灵枢·刺节真邪 — 黄帝内经 — 佚名

huáng dì wèn yú qí bó yuē yú wén cì yǒu wǔ jié nài hé

黄帝问于岐伯曰：余闻刺有五节，奈何？

qí bó yuē gù yǒu wǔ jié yī yuē zhèn āi èr yuē fā méng sān yuē qù zhǎo sì yuē chè yī wǔ yuē jiě huò

岐伯曰：固有五节，一曰振埃，二曰发矇，三曰去爪，四曰彻衣，五曰解惑。

岐伯曰：固有五节，一曰振埃，二曰发蒙，三曰去爪，四曰彻衣，五曰解惑。

huáng dì yuē fū zǐ yán wǔ jié yú wèi zhī qí yì

黄帝曰：夫子言五节，余未知其意。

qí bó yuē zhèn āi zhě cì wài jīng qù yáng bìng yě

岐伯曰：振埃者，刺外经，去阳病也；

fā méng zhě cì fǔ shù qù fǔ bìng yě

发矇者，刺腑俞，去腑病也；

发蒙者，刺腑俞，去腑病也；

qù zhǎo zhě cì guān jié zhī luò yě

去爪者，刺关节支络也；

chè yī zhě jǐn cì zhū yáng zhī qí shù yě

彻衣者，尽刺诸阳之奇俞也；

jiě huò zhě jǐn zhī diào yīn yáng bǔ xiè yǒu yú bù zú xiāng qīng yí yě

解惑者，尽知调阴阳，补泻有余不足，相倾移也。

huáng dì yuē cì jié yán zhèn āi fū zǐ nǎi yán cì wài jīng qù yáng bìng yú bù zhī qí suǒ wèi yě

黄帝曰：刺节言振埃，夫子乃言刺外经，去阳病，余不知其所谓也。

yuàn zú wén zhī

愿卒闻之。

qí bó yuē zhèn āi zhě yáng qì dà nì shàng mǎn yú xiōng zhōng fèn chēn jiān xī dà qì nì shàng chuǎn hē zuò fú bìng è āi yān sì bié běn zuò yē bù dé xi

岐伯曰：振埃者，阳气大逆，上满于胸中，愤瞋肩息，大气逆上，喘喝坐伏，病恶埃烟，饲（别本作䭇）不得息。

qǐng yán zhèn āi shàng jí yú zhèn āi

请言振埃，尚疾于振埃。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

qǔ zhī hé rú

取之何如？

占领它怎么样？”

qí bó yuē qǔ zhī tiān róng

岐伯曰：取之天容。

huáng dì yuē qí hāi shàng qì qióng zhuō bié běn zuò qū xiōng tòng zhě qǔ zhī nài hé

黄帝曰：其咳上气，穷拙（别本作诎）胸痛者，取之奈何？

qí bó yuē qǔ zhī lián quán

岐伯曰：取之廉泉。

huáng dì yuē qǔ zhī yǒu shù hu

黄帝曰：取之有数乎？

qí bó yuē qǔ tiān róng zhě wú guò yī lǐ

岐伯曰：取天容者，无过一里。

qǔ lián quán zhě xuè biàn ér zhǐ

取廉泉者，血变而止。

dì yuē shàn zāi

帝曰：善哉。

huáng dì yuē cì jié yán fā méng yú bù dé qí yì

黄帝曰：刺节言发矇，余不得其意。

黄帝曰：刺节言发蒙，余不得其意。

fu fā méng zhě ěr wú suǒ wén mù wú suǒ jiàn fū zǐ nǎi yán cì fǔ shù qù fǔ bìng hé shū shǐ rán

夫发矇者，耳无所闻，目无所见，夫子乃言刺腑俞，去腑病，何输使然？

夫发蒙者，耳无所闻，目无所见，夫子乃言刺腑俞，去腑病，何输使然？

yuàn wén qí gù

愿闻其故。

qí bó yuē miào hū zāi wèn yě

岐伯曰：妙乎哉问也。

cǐ cì zhī dà yuē zhēn zhī jí yě shén míng zhī lèi yě kǒu shuō shū juǎn yóu bù néng jí yě

此刺之大约，针之极也，神明之类也，口说书卷，犹不能及也。

qǐng yán fā méng ěr shàng jí yú fā méng yě

请言发矇耳，尚疾于发矇也。

请言发蒙耳，尚疾于发蒙也。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

yuàn zú wén zhī

愿卒闻之。

qí bó yuē cì cǐ zhě bì yú rì zhōng cì qí tīng gōng zhōng qí móu zǐ shēng wén yú ěr cǐ qí shū yě

岐伯曰：刺此者，必于日中，刺其听宫，中其眸子，声闻于耳，此其输也。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

hé wèi shēng wén yú ěr

何谓声闻于耳？

qí bó yuē cì xié yǐ shǒu jiān àn qí liǎng bí qiào ér jí yǎn qí shēng bì yìng yú zhēn yě

岐伯曰：刺邪，以手坚按其两鼻窍而疾偃，其声必应于针也。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

cǐ suǒ wèi fú jiàn wèi zhī ér wú mù shì jiàn ér qǔ zhī shén míng xiāng de zhě yě

此所谓：弗见为之，而无目视，见而取之，神明相得者也。

huáng dì yuē cì jié yán qù zhǎo fū zǐ nǎi yán cì guān jié zhī luò yuàn zú wén zhī

黄帝曰：刺节言去爪，夫子乃言刺关节支络，愿卒闻之。

qí bó yuē yāo jí zhě shēn zhī dà guān jié yě

岐伯曰：腰脊者，身之大关节也；

zhī jìng zhě rén zhī guǎn yǐ qū xiáng yě

肢胫者，人之管以趋翔也；

jīng chuí zhě shēn zhōng zhī jī yīn jīng zhī hou jīn yè zhī dào yě

茎垂者，身中之机，阴精之候，津液之道也。

gù yǐn shí bù jié xǐ nù bù shí jīn yè nèi yì nǎi xià liú yú yì xuè dào bù tōng rì dà bù xiū fǔ yǎng bù biàn qū xiáng bù néng

故饮食不节，喜怒不时，津液内溢，乃下留于睪，血道不通，日大不休，俛仰不便，趋翔不能。

cǐ bìng róng bié běn zuò xíng rán yǒu shuǐ bù shàng bù xià pī shí suǒ qǔ

此病荣（别本作荥）然有水，不上不下，铍石所取。

xíng bù kě nì cháng bù dé bì gù mìng yuē qù zhǎo

形不可匿，常不得蔽，故命曰去爪。

dì yuē shàn

帝曰：善。

huáng dì yuē cì jié yán chè yī fū zǐ nǎi yán jǐn cì zhū yáng zhī qí shù wèi yǒu cháng chǔ yě

黄帝曰：刺节言彻衣，夫子乃言尽刺诸阳之奇俞，未有常处也。

yuàn zú wén zhī

愿卒闻之。

qí bó yuē shì yáng qì yǒu yú ér yīn qì bù zú yīn qì bù zú zé nèi rè yáng qì yǒu yú zé wài rè nèi rè xiāng bó rè yú huái tàn wài wèi mián bó jìn bù kě jìn shēn yòu bù kě jìn xí

岐伯曰：是阳气有余，而阴气不足，阴气不足则内热，阳气有余则外热，内热相搏，热于怀炭，外畏绵帛近，不可近身，又不可近席。

còu lǐ bì sè zé hàn bù chū shé jiāo chún gǎo xī gàn yì zào yǐn shí bù ràng měi è

腠理闭塞，则汗不出，舌焦、唇槁、腊干、嗌燥，饮食不让美恶。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

qǔ zhī nài hé

取之奈何？

qí bó yuē qǔ zhī yú qí tiān fǔ dà zhù sān wěi yòu cì zhòng lǚ yǐ qù qí rè bǔ zú shǒu tài yīn yǐ qù qí hàn rè qù hàn xī jí yú chè yī

岐伯曰：取之于其天府、大杼三痏，又刺中膂，以去其热，补足手太阴，以去其汗，热去汗稀，疾于彻衣。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

huáng dì yuē cì jié yán jiě huò fū zǐ nǎi yán jǐn zhī diào yīn yáng bǔ xiè yǒu yú bù zú xiāng qīng yí yě huò hé yǐ jiě zhī

黄帝曰：刺节言解惑，夫子乃言尽知调阴阳，补泻有余不足，相倾移也，惑何以解之？

qí bó yuē dà fēng zài shēn xuè mài piān xū xū zhě bù zú shí zhě yǒu yú qīng zhòng bù dé qīng cè wǎn fú bù zhī dōng xī bù zhī nán běi zhà shàng zhà xià zhà fǎn zhà fù diān dǎo wú cháng shén yú mí huò

岐伯曰：大风在身，血脉偏虚，虚者不足，实者有余，轻重不得，倾侧宛伏，不知东西，不知南北，乍上乍下，乍反乍复，颠倒无常，甚于迷惑。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

qǔ zhī nài hé

取之奈何？

qí bó yuē xiè qí yǒu yú bǔ qí bù zú yīn yáng píng fù yòng zhēn ruò cǐ jí yú jiě huò

岐伯曰：泻其有余，补其不足，阴阳平复，用针若此，疾于解惑。

huáng dì yuē shàn

黄帝曰：善。

qǐng cáng zhī líng lán zhī shì bù gǎn wàng chū yě

请藏之灵兰之室，不敢妄出也。

huáng dì yuē yú wén cì yǒu wǔ yá hé wèi wǔ yá

黄帝曰：余闻刺有五邪，何谓五邪？

qí bó yuē bìng yǒu chí yōng zhě yǒu róng dà zhě yǒu xiá xiǎo zhě yǒu rè zhě yǒu hán zhě shì wèi wǔ yá

岐伯曰：病有持痈者，有容大者，有狭小者，有热者，有寒者，是谓五邪。

huáng dì yuē cì wǔ yá nài hé

黄帝曰：刺五邪奈何？

qí bó yuē fán cì wǔ yá zhī fāng bù guò wǔ zhāng dàn rè xiāo miè zhǒng jù sàn wáng hán bì yì wēn xiǎo zhě yì yáng dà zhě bì qù qǐng dào qí fāng

岐伯曰：凡刺五邪之方，不过五章，瘅热消灭，肿聚散亡，寒痹益温，小者益阳，大者必去，请道其方。

fán cì yōng yá wú yíng lǒng yī bù quán lù zhù tóng lóng yì sú yí xìng bù dé nóng cuì bié běn zuò guǐ dào gēng xíng qù qí xiāng bù ān chù suǒ nǎi sàn wáng

凡刺痈邪，无迎陇（《医部全录》注：同隆），易俗移性，不得脓，脆（别本作诡）道更行，去其乡，不安处所，乃散亡。

zhū yīn yáng guò yōng zhě qǔ zhī qí shū xiè zhī

诸阴阳过痈者，取之其输泻之。

fán cì dà yá rì yǐ xiǎo xiè duó qí yǒu yú nǎi yì xū

凡刺大邪，日以小，泄夺其有余，乃益虚。

piào qí tōng zhēn qí yá jī ròu qīn shì zhī wú yǒu fǎn qí zhēn

剽其通，针其邪，肌肉亲视之，毋有反其真。

cì zhū yáng fēn ròu jiān

刺诸阳分肉间。

fán cì xiǎo yá rì yǐ dà bǔ qí bù zú nǎi wú hài

凡刺小邪，日以大，补其不足，乃无害。

shì qí suǒ zài yíng zhī jiè yuǎn jìn jǐn zhì qí bù dé wài qīn ér xíng zhī nǎi zì fèi

视其所在，迎之界，远近尽至，其不得外侵而行之，乃自费。

cì fēn ròu jiān

刺分肉间。

fán cì rè yá yuè ér cāng bié běn zuò cāng chū yóu bù guī nǎi wú bìng

凡刺热邪，越而苍（别本作沧），出游不归，乃无病。

wèi kāi tōng pì mén hù shǐ yá dé chū bìng nǎi yǐ

为开通，辟门户，使邪得出，病乃已。

fán cì hán yá rì yǐ wēn xú wǎng xú lái zhì qí shén

凡刺寒邪，日以温，徐往徐来，致其神；

mén hù yǐ bì qì bù fēn xū shí de diào qí qì cún yě

门户已闭，气不分，虚实得调，其气存也。

huáng dì yuē guān zhēn nài hé

黄帝曰：官针奈何？

qí bó yuē cì yōng zhě yòng pí zhēn

岐伯曰：刺痈者，用铍针；

cì dà zhě yòng fēng zhēn

刺大者，用锋针；

cì xiǎo zhě yòng yuán lì zhēn

刺小者，用员利针；

cì rè zhě yòng shān zhēn

刺热者，用纔针；

刺热者，用才针；

cì hán zhě yòng háo zhēn yě

刺寒者，用毫针也。

qǐng yán jiě lùn

请言解论。

yǔ tiān de xiāng yìng yǔ sì shí xiāng fù rén shēn tiān dì gù kě wèi jiě

与天地相应，与四时相副，人参天地，故可为解。

xià yǒu jiān rù shàng shēng wěi pú cǐ suǒ yǐ zhī xíng qì zhī duō shǎo yě

下有渐洳，上生苇蒲，此所以知形气之多少也。

yīn yáng zhě hán shǔ yě rè zé zī yǔ ér zài shàng gēn jīng bié běn zuò gāi shǎo zhī

阴阳者，寒暑也，热则滋雨而在上，根茎（别本作荄）少汁。

rén qì zài wài pí fū huǎn còu lǐ kāi xuè qì jiǎn hàn dà xiè pí nào zé

人气在外，皮肤缓，腠理开，血气减，汗大泄，皮淖泽。

hán zé de dòng shuǐ bīng rén qì zài zhōng pí fū zhì còu lǐ bì hàn bù chū xuè qì qiáng ròu jiān sè

寒则地冻水冰，人气在中，皮肤致，腠理闭，汗不出，血气强，肉坚涩。

dàng shì zhī shí shàn xíng shuǐ zhě bù néng wǎng bīng shàn chuān de zhě bù néng jī dòng shàn yòng zhēn zhě yì bù néng qǔ sì jué

当是之时，善行水者不能往冰，善穿地者不能击冻，善用针者亦不能取四厥。

xuè mài níng jié jiān bó bù wǎng lái zhě yì wèi kě jí róu

血脉凝结坚搏，不往来者，亦未可即柔。

gù xíng shuǐ zhě bì dài tiān wēn bīng shì dòng jiě ér shuǐ kě xíng de kě chuān yě

故行水者必待天温，冰释冻解，而水可行，地可穿也。

rén mài yóu shì yě

人脉犹是也。

zhì jué zhě bì xiān yùn tiáo hé qí jīng zhǎng yǔ yè zhǒu yǔ jiǎo xiàng yǔ jí yǐ diào zhī

治厥者，必先熨调和其经，掌与腋，肘与脚，项与脊，以调之。

huǒ qì yǐ tōng xuè mài nǎi xíng

火气已通，血脉乃行。

rán hòu shì qí bìng mài nào zé zhě cì ér píng zhī

然后视其病，脉淖泽者，刺而平之；

jiān jǐn zhě pò ér sàn zhī qì xià nǎi zhǐ

坚紧者，破而散之，气下乃止。

cǐ suǒ wèi yǐ jiě jié zhě yě

此所谓以解结者也。

yòng zhēn zhī lèi zài yú tiáo qì qì jī yú wèi yǐ tōng yíng wèi gè xíng qí dào

用针之类，在于调气，气积于胃，以通营卫，各行其道。

zōng qì liú yú hǎi qí xià zhě zhù yú qì jiē qí shàng zhě zǒu yú xi dào

宗气留于海，其下者注于气街，其上者走于息道。

gù jué zài yú zú zōng qì bù xià mài zhōng zhī xuè níng ér liú zhǐ fú zhī huǒ diào fú néng qǔ zhī

故厥在于足，宗气不下，脉中之血，凝而留止，弗之火调，弗能取之。

yòng zhēn zhě bì xiān chá qí jīng luò zhī shí xū qiè ér xún zhī àn ér dàn zhī shì qí yīng dòng zhě nǎi hòu qǔ zhī ér xià zhī

用针者，必先察其经络之实虚，切而循之，按而弹之，视其应动者，乃后取之而下之。

liù jīng diào zhě wèi zhī bù bìng suī bìng wèi zhī zì yǐ yě

六经调者，谓之不病，虽病，谓之自已也。

yī jīng shàng shí xià xū ér bù tōng zhě cǐ bì yǒu héng luò shèng jiā yú dà jīng lìng zhī bù tōng shì ér xiè zhī

一经上实下虚而不通者，此必有横络盛加于大经，令之不通，视而泻之。

cǐ suǒ wèi jiě jié yě

此所谓解结也。

shàng hán xià rè xiān cì qí xiàng tài yáng jiǔ liú zhī

上寒下热，先刺其项太阳，久留之。

yǐ cì zé yùn xiàng yǔ jiān jiǎ lìng rè xià hé nǎi zhǐ cǐ suǒ wèi tuī ér shàng zhī zhě yě

已刺则熨项与肩胛，令热下合乃止，此所谓推而上之者也。

shàng rè xià hán shì qí xū mài ér xiàn zhī yú jīng luò zhě qǔ zhī qì xià nǎi zhǐ cǐ suǒ wèi yǐn ér xià zhī zhě yě

上热下寒，视其虚脉而陷之于经络者取之，气下乃止，此所谓引而下之者也。

dà rè biàn shēn kuáng ér wàng jiàn wàng wén wàng yán shì zú yáng míng jí dà luò qǔ zhī xū zhě bǔ zhī xuè ér shí zhě xiè zhī

大热遍身，狂而妄见、妄闻、妄言，视足阳明及大络取之，虚者补之，血而实者泻之。

yīn qí yǎn wò jū qí tóu qián yǐ liǎng shǒu sì zhǐ xié àn jǐng dòng mài jiǔ chí zhī juǎn ér qiè tuī zhī xià zhì quē pén zhōng ér fù zhǐ rú qián rè qù nǎi zhǐ cǐ suǒ wèi tuī ér sàn zhī zhě yě

因其偃卧，居其头前，以两手四指挟按颈动脉，久持之，卷而切推（之），下至缺盆中，而复止如前，热去乃止，此所谓推而散之者也。

huáng dì yuē yǒu yī mài shēng shù shí bìng zhě huò tòng huò yōng huò rè huò hán huò yǎng huò bì huò bù rén biàn huà wú qióng qí gù hé yě

黄帝曰：有一脉生数十病者，或痛、或痈、或热、或寒、或痒、或痹、或不仁，变化无穷，其故何也？

qí bó yuē cǐ jiē xié qì zhī suǒ shēng yě

岐伯曰：此皆邪气之所生也。

huáng dì yuē yú wén qì zhě yǒu zhēn qì yǒu zhèng qì yǒu xié qì

黄帝曰：余闻气者，有真气，有正气，有邪气。

hé wèi zhēn qì

何谓真气？

qí bó yuē zhēn qì zhě suǒ shòu yú tiān yǔ gǔ qì bìng ér chōng shēn yě

岐伯曰：真气者，所受于天，与谷气并而充身也。

zhèng qì zhě zhèng fēng yě cóng yī fāng lái fēi shí fēng yòu fēi xū fēng yě

正气者，正风也，从一方来，非实风，又非虚风也。

xié qì zhě xū fēng zhī zéi shāng rén yě qí zhōng rén yě shēn bù néng zì qù

邪气者，虚风之贼伤人也，其中人也深，不能自去。

zhèng fēng zhě qí zhōng rén yě qiǎn hé ér zì qù qí qì lái róu ruò bù néng shèng zhēn qì gù zì qù

正风者，其中人也浅，合而自去，其气来柔弱，不能胜真气，故自去。

xū xié zhī zhōng rén yě sǎ xī dòng xíng qǐ háo máo ér fā còu lǐ

虚邪之中人也，洒淅动形，起毫毛而发腠理。

qí rù shēn nèi bó yú gǔ zé wèi gǔ bì

其入深，内搏于骨，则为骨痹；

bó yú jīn zé wèi jīn luán

搏于筋，则为筋挛；

bó yú mài zhōng zé wèi xuè bì bù tōng zé wèi yōng

搏于脉中，则为血闭不通，则为痈；

bó yú ròu yǔ wèi qì xiāng bó yáng shèng zhě zé wèi rè yīn shèng zhě zé wèi hán hán zé zhēn qì qù qù zé xū xū zé hán

搏于肉，与卫气相搏，阳胜者则为热，阴胜者则为寒，寒则真气去，去则虚，虚则寒；

bó yú pí fū zhī jiān qí qì wài fā còu lǐ kāi háo máo yáo qì wǎng lái xíng zé wèi yǎng liú ér bù qù zé wèi bì wèi qì bù xíng zé wèi bù rén

搏于皮肤之间，其气外发腠理，开毫毛，摇气往来，行则为痒，留而不去则（为）痹，卫气不行则为不仁。

xū xié piān róng yú shēn bàn qí rù shēn nèi jū róng wèi róng wèi shāo shuāi zé zhēn qì qù xié qì dú liú fā wèi piān kū

虚邪偏容于身半，其入深，内居荣卫，荣卫稍衰，则真气去，邪气独留，发为偏枯。

qí xié qì qiǎn zhě mài piān tòng

其邪气浅者，脉偏痛。

xū xié zhī rù yú shēn yě shēn hán yǔ rè xiāng bó jiǔ liú ér nèi zhe hán shèng qí rè zé gǔ téng ròu kū

虚邪之入于身也深，寒与热相搏，久留而内着，寒胜其热，则骨疼肉枯；

rè shèng qí hán zé làn ròu fǔ jī wèi nóng nèi shāng gǔ nèi shāng gǔ wèi gǔ shí

热胜其寒，则烂肉腐肌为脓，内伤骨，内伤骨为骨蚀；

yǒu suǒ jí qián jīn bié běn cǐ jù zuò yǒu suǒ jié zhōng yú jīn jīn qū bù dé shēn xié qì jū qí jiān ér bù fǎn fā wèi jīn liū

有所疾前筋（别本此句作：有所结，中于筋），筋屈不得伸，邪气居其间而不反，发为筋溜；

yǒu suǒ jié qì guī zhī wèi qì liú zhī bù dé fù fǎn jīn yè jiǔ liú hé ér wèi cháng liū jiǔ zhě shù suì nǎi chéng yǐ shǒu àn zhī róu

有所结，气归之，卫气留之，不得（复）反，津液久留，合而为肠溜，久者数岁乃成，以手按之柔；

yǐ yǒu suǒ jié qì guī zhī jīn yè liú zhī xié qì zhōng zhī níng jié rì yǐ yì shén lián yǐ jù jū wèi xī liú yǐ shǒu àn zhī jiān

已有所结，气归之，津液留之，邪气中之，凝结日以易甚，连以聚居，为昔瘤，以手按之坚；

yǒu suǒ jié shēn zhōng gǔ qì yīn yú gǔ gǔ yǔ qì bìng rì yǐ yì dà zé wèi gǔ jū bié běn zuò liū

有所结，深中骨，气因于骨，骨与气并，日以益大，则为骨疽（别本作溜）；

yǒu suǒ jié zhōng yú ròu zōng qì guī zhī yá liú ér bù qù yǒu rè zé huà ér wèi nóng wú rè zé wèi ròu jū bié běn zuò liū

有所结，中于肉，宗气归之，邪留而不去，有热则化而为脓，无热则为肉疽（别本作溜）。

fán cǐ shù qì zhě qí fā wú cháng chù ér yǒu cháng míng yě

凡此数气者，其发无常处，而有常名也。