派了两名使者,一个去吊唁单于,一个去吊唁右贤王,想以此离间他们国家。

shǐ zhě rù xiōng nú xiōng nú xī jiāng zhì chán yú

使者进入匈奴后,匈奴人都把他们带到单于那里。

chán yú nù ér jǐn liú hàn shǐ

单于发怒,把汉朝使者全部扣留。

hàn shǐ liú xiōng nú zhě qián hòu shí yú bèi ér xiōng nú shǐ lái hàn yì zhé liú xiāng dāng

汉朝被扣留在匈奴的使者前后有十几批,而匈奴使者来汉,汉朝也总是扣留相当数量的人。

shì suì hàn shǐ èr shī jiāng jūn guǎng lì xi fá dà yuān ér lìng yīn yú jiāng jūn áo zhù shòu xiáng chéng

这一年,汉朝派贰师将军李广利到西边去讨伐大宛,而命令因杅将军公孙敖建造受降城。

qí dōng xiōng nú dà yǔ xuě chù duō jī hán sǐ

那年冬天,匈奴地区下了大雪,牲畜大多因饥寒而死。

r chán yú nián shào hǎo shā fá guó rén duō bù ān

儿单于年纪轻,喜欢打仗杀人,国内百姓大多感到不安。

zuǒ dà dū wèi yù shā chán yú shǐ rén jiān gào hàn yuē wǒ yù shā chán yú jiàng hàn hàn yuǎn jí bīng lái yíng wǒ wǒ jí fā

左大都尉想杀掉单于,暗中派人告诉汉朝说:“我打算杀死单于投降汉朝,但汉朝太远,如果派兵来接应我,我就立刻动手。”

chū hàn wén cǐ yán gù zhù shòu xiáng chéng yóu yǐ wéi yuǎn

起初,汉朝听到这个消息,特意修建了受降城,但还是觉得距离太远。

qí míng nián chūn hàn shǐ zhuó yě hóu pò nú jiāng èr wàn yú qí chū shuò fāng xī běi èr qiān yú lǐ qī zhì jùn jī shān ér hái

第二年春天,汉朝派浞野侯赵破奴率领两万多骑兵从朔方出发,向西北行进两千多里,约定到达浚稽山就返回。

zhuó yě hóu jì zhì qī ér hái zuǒ dà dū wèi yù fā ér jué chán yú zhū zhī fā zuǒ fāng bīng jī zhuó yě

浞野侯按期返回时,左大都尉正要动手却被发觉,单于处死了他,并调集左翼军队攻打浞野侯。

zhuó yě hóu xíng bǔ shǒu lǔ de shù qiān rén

浞野侯在行军途中俘获了几千名敌人。

hái wèi zhì shòu xiáng chéng sì bǎi lǐ xiōng nú bīng bā wàn qí wéi zhī

回师途中,在离受降城还有四百里的地方,被八万匈奴骑兵包围。

zhuó yě hóu yè zì chū qiú shuǐ xiōng nú jiān bǔ shēng de zhuó yě hóu yīn jí jī qí jūn

浞野侯夜里亲自出去找水,被匈奴侦察兵抓住,活捉了浞野侯,于是匈奴加紧进攻汉军。

jūn zhōng guō zòng wèi hù wéi wáng wèi qú xiāng yǔ móu yuē jí zhū xiào wèi wèi wáng jiāng jūn ér zhū zhī mò xiāng quàn guī

军中的郭纵担任护军,维王担任渠帅,一起商量说:“等到各位校尉害怕失去将军会被治罪,就没有人劝我们回去了。”

jūn suì méi wū xiōng nú

于是全军覆没在匈奴手中。

xiōng nú r chán yú dà xǐ suì qiǎn qí bīng gōng shòu xiáng chéng

匈奴儿单于非常高兴,就派出奇兵攻打受降城。

bù néng xià nǎi kòu rù biān ér qù

没能攻下,于是侵扰边境后撤走。

qí míng nián chán yú yù zì gōng shòu xiáng chéng wèi zhì bìng sǐ

第二年,单于想亲自攻打受降城,还没到达,就病死了。

r chán yú lì sān suì ér sǐ

儿单于在位三年就去世了。

zi nián shào xiōng nú nǎi lì qí jì fù wū wéi chán yú dì yòu xián wáng hǒu lí hú wèi chán yú

他的儿子年纪小,匈奴于是拥立他的叔父乌维单于的弟弟右贤王呴犁湖为单于。

shì suì tài chū sān nián yě

这一年是太初三年。

hǒu lí hú chán yú lì hàn shǐ guāng lù xú zì wèi chū wǔ yuán sāi shù bǎi lǐ yuǎn zhě qiān yú lǐ zhù chéng zhāng liè tíng zhì lú qú ér shǐ yóu jī jiāng jūn hán shuō cháng píng hòu wèi kàng zhūn qí páng shǐ qiáng nǔ dū wèi lù bó dé zhù jū yán zé shàng

呴犁湖单于即位后,汉朝派光禄勋徐自为从五原塞出发,深入数百里,最远达一千多里,修筑城堡、烽火台一直到庐朐,并派游击将军韩说、长平侯卫伉驻守附近,又派强弩都尉路博德在居延泽修筑工事。

qí qiū xiōng nú dà rù dìng xiāng yún zhōng shā lüè shù qiān rén bài shù èr qiān dàn ér qù xíng pò huài guāng lù suǒ zhù chéng liè tíng zhāng

那年秋天,匈奴大举入侵定襄、云中,杀害掳掠几千人,击败几名二千石官员后撤走,沿途破坏了徐自为修建的城堡、烽火台。

yòu shǐ yòu xián wáng rù jiǔ quán zhāng yè lüè shù qiān rén

又派右贤王入侵酒泉、张掖,掳掠了几千人。

huì rèn wén jī jiù jǐn fù shī suǒ de ér qù

正好任文率军救援,匈奴把抢掠的人口财物全部丢下逃走了。

shì suì èr shī jiāng jūn pò dà yuān zhǎn qí wáng ér hái

这一年,贰师将军李广利攻破大宛,杀了大宛王后返回。

xiōng nú yù zhē zhī bù néng zhì

匈奴想拦截他们,没能赶上。

qí dōng yù gōng shòu xiáng chéng huì chán yú bìng sǐ

那年冬天,匈奴打算攻打受降城,正巧单于病死了。

hǒu lí hú chán yú lì yī suì sǐ

呴犁湖单于在位一年就去世了。

xiōng nú nǎi lì qí dì zuǒ dà dū wèi qiě dī hóu wèi chán yú

匈奴于是拥立他的弟弟左大都尉且鞮侯为单于。

hàn jì zhū dà yuān wēi zhèn wài guó

汉朝在诛灭大宛之后,声威震慑了外国。

tiān zǐ yì yù suì kùn hú nǎi xià zhào yuē gāo huáng dì yí zhèn píng chéng zhī yōu gāo hòu shí chán yú shū jué bèi nì

天子有意要趁机打击匈奴,便下诏说:“高皇帝曾给我留下平城被围的忧患,高后时期单于的书信更是极其悖逆无礼。

xī qí xiāng gōng fù jiǔ shì zhī chóu chūn qiū dà zhī

从前齐襄公为九代祖先报仇,《春秋》都大为赞扬。

shì suì tài chū sì nián yě

”这一年是太初四年。

qiě dī hóu chán yú jì lì jǐn guī hàn shǐ zhī bù jiàng zhě

且鞮侯单于即位后,将没有投降的汉朝使者全部送还。

lù chōng guó děng de guī

路充国等人得以返回。

chán yú chū lì kǒng hàn xí zhī nǎi zì wèi wǒ r zi ān gǎn wàng hàn tiān zǐ

单于刚即位,害怕汉朝袭击,于是自称“我是晚辈,怎敢与汉天子相比!

hàn tiān zǐ wǒ zhàng rén xíng yě

汉天子是我的长辈”。

hàn qiǎn zhōng láng jiàng sū wǔ hòu bì lù yí chán yú

汉朝派遣中郎将苏武带着丰厚的礼物赠送给单于。

chán yú yì jiāo lǐ shén jù fēi hàn suǒ wàng yě

单于却更加骄横,态度非常傲慢,并非汉朝所期望的那样。

qí míng nián zhuó yě hóu pò nú de wáng guī hàn

第二年,浞野侯赵破奴得以逃回汉朝。

qí míng nián hàn shǐ èr shī jiāng jūn guǎng lì yǐ sān wàn qí chū jiǔ quán jī yòu xián wáng wū tiān shān de hú shǒu lǔ wàn yú jí ér hái

又过了一年,汉朝派遣贰师将军李广利率领三万骑兵从酒泉出发,在天山攻击右贤王,斩获匈奴首级一万多而回。

xiōng nú dà wéi èr shī jiāng jūn jǐ bù tuō

匈奴大军包围了贰师将军,几乎无法脱身。

hàn bīng wù gù shén liù qī

汉军士兵损失了十分之六七。

hàn fù shǐ yīn yú jiāng jūn áo chū xī hé yǔ qiáng nǔ dū wèi huì zhuō tú shān wú suǒ de

汉朝又派因杅将军公孙敖从西河出兵,与强弩都尉在涿涂山会合,但一无所获。

yòu shǐ qí dū wèi lǐ líng jiāng bù qí wǔ qiān rén chū jū yán běi qiān yú lǐ yǔ chán yú huì hé zhàn líng suǒ shā shāng wàn yú rén bīng jí shí jǐn yù jiě guī xiōng nú wéi líng líng jiàng xiōng nú qí bīng suì méi de hái zhě sì bǎi rén

又派骑都尉李陵率领步兵骑兵五千人,从居延向北行进一千多里,与单于相遇,双方交战,李陵杀伤敌军一万多人,但自己的士兵和粮食耗尽,想要撤退时,匈奴包围了李陵,李陵投降了匈奴,他的部队几乎全军覆没,只有四百人得以返回。

chán yú nǎi guì líng yǐ qí nǚ qī zhī

单于于是器重李陵,把自己的女儿嫁给他。

hòu èr suì fù shǐ èr shī jiāng jūn jiāng liù wàn qí bù bīng shí wàn chū shuò fāng

两年后,汉朝再次派遣贰师将军率领六万骑兵、十万步兵,从朔方出兵。

qiáng nǔ dū wèi lù bó dé jiāng wàn yú rén yǔ èr shī huì

强弩都尉路博德率领一万多人,与贰师将军会合。

yóu jī jiāng jūn shuō jiāng bù qí sān wàn rén chū wǔ yuán

游击将军韩说率领步兵骑兵三万人,从五原出兵。

yīn yú jiāng jūn áo jiāng wàn qí bù bīng sān wàn rén chū yàn mén

因杅将军公孙敖率领一万骑兵和三万步兵,从雁门出兵。

xiōng nú wén xī yuǎn qí lèi zhòng wū yú wú shuǐ běi ér chán yú yǐ shí wàn qí dài shuǐ nán yǔ èr shī jiāng jūn jiē zhàn

匈奴得知消息,把全部辎重远远转移到余吾水以北,而单于亲自率领十万骑兵在余吾水以南等待,与贰师将军交战。

èr shī nǎi jiě ér yǐn guī yǔ chán yú lián zhàn shí yú rì

贰师将军于是解围撤退,与匈奴单于连续交战十多天。

èr shī wén qí jiā yǐ wū gǔ zú miè yīn bìng zhòng jiàng xiōng nú de lái hái qiān rén yī liǎng rén ěr

贰师将军听说自己家族因巫蛊之祸被灭族,便带领部下投降了匈奴,得以返回的士兵只有千分之一二。

yóu jī shuō wú suǒ de

游击将军韩说没有取得任何战果。

yīn yú áo yǔ zuǒ xián wáng zhàn bù lì yǐn guī

因杅将军公孙敖与左贤王交战,失利,率军撤回。

shì suì hàn bīng zhī chū jī xiōng nú zhě bù dé yán gōng duō shǎo gōng bù dé yù

这一年汉军出击匈奴,无法计算战功多少,因为战功不足以抵挡损失。

yǒu zhào bǔ tài yī lìng suí dàn yán èr shī jiāng jūn jiā shì zú miè shǐ guǎng lì de jiàng xiōng nú

皇帝下诏逮捕太医令随但,因为他透露贰师将军家族被灭的消息,导致李广利投降匈奴。

tài shǐ gōng yuē kǒng shì zhe chūn qiū yǐn huán zhī jiān zé zhāng zhì dìng āi zhī jì zé wēi wèi qí qiē dāng shì zhī wén ér wǎng bāo jì huì zhī cí yě

太史公说:孔子著《春秋》,记载隐公、桓公时期的事情就很明确,到了定公、哀公时期就隐晦,因为涉及当代的事情不敢直书褒贬,是出于忌讳。

shì sú zhī yán xiōng nú zhě huàn qí jiào yī shí zhī quán ér wu nà qí shuō yǐ biàn piān zhǐ bù cān bǐ jǐ

世人谈论匈奴,往往贪图一时的权势,一味迎合某种说法,以迎合片面观点,不考虑敌我双方实际情况;

jiāng lǜ xí zhōng guó guǎng dà qì fèn rén zhǔ yīn yǐ jué cè shì yǐ jiàn gōng bù shēn

将领们倚仗中原地域广阔,士气高昂,君主据此决策,因此建立的功业不够深厚。

yáo suī xián xīng shì yè bù chéng de yǔ ér jiǔ zhōu níng

尧虽然贤明,但独自兴办事业未能成功,得到禹的帮助才使天下安宁。

qiě yù xìng shèng tǒng wéi zài zé rèn jiàng xiàng zāi

想要振兴圣王的统绪,关键在于选任将相啊!

wéi zài zé rèn jiàng xiàng zāi

关键在于选任将相啊!

xiǎn yǔn xūn zhōu jū yú běi biān

猃狁、薰粥这些部族,居住在北疆。

jì chēng xià yì shì jǐng zhōu piān

他们自称是夏朝的后裔,周朝的文献中也有记载。

pō suí xù mù lǚ rǎo chén yān

他们大多从事畜牧,经常侵扰边境。

yuán zì mò dú yóu jù kòng xián

自从冒顿单于以来,尤其擅长骑射。

suī kōng tǎng cáng wèi jǐn zhōng quán

虽然耗空了国库,但未能完全掌握制胜的关键。

✦ You read 七十列传·匈奴列传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.