chū lǐ zǐ zhě míng jí qín huì wáng zhī dì yě yǔ huì wáng yì mǔ
樗里子者,名疾,秦惠王之弟也,与惠王异母。
mǔ hán nǚ yě
母,韩女也。
chū lǐ zǐ huá jī duō zhì qín rén hào yuē zhì náng
樗里子滑稽多智,秦人号曰“智囊”。
qín huì wáng bā nián jué chū lǐ zǐ yòu gēng shǐ jiāng ér fá qǔ wò jǐn chū qí rén qǔ qí chéng dì rù qín
秦惠王八年,爵樗里子右更,使将而伐曲沃,尽出其人,取其城,地入秦。
qín huì wáng èr shí wǔ nián shǐ chū lǐ zǐ wèi jiāng fá zhào lǔ zhào jiāng jūn zhuāng bào bá lìn
秦惠王二十五年,使樗里子为将伐赵,虏赵将军庄豹,拔蔺。
míng nián zhù wèi zhāng gōng chu bài chu jiāng qū gài qǔ hàn zhōng de
明年,助魏章攻楚,败楚将屈丐,取汉中地。
qín fēng chū lǐ zǐ hào wèi yán jūn
秦封樗里子,号为严君。
qín huì wáng zú tài zǐ wǔ wáng lì zhú zhāng yí wèi zhāng ér yǐ chū lǐ zǐ gān mào wèi zuǒ yòu chéng xiàng
秦惠王卒,太子武王立,逐张仪、魏章,而以樗里子、甘茂为左右丞相。
qín shǐ gān mào gōng hán bá yí yáng
秦使甘茂攻韩,拔宜阳。
shǐ chū lǐ zǐ yǐ chē bǎi shèng rù zhōu
使樗里子以车百乘入周。
zhōu yǐ zú yíng zhī yì shén jìng
周以卒迎之,意甚敬。
chǔ wáng nù ràng zhōu yǐ qí zhòng qín kè
楚王怒,让周,以其重秦客。
yóu téng wèi zhōu shuō chǔ wáng yuē zhī bó zhī fá chóu yóu yí zhī guǎng chē yīn suí zhī yǐ bīng chóu yóu suì wáng
游腾为周说楚王曰:“知伯之伐仇犹,遗之广车,因随之以兵,仇犹遂亡。
hé zé
为什么呢?
wú bèi gù yě
无备故也。
qí huán gōng fá cài hào yuē zhū chu qí shí xí cài
齐桓公伐蔡,号曰诛楚,其实袭蔡。
jīn qín hǔ láng zhī guó shǐ chū lǐ zǐ yǐ chē bǎi shèng rù zhōu zhōu yǐ chóu yóu cài guān yān gù shǐ cháng jǐ jū qián qiáng nǔ zài hòu míng yuē wèi jí ér shí qiú zhī
今秦,虎狼之国,使樗里子以车百乘入周,周以仇犹、蔡观焉,故使长戟居前,彊弩在后,名曰卫疾,而实囚之。
qiě fú zhōu qǐ néng wú yōu qí shè jì zāi
且夫周岂能无忧其社稷哉?
kǒng yī dàn wáng guó yǐ yōu dài wáng
恐一旦亡国以忧大王。
chǔ wáng nǎi yuè
”楚王乃悦。
qín wǔ wáng zú zhāo wáng lì chū lǐ zǐ yòu yì zūn zhòng
秦武王卒,昭王立,樗里子又益尊重。
zhāo wáng yuán nián chū lǐ zǐ jiāng fá pú
昭王元年,樗里子将伐蒲。
pú shǒu kǒng qǐng hú yǎn
蒲守恐,请胡衍。
hú yǎn wèi pú wèi chū lǐ zǐ yuē gōng zhī gōng pú wèi qín hu
胡衍为蒲谓樗里子曰:“公之攻蒲,为秦乎?
wèi wèi hu
为魏乎?
wèi wèi zé shàn yǐ wèi qín zé bù wèi lài yǐ
对魏国来说是好事,对秦国来说就不利了。
fu wèi zhī suǒ yǐ wèi wèi zhě yǐ pú yě
卫国之所以能成为卫国,是因为有蒲地。
jīn fá pú rù wū wèi wèi bì zhé ér cóng zhī
现在如果攻打蒲地并入魏国,卫国必定会屈服而依附魏国。
wèi wáng xī hé zhī wài ér wú yǐ qǔ zhě bīng ruò yě
魏国失去西河之外的土地却无法夺回,是因为兵力薄弱。
jīn bìng wèi wū wèi wèi bì qiáng
现在攻打蒲城使卫国并入魏国,魏国必定强大起来。
wèi qiáng zhī rì xī hé zhī wài bì wēi yǐ
一旦魏国强大起来,西河之外必定会陷入危险。
qiě qín wáng jiāng guān gōng zhī shì hài qín ér lì wèi wáng bì zuì gōng
况且秦王会观察您的行动,如果损害秦国而有利于魏国,大王一定会怪罪您。
chū lǐ zǐ yuē nài hé
樗里子说:“那该怎么办?
hú yǎn yuē gōng shì pú wù gōng chén shì wèi gōng rù yán zhī yǐ dé wèi jūn
”胡衍说:“您放弃攻打蒲地,让我试着进去替您说明,以此施恩于卫国国君。
chū lǐ zǐ yuē shàn
”樗里子说:“好。
hú yǎn rù pú wèi qí shǒu yuē chū lǐ zǐ zhī pú zhī bìng yǐ qí yán yuē bì bá pú
”胡衍进入蒲地,对守城官员说:“樗里子知道蒲地的困境了,他说一定要攻下蒲地。
yǎn néng lìng shì pú wù gōng
我能让他放弃攻打蒲地。
pú shǒu kǒng yīn zài bài yuē yuán yǐ qǐng
”蒲地守官听了很害怕,于是再次行礼说:“希望您能帮忙请求。
yīn xiào jīn sān bǎi jīn yuē qín bīng gǒu tuì qǐng bì yán zi wū wèi jūn shǐ zi wèi nán miàn
”于是送上三百斤黄金,说:“如果秦军撤退,我一定向卫国国君推荐您,让您担任高官。
gù hú yǎn shòu jīn wū pú yǐ zì guì wū wèi
”所以胡衍接受了蒲地的黄金,从而在卫国提高了自己的地位。
wū shì suì jiě pú ér qù
于是秦军就解除了对蒲地的包围而离去。
huán jī pí shì pí shì wèi jiàng yòu qù
回军攻打皮氏,皮氏没有投降,又离开了。
zhāo wáng qī nián chū lǐ zǐ zú zàng yú wèi nán zhāng tái zhī dōng
昭王七年,樗里子去世,安葬在渭南章台的东边。
yuē hòu bǎi suì shì dāng yǒu tiān zǐ zhī gōng jiā wǒ mù
他说:“一百年后,这里会有天子的宫殿夹着我的坟墓。
chū lǐ zǐ jí shì zài wū zhāo wáng miào xi wèi nán yīn xiāng chū lǐ gù sú wèi zhī chū lǐ zǐ
”樗里子的住宅在昭王庙西边渭南的阴乡樗里,所以民间称他为樗里子。
zhì hàn xìng cháng lè gōng zài qí dōng wèi yāng gōng zài qí xi wǔ kù zhèng zhí qí mù
到汉朝兴起时,长乐宫在他的坟墓东边,未央宫在西边,武库正对着他的坟墓。
qín rén yàn yuē lì zé rèn bǐ zhì zé chū lǐ
秦国民间谚语说:“论力气要数任鄙,论智慧要数樗里。
gān mào zhě xià cài rén yě
甘茂是下蔡人。
shì xià cài shǐ jǔ xiān shēng xué bǎi jiā zhī shù
他曾侍奉下蔡的史举先生,学习诸子百家的学说。
yīn zhāng yí chū lǐ zǐ ér qiú jiàn qín huì wáng
通过张仪、樗里子的引荐求见秦惠王。
wáng jiàn ér shuō zhī shǐ jiāng ér zuǒ wèi zhāng lüè dìng hàn zhōng de
秦王见到他后很喜欢,让他担任将领,并协助魏章攻取并平定了汉中地区。
huì wáng zú wǔ wáng lì
秦惠王去世,秦武王即位。
zhāng yí wèi zhāng qù dōng zhī wèi
张仪和魏章离开秦国,向东前往魏国。
shǔ hòu huī xiāng zhuàng fǎn qín shǐ gān mào dìng shǔ
蜀侯𪸩和国相壮造反,秦国派甘茂去平定蜀地。
hái ér yǐ gān mào wèi zuǒ chéng xiàng yǐ chū lǐ zǐ wèi yòu chéng xiàng
甘茂回来后,秦王任命他为左丞相,任命樗里子为右丞相。
qín wǔ wáng sān nián wèi gān mào yuē guǎ rén yù róng chē tōng sān chuān yǐ kuī zhōu shì ér guǎ rén sǐ bù xiǔ yǐ
秦武王三年,武王对甘茂说:“我想让我的车驾能通过三川之地,去窥探周王室的情况,这样我死了也能不朽了。”
gān mào yuē qǐng zhī wèi yuē yǐ fá hán ér lìng xiàng shòu fǔ xíng
甘茂说:“请让我去魏国,与魏国约定一起攻打韩国,并让向寿辅助我同行。”
gān mào zhì wèi xiàng shòu yuē zi guī yán zhī wū wáng yuē wèi tīng chén yǐ rán yuán wáng wù fá
甘茂到了魏国后,对向寿说:“你回去,对大王说‘魏国已经听从我的建议了,但希望大王不要攻打韩国’。
shì chéng jǐn yǐ wéi zi gōng
事情成功后,功劳全都算你的。”
xiàng shòu guī yǐ gào wáng wáng yíng gān mào wū xī rǎng
向寿回去后,把这话告诉了秦王,秦王在息壤迎接甘茂。
gān mào zhì wáng wèn qí gù
甘茂到了息壤,秦王问他为什么不让攻打韩国。
duì yuē yí yáng dà xiàn yě shàng dǎng nán yáng jī zhī jiǔ yǐ
甘茂回答说:“宜阳是个大县,上党、南阳的财富在那里积聚很久了。
míng yuē xiàn qí shí jùn yě
名义上是县,实际上相当于一个郡。
jīn wáng bèi shù xiǎn xíng qiān lǐ gōng zhī nán
现在大王要越过几重险阻,行军千里去攻打它,很困难。
xī zēng shēn zhī chù fèi lǔ rén yǒu yǔ zēng shēn tóng xìng míng zhě shā rén rén gào qí mǔ yuē zēng shēn shā rén qí mǔ zhī zì ruò yě
从前曾参住在费地,鲁国有个和曾参同名同姓的人杀了人,有人告诉曾参的母亲说‘曾参杀人了’,他母亲听了继续织布,神色如常。
qǐng zhī yī rén yòu gào zhī yuē zēng shēn shā rén qí mǔ shàng zhī zì ruò yě
过了一会儿,又有一个人来告诉她说‘曾参杀人了’,他母亲仍然继续织布,神色如常。
qǐng yòu yī rén gào zhī yuē zēng shēn shā rén qí mǔ tóu zhù xià jī yú qiáng ér zǒu
又过了一会儿,第三个人来告诉她说‘曾参杀人了’,他母亲扔下织布的梭子,翻过墙逃走了。
fu yǐ zēng shēn zhī xián yǔ qí mǔ xìn zhī yě sān rén yí zhī qí mǔ jù yān
凭着曾参的贤德和他母亲对他的信任,有三个人怀疑他,他母亲就害怕了。
jīn chén zhī xián bù ruò zēng shēn wáng zhī xìn chén yòu bù rú zēng shēn zhī mǔ xìn zhe cān yě yí chén zhě fēi tè sān rén chén kǒng dài wáng zhī tóu zhù yě
现在我的贤能比不上曾参,大王对我的信任也比不上曾参母亲对曾参的信任,而怀疑我的人不止三个,我担心大王也会像曾参母亲那样扔下梭子(不再信任我)。
shǐ zhāng yí xi bìng bā shǔ zhī de běi kāi xī hé zhī wài nán qǔ shàng yōng tiān xià bù yǐ duō zhāng zi ér yǐ xián xiān wáng
当初张仪向西吞并了巴蜀之地,向北开拓了西河之外,向南攻取了上庸,天下人不因此称赞张仪,而是认为先王贤明。
wèi wén hóu lìng lè yáng jiāng ér gōng zhōng shān sān nián ér bá zhī
魏文侯命令乐羊为将攻打中山国,三年才攻下来。
lè yáng fǎn ér lùn gōng wén hóu shì zhī bàng shū yī qiè
乐羊回来论功时,魏文侯给他看了一箱子诽谤他的书信。
lè yáng zài bài qǐ shǒu yuē cǐ fēi chén zhī gōng yě zhǔ jūn zhī lì yě
乐羊两次下拜叩头说:‘这不是我的功劳,是君主您的力量啊。’
jīn chén jī lǚ zhī chén yě
现在我是个寄居在秦国的臣子。
chū lǐ zǐ gōng sūn shì èr rén zhě xié hán ér yì zhī wáng bì tīng zhī shì wáng qī wèi wáng ér chén shòu gōng zhòng chǐ zhī yuàn yě
樗里子和公孙奭两人会倚仗韩国来议论这件事,大王一定会听信他们,这样大王就欺骗了魏王,而我会遭到公仲侈的怨恨。
wáng yuē guǎ rén bù tīng yě qǐng yǔ zi méng
”武王说:“我不会听他们的,请让我与你立下盟约。
zú shǐ chéng xiàng gān mào jiàng bīng fá yí yáng
”最终派丞相甘茂领兵攻打宜阳。
wǔ yuè ér bù bá chū lǐ zǐ gōng sūn shì guǒ zhēng zhī
五个月还没攻下,樗里子和公孙奭果然来争辩阻止。
wǔ wáng zhào gān mào yù bà bīng
武王召见甘茂,想撤兵。
gān mào yuē xī rǎng zài bǐ
甘茂说:“息壤的盟约还在那里。
wáng yuē yǒu zhī
”武王说:“确实有这回事。
yīn dà xī qǐ bīng shǐ gān mào jī zhī
”于是大规模起兵,派甘茂进攻。
zhǎn shǒu liù wàn suì bá yí yáng
斩敌六万,终于攻下宜阳。
hán xiāng wáng shǐ gōng zhòng chǐ rù xiè yǔ qín píng
韩襄王派公仲侈前来道歉,与秦国讲和。
wǔ wáng jìng zhì zhōu ér zú wū zhōu
武王最终到达周都,却死在周地。
qí dì lì wèi zhāo wáng
他的弟弟继位,就是昭王。
wáng mǔ xuān tài hòu chu nǚ yě
昭王的母亲宣太后,是楚国女子。
chǔ huái wáng yuàn qián qín bài chu wū dān yáng ér hán bù jiù nǎi yǐ bīng wéi hán yōng shì
楚怀王怨恨之前秦国在丹阳打败楚国而韩国不救援,于是派兵包围韩国的雍氏。
hán shǐ gōng zhòng chǐ gào jí wū qín
韩王派公仲侈到秦国告急求援。
qín zhāo wáng xīn lì tài hòu chu rén bù kěn jiù
秦昭王刚即位,太后是楚国人,不肯救援。
gōng zhòng yīn gān mào mào wèi hán yán wū qín zhāo wáng yuē gōng zhòng fāng yǒu de qín jiù gù gǎn hàn chu yě
公仲通过甘茂,甘茂为韩国向秦昭王进言说:“公仲正因为能得到秦国的救援,才敢抵抗楚国。
jīn yōng shì wéi qín shī bù xià xiáo gōng zhòng qiě yǎng shǒu ér bù cháo gōng shū qiě yǐ guó nán hé wū chu
现在雍氏被围,秦军不出崤山救援,公仲将会抬头不朝见,公叔还会让国家向南与楚国联合。
chu hán wèi yī wèi shì bù gǎn bù tīng rán zé fá qín zhī xíng chéng yǐ
楚国和韩国结为一体,魏国不敢不听从,那么攻打秦国的形势就形成了。
bù shí zuò ér dài fá shú yǔ fá rén zhī lì
不知道坐等被攻打和主动攻打别人哪个更有利?
qín wáng yuē shàn
”秦王说:“好。
nǎi xià shī wū xiáo yǐ jiù hán
”于是派兵出崤山救援韩国。
chu bīng qù
楚军撤离。
qín shǐ xiàng shòu píng yí yáng ér shǐ chū lǐ zǐ gān mào fá wèi pí shì
秦国派向寿平定宜阳,又派樗里子和甘茂攻打魏国的皮氏。
xiàng shòu zhě xuān tài hòu wài zú yě ér yǔ zhāo wáng shào xiāng zhǎng gù rèn yòng
向寿是宣太后的娘家亲戚,而且与昭王从小一起长大,所以被重用。
xiàng shòu rú chu chu wén qín zhī guì xiàng shòu ér hòu shì xiàng shòu
向寿出使楚国,楚国听说秦国看重向寿,就优厚地款待他。
xiàng shòu wèi qín shǒu yí yáng jiāng yǐ fá hán
向寿为秦国镇守宜阳,准备攻打韩国。
hán gōng zhòng shǐ sū dài wèi xiàng shòu yuē qín kùn fù chē
韩国的公仲派苏代对向寿说:“野兽被逼急了也会掀翻车辆。
gōng pò hán rǔ gōng zhòng gōng zhòng shōu guó fù shì qín zì yǐ wéi bì kě yǐ fēng
您攻破韩国,羞辱公仲,公仲收拾残局重新侍奉秦国,自以为一定能得到封赏。
jīn gōng yǔ chu jiě kǒu de fēng xiǎo lìng yǐn yǐ dù yáng
如今您与楚国交换解口之地,将杜阳封给楚国的小令尹。
qín chu hé fù gōng hán hán bì wáng
秦楚联合,再次攻打韩国,韩国必定灭亡。
hán wáng gōng zhòng qiě gōng lǜ qí sī tú yǐ è wū qín
韩国灭亡后,公仲将亲自率领他的私家部属来与秦国对抗。
yuán gōng shú lǜ zhī yě
希望您仔细考虑这件事。
xiàng shòu yuē wú hé qín chu fēi yǐ dāng hán yě zi wéi shòu yè zhī gōng zhòng yuē qín hán zhī jiāo kě hé yě
”向寿说:“我联合秦楚并非为了对付韩国,请您替我转告公仲,说秦韩的关系可以修复。
sū dài duì yuē yuán yǒu yè wū gōng
”苏代回答说:“我有话想对您说。
rén yuē guì qí suǒ yǐ guì zhě guì
人们说,尊重那些值得尊重的人才会受到尊重。
wáng zhī ài xí gōng yě bù rú gōng sūn shì
大王对您的宠爱亲近,不如对公孙奭;
qí zhì néng gōng yě bù rú gān mào
认为您的智慧才能,不如甘茂。
jīn èr rén zhě jiē bù dé qīn wū qín shì ér gōng dú yǔ wáng zhǔ duàn wū guó zhě hé
如今这两人都不能参与秦国大事,而唯独您能与大王共同决断国事,这是为什么?
bǐ yǒu yǐ shī zhī yě
他们都有失误之处。
gōng sūn shì dǎng wū hán ér gān mào dǎng wū wèi gù wáng bù xìn yě
公孙奭偏向韩国,甘茂偏向魏国,所以大王不信任他们。
jīn qín chu zhēng qiáng ér gōng dǎng wū chu shì yǔ gōng sūn shì gān mào tóng dào yě gōng hé yǐ yì zhī
如今秦楚争强而您偏向楚国,这与公孙奭、甘茂是同一类人,您凭什么与他们不同?
rén jiē yán chu zhī shàn biàn yě ér gōng bì wáng zhī shì zì wèi zé yě
人们都说楚国善于变卦,而您却一定要让它灭亡,这是给自己招来责任。
gōng bù rú yǔ wáng móu qí biàn yě shàn hán yǐ bèi chu rú cǐ zé wú huàn yǐ
您不如与大王谋划如何应对楚国的变化,与韩国交好来防备楚国,这样就没有祸患了。
hán shì bì xiān yǐ guó cóng gōng sūn shì ér hòu wěi guó wū gān mào
韩国必定先听从公孙奭,然后把国事托付给甘茂。
hán gōng zhī chóu yě
韩国,是您的仇敌。
jīn gōng yán shàn hán yǐ bèi chu shì wài jǔ bù pì chóu yě
现在您提出与韩国交好来防备楚国,这是对外举荐不避仇敌。
xiàng shòu yuē rán wú shén yù hán hé
”向寿说:“是的,我很想与韩国联合。
duì yuē gān mào xǔ gōng zhòng yǐ wǔ suì fǎn yí yáng zhī mín jīn gōng tú shōu zhī shén nán
”苏代回答说:“甘茂曾答应公仲归还武遂,让宜阳的百姓返回,如今您白白接手此事,很难办。
xiàng shòu yuē rán zé nài hé
”向寿说:“那该怎么办呢?”
wǔ suì zhōng bù kě de yě
武遂终究是得不到的吗?
duì yuē gōng xī bù yǐ qín wèi hán qiú yǐng chuān wū chu
回答说:“您为何不借助秦国为韩国向楚国索要颍川呢?
cǐ hán zhī jì dì yě
这是韩国寄放在楚国的土地。
gōng qiú ér de zhī shì lìng xíng wū chu ér yǐ qí dì dé hán yě
您若索要成功,这就能在楚国推行您的命令,并用这块土地施恩于韩国。
gōng qiú ér bù dé shì hán chu zhī yuàn bù jiě ér jiāo zǒu qín yě
您若索要不成,那么韩国和楚国的怨仇就无法化解,它们都会争相投靠秦国。
qín chu zhēng qiáng ér gōng xú guò chu yǐ shōu hán cǐ lì wū qín
秦国和楚国争夺霸权,而您可以慢慢通过楚国来拉拢韩国,这对秦国有利。
xiàng shòu yuē nài hé
向寿说:“该怎么办呢?
duì yuē cǐ shàn shì yě
回答说:“这是件好事。
gān mào yù yǐ wèi qǔ qí gōng sūn shì yù yǐ hán qǔ qí
甘茂想借助魏国攻取齐国,公孙奭想借助韩国攻取齐国。
jīn gōng qǔ yí yáng yǐ wéi gōng shōu chu hán yǐ ān zhī ér zhū qí wèi zhī zuì shì yǐ gōng sūn shì gān mào wú shì yě
现在您攻取宜阳立了功,又安抚楚国和韩国,并追究齐国和魏国的罪责,这样公孙奭和甘茂就无事可做了。
gān mào jìng yán qín zhāo wáng yǐ wǔ suì fù guī zhī hán
甘茂最终向秦昭王进言,把武遂归还给韩国。
xiàng shòu gōng sūn shì zhēng zhī bù néng de
向寿、公孙奭为此争辩,但没能成功。
xiàng shòu gōng sūn shì yóu cǐ yuàn chán gān mào
向寿、公孙奭因此怨恨甘茂,说他的坏话。
mào jù chuò fá wèi pú bǎn wáng qù
甘茂害怕了,停止攻打魏国的蒲阪,逃走了。
chū lǐ zǐ yǔ wèi jiǎng bà bīng
樗里子与魏国讲和,撤兵了。
gān mào zhī wáng qín bēn qí féng sū dài
甘茂逃离秦国投奔齐国,遇到了苏代。
dài wéi qí shǐ wū qín
苏代正作为齐国的使者出使秦国。
gān mào yuē chén dé zuì wū qín jù ér dùn táo wú suǒ róng jì
甘茂说:“我在秦国获罪,害怕而逃亡,无处容身。
chén wén pín rén nǚ yǔ fù rén nǚ huì jī pín rén nǚ yuē wǒ wú yǐ mǎi zhú ér zi zhī zhú guāng xìng yǒu yú zi kě fēn wǒ yú guāng wú sǔn zǐ míng ér dé yī sī biàn yān
我听说穷人家的女儿和富人家的女儿一起织布,穷人家的女儿说:‘我没钱买蜡烛,而你的烛光幸好有剩余,你可以分给我一点余光,不会损害你的光亮,却能给我带来方便。’
jīn chén kùn ér jūn fāng shǐ qín ér dāng lù yǐ
现在我处境困窘,而您正要出使秦国并身居要职。
mào zhī qī zǐ zài yān yuán jūn yǐ yú guāng zhèn zhī
我的妻子儿女还在秦国,希望您能用余光救济他们。
sū dài xǔ nuò
苏代答应了。
suì zhì shǐ wū qín
于是苏代出使秦国。
yǐ yīn shuō qín wáng yuē gān mào fēi cháng shì yě
完成任务后,趁机游说秦王说:“甘茂,不是一般的人才。
qí jū wū qín lěi shì zhòng yǐ
他在秦国居住,已经好几代人都受到重用。
zì xiáo sāi jí zhì guǐ gǔ qí dì xíng xiǎn yì jiē míng zhī zhī
从崤山要塞到鬼谷一带,那里的地形险要平坦他都清楚了解。
bǐ yǐ qí yuē hán wèi fǎn yǐ tú qín fēi qín zhī lì yě
他如果联合齐国、韩国、魏国反过来算计秦国,对秦国不利。
qín wáng yuē rán zé nài hé
秦王说:“那该怎么办?
sū dài yuē wáng bù ruò zhòng qí zhì hòu qí lù yǐ yíng zhī shǐ bǐ lái zé zhì zhī guǐ gǔ zhōng shēn wù chū
”苏代说:“大王不如用厚重的礼物、丰厚的俸禄去迎接他,让他来了就安置在鬼谷,一辈子别出来。
qín wáng yuē shàn
”秦王说:“好。
jí cì zhī shàng qīng yǐ xiāng yìn yíng zhī wū qí
”于是赐予他上卿的爵位,带着相印去齐国迎接他。
gān mào bù wǎng
甘茂没有去。
sū dài wèi qí mǐn wáng yuē fu gān mào xián rén yě
苏代对齐湣王说:“甘茂是个贤能的人。
jīn qín cì zhī shàng qīng yǐ xiāng yìn yíng zhī
现在秦国赐给他上卿之位,带着相印来迎接他。
gān mào dé wáng zhī cì hǎo wèi wáng chén gù cí ér bù wǎng
甘茂感激大王的恩赐,愿意做您的臣子,所以推辞不去。
jīn wáng hé yǐ lǐ zhī
现在大王用什么礼节对待他呢?
qí wáng yuē shàn
”齐王说:“好。
jí wèi zhī shàng qīng ér chù zhī
”于是让他担任上卿并留在齐国。
qín yīn fù gān mào zhī jiā yǐ shì wū qí
秦国因此免除了甘茂家族的赋税来向齐国示好。
qí shǐ gān mào wū chu chǔ huái wáng xīn yǔ qín hé hūn ér huān
齐国派甘茂出使楚国,楚怀王刚和秦国联姻关系融洽。
ér qín wén gān mào zài chu shǐ rén wèi chǔ wáng yuē yuán sòng gān mào wū qín
秦国听说甘茂在楚国,派人对楚王说:“希望把甘茂送回秦国。
chǔ wáng wèn wū fàn yuān yuē guǎ rén yù zhì xiāng wū qín shú kě
”楚王问范蜎说:“我想在秦国安排一个丞相,谁合适?
duì yuē chén bù zú yǐ shi zhī
”范蜎回答说:“我的见识不足以判断。
chǔ wáng yuē guǎ rén yù xiāng gān mào kě hu
”楚王说:“我想让甘茂当丞相,可以吗?
duì yuē bù kě
乐间回答:“不行。”
fu shǐ jǔ xià cài zhī jiān mén yě dà bù wéi shì jūn xiǎo bù wéi jiā shì yǐ gǒu jiàn bù lián wén wū shì gān mào shì zhī shùn yān
史举是下蔡的守门小吏,从大处说不能侍奉君主,从小处说不能顾全家庭,因为苟且卑贱、不廉洁而闻名,甘茂侍奉他却很顺利。
gù huì wáng zhī míng wǔ wáng zhī chá zhāng yí zhī biàn ér gān mào shì zhī qǔ shí guān ér wú zuì
所以像惠王那样明智,武王那样明察,张仪那样善辩,甘茂侍奉他们,担任过十种官职而没有过错。
mào chéng xián zhě yě rán bù kě xiāng wū qín
甘茂确实是贤能的人,但不能让他当秦国的丞相。
fu qín zhī yǒu xián xiàng fēi chǔ guó zhī lì yě
秦国有贤能的丞相,不是楚国的好事。
qiě wáng qián cháng yòng zhào huá wū yuè ér nèi háng zhāng yì zhī nán yuè guó luàn gù chu nán sāi lì mén ér jùn jiāng dōng
况且大王以前曾在越国任用召滑,而他在国内制造了章义的祸乱,导致越国混乱,所以楚国得以在南方以厉门为关塞并在江东设郡。
jì wáng zhī gōng suǒ yǐ néng rú cǐ zhě yuè guó luàn ér chu zhì yě
总结大王的功绩之所以能这样,是因为越国混乱而楚国安定。
jīn wáng zhī yòng zhū yuè ér wàng yòng zhū qín chén yǐ wáng wèi jù guò yǐ
如今大王知道任用越国的人才却忘了任用秦国的人才,我认为大王犯了大错。
rán zé wáng ruò yù zhì xiāng wū qín zé mò ruò xiàng shòu zhě kě
那么大王如果想在秦国安排丞相,没有比向寿更合适的人了。
fu xiàng shòu zhī wū qín wáng qīn yě shǎo yǔ zhī tóng yī zhǎng yǔ zhī tóng chē yǐ tīng shì
向寿对于秦王来说,是亲近的人,小时候和他穿同一件衣服,长大后和他坐同一辆车,参与处理政事。
wáng bì xiāng xiàng shòu wū qín zé chǔ guó zhī lì yě
大王如果能让向寿在秦国当丞相,那对楚国是有利的。
wū shì shǐ shǐ qǐng qín xiāng xiàng shòu wū qín
于是派人去秦国请求让向寿当丞相。
qín zú xiāng xiàng shòu
秦国最终让向寿当了丞相。
ér gān mào jìng bù dé fù rù qín zú wū wèi
而甘茂最终没能再回到秦国,死在了魏国。
gān mào yǒu sūn yuē gān luō
甘茂有个孙子叫甘罗。
gān luó zhě gān mào sūn yě
甘罗是甘茂的孙子。
mào jì sǐ hòu gān luō nián shí èr shì qín xiāng wén xìn hóu lǚ bù wéi
甘茂死后,甘罗十二岁时,在秦国丞相文信侯吕不韦手下做事。
qín shǐ huáng dì shǐ gāng chéng jūn cài zé wū yàn sān nián ér yàn wáng xǐ shǐ tài zǐ dān rù zhì wū qín
秦始皇派刚成君蔡泽出使燕国,三年后燕王喜派太子丹到秦国当人质。
qín shǐ zhāng táng wǎng xiāng yàn yù yǔ yàn gòng fá zhào yǐ guǎng hé jiān zhī de
秦国派张唐去燕国当丞相,想和燕国一起攻打赵国,扩大河间一带的土地。
zhāng táng wèi wén xìn hóu yuē chén cháng wèi qín zhāo wáng fá zhào zhào yuàn chén yuē de táng zhě yǔ bǎi lǐ zhī de
张唐对文信侯说:“我曾经为秦昭王攻打赵国,赵国怨恨我,说:‘抓到张唐的人赏赐百里土地。’
jīn zhī yàn bì jīng zhào chén bù kě yǐ xíng
现在去燕国必须经过赵国,我不能去。
wén xìn hòu bù kuài wèi yǒu yǐ qiáng yě
”文信侯很不高兴,但没办法强迫他。
gān luō yuē jūn hòu hé bù kuài zhī shén yě
甘罗说:“君侯为什么这么不高兴呢?
wén xìn hóu yuē wú lìng gāng chéng jūn cài zé shì yàn sān nián yān tài zǐ dān yǐ rù zhì yǐ wú zì qǐng zhāng qīng xiàng yàn ér bù kěn xíng
”文信侯说:“我让刚成君蔡泽在燕国办事三年,燕太子丹已经来当人质了,我亲自请张唐去燕国当丞相他却不肯去。
gān luō yuē chén qǐng xíng zhī
”甘罗说:“请让我去说服他。
wén xìn hóu huà yuē qù
”文信侯呵斥道:“走开!
wǒ shēn zì qǐng zhī ér bù kěn nǚ yān néng xíng zhī
我亲自去请都不行,你怎么能办到?
gān luō yuē dà xiàng tuó shēng qī suì wèi kǒng zǐ shī
”甘罗说:“项橐七岁就当孔子的老师。
jīn chén shēng shí èr suì wū cí yǐ jūn qí shì chén hé jù huà hu
如今我已经十二岁了,您不妨试试我,何必急着呵斥呢?
wū shì gān luō jiàn zhāng qīng yuē qīng zhī gōng shú yǔ wǔ ān jūn
”于是甘罗去见张唐说:“您的功劳和武安君白起比怎么样?
qīng yuē wǔ ān jūn nán cuò qiáng chu běi wēi yàn zhào zhàn shèng gōng qǔ pò chéng duò yì bù zhī qí shù chén zhī gōng bù rú yě
”张唐说:“武安君南面挫败强大的楚国,北面威慑燕国、赵国,战必胜攻必取,攻破的城池不计其数,我的功劳不如他。
gān luō yuē yīng hóu zhī yòng wū qín yě shú yǔ wén xìn hóu zhuān
甘罗说:“应侯在秦国受重用,比起文信侯来谁更专权?”
zhāng qīng yuē yīng hòu bù rú wén xìn hóu zhuān
张卿说:“应侯不如文信侯专权。”
gān luō yuē qīng míng zhī qí bù rú wén xìn hóu zhuān yǔ
甘罗说:“您真的清楚应侯不如文信侯专权吗?”
yuē zhī zhī
他们回答:“知道。”
gān luō yuē yīng hóu yù gōng zhào wǔ ān jūn nán zhī qù xián yáng qī lǐ ér lì sǐ wū dù yóu
甘罗说:“应侯想攻打赵国,武安君反对他,结果在离咸阳七里的杜邮被迫自杀。
jīn wén xìn hóu zì qǐng qīng xiàng yàn ér bù kěn xíng chén bù zhī qīng suǒ sǐ chù yǐ
如今文信侯亲自请您去燕国做相国,您却不肯去,我不知道您会死在什么地方了。”
zhāng táng yuē qǐng yīn rú zǐ xíng
张唐说:“那就听你这年轻人的话,我去吧。”
lìng zhuāng zhì xíng
于是让人准备行装出发。
xíng yǒu rì gān luō wèi wén xìn hóu yuē jiè chén chē wǔ chéng qǐng wèi zhāng táng xiān bào zhào
出发日期定下后,甘罗对文信侯说:“借给我五辆马车,请允许我先替张唐去通报赵国。”
wén xìn hóu nǎi rù yán zhī wū shǐ huáng yuē xī gān mào zhī sūn gān luō nián shào ěr rán míng jiā zhī zǐ sūn zhū hóu jiē wén zhī
文信侯于是进宫向秦始皇报告说:“从前甘茂的孙子甘罗,年纪虽小,但出自名门之后,诸侯都听说过他。
jīn zhě zhāng táng yù chēng jí bù kěn xíng gān luō shuō ér xíng zhī
如今张唐托病不肯去燕国,甘罗说服了他,使他愿意前往。
jīn yuán xiān bào zhào qǐng xǔ qiǎn zhī
现在他请求先去通报赵国,请允许派他去。”
shǐ huáng zhào jiàn shǐ gān luō wū zhào
秦始皇召见甘罗,派他出使赵国。
zhào xiāng wáng jiāo yíng gān luō
赵襄王到郊外迎接甘罗。
gān luō shuō zhào wáng yuē wáng wén yān tài zǐ dān rù zhì qín yú
甘罗游说赵王说:“大王听说燕国太子丹到秦国做人质了吗?”
yuē wén zhī
赵王说:“听说了。”
yuē wén zhāng táng xiāng yàn yú
甘罗说:“听说张唐要去燕国做相国了吗?”
yuē wén zhī
赵王说:“听说了。”
yān tài zǐ dān rù qín zhě yàn bù qī qín yě
“燕太子丹到秦国做人质,表明燕国不敢欺骗秦国。
zhāng táng xiāng yàn zhě qín bù qī yàn yě
张唐去燕国做相国,表明秦国不敢欺骗燕国。
yàn qín bù xiāng qī zhě fá zhào wēi yǐ
燕国和秦国互不欺骗,联合起来攻打赵国,赵国就危险了。
yàn qín bù xiāng qī wú yì gù yù gōng zhào ér guǎng hé jiān
燕国和秦国互不欺骗没有别的原因,就是想攻打赵国来扩大河间的地盘。
wáng bù rú jī chén wǔ chéng yǐ guǎng hé jiān qǐng guī yàn tài zi yǔ qiáng zhào gōng ruò yàn
大王不如送给我五座城邑来扩大河间,我请求秦国送回燕太子,让强大的赵国攻打弱小的燕国。”
zhào wáng lì zì gē wǔ chéng yǐ guǎng hé jiān
赵王立即亲自割让五座城邑来扩大河间。
qín guī yàn tài zi
秦国送回了燕太子。
zhào gōng yàn de shàng gǔ sān shí chéng lìng qín yǒu shí yī
赵国攻打燕国,夺取了上谷地区的三十座城邑,让秦国得到了其中的十一座。”
gān luō hái bào qín nǎi fēng gān luō yǐ wéi shàng qīng fù yǐ shǐ gān mào tián zhái cì zhī
甘罗回到秦国汇报后,秦王便封甘罗为上卿,并将原先甘茂的田地宅院赏赐给他。
tài shǐ gōng yuē chū lǐ zǐ yǐ gǔ ròu zhòng gù qí lǐ ér qín rén chēng qí zhì gù pō cǎi yān
太史公评论说:樗里子凭借王室亲族的身份受到重用,本是理所当然,而秦国人称赞他的智谋,因此史书较多地采纳了他的事迹。
gān mào qǐ xià cài lǘ yán xiǎn míng zhū hóu zhòng qiáng qí chǔ
甘茂出身于下蔡的民间里巷,在诸侯间声名显赫,使齐国、楚国都对他十分看重。
gān luō nián shào rán chū yī qí jì shēng chēng hòu shì
甘罗年纪虽小,却提出一条奇妙的计策,名声流传到后世。
suī fēi dǔ xíng zhī jūn zǐ rán yì zhàn guó zhī cè shì yě
他虽然不是品行敦厚的君子,但也是战国时代善于谋划的策士。
fāng qín zhī qiáng shí tiān xià yóu qū móu zhà zāi
正当秦国强盛之时,天下人尤其崇尚谋略与诡诈啊。
yán jūn míng jí jué hào zhì náng
严君名字叫疾,他的外号是“智囊”。
jì qīn qiě zhòng chēng bīng wài ràng
他既是秦王亲近的宗亲,又身居要职,曾领兵对外征战。
gān mào bìng xiāng chū zuǒ wèi zhāng
甘茂担任丞相,起初辅佐魏章。
shǐ tuī xiàng shòu nǎi gōng yí yáng
最初推荐向寿,于是攻打宜阳。
gān luō miào suì zú qǐ zhāng táng
甘罗小小年纪,最终促使张唐出行。