史记 · 司马迁 · Chapter 26 of 130

八书·历书

PinyinModern Translation
Size

xī zì zài gǔ lì jiàn zhèng zuò wū mèng chūn

自古以来,历法以孟春正月为岁首。

wū shí bīng pàn fā zhé bǎi cǎo fèn xīng zǐ fū xiān gāo

那时冰雪消融,冬眠的动物苏醒,百草萌发,子规鸟最先鸣叫。

wù nǎi suì jù shēng wū dōng cì shùn sì shí zú yú dōng fēn

万物随四季更迭而生长,从东方开始,依次经历春夏秋冬,到冬末结束。

shí jī sān hào zú míng

雄鸡三唱,天色黎明。

fǔ shí èr jié zú yú chǒu

划分十二个月份,终结于丑月。

rì yuè chéng gù míng yě

日月运行有序,所以光明普照。

míng zhě mèng yě yōu zhě yòu yě yōu míng zhě cí xióng yě

光明代表阳刚,幽暗代表阴柔,幽明如同雌雄。

cí xióng dài xīng ér shùn zhì zhèng zhī tǒng yě

雌雄交替兴起,遵循着天地正道。

rì guī yú xi qǐ míng wū dōng

太阳西落,又从东方升起;

yuè guī wū dōng qǐ míng yú xi

月亮东沉,再从西方放明。

zhèng bù lǜ tiān yòu bù yóu rén zé fán shì yì huài ér nán chéng yǐ

若政令不遵天道,又不合民心,则万事容易败坏而难以成功。

wáng zhě yì xìng shòu mìng bì shèn shǐ chū gǎi zhèng shuò yì fú sè tuī běn tiān yuán shùn chéng jué yì

新王朝建立,必须慎重开端,修订历法,改变服饰颜色,推究天道本源,顺应天意。

tài shǐ gōng yuē shén nóng yǐ qián shàng yǐ

太史公说:神农氏以前的历史太久远了。

gài huáng dì kǎo dìng xīng lì jiàn lì wǔ xíng qǐ xiāo xī zhèng rùn yú wū shì yǒu tiān dì shén qí wù lèi zhī guān shì wèi wǔ guān

黄帝考定星象历法,建立五行学说,确定阴阳消长,校正闰月余日,于是设立掌管天地神祇万物的官职,称为五官。

gè sī qí xù bù xiāng luàn yě

各司其职,互不扰乱。

mín shì yǐ néng yǒu xìn shén shì yǐ néng yǒu míng dé

因此百姓能守信义,神灵能显明德。

mín shén yì yè jìng ér bù dú gù shén jiàng zhī jiā shēng mín yǐ wù xiǎng zāi huò bù shēng suǒ qiú bù kuì

人与神职责不同,恭敬而不亵渎,所以神灵赐予丰收,百姓献上祭品,灾祸不生,所求丰足。

shǎo shèn shì zhī shuāi yě jiǔ lí luàn dé mín shén zá rǎo bù kě fàng wù huò zī jiàn zhì mò jǐn qí qì

少昊氏衰落时,九黎扰乱德行,人神混杂,万物失序,灾祸接连不断,天地之气无法顺畅。

zhuān xū shòu zhī nǎi mìng nán zhèng zhòng sī tiān yǐ shǔ shén mìng huǒ zhèng lí sī dì yǐ zhǔ mín shǐ fù jiù cháng wú xiāng qīn dú

颛顼继位后,命令南正重掌管天文以沟通神灵,命令火正黎掌管地理以治理百姓,恢复旧制,互不侵犯亵渎。

qí hòu sān miáo fú jiǔ lí zhī dé gù èr guān xián fèi suǒ zhí ér rùn yú guāi cì mèng zōu tiǎn miè shè tí wú jì lì shǔ shī xù

后来三苗效仿九黎的恶行,导致两位官员失职,闰月错乱,正月不正,摄提星失序,历法混乱。

yáo fù suì zhòng lí zhī hòu bù wàng jiù zhě shǐ fù diǎn zhī ér lì xī hé zhī guān

尧重新起用重和黎的后代,不忘旧制,让他们再掌历法,并设立羲和之官。

míng shí zhèng dù zé yīn yáng diào fēng yǔ jié mào qì zhì mín wú yāo yì

明确时节,校正历度,于是阴阳调和,风雨适时,祥瑞之气降临,百姓无夭折疫病。

nián qí chán shùn shēn jiè wén zǔ yún tiān zhī lì shǔ zài ěr gōng

尧年老禅让给舜,在文祖庙郑重告诫说:“天命历法在于你自身。”

shùn yì yǐ mìng yǔ

舜也用同样的话嘱咐禹。

yóu shì guān zhī wáng zhě suǒ zhòng yě

由此可见,历法是君王重视的大事。

xià zhēng yǐ zhēng yuè yīn zhèng yǐ shí èr yuè zhōu zhēng yǐ shí yī yuè

夏朝以正月为岁首,商朝以十二月为岁首,周朝以十一月为岁首。

gài sān wáng zhī zhèng ruò xún huán qióng zé fǎn běn

这三代君王的岁首制度如同循环往复,到了尽头就回归本源。

tiān xià yǒu dào zé bù shī jì xù

天下政治清明,就不会错乱历法时序;

wú dào zé zhēng shuò bù xíng wū zhū hóu

政治混乱,那么历法就不能在诸侯间推行。

yōu lì zhī hòu zhōu shì wēi péi chén zhí zhèng shǐ bù jì shí jūn bù gù shuò gù chóu rén zǐ dì fēn sǎn huò zài zhū xià huò zài yí dí shì yǐ qí jī xiáng fèi ér bù tǒng

周幽王、厉王之后,周王室衰微,臣子把持朝政,史官不记录时间,国君不举行告朔仪式,所以精通历算的子弟流散四方,有的在中原各国,有的在边远蛮夷之地,因此那些吉凶征兆的推算荒废而无法统一。

zhōu xiāng wáng èr shí liù nián rùn sān yuè ér chūn qiū fēi zhī

周襄王二十六年闰三月,而《春秋》批评这种做法。

xiān wáng zhī zhèng shí yě lǚ duān wū shǐ jǔ zhèng wū zhōng guī xié wū zhōng

先王确定时节,从开端确立起点,在年中校正节气,在年末处理闰月。

lǚ duān wū shǐ xù zé bù qiān

从开端确立起点,时序就不会错乱;

jǔ zhèng wū zhōng mín zé bù huò

在年中校正节气,百姓就不会困惑;

guī xié wū zhōng shì zé bù bèi

在年末处理闰月,事务就不会违背天时。

qí hòu zhàn guó bìng zhēng zài wū qiáng guó qín dí jiù jí jiě fēn ér yǐ qǐ huáng niàn sī zāi

之后战国纷争,各国只注重强国擒敌、解救急难、排解纠纷罢了,哪有闲暇考虑这些呢!

shì shí dú yǒu zōu yǎn míng wū wǔ dé zhī chuán ér sàn xiāo xī zhī fēn yǐ xiǎn zhū hóu

这时只有邹衍,通晓五德终始的传承,并散布阴阳消长的道理,以此在诸侯中显扬。

ér yì yīn qín miè liù guó bīng róng jí fán yòu shēng zhì zūn zhī rì qiǎn wèi xiá huáng yě

但也因为秦国消灭六国,战事极其频繁,加上登上至尊之位时间短,没有来得及顾及。

ér yì pō tuī wǔ shèng ér zì yǐ wéi huò shuǐ dé zhī ruì gēng míng hé yuē dé shuǐ ér zhèng yǐ shí yuè sè shàng hēi

却也大致推崇五行相胜之说,并自认为获得了水德的祥瑞,把黄河改名为“德水”,以十月为岁首,崇尚黑色。

rán lì dù rùn yú wèi néng dǔ qí zhēn yě

然而历法推算和闰月设置,未能看出其精妙之处。

hàn xìng gāo zǔ yuē běi zhì dài wǒ ér qǐ yì zì yǐ wéi huò shuǐ dé zhī ruì

汉朝兴起,高祖说“北畤等待我而兴起”,也自认为获得了水德的祥瑞。

suī míng xí lì jí zhāng cāng děng xián yǐ wéi rán

即使通晓历法的张苍等人,也都认为是这样。

shì shí tiān xià chū dìng fāng gāng jì dà jī gāo hòu nǚ zhǔ jiē wèi huáng gù xí qín zhèng shuò fú sè

这时天下刚刚平定,正在建立国家根本制度,吕后作为女主执政,都无暇顾及,所以沿用秦朝的历法和服饰颜色。

zhì xiào wén shí lǔ rén gōng sūn chén yǐ zhōng shǐ wǔ dé shàng shū yán hàn de tǔ dé yi gēng yuán gǎi zhèng shuò yì fú sè

到孝文帝时,鲁国人公孙臣用五德终始学说上书,说“汉朝得到土德,应当更改年号,修订历法,变换服饰颜色。

dāng yǒu ruì ruì huáng lóng jiàn

会有祥瑞出现,祥瑞是黄龙显现”。

shì xià chéng xiàng zhāng cāng zhāng cāng yì xué lǜ lì yǐ wéi fēi shì ba zhī

事情交给丞相张苍处理,张苍也学过律历,认为不对,搁置了此事。

qí hòu huáng lóng jiàn chéng jì zhāng cāng zì chù suǒ yù lùn zhù bù chéng

后来黄龙在成纪出现,张苍自行引退,想写的论著也没完成。

ér xīn yuán píng yǐ wàng qì jiàn pō yán zhèng lì fú sè shì guì xìng hòu zuò luàn gù xiào wén dì fèi bù fù wèn

而新垣平因为观望云气被召见,大谈修订历法和服饰颜色的事,受到尊宠,后来作乱,所以孝文帝废止此事不再过问。

zhì jīn shàng jí wèi zhāo zhì fāng shì táng dōu fēn qí tiān bù

到当今皇上即位,招揽方士唐都,划分天区;

ér ba là xià hóng yùn suàn zhuǎn lì rán hòu rì chén zhī dù yǔ xià zhēng tóng

后来巴郡的落下闳推算历法,调整了历法,使得日月的运行规律与夏历一致。

nǎi gǎi yuán gèng guān hào fēng tài shān

于是更改年号,更换官职名称,并在泰山举行封禅大典。

yīn zhào yù shǐ yuē nǎi zhě yǒu sī yán xīng dù zhī wèi dìng yě guǎng yán xuān wèn yǐ lǐ xīng dù wèi néng zhān yě

因此下诏给御史说:“之前,有关部门说星象的运行规律尚未确定,广泛征求意见,以理顺星象的规律,但未能完全确定。

gài wén xī zhě huáng dì hé ér bù sǐ míng chá dù yàn dìng qīng zhuó qǐ wǔ bù jiàn qì wù fēn shù

听说古代黄帝统一历法而使其长久不衰,通过观察和验证,确定了清浊音律,划分了五部,建立了节气与物候的对应关系。

rán gài shàng yǐ

然而这些都已经是很久以前的事了。

shū quē lè chí zhèn shén mǐn yān

典籍残缺,礼乐废弛,我对此深感忧虑。

zhèn wéi wèi néng xún míng yě jī rì fēn lǜ yīng shuǐ dé zhī shèng

我未能完全遵循并阐明这些道理,只是整理了日期的划分,大致顺应了水德的兴盛。

jīn rì shùn xià zhì huáng zhōng wèi gōng lín zhōng wèi zhēng tài cù wèi shāng nán lǚ wèi yǔ gū xǐ wèi jiǎo

如今时令已到夏至,以黄钟为宫音,林钟为徵音,太蔟为商音,南吕为羽音,姑洗为角音。

zì shì yǐ hòu qì fù zhèng yǔ shēng fù qīng míng fù zhèng biàn yǐ zhì zi rì dāng dōng zhì zé yīn yáng lí hé zhī dào héng yān

从此以后,节气回归正常,羽音恢复清亮,名称也回归正确的变化,直到冬至日,阴阳的分离与融合规律得以运行。

shí yī yuè jiǎ zǐ shuò dàn dōng zhì yǐ zhān qí gèng yǐ qī nián wèi tài chū yuán nián

十一月甲子日的清晨冬至已经确定,于是改年号为太初元年。

nián míng yān féng shè tí gé yuè míng bì jù rì de jiǎ zǐ yè bàn shuò dàn dōng zhì

年的名称是‘焉逢摄提格’,月的名称是‘毕聚’,日子是甲子,午夜时分是冬至。

lì shù jiǎ zǐ piān

◎历法甲子篇

tài chū yuán nián suì míng yān féng shè tí gé yuè míng bì jù rì de jiǎ zǐ yè bàn shuò dàn dōng zhì

太初元年,年的名称是“焉逢摄提格”,月的名称是“毕聚”,日子是甲子,午夜时分是冬至。

zhèng běi

正北方

shí èr wú dà yú wú xiǎo yú

十二月没有大余数,没有小余数;

wú dà yú wú xiǎo yú

没有大余数,没有小余数;

yān féng shè tí gé tài chū yuán nián

焉逢摄提格太初元年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí sì xiǎo yú sān bǎi sì shí bā

大余数五十四,小余数三百四十八;

dà yú wǔ xiǎo yú bā

大余数五,小余数八;

duān méng chán yè èr nián

端蒙单阏二年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sì shí bā xiǎo yú liù bǎi jiǔ shí liù

大余数四十八,小余数六百九十六;

dà yú shí xiǎo yú shí liù

大余数十,小余数十六;

yóu zhào zhí xú sān nián

游兆执徐三年。

shí èr

十二月

dà yú shí èr xiǎo yú liù bǎi sān

大余十二,小余六百零三;

dà yú shí wǔ xiǎo yú èr shí sì

大余十五,小余二十四;

qiáng wú dà huāng luò sì nián

彊梧大荒落四年。

shí èr

十二月

dà yú qī xiǎo yú shí yī

大余七,小余十一;

dà yú èr shí yī wú xiǎo yú

大余二十一,没有小余;

tú wéi dūn zāng tiān hàn yuán nián

徒维敦牂天汉元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú yī xiǎo yú sān bǎi wǔ shí jiǔ

大余一,小余三百五十九;

dà yú èr shí liù xiǎo yú bā

大余二十六,小余八;

zhù lí xié qià èr nián

祝犁协洽二年。

shí èr

十二月

dà yú èr shí wǔ xiǎo yú èr bǎi liù shí liù

大余二十五,小余二百六十六;

dà yú sān shí yī xiǎo yú shí liù

大余三十一,小余十六;

shāng héng tūn tān sān nián

商横涒滩三年。

shí èr

十二月

dà yú shí jiǔ xiǎo yú liù bǎi yī shí sì

大余十九,小余六百一十四;

dà yú sān shí liù xiǎo yú èr shí sì

大余三十六,小余二十四;

zhāo yáng zuò è sì nián

昭阳作鄂四年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú shí sì xiǎo yú èr shí èr

大余十四,小余二十二;

dà yú sì shí èr wú xiǎo yú

大余四十二,没有小余;

héng ài yān mào tài shǐ yuán nián

横艾淹茂太始元年。

shí èr

十二月

dà yú sān shí qī xiǎo yú bā bǎi liù shí jiǔ

大余三十七,小余八百六十九;

dà yú sì shí qī xiǎo yú bā

大余四十七,小余八;

shàng zhāng dà yuān xiàn èr nián

尚章大渊献二年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sān shí èr xiǎo yú èr bǎi qī shí qī

大余三十二,小余二百七十七;

dà yú wǔ shí èr xiǎo yú yī shí liù

大余五十二,小余十六;

yān féng kùn dūn sān nián

这是焉逢困敦年,也就是第三年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí liù xiǎo yú yī bǎi bā shí sì

大余数是五十六,小余数是一百八十四;

dà yú wǔ shí qī xiǎo yú èr shí sì

大余数是五十七,小余数是二十四;

duān méng chì fèn ruò sì nián

这是端蒙赤奋若年,也就是第四年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí xiǎo yú wǔ bǎi sān shí èr

大余数是五十,小余数是五百三十二;

dà yú sān wú xiǎo yú

大余数是三,没有小余数;

yóu zhào shè tí gé zhēng hé yuán nián

这是游兆摄提格年,也就是征和元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sì shí sì xiǎo yú bā bǎi bā shí

大余数是四十四,小余数是八百八十;

dà yú bā xiǎo yú bā

大余数是八,小余数是八;

qiáng wú chán yè èr nián

这是彊梧单阏年,也就是第二年。

shí èr

十二月

dà yú bā xiǎo yú qī bǎi bā shí qī

大余数是八,小余数是七百八十七;

dà yú shí sān xiǎo yú shí liù

大余数是十三,小余数是十六;

tú wéi zhí xú sān nián

这是徒维执徐年,也就是第三年。

shí èr

十二月

dà yú sān xiǎo yú yī bǎi jiǔ shí wǔ

大余数是三,小余数是一百九十五;

dà yú shí bā xiǎo yú èr shí sì

大余数是十八,小余数是二十四;

zhù lí dà máng luò sì nián

这是祝犁大芒落年,也就是第四年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú wǔ shí qī xiǎo yú wǔ bǎi sì shí sān

大余数是五十七,小余数是五百四十三;

dà yú èr shí sì wú xiǎo yú

大余数是二十四,没有小余数;

shāng héng dūn zāng hòu yuán yuán nián

这是商横敦牂年,也就是后元元年。

shí èr

十二月

dà yú èr shí yī xiǎo yú sì bǎi wǔ shí

大余数是二十一,小余数是四百五十;

dà yú èr shí jiǔ xiǎo yú bā

大余数是二十九,小余数是八;

zhāo yáng zhī qià èr nián

这是昭阳汁洽年,也就是第二年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú shí wǔ xiǎo yú qī bǎi jiǔ shí bā

大余数是十五,小余数是七百九十八;

dà yú sān shí sì xiǎo yú shí liù

大余数是三十四,小余数是十六;

héng ài tūn tān shǐ yuán yuán nián

横艾涒滩始元元年。

zhèng xi shí èr

正西十二

dà yú sān shí jiǔ xiǎo yú qī bǎi wǔ

大余三十九,小余七百零五;

dà yú sān shí jiǔ xiǎo yú èr shí sì

大余三十九,小余二十四;

shàng zhāng zuò è èr nián

尚章作噩二年。

shí èr

十二月

dà yú sān shí sì xiǎo yú yī bǎi yī shí sān

大余三十四,小余一百一十三;

dà yú sì shí wǔ wú xiǎo yú

大余四十五,没有小余;

yān féng yān mào sān nián

焉逢淹茂三年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú èr shí bā xiǎo yú sì bǎi liù shí yī

大余二十八,小余四百六十一;

dà yú wǔ shí xiǎo yú bā

大余五十,小余八;

duān méng dà yuān xiàn sì nián

端蒙大渊献四年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí èr xiǎo yú sān bǎi liù shí bā

大余五十二,小余三百六十八;

dà yú wǔ shí wǔ xiǎo yú shí liù

大余五十五,小余十六;

yóu zhào kùn dūn wǔ nián

游兆困敦五年。

shí èr

十二月

dà yú sì shí liù xiǎo yú qī bǎi yī shí liù

大余四十六,小余七百一十六;

wú dà yú xiǎo yú èr shí sì

没有大余,小余二十四;

qiáng wú chì fèn ruò liù nián

彊梧赤奋若六年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sì shí yī xiǎo yú yī bǎi èr shí sì

大余四十一,小余一百二十四;

dà yú liù wú xiǎo yú

大余六,没有小余;

tú wéi shè tí gé yuán fèng yuán nián

徒维摄提格元凤元年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ xiǎo yú sān shí yī

大余五,小余三十一;

dà yú shí yī xiǎo yú bā

大余十一,小余八;

zhù lí chán yè èr nián

祝犁单阏二年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí jiǔ xiǎo yú sān bǎi qī shí jiǔ

大余五十九,小余三百七十九;

dà yú shí liù xiǎo yú shí liù

大余十六,小余十六;

shāng héng zhí xú sān nián

商横执徐三年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú wǔ shí sān xiǎo yú qī bǎi èr shí qī

大余五十三,小余七百二十七;

dà yú èr shí yī xiǎo yú èr shí sì

大余二十一,小余二十四;

zhāo yáng dà huāng luò sì nián

昭阳大荒落四年。

shí èr

十二月

dà yú shí qī xiǎo yú liù bǎi sān shí sì

大余十七,小余六百三十四;

dà yú èr shí qī wú xiǎo yú

大余二十七,没有小余;

héng ài dūn zāng wǔ nián

横艾敦牂五年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú shí èr xiǎo yú sì shí èr

大余十二,小余四十二;

dà yú sān shí èr xiǎo yú bā

大余三十二,小余八;

shàng zhāng zhī qià liù nián

尚章汁洽六年。

shí èr

十二月

dà yú sān shí wǔ xiǎo yú bā bǎi bā shí jiǔ

大余三十五,小余八百八十九;

dà yú sān shí qī xiǎo yú shí liù

大余三十七,小余十六;

yān féng tūn tān yuán píng yuán nián

焉逢涒滩元平元年

shí èr

十二月

dà yú sān shí xiǎo yú èr bǎi jiǔ shí qī

大余三十,小余二百九十七;

dà yú sì shí èr xiǎo yú èr shí sì

大余四十二,小余二十四;

duān méng zuò è běn shǐ yuán nián

端蒙作噩本始元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú èr shí sì xiǎo yú liù bǎi sì shí wǔ

大余二十四,小余六百四十五;

dà yú sì shí bā wú xiǎo yú

大余四十八,没有小余;

yóu zhào yān mào èr nián

游兆阉茂二年。

shí èr

十二月

dà yú sì shí bā xiǎo yú wǔ bǎi wǔ shí èr

大余四十八,小余五百五十二;

dà yú wǔ shí sān xiǎo yú bā

大余五十三,小余八;

qiáng wú dà yuān xiàn sān nián

彊梧大渊献三年。

shí èr

十二月

dà yú sì shí èr xiǎo yú jiǔ bǎi

大余四十二,小余九百;

dà yú wǔ shí bā xiǎo yú shí liù

大余五十八,小余十六;

tú wéi kùn dūn sì nián

徒维困敦四年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sān shí qī xiǎo yú sān bǎi bā

大余三十七,小余三百零八;

dà yú sān xiǎo yú èr shí sì

大余三,小余二十四;

zhù lí chì fèn ruò dì jié yuán nián

祝犁赤奋若地节元年。

shí èr

十二月

dà yú yī xiǎo yú èr bǎi yī shí wǔ

大余一,小余二百一十五;

dà yú jiǔ wú xiǎo yú

大余九,没有小余;

shāng héng shè tí gé èr nián

商横摄提格二年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú wǔ shí wǔ xiǎo yú wǔ bǎi liù shí sān

大余五十五,小余五百六十三;

dà yú shí sì xiǎo yú bā

大余十四,小余八;

zhāo yáng chán yè sān nián

昭阳单阏三年。

zhèng nán shí èr

正南十二

dà yú shí jiǔ xiǎo yú sì bǎi qī shí

大余十九,小余四百七十;

dà yú shí jiǔ xiǎo yú shí liù

大余十九,小余十六;

héng ài zhí xú sì nián

横艾执徐四年。

shí èr

十二月

dà yú shí sān xiǎo yú bā bǎi yī shí bā

大余十三,小余八百一十八;

dà yú èr shí sì xiǎo yú èr shí sì

大余二十四,小余二十四;

shàng zhāng dà huāng luò yuán kāng yuán nián

尚章大荒落元康元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú bā xiǎo yú èr bǎi èr shí liù

大余八,小余二百二十六;

dà yú sān shí wú xiǎo yú

大余三十,没有小余;

yān féng dūn zāng èr nián

焉逢敦牂二年。

shí èr

十二月

dà yú sān shí èr xiǎo yú yī bǎi sān shí sān

大余三十二,小余一百三十三;

dà yú sān shí wǔ xiǎo yú bā

大余三十五,小余八;

duān méng xié qià sān nián

端蒙协洽三年。

shí èr

十二月

dà yú èr shí liù xiǎo yú sì bǎi bā shí yī

大余二十六,小余四百八十一;

dà yú sì shí xiǎo yú shí liù

大余四十,小余十六;

yóu zhào tūn tān sì nián

游兆涒滩四年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú èr shí xiǎo yú bā bǎi èr shí jiǔ

大余二十,小余八百二十九;

dà yú sì shí wǔ xiǎo yú èr shí sì

大余四十五,小余二十四;

qiáng wú zuò è shén què yuán nián

彊梧作噩神雀元年。

shí èr

十二月

dà yú sì shí sì xiǎo yú qī bǎi sān shí liù

大余四十四,小余七百三十六;

dà yú wǔ shí yī wú xiǎo yú

大余五十一,没有小余;

tú wéi yān mào èr nián

徒维淹茂二年。

shí èr

十二月

dà yú sān shí jiǔ xiǎo yú yī bǎi sì shí sì

大余三十九,小余一百四十四;

dà yú wǔ shí liù xiǎo yú bā

大余五十六,小余八;

zhù lí dà yuān xiàn sān nián

祝犁大渊献三年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sān shí sān xiǎo yú sì bǎi jiǔ shí èr

大余三十三,小余四百九十二;

dà yú yī xiǎo yú shí liù

大余一,小余十六;

shāng héng kùn dūn sì nián

商横困敦四年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí qī xiǎo yú sān bǎi jiǔ shí jiǔ

大余五十七,小余三百九十九;

dà yú liù xiǎo yú èr shí sì

大余六,小余二十四;

zhāo yáng chì fèn ruò wǔ fèng yuán nián

昭阳赤奋若五凤元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú wǔ shí yī xiǎo yú qī bǎi sì shí qī

大余五十一,小余七百四十七;

dà yú shí èr wú xiǎo yú

大余十二,没有小余;

héng ài shè tí gé èr nián

横艾摄提格二年。

shí èr

十二月

dà yú shí wǔ xiǎo yú liù bǎi wǔ shí sì

大余十五,小余六百五十四;

dà yú shí qī xiǎo yú bā

大余十七,小余八;

shàng zhāng chán yè sān nián

尚章单阏三年。

shí èr

十二月

dà yú shí xiǎo yú liù shí èr

大余十,小余六十二;

dà yú èr shí èr xiǎo yú shí liù

大余二十二,小余十六;

yān féng zhí xú sì nián

焉逢执徐四年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sì xiǎo yú sì bǎi yī shí

大余四,小余四百一十;

dà yú èr shí qī xiǎo yú èr shí sì

大余二十七,小余二十四;

duān méng dà huāng luò gān lù yuán nián

端蒙大荒落甘露元年。

shí èr

十二月

dà yú èr shí bā xiǎo yú sān bǎi yī shí qī

大余二十八,小余三百一十七;

dà yú sān shí sān wú xiǎo yú

大余三十三,无小余;

yóu zhào dūn zāng èr nián

游兆敦牂二年。

shí èr

十二月

dà yú èr shí èr xiǎo yú liù bǎi liù shí wǔ

大余二十二,小余六百六十五;

dà yú sān shí bā xiǎo yú bā

大余三十八,小余八;

qiáng wú xié qià sān nián

彊梧协洽三年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú shí qī xiǎo yú qī shí sān

大余十七,小余七十三;

dà yú sì shí sān xiǎo yú shí liù

大余四十三,小余十六;

tú wéi tūn tān sì nián

徒维涒滩四年。

shí èr

十二月

dà yú sì shí xiǎo yú jiǔ bǎi èr shí

大余四十,小余九百二十;

dà yú sì shí bā xiǎo yú èr shí sì

大余四十八,小余二十四;

zhù lí zuò è huáng lóng yuán nián

祝犁作噩黄龙元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sān shí wǔ xiǎo yú sān bǎi èr shí bā

大余三十五,小余三百二十八;

dà yú wǔ shí sì wú xiǎo yú

大余五十四,无小余;

shāng héng yān mào chū yuán yuán nián

商横淹茂初元元年。

zhèng dōng shí èr

正东十二

dà yú wǔ shí jiǔ xiǎo yú èr bǎi sān shí wǔ

大余五十九,小余二百三十五;

dà yú wǔ shí jiǔ xiǎo yú bā

大余五十九,小余八;

zhāo yáng dà yuān xiàn èr nián

昭阳大渊献二年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí sān xiǎo yú wǔ bǎi bā shí sān

大余五十三,小余五百八十三;

dà yú sì xiǎo yú shí liù

大余四,小余十六;

héng ài kùn dūn sān nián

横艾困敦三年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sì shí qī xiǎo yú jiǔ bǎi sān shí yī

大余四十七,小余九百三十一;

dà yú jiǔ xiǎo yú èr shí sì

大余九,小余二十四;

shàng zhāng chì fèn ruò sì nián

尚章赤奋若四年。

shí èr

十二月

dà yú shí yī xiǎo yú bā bǎi sān shí bā

大余十一,小余八百三十八;

dà yú shí wǔ wú xiǎo yú

大余十五,无小余;

yān féng shè tí gé wǔ nián

焉逢摄提格五年。

shí èr

十二月

dà yú liù xiǎo yú èr bǎi sì shí liù

大余六,小余二百四十六;

dà yú èr shí xiǎo yú bā

大余二十,小余八;

duān méng chán yè yǒng guāng yuán nián

端蒙单阏永光元年。

rùn shí sān

闰月十三月

wú dà yú xiǎo yú wǔ bǎi jiǔ shí sì

无大余,小余五百九十四;

dà yú èr shí wǔ xiǎo yú shí liù

大余二十五,小余十六;

yóu zhào zhí xú èr nián

游兆执徐二年。

shí èr

十二月

dà yú èr shí sì xiǎo yú wǔ bǎi yī

大余二十四,小余五百零一;

dà yú sān shí xiǎo yú èr shí sì

大余三十,小余二十四;

qiáng wú dà huāng luò sān nián

彊梧大荒落三年。

shí èr

十二月

dà yú shí bā xiǎo yú bā bǎi sì shí jiǔ

大余十八,小余八百四十九;

dà yú sān shí liù wú xiǎo yú

大余三十六,无小余;

tú wéi dūn zāng sì nián

徒维敦牂四年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú shí sān xiǎo yú èr bǎi wǔ shí qī

大余十三,小余二百五十七;

dà yú sì shí yī xiǎo yú bā

大余四十一,小余八;

zhù lí xié qià wǔ nián

祝犁协洽五年。

shí èr

十二月

dà yú sān shí qī xiǎo yú yī bǎi liù shí sì

大余三十七,小余一百六十四;

dà yú sì shí liù xiǎo yú shí liù

大余四十六,小余十六;

shāng héng tūn tān jiàn zhāo yuán nián

商横涒滩建昭元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sān shí yī xiǎo yú wǔ bǎi yī shí èr

大余三十一,小余五百一十二;

dà yú wǔ shí yī xiǎo yú èr shí sì

大余五十一,小余二十四;

zhāo yáng zuò è èr nián

昭阳作噩二年。

shí èr

十二月

dà yú wǔ shí wǔ xiǎo yú sì bǎi yī shí jiǔ

大余五十五,小余四百一十九;

dà yú wǔ shí qī wú xiǎo yú

大余五十七,没有小余;

héng ài yān mào sān nián

横艾阉茂三年。

shí èr

十二月

dà yú sì shí jiǔ xiǎo yú qī bǎi liù shí qī

大余四十九,小余七百六十七;

dà yú èr xiǎo yú bā

大余二,小余八;

shàng zhāng dà yuān xiàn sì nián

尚章大渊献四年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú sì shí sì xiǎo yú yī bǎi qī shí wǔ

大余四十四,小余一百七十五;

dà yú qī xiǎo yú shí liù

大余七,小余十六;

yān féng kùn dūn wǔ nián

焉逢困敦五年。

shí èr

十二月

dà yú bā xiǎo yú bā shí èr

大余八,小余八十二;

dà yú shí èr xiǎo yú èr shí sì

大余十二,小余二十四;

duān méng chì fèn ruò jìng níng yuán nián

端蒙赤奋若竟宁元年。

shí èr

十二月

dà yú èr xiǎo yú sì bǎi sān shí

大余二,小余四百三十;

dà yú shí bā wú xiǎo yú

大余十八,没有小余;

yóu zhào shè tí gé jiàn shǐ yuán nián

游兆摄提格建始元年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú wǔ shí liù xiǎo yú qī bǎi qī shí bā

大余五十六,小余七百七十八;

dà yú èr shí sān xiǎo yú bā

大余二十三,小余八;

qiáng wú chán yè èr nián

这是彊梧单阏年,也就是第二年。

shí èr

十二月

dà yú èr shí xiǎo yú liù bǎi bā shí wǔ

大余二十,小余六百八十五;

dà yú èr shí bā xiǎo yú shí liù

大余二十八,小余十六;

tú wéi zhí xú sān nián

这是徒维执徐年,也就是第三年。

rùn shí sān

闰月十三月

dà yú shí wǔ xiǎo yú jiǔ shí sān

大余十五,小余九十三;

dà yú sān shí sān xiǎo yú èr shí sì

大余三十三,小余二十四;

zhù lí dà huāng luò sì nián

祝犁大荒落四年。

yòu lì shū dà yú zhě rì yě

以上是历书内容:大余指的是日数。

xiǎo yú zhě yuè yě

小余指的是月数。

duān méng zhě nián míng yě

端蒙是年份的名称。

zhī chǒu míng chì fèn ruò yín míng shè tí gé

地支:丑叫赤奋若,寅叫摄提格。

gàn bǐng míng yóu zhào

天干:丙叫游兆。

zhèng běi dōng zhì jiā zǐ shí

正北方,冬至加在子时;

zhèng xi jiā yǒu shí

正西方,加在酉时;

zhèng nán jiā wǔ shí

正南方,加在午时;

zhèng dōng jiā mǎo shí

正东方,加在卯时。

lì shǔ zhī xìng qí lái shàng yǐ

历法的兴起,由来已久。

zhòng lí shì sī róng chéng sī jì

重黎掌管天文,容成制定历法。

tuī bù tiān xiàng xiāo xī mǔ zǐ

推算天象变化,消长如同母子相生。

wǔ shèng lún huán sān zhèng hù qǐ

五行相胜循环,三正历法交替兴起。

mèng zōu zhēn suì chóu rén shùn guǐ

正月定岁首,历法专家遵循规律。

jìng shòu zhī fāng lǚ duān wèi měi

恭敬传授历法,以端正开端为美。

✦ You read 八书·历书

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.