huáng dì wèn yú bó gāo yuē fu xié qì zhī kè rén yě huò lìng rén mù bù míng bù wò chū zhě hé qì shǐ rán
黄帝问于伯高曰:夫邪气之客人也,或令人目不瞑、不卧出者,何气使然?
bó gāo yuē wǔ gǔ rù yú wèi yě qí zāo pò jīn yè zōng qì fēn wéi sān suì gù zōng qì jī yú xiōng zhōng chū yú hóu lóng yǐ guàn xīn mài bié běn zuò fèi ér xíng hū xī yān
伯高曰:五谷入于胃也,其糟粕津液宗气,分为三隧:故宗气积于胸中,出于喉咙,以贯心脉(别本作肺),而行呼吸焉;
yíng qì zhě mì qí jīn yè zhù zhī yú mài huà yǐ wéi xuè yǐ róng sì mò nèi zhù wǔ zàng liù fǔ yǐ yīng kè shù yān
营气者,泌其津液,注之于脉,化以为血,以荣四末,内注五脏六腑,以应刻数焉;
wèi qì zhě chū qí hàn qì zhī piào jí ér xiān xíng yú sì mò fēn ròu pí fū zhī jiān ér bù xiū zhě yě zhòu rì xíng yú yáng yè xíng yú yīn
卫气者,出其悍气之慓疾,而先行于四末分肉皮肤之间,而不休者也,昼日行于阳,夜行于阴。
cháng cóng zú shǎo yīn zhī fēn jiān xíng yú wǔ zàng liù fǔ
常从足少阴之分间,行于五脏六腑。
jīn jué qì kè yú wǔ zàng liù fǔ zé wèi qì dú wèi qí wài xíng yú yáng bù dé rù yú yīn
今厥气客于五脏六腑,则卫气独卫其外,行于阳,不得入于阴。
xíng yú yáng zé yáng qì shèng yáng qì shèng zé yáng qiāo xiàn bié běn zuò mǎn bù dé rù yú yīn yīn xū gù mù bù míng
行于阳则阳气盛,阳气盛则阳𫏋陷(别本作满),不得入于阴,阴虚,故目不瞑。
huáng dì yuē shàn
黄帝曰:善。
zhì zhī nài hé
治之奈何?
bó gāo yuē bǔ qí bù zú xiè qí yǒu yú diào qí xū shí yǐ tōng qí dào ér qù qí yá
伯高曰:补其不足,泻其有余,调其虚实,以通其道,而去其邪。
yǐn yǐ bàn xià tāng yī jì yīn yáng yǐ tōng qí wò lì zhì
饮以半夏汤一剂,阴阳已通,其卧立至。
huáng dì yuē shàn
黄帝曰:善。
cǐ suǒ wèi jué dú yōng sè jīng luò dà tōng yīn yáng hé de zhě yě
此所谓决渎壅塞,经络大通,阴阳和得者也。
yuàn wén qí fāng
愿闻其方。
bó gāo yuē qí tāng fāng yǐ liú shuǐ qiān lǐ yǐ wài zhě bā shēng
伯高曰:其汤方以流水千里以外者八升,
yáng zhī wàn biàn
扬之万遍,
qǔ qí qīng wǔ shēng
取其清五升,
zhǔ zhī
煮之,
chuī yǐ wěi xīn huǒ
炊以苇薪火,
fèi zhì shú mǐ yī shēng
沸置秫米一升,
zhì bàn xià wǔ hé
治半夏五合,
xú chuī
徐炊,
lìng jié wèi yī shēng bàn
令竭为一升半,
qù qí zǐ
去其滓,
yǐn zhī yī xiǎo bēi
饮汁一小杯,
rì sān
日三,
shāo yì
稍益,
yǐ zhī wèi dù
以知为度。
gù qí bìng xīn fā zhě fù bēi zé wò hàn chū zé yǐ yǐ
故其病新发者,复杯则卧,汗出则已矣;
jiǔ zhě sān yǐn ér yǐ yě
久者,三饮而已也。
huáng dì wèn yú bó gāo yuē yuàn wén rén zhī zhī jié yǐ yìng tiān de nài hé
黄帝问于伯高曰:愿闻人之肢节,以应天地奈何?
bó gāo dá yuē tiān yuán dì fāng rén tóu yuán zú fāng yǐ yīng zhī
伯高答曰:天圆地方,人头圆足方以应之。
tiān yǒu rì yuè rén yǒu liǎng mù
天有日月,人有两目。
de yǒu jiǔ zhōu dǎo rén yǒu jiǔ qiào
地有九州岛,人有九窍。
tiān yǒu fēng yǔ rén yǒu xǐ nù
天有风雨,人有喜怒。
tiān yǒu léi diàn rén yǒu yīn shēng
天有雷电,人有音声。
tiān yǒu sì shí rén yǒu sì zhī
天有四时,人有四肢。
tiān yǒu wǔ yīn rén yǒu wǔ zàng
天有五音,人有五脏。
tiān yǒu liù lǜ rén yǒu liù fǔ
天有六律,人有六腑。
tiān yǒu dōng xià rén yǒu hán rè
天有冬夏,人有寒热。
tiān yǒu shí rì rén yǒu shǒu shí zhǐ
天有十日,人有手十指。
chén yǒu shí èr rén yǒu zú shí zhǐ jīng chuí yǐ yīng zhī nǚ zǐ bù zú èr jié yǐ bào rén xíng
辰有十二,人有足十趾、茎、垂以应之,女子不足二节,以抱人形。
tiān yǒu yīn yáng rén yǒu fū qī
天有阴阳,人有夫妻。
suì yǒu sān bǎi liù shí wǔ rì rén yǒu sān bǎi liù shí wǔ jié
岁有三百六十五日,人有三百六十五节。
de yǒu gāo shān rén yǒu jiān xī
地有高山,人有肩膝。
de yǒu shēn gǔ rén yǒu yè guó
地有深谷,人有腋腘。
de yǒu shí èr jīng shuǐ rén yǒu shí èr jīng mài
地有十二经水,人有十二经脉。
de yǒu quán mài rén yǒu wèi qì
地有泉脉,人有卫气。
de yǒu cǎo míng rén yǒu háo máo
地有草蓂,人有毫毛。
tiān yǒu zhòu yè rén yǒu wò qǐ
天有昼夜,人有卧起。
tiān yǒu liè xīng rén yǒu yá chǐ
天有列星,人有牙齿。
de yǒu xiǎo shān rén yǒu xiǎo jié
地有小山,人有小节。
de yǒu shān shí rén yǒu gāo gǔ
地有山石,人有高骨。
de yǒu lín mù rén yǒu mù jīn
地有林木,人有募筋。
de yǒu jù yì rén yǒu jùn ròu
地有聚邑,人有䐃肉。
suì yǒu shí èr yuè rén yǒu shí èr jié
岁有十二月,人有十二节。
de yǒu sì shí bù shēng cǎo rén yǒu wú zi
地有四时不生草,人有无子。
cǐ rén yǔ tiān de xiāng yìng zhě yě
此人与天地相应者也。
huáng dì wèn yú qí bó yuē yú yuàn wén chí zhēn zhī shù nèi zhēn zhī lǐ zòng shè zhī yì hàn pí kāi còu lǐ nài hé
黄帝问于岐伯曰:余愿闻持针之数,内针之理,纵舍之意,扞皮开腠理,奈何?
mài zhī qū shé chū rù zhī chù yān zhì ér chū yān zhì ér zhǐ yān zhì ér xú yān zhì ér jí yān zhì ér rù
脉之屈折,出入之处,焉至而出,焉至而止,焉至而徐,焉至而疾,焉至而入?
liù fǔ zhī shū yú shēn zhě yú yuàn jǐn wén shǎo bié běn zuò qí xù
六腑之输于身者,余愿尽闻少(别本作其)叙。
bié lí zhī chù lí ér rù yīn bié ér rù yáng cǐ hé dào ér cóng xíng
别离之处,离而入阴,别而入阳,此何道而从行?
yú yuàn jǐn wén qí fāng
余愿尽闻其方。
qí bó yuē dì zhī suǒ wèn zhēn dào bì yǐ
岐伯曰:帝之所问,针道毕矣。
huáng dì yuē yuàn zú wén zhī
黄帝曰:愿卒闻之。
qí bó yuē shǒu tài yīn zhī mài chū yú dà zhǐ zhī duān
岐伯曰:手太阴之脉,出于大指之端;
nèi qū xún bái ròu jì zhì běn jié zhī hòu tài yuān liú yǐ dàn
内屈,循白肉际,至本节之后太渊,留以澹;
wài qū shàng yú běn jié xià
外屈,上于本节下;
nèi qū yǔ yīn zhū luò huì yú yú jì shù mài bìng zhù qí qì huá lì fú xíng yōng gǔ zhī xià
内屈,与阴诸络会于鱼际,数脉并注,其气滑利,伏行壅骨之下;
wài qū chū yú cùn kǒu ér xíng shàng zhì yú zhǒu nèi lián rù yú dà jīn zhī xià
外屈,出于寸口而行,上至于肘内廉,入于大筋之下;
nèi qū shàng xíng nào yīn rù yè xià
内屈,上行臑阴,入腋下;
nèi qū zǒu fèi
内屈,走肺。
cǐ shùn xíng nì shù zhī qū shé yě
此顺行逆数之屈折也。
xīn zhǔ zhī mài chū yú zhōng zhǐ zhī duān
心主之脉,出于中指之端;
nèi qū xún zhōng zhǐ nèi lián yǐ shàng liú yú zhǎng zhōng fú xíng liǎng gǔ zhī jiān
内屈,循中指内廉以上,留于掌中,伏行两骨之间;
wài qū chū liǎng jīn zhī jiān gǔ ròu zhī jì qí qì huá lì
外屈,出两筋之间,骨肉之际,其气滑利;
shàng xíng èr bié běn zuò sān cùn wài qū chū xíng liǎng jīn zhī jiān shàng zhì zhǒu nèi lián rù yú xiǎo jīn zhī xià liú liǎng gǔ zhī huì shàng rù yú xiōng zhōng nèi luò yú xīn mài
上(行)二(别本作三)寸,外屈,出行两筋之间,上至肘内廉,入于小筋之下,留两骨之会,上入于胸中,内络于心脉。
huáng dì yuē shǒu tài yīn zhī mài dú wú shù hé yě
黄帝曰:手太阴之脉独无俞,何也?
qí bó yuē shǎo yīn xīn mài yě
岐伯曰:少阴,心脉也。
xīn zhě wǔ zàng liù fǔ zhī dà zhǔ yě jīng shén zhī suǒ shě yě qí zàng jiān gù yá fú néng róng yě
心者,五脏六腑之大主也,精神之所舍也,其脏坚固,邪弗能容也。
róng zhī zé xīn shāng xīn shāng zé shén qù shén qù zé sǐ yǐ
容之则心伤,心伤则神去,神去则死矣。
gù zhū yá zhī zài yú xīn zhě jiē zài yú xīn zhī bāo luò
故诸邪之在于心者,皆在于心之包络。
bāo luò zhě xīn zhǔ zhī mài yě gù dú wú shù yān
包络者,心主之脉也,故独无俞焉。
huáng dì yuē shǎo yīn dú wú shù zhě bù bìng hu
黄帝曰:少阴独无俞者,不病乎?
qí bó yuē qí wài jīng bìng ér zàng bù bìng gù dú qǔ qí jīng yú zhǎng hòu ruì gǔ zhī duān
岐伯曰:其外经病而脏不病,故独取其经于掌后锐骨之端。
qí yú mài chū rù qū shé qí xíng zhī xú jí jiē rú shǒu shǎo bié běn zuò tài yīn xīn zhǔ zhī mài xíng yě
其余脉出入屈折,其行之徐疾,皆如手少(别本作太)阴、心主之脉行也。
gù běn shù zhě jiē yīn qí qì zhī xū shí jí xú yǐ qǔ zhī shì wèi yīn chōng ér xiè yīn shuāi ér bǔ rú shì zhě xié qì de qù zhēn qì jiān gù shì wèi yīn tiān zhī xù
故本俞者,皆因其气之虚实疾徐以取之,是谓因冲而泻,因衰而补,如是者,邪气得去,真气坚固,是谓因天之序。
huáng dì yuē chí zhēn zòng shè nài hé
黄帝曰:持针纵舍奈何?
qí bó yuē bì xiān míng zhī shí èr jīng mài zhī běn mò pí fū zhī hán rè mài zhī shèng shuāi huá sè
岐伯曰:必先明知十二经脉之本末,皮肤之寒热,脉之盛衰滑涩。
qí mài huá ér shèng zhě bìng rì jìn
其脉滑而盛者,病日进;
xū ér xì zhě jiǔ yǐ chí
虚而细者,久以持;
dà yǐ sè zhě wèi tòng bì
大以涩者,为痛痹;
yīn yáng rú yī zhě bìng nán zhì
阴阳如一者,病难治;
qí běn mò shàng rè zhě bìng shàng zài
其本末尚热者,病尚在;
qí rè yǐ shuāi zhě qí bìng yì qù yǐ
其热以衰者,其病亦去矣。
chí qí chǐ chá qí ròu zhī jiān cuì dà xiǎo huá sè hán wēn zào shī
持其尺,察其肉之坚脆、大小、滑涩、寒温、燥湿。
yīn shì mù zhī wǔ sè yǐ zhī wǔ zàng ér jué sǐ shēng
因视目之五色,以知五脏,而决死生。
shì qí xuè mài chá qí sè yǐ zhī qí hán rè tòng bì
视其血脉,察其色,以知其寒热痛痹。
huáng dì yuē chí zhēn zòng shè yú wèi de qí yì yě
黄帝曰:持针纵舍,余未得其意也。
qí bó yuē chí zhēn zhī dào yù duān yǐ zhèng ān yǐ jìng
岐伯曰:持针之道,欲端以正,安以静。
xiān zhī xū shí ér xíng jí xú
先知虚实而行疾徐。
zuǒ shǒu zhí gǔ yòu shǒu xún zhī wú yǔ ròu guǒ
左手执骨,右手循之,无与肉果。
xiè yù duān yǐ zhèng bǔ bì bì fū
泻欲端以正,补必闭肤。
fǔ zhēn dǎo qì yá de yín yì zhēn qì de jū
辅针导气,邪得淫泆,真气得居。
huáng dì yuē hàn pí kāi còu lǐ nài hé
黄帝曰:扞皮开腠理奈何?
qí bó yuē yīn qí fēn ròu zuǒ bié běn zuò zài bié qí fū wēi nèi ér xú duān zhī shì shén bù sàn xié qì de qù
岐伯曰:因其分肉,左(别本作在)别其肤,微内而徐端之,适神不散,邪气得去。
huáng dì wèn yú qí bó yuē rén yǒu bā xū gè hé yǐ hou
黄帝问于岐伯曰:人有八虚,各何以候?
qí bó dá yuē yǐ hou wǔ zàng
岐伯答曰:以候五脏。
huáng dì yuē hou zhī nài hé
黄帝曰:候之奈何?
qí bó yuē fèi xīn yǒu yá qí qì liú yú liǎng zhǒu
岐伯曰:肺心有邪,其气留于两肘。
gān yǒu yá qí qì liú yú liǎng yè
肝有邪,其气流于两腋。
pí yǒu yá qí qì liú yú liǎng bì
脾有邪,其气留于两髀。
shèn yǒu yá qí qì liú yú liǎng guó
肾有邪,其气留于两腘。
fán cǐ bā xū zhě jiē jī guān zhī shì zhēn qì zhī suǒ guò xuè luò zhī suǒ yóu
凡此八虚者,皆机关之室,真气之所过,血络之所游。
xié qì è xuè gù bù dé zhù liú
邪气恶血,固不得住留。
zhù liú zé shāng jīn luò gǔ jié jī guān bù dé qū shēn gù jū luán yě
住留则伤筋络,骨节机关不得屈伸,故痀挛也。