huáng dì wèn yú qí bó yuē rén zhī xuè qì jīng shén zhě suǒ yǐ fèng shēng ér zhōu yú xìng mìng zhě yě
黄帝问于岐伯曰:人之血气精神者,所以奉生而周于性命者也。
jīng mài zhě suǒ yǐ xíng xuè qì ér yíng yīn yáng rú jīn gǔ lì guān jié zhě yě
经脉者,所以行血气而营阴阳,濡筋骨,利关节者也。
wèi qì zhě suǒ yǐ wēn fēn ròu chōng pí fū féi còu lǐ sī kāi hé zhě yě
卫气者,所以温分肉,充皮肤,肥腠理,司开阖者也。
zhì yì zhě suǒ yǐ yù jīng shén shōu hún pò shì hán wēn hé xǐ nù zhě yě
志意者,所以御精神,收魂魄,适寒温,和喜怒者也。
shì gù xuè hé zé jīng mài liú xíng yíng fù yīn yáng jīn gǔ jìn qiáng guān jié qīng lì yǐ
是故血和则经脉流行,营复阴阳,筋骨劲强,关节清利矣。
wèi qì hé zé fēn ròu jiě lì pí fū diào róu còu lǐ zhì mì yǐ
卫气和则分肉解利,皮肤调柔,腠理致密矣。
zhì yì hé zé jīng shén zhuān zhí hún pò bù sàn huǐ nù bù qǐ wǔ zàng bù shòu yá yǐ
志意和则精神专直,魂魄不散,悔怒不起,五脏不受邪矣。
hán wēn hé zé liù fǔ huà gǔ fēng bì bù zuò jīng mài tōng lì zhī jié de ān yǐ
寒温和则六腑化谷,风痹不作,经脉通利,肢节得安矣。
cǐ rén zhī cháng píng yě
此人之常平也。
wǔ zàng zhě suǒ yǐ cáng jīng shén xuè qì hún pò zhě yě
五脏者,所以藏精神血气魂魄者也;
liù fǔ zhě suǒ yǐ huà shuǐ gǔ ér xíng jīn yè zhě yě
六腑者,所以化水谷而行津液者也。
cǐ rén zhī suǒ yǐ jù shòu yú tiān yě wú yú zhì xián bù xiào wú yǐ xiāng yǐ yě
此人之所以具受于天也,无愚智贤不肖,无以相倚也。
rán yǒu qí dú jǐn tiān shòu ér wú xié pì zhī bìng bǎi nián bù shuāi suī fàn fēng yǔ zú hán dà shǔ yóu yǒu fú néng hài yě
然有其独尽天寿,而无邪僻之病,百年不衰,虽犯风雨卒寒大暑,犹有弗能害也;
yǒu qí bù lí píng bì shì nèi wú chù tì zhī kǒng rán yóu bù miǎn yú bìng hé yě
有其不离屏蔽室内,无怵惕之恐,然犹不免于病,何也?
yuàn wén qí gù
愿闻其故。
qí bó duì yuē jiǒng hū zāi wèn yě
岐伯对曰:窘乎哉问也!
wǔ zàng zhě suǒ yǐ cān tiān de fù yīn yáng ér yùn sì shí huà wǔ jié zhě yě
五脏者,所以参天地,副阴阳,而运四时,化五节者也。
wǔ zàng zhě gù yǒu xiǎo dà gāo xià jiān cuì duān zhèng piān qīng zhě liù fǔ yì yǒu xiǎo dà cháng duǎn hòu bó jié zhí huǎn jí
五脏者,固有小大、高下、坚脆、端正、偏倾者,六腑亦有小大、长短、厚薄、结直、缓急。
fán cǐ èr shí wǔ zhě gè bù tóng huò shàn huò è huò jí huò xiōng qǐng yán qí fāng
凡此二十五者,各不同,或善或恶,或吉或凶,请言其方。
xīn xiǎo zé ān yá fú néng shāng yì shāng yǐ yōu
心小则安,邪弗能伤,易伤以忧;
xīn dà zé yōu bù néng shāng yì shāng yú yá
心大则忧不能伤,易伤于邪。
xīn gāo zé mǎn yú fèi zhōng mán ér shàn wàng nán kāi yǐ yán
心高则满于肺中,悗而善忘,难开以言;
xīn xià zé cáng wài yì shāng yú hán yì kǒng yǐ yán
心下则藏外,易伤于寒,易恐以言。
xīn jiān zé cáng ān shǒu gù
心坚则藏安守固;
xīn cuì zé shàn bìng xiāo dàn rè zhōng
心脆则善病消瘅热中。
xīn duān zhèng zé hé lì nán shāng
心端正则和利难伤;
xīn piān qīng zé cāo chi bù yī wú shǒu sī yě
心偏倾则操持不一,无守司也。
fèi xiǎo zé shǎo yǐn bù bìng chuǎn hē
肺小则少饮,不病喘喝;
fèi dà zé duō yǐn shàn bìng xiōng bì hóu bì nì qì
肺大则多饮,善病胸痹、喉痹、逆气。
fèi gāo zé shàng qì jiān xī hāi
肺高则上气,肩息咳;
fèi xià zé jū bēn pò fèi shàn xié xià tòng
肺下则居贲迫肺,善胁下痛。
fèi jiān zé bù bìng hāi shàng qì
肺坚则不病咳上气;
fèi cuì zé kǔ bìng xiāo dān yì shāng
肺脆则苦病消瘅易伤。
fèi duān zhèng zé hé lì nán shāng
肺端正则和利难伤;
fèi piān qīng zé xiōng piān tòng yě
肺偏倾则胸偏痛也。
gān xiǎo zé zàng ān wú xié xià zhī bìng
肝小则脏安,无胁下之病;
gān dà zé bī wèi pò yàn pò yàn zé kǔ gé zhōng qiě xié xià tòng
肝大则逼胃迫咽,迫咽则苦膈中,且胁下痛。
gān gāo zé shàng zhī bēn qiè xié wǎn bié běn zuò mán wèi xī bēn
肝高则上支贲切,胁挽(别本作悗),为息贲;
gān xià zé bī wèi xié xià kōng xié xià kōng zé yì shòu yá
肝下则逼胃胁下空,胁下空则易受邪。
gān jiān zé cáng ān nán shāng
肝坚则藏安难伤;
gān cuì zé shàn bìng xiāo dān yì shāng
肝脆则善病消瘅易伤。
gān duān zhèng zé hé lì nán shāng
肝端正则和利难伤;
gān piān qīng zé xié xià tòng yě
肝偏倾则胁下痛也。
pí xiǎo zé zàng ān nán shāng yú yá yě
脾小则脏安,难伤于邪也;
pí dà zé kǔ còu chǎo ér tòng bù néng jí xíng
脾大则苦凑䏚而痛,不能疾行。
pí gāo zé chǎo yǐn jì xié ér tòng
脾高则䏚引季胁而痛;
pí xià zé xià jiā yú dà cháng xià jiā yú dà cháng zé zàng kǔ shòu yá
脾下则下加于大肠,下加于大肠,则脏苦受邪。
pí jiān zé zàng ān nán shāng
脾坚则脏安难伤;
pí cuì zé shàn bìng xiāo dān yì shāng
脾脆则善病消瘅易伤。
pí duān zhèng zé hé lì nán shāng
脾端正则和利难伤;
pí piān qīng zé shàn mǎn shàn zhàng yě
脾偏倾则善满善胀也。
shèn xiǎo zé zàng ān nán shāng
肾小则脏安难伤;
shèn dà zé shàn bìng yāo tòng bù kě yǐ fǔ yǎng yì shāng yǐ yá
肾大则善病腰痛,不可以俛仰,易伤以邪。
shèn gāo zé kǔ bèi lǚ tòng bù kě yǐ fǔ yǎng
肾高则苦背膂痛,不可以俛仰;
shèn xià zé yāo kāo tòng bù kě yǐ fǔ yǎng wèi hú shàn
肾下则腰尻痛,不可以俛仰,为狐疝。
shèn jiān zé bù bìng yāo bèi tòng
肾坚则不病腰背痛;
shèn cuì zé shàn bìng xiāo dān yì shāng
肾脆则善病消瘅易伤。
shèn duān zhèng zé hé lì nán shāng
肾端正则和利难伤;
shèn piān qīng zé kǔ yāo kāo tòng yě
肾偏倾则苦腰尻痛也。
fán cǐ èr shí wǔ biàn zhě rén zhī suǒ kǔ cháng bìng
凡此二十五变者,人之所苦常病。
huáng dì yuē hé yǐ zhī qí rán yě
黄帝曰:何以知其然也?
qí bó yuē chì sè xiǎo lǐ zhě xīn xiǎo
岐伯曰:赤色小理者,心小;
cū lǐ zhě xīn dà
麤理者,心大。
wú yú zhě xīn gāo
无?骬者,心高;
yú xiǎo duǎn jǔ zhě xīn xià
?骬小、短、举者,心下。
yú zhǎng zhě xīn xià bié běn wú xià zì jiān
?骬长者,心下(别本无下字)坚;
yú ruò xiǎo yǐ báo zhě xīn cuì
?骬弱小以薄者,心脆。
yú zhí xià bù jǔ zhě xīn duān zhèng
?骬直下不举者,心端正;
yú yǐ yī fāng zhě xīn piān qīng yě
?骬倚一方者,心偏倾也。
bái sè xiǎo lǐ zhě fèi xiǎo
白色小理者,肺小;
cū lǐ zhě fèi dà
麤理者,肺大。
jù jiān fǎn yīng xiàn hóu zhě fèi gāo
巨肩反膺陷喉者,肺高;
hé yè zhāng xié zhě fèi xià
合腋张胁者,肺下。
hǎo jiān bèi hòu zhě fèi jiān
好肩背厚者,肺坚;
jiān bèi báo zhě fèi cuì
肩背薄者,肺脆。
bèi yīng hòu zhě fèi duān zhèng
背膺厚者,肺端正;
xié piān shū yī bù quán lù zhù yuē shū dàng zuò sǒng zhě fèi piān qīng yě
胁偏疏(《医部全录》注曰:疏,当作竦)者,肺偏倾也。
qīng sè xiǎo lǐ zhě gān xiǎo
青色小理者,肝小;
cū lǐ zhě gān dà
麤理者,肝大。
guǎng xiōng fǎn qiāo zhě gān gāo
广胸反骹者,肝高;
hé xié tù qiāo zhě gān xià
合胁兔骹者,肝下。
xiōng xié hǎo zhě gān jiān
胸胁好者,肝坚;
xié gǔ ruò zhě gān cuì
胁骨弱者,肝脆。
yīng fù hǎo xiāng de zhě gān duān zhèng
膺腹好相得者,肝端正;
xié gǔ piān jǔ zhě gān piān qīng yě
胁骨偏举者,肝偏倾也。
huáng sè xiǎo lǐ zhě pí xiǎo
黄色小理者,脾小;
cū lǐ zhě pí dà
麤理者,脾大。
jiē chún zhě pí gāo
揭唇者,脾高;
chún xià zòng zhě pí xià
唇下纵者,脾下。
chún jiān zhě pí jiān
唇坚者,脾坚;
chún dà ér bù jiān zhě pí cuì
嘴唇大而不坚实的,脾脏脆弱。
chún shàng xià hǎo zhě pí duān zhèng
嘴唇上下端正匀称的,脾脏端正;
chún piān jǔ zhě pí piān qīng yě
唇偏举者,脾偏倾也。
hēi sè xiǎo lǐ zhě shèn xiǎo
黑色小理者,肾小;
cū lǐ zhě shèn dà
麤理者,肾大。
gāo ěr zhě shèn gāo
高耳者,肾高;
ěr hòu xiàn zhě shèn xià
耳后陷者,肾下。
ěr jiān zhě shèn jiān
耳坚者,肾坚;
ěr báo ér bù jiān zhě shèn cuì
耳薄而不坚者,肾脆。
ěr hǎo qián jū yá chē zhě shèn duān zhèng
耳好前居牙车者,肾端正;
ěr piān gāo zhě shèn piān qīng yě
耳偏高者,肾偏倾也。
fán cǐ zhū biàn zhě chí zé ān jiǎn zé bìng yě
凡此诸变者,持则安,减则病也。
dì yuē shàn
帝曰:善。
rán fēi yú zhī suǒ wèn yě yuàn wén rén zhī yǒu bù kě bìng zhě zhì jǐn tiān shòu suī yǒu shēn rǎo bié běn zuò yōu dà kǒng chù tì zhī zhì yóu bù néng jiǎn bié běn zuò gǎn yě shén hán dà rè bù néng shāng yě
然非余之所问也,愿闻人之有不可病者,至尽天寿,虽有深扰(别本作忧)大恐,怵惕之志,犹不能减(别本作感)也,甚寒大热,不能伤也;
qí yǒu bù lí píng bì shì nèi yòu wú chù tì zhī kǒng rán bù miǎn yú bìng zhě hé yě
其有不离屏蔽室内,又无怵惕之恐,然不免于病者,何也?
yuàn wén qí gù
愿闻其故。
qí bó yuē wǔ zàng liù fǔ yá zhī shě yě qǐng yán qí gù
岐伯曰:五脏六腑,邪之舍也,请言其故。
wǔ zàng jiē xiǎo zhě shǎo bìng kǔ qiáo xīn dà chóu rǎo bié běn zuò yōu
五脏皆小者,少病,苦憔心,大愁扰(别本作忧);
wǔ zàng jiē dà zhě huǎn yú shì nán shǐ yǐ rǎo bié běn zuò yōu
五脏皆大者,缓于事,难使以扰(别本作忧)。
wǔ zàng jiē gāo zhě hào gāo jǔ cuò
五脏皆高者,好高举措;
wǔ zàng jiē xià zhě hǎo chū rén xià
五脏皆下者,好出人下。
wǔ zàng jiē jiān zhě wú bìng
五脏皆坚者,无病;
wǔ zàng jiē cuì zhě bù lí yú bìng
五脏皆脆者,不离于病。
wǔ zàng jiē duān zhèng zhě hé lì dé rén xīn
五脏皆端正者,和利得人心;
wǔ zàng jiē piān qīng zhě xié xīn ér shàn dào bù kě yǐ wéi rén píng fǎn fù yán yǔ yě
五脏皆偏倾者,邪心而善盗,不可以为人平,反复言语也。
huáng dì yuē yuàn wén liù fǔ zhī yīng
黄帝曰:愿闻六腑之应。
qí bó dá yuē fèi hé dà cháng dà cháng zhě pí qí yīng
岐伯答曰:肺合大肠,大肠者,皮其应。
xīn hé xiǎo cháng xiǎo cháng zhě mài qí yīng
心合小肠,小肠者,脉其应。
gān hé dǎn dǎn zhě jīn qí yīng
肝合胆,胆者,筋其应。
pí hé wèi wèi zhě ròu qí yīng
脾合胃,胃者,肉其应。
shèn hé sān jiāo páng guāng sān jiāo páng guāng zhě còu lǐ háo máo qí yīng
肾合三焦膀胱,三焦膀胱者,腠理毫毛其应。
huáng dì yuē yīng zhī nài hé
黄帝曰:应之奈何?
qí bó yuē fèi yīng pí
岐伯曰:肺应皮。
pí hòu zhě dà cháng hòu
皮厚者大肠厚;
pí báo zhě dà cháng báo
皮薄者大肠薄。
pí huǎn fù lǐ dà zhě dà cháng dà ér zhǎng
皮缓、腹里大者,大肠大而长;
pí jí zhě dà cháng jí ér duǎn
皮急者,大肠急而短。
pí huá zhě dà cháng zhí
皮滑者,大肠直;
pí ròu bù xiāng lí zhě dà cháng jié
皮肉不相离者,大肠结。
xīn yīng mài
心应脉。
pí hòu zhě mài hòu mài hòu zhě xiǎo cháng hòu
皮厚者,脉厚,脉厚者,小肠厚;
pí báo zhě mài báo mài báo zhě xiǎo cháng báo
皮薄者,脉薄,脉薄者,小肠薄。
pí huǎn zhě mài huǎn mài huǎn zhě xiǎo cháng dà ér zhǎng
皮缓者,脉缓,脉缓者,小肠大而长;
pí báo ér mài chōng xiǎo zhě xiǎo cháng xiǎo ér duǎn
皮薄而脉冲小者,小肠小而短。
zhū yáng jīng mài jiē duō yū qū zhě xiǎo cháng jié
诸阳经脉皆多纡屈者,小肠结。
pí yīng ròu
脾应肉。
ròu jùn jiān dà zhě wèi hòu
肉䐃坚大者,胃厚;
ròu jùn me bié běn zuò mí zhě wèi báo
肉䐃么(别本作糜)者,胃薄。
ròu jùn xiǎo ér me bié běn zuò mí zhě wèi bù jiān
肉䐃小而么(别本作糜)者,胃不坚;
ròu jùn bù chēng shēn zhě wèi xià wèi xià zhě xià guǎn yuē bù lì
肉䐃不称身者,胃下,胃下者,下管约不利。
ròu jùn bù jiān zhě wèi huǎn
肉䐃不坚者,胃缓;
ròu jùn wú xiǎo lǐ lèi zhě wèi jí
肉䐃无小里累者,胃急。
ròu jùn duō shǎo lǐ lèi zhě wèi jié wèi jié zhě shàng guǎn yuē bù lì yě
肉䐃多少里累者,胃结,胃结者,上管约不利也。
gān yīng zhǎo
肝应爪。
zhǎo hòu sè huáng zhě dǎn hòu
爪厚色黄者,胆厚;
zhǎo báo sè hóng zhě dǎn bó
爪薄色红者,胆薄;
zhǎo jiān sè qīng zhě dǎn jí
爪坚色青者,胆急;
zhǎo rú sè chì zhě dǎn huǎn
爪濡色赤者,胆缓;
zhǎo zhí sè bái wú yuē zhě dǎn zhí
爪直色白无约者,胆直;
zhǎo è sè hēi duō wén zhě dǎn jié yě
爪恶色黑多纹者,胆结也。
shèn yīng gǔ
肾应骨。
mì lǐ hòu pí zhě sān jiāo páng guāng hòu
密理厚皮者,三焦膀胱厚;
cū lǐ báo pí zhě sān jiāo páng guāng báo
麤理薄皮者,三焦膀胱薄。
shū còu lǐ zhě sān jiāo páng guāng huǎn
疏腠理者,三焦膀胱缓;
pí jí ér wú háo máo zhě sān jiāo páng guāng jí
皮急而无毫毛者,三焦膀胱急。
háo máo měi ér cū zhě sān jiāo páng guāng zhí xī háo máo zhě sān jiāo páng guāng jié yě
毫毛美而麤者,三焦膀胱直,稀毫毛者,三焦膀胱结也。
huáng dì yuē hòu bó měi è jiē yǒu xíng yuàn wén qí suǒ bìng
黄帝曰:厚薄美恶皆有形,愿闻其所病。
qí bó dá yuē shì qí wài yīng yǐ zhī qí nèi zàng zé zhī suǒ bìng yǐ
岐伯答曰:视其外应,以知其内脏,则知所病矣。