huáng dì wèn yuē zhěn fǎ hé rú
黄帝问曰：诊法何如？
qí bó duì yuē zhěn fǎ cháng yǐ píng dàn yīn qì wèi dòng yáng qì wèi sàn yǐn shí wèi jìn jīng mài wèi shèng luò mài tiáo yún qì xuè wèi luàn gù nǎi kě zhěn yǒu guò zhī mài
岐伯对曰：诊法常以平旦，阴气未动，阳气未散，饮食未进，经脉未盛，络脉调匀，气血未乱，故乃可诊有过之脉。
qiè mài dòng jìng ér shì jīng míng chá wǔ sè guān wǔ zàng yǒu yú bù zú liù fǔ qiáng ruò xíng zhī shèng shuāi yǐ cǐ cēn wǔ jué sǐ shēng zhī fēn
切脉动静而视精明，察五色，观五脏有余不足，六腑强弱，形之盛衰，以此参伍，决死生之分。
fu mài zhě xuè zhī fǔ yě
夫脉者，血之府也。
zhǎng zé qì zhì duǎn zé qì bìng shù zé fán xīn dà zé bìng jìn
长则气治，短则气病，数则烦心，大则病进。
shàng shèng zé qì gāo xià shèng zé qì zhàng dài zé qì shuāi xì zé qì shǎo sè zé xīn tòng hún hún gé jí de tōng jiǎ zì zhì rú yǒng quán bìng jìn ér sè bì mián mián qí qù rú xián jué sǐ
上盛则气高，下盛则气胀，代则气衰，细则气少，涩则心痛，浑浑革（亟的通假字）至如涌泉，病进而色弊，绵绵其去如弦绝，死。
fu jīng míng wǔ sè zhě qì zhī huá yě
夫精明五色者，气之华也。
chì yù rú bái guǒ zhū bù yù rú zhě
赤欲如白裹朱，不欲如赭；
bái yù rú é yǔ bù yù rú yán qīng yù rú cāng bì zhī zé bù yù rú lán
白欲如鹅羽，不欲如盐，青欲如苍璧之泽，不欲如蓝；
huáng yù rú luō guǒ xióng huáng bù yù rú huáng tǔ
黄欲如罗裹雄黄，不欲如黄土；
hēi yù rú zhòng qī sè bù yù rú de cāng
黑欲如重漆色，不欲如地苍。
wǔ sè jīng wēi xiàng jiàn yǐ qí shòu bù jiǔ yě
五色精微象见矣，其寿不久也。
fu jīng míng zhě suǒ yǐ shì wàn wù bié bái hēi shěn duǎn cháng yǐ zhǎng wèi duǎn yǐ bái wéi hēi rú shì zé jīng shuāi yǐ
夫精明者，所以视万物，别白黑，审短长，以长为短，以白为黑，如是则精衰矣。
wǔ zàng zhě zhōng zhī shǒu yě
五脏者，中之守也。
zhōng shèng cáng mǎn qì shèng shāng kǒng zhě shēng rú cóng shì zhōng yán shì zhōng qì zhī shī yě
中盛藏满，气胜伤恐者，声如从室中言，是中气之湿也。
yán ér wēi zhōng rì nǎi fù yán zhě cǐ duó qì yě
言而微，终日乃复言者，此夺气也。
yì pī bù liǎn yán yǔ shàn è bù bì qīn shū zhě cǐ shén míng zhī luàn yě
衣被不敛，言语善恶，不避亲疏者，此神明之乱也。
cāng lǐn bù cáng zhě shì mén hù bú yào yě
仓廪不藏者，是门户不要也。
shuǐ quán bù zhǐ zhě shì páng guāng bù cáng yě
水泉不止者，是膀胱不藏也。
de shǒu zhě shēng shī shǒu zhě sǐ
得守者生，失守者死。
fu wǔ zàng zhě shēn zhī qiáng yě
夫五脏者，身之强也。
tóu zhě jīng míng zhī fǔ tóu qīng shì shēn jīng shén jiāng duó yǐ
头者，精明之府，头倾视深，精神将夺矣。
bèi zhě xiōng zhōng zhī fǔ bèi qū jiān suí fǔ jiāng huài yǐ
背者，胸中之府，背曲肩随，府将坏矣。
yāo zhě shèn zhī fǔ zhuǎn yáo bù néng shèn jiāng bèi yǐ
腰者，肾之府，转摇不能，肾将惫矣。
xī zhě jīn zhī fǔ qū shēn bù néng xíng zé lóu fù jīn jiāng bèi yǐ
膝者，筋之府，屈伸不能，行则偻附，筋将惫矣。
gǔ zhě suǐ zhī fǔ bù néng jiǔ lì xíng zé zhèn diào gǔ jiāng bèi yǐ
骨者，髓之府，不能久立，行则振掉，骨将惫矣。
de qiáng zé shēng shī qiáng zé sǐ
得强则生，失强则死。
qí bó yuē fǎn sì shí zhě yǒu yú wèi jīng bù zú wèi xiāo
岐伯曰：反四时者，有余为精，不足为消。
yīng tài guò bù zú wèi jīng
应太过，不足为精；
yīng bù zú yǒu yú wèi xiāo
应不足，有余为消。
yīn yáng bù xiāng yìng bìng míng yuē guān gé
阴阳不相应，病名曰关格。
dì yuē mài qí sì shí dòng nài hé
帝曰：脉其四时动奈何？
zhī bìng zhī suǒ zài nài hé
知病之所在奈何？
zhī bìng zhī suǒ biàn nài hé
知病之所变奈何？
zhī bìng zhà zuò de gǔ tǐ zì zài nèi nài hé
知病乍（作的古体字）在内奈何？
zhī bìng zhà zuò de gǔ tǐ zì zài wài nài hé
知病乍（作的古体字）在外奈何？
qǐng wèn cǐ wǔ zhě kě de wén hu
请问此五者可得闻乎？
qí bó yuē qǐng yán qí yǔ tiān yùn zhuǎn dà yě
岐伯曰：请言其与天运转大也。
wàn wù zhī wài liù hé zhī nèi tiān dì zhī biàn yīn yáng zhī yīng bǐ chūn zhī nuǎn wèi xià zhī shǔ bǐ qiū zhī fèn wèi dōng zhī nù
万物之外，六合之内，天地之变，阴阳之应，彼春之暖，为夏之暑，彼秋之忿，为冬之怒。
sì biàn zhī dòng mài yǔ zhī shàng xià yǐ chūn yīng zhōng guī xià yīng zhōng jǔ qiū yīng zhōng héng dōng yīng zhōng quán
四变之动，脉与之上下，以春应中规，夏应中矩，秋应中衡，冬应中权。
shì gù dōng zhì sì shí wǔ rì yáng qì wēi shàng yīn qì wēi xià
是故冬至四十五日，阳气微上，阴气微下；
xià zhì sì shí wǔ rì yīn qì wēi shàng yáng qì wēi xià yīn yáng yǒu shí yǔ mài wéi qī qī ér xiāng shī zhī mài suǒ fēn fēn zhī yǒu qī gù zhī sǐ shí
夏至四十五日，阴气微上，阳气微下，阴阳有时，与脉为期，期而相失，知脉所分，分之有期，故知死时。
wēi miào zài mài bù kě bù chá chá zhī yǒu jì cóng yīn yáng shǐ shǐ zhī yǒu jīng cóng wǔ xíng shēng shēng zhī yǒu dù sì shí wèi yi
微妙在脉，不可不察，察之有纪，从阴阳始，始之有经，从五行生，生之有度，四时为宜。
bǔ xiè wù shī yǔ tiān de rú yī dé yī zhī qíng yǐ zhī sǐ shēng
补泻勿失，与天地如一，得一之情，以知死生。
shì gù shēng hé wǔ yīn sè hé wǔ xíng mài hé yīn yáng
是故声合五音，色合五行，脉合阴阳。
shì zhī yīn shèng zé mèng shè dà shuǐ kǒng jù yáng shèng zé mèng dà huǒ fán zhuó yīn yáng jù shèng zé mèng xiāng shā huǐ shāng
是知阴盛则梦涉大水恐惧，阳盛则梦大火燔灼，阴阳惧盛，则梦相杀毁伤。
shàng shèng zé mèng fēi xià shèng zé mèng duò
上盛则梦飞，下盛则梦堕；
shén bǎo zé mèng yǔ shén jī zé mèng qǔ
甚饱则梦予，甚饥则梦取；
gān qì shèng zé mèng nù fèi qì shèng zé mèng kū
肝气盛则梦怒，肺气盛则梦哭；
duǎn chóng duō zé mèng jù zhòng cháng chóng duō zé mèng xiāng jī huǐ shāng
短虫多则梦聚众，长虫多则梦相击毁伤。
shì gù chí mài yǒu dào xū jìng wèi bǎo
是故，持脉有道，虚静为保。
chūn rì fú rú yú zhī yóu zài bō
春日浮，如鱼之游在波；
xià rì zài fū fàn fàn hu wàn wù yǒu yú
夏日在肤，泛泛乎万物有余；
qiū rì xià fū zhé chóng jiāng qù
秋日下肤，蛰虫将去；
dōng rì zài gǔ zhé chóng zhōu mì jūn zǐ jū shì
冬日在骨，蛰虫周密，君子居室。
gù yuē zhī nèi zhě àn ér jì zhī zhī wài zhě zhōng ér shǐ zhī
故曰：“知内者按而纪之，知外者终而始之。
cǐ liù zhě chí mài zhī dà fǎ
”此六者，持脉之大法。
xīn mài bó jiān ér zhǎng dāng bìng shé juǎn bù néng yán
心脉搏坚而长，当病舌卷不能言；
qí ruǎn ér sàn zhě dāng xiāo huán jiǎ yǐ mài jīng qiān jīn jí tài sù zhū bǎn jiē wèi kě zì jǐ
其软而散者，当消环（《甲乙》、《脉经》、《千金》及《太素》诸版皆为渴）自己。
fèi mài bó jiān ér zhǎng dāng bìng tuò xuè
肺脉搏坚而长，当病唾血；
qí ruǎn ér sàn zhě dāng bìng guàn hàn zhì lìng bù fù sàn fà yě
其软而散者，当病灌汗，至令不复散发也。
gān mài bó jiān ér zhǎng sè bù qīng dāng bìng zhuì ruò bó yīn xuè zài xié xià lìng rén chuǎn nì
肝脉搏坚而长，色不青，当病坠若搏，因血在胁下，令人喘逆；
qí ruǎn ér sàn sè zé zhě dāng bìng yì yǐn
其软而散色泽者，当病溢饮。
yì yǐn zhě kě bào duō yǐn ér yì rù jī pí cháng wèi zhī wài yě
溢饮者，渴暴多饮，而易入肌皮肠胃之外也。
wèi mài bó jiān ér zhǎng qí sè chì dāng bìng zhé bì
胃脉搏坚而长，其色赤，当病折髀；
qí ruǎn ér sàn zhě dāng bìng shí bì
其软而散者，当病食痹。
pí mài bó jiān ér zhǎng qí sè huáng dāng bìng shǎo qì
脾脉搏坚而长，其色黄，当病少气；
qí ruǎn ér sàn sè bù zé zhě dāng bìng zú héng zhǒng ruò shuǐ zhuàng yě
其软而散色不泽者，当病足胻肿，若水状也。
shèn mài bó jiān ér zhǎng qí sè huáng ér chì zhě dāng bìng zhé yāo
肾脉搏坚而长，其色黄而赤者，当病折腰；
qí ruǎn ér sàn zhě dāng bìng shǎo xuè zhì lìng bù fù yě
其软而散者，当病少血，至令不复也。
dì yuē zhěn dé xīn mài ér jí cǐ wèi hé bìng
帝曰：诊得心脉而急，此为何病？
bìng xíng hé rú
病形何如？
qí bó yuē bìng míng xīn shàn shǎo fù dāng yǒu xíng yě
岐伯曰：病名心疝，少腹当有形也。
dì yuē hé yǐ yán zhī
帝曰：何以言之？
qí bó yuē xīn wèi mǔ zàng xiǎo cháng wèi zhī shǐ gù yuē shǎo fù dāng yǒu xíng yě
岐伯曰：心为牡脏，小肠为之使，故曰少腹当有形也。
dì yuē zhěn de wèi mài bìng xíng hé rú
帝曰：诊得胃脉病形何如？
qí bó yuē wèi mài shí zé zhàng xū zé xiè
岐伯曰：胃脉实则胀，虚则泄。
dì yuē bìng chéng ér biàn hé wèi
帝曰：病成而变何谓？
qí bó yuē fēng chéng wèi hán rè dān chéng wéi xiāo zhōng jué chéng wéi diān jí jiǔ fēng wèi sūn xiè mài fēng chéng wèi lì
岐伯曰：风成为寒热，瘅成为消中，厥成为巅疾，久风为飧泄，脉风成为疠。
bìng zhī biàn huà bù kě shèng shǔ
病之变化，不可胜数。
dì yuē zhū yōng zhǒng jīn luán gǔ tòng cǐ jiē ān shēng
帝曰：诸痈肿筋挛骨痛，此皆安生？
qí bó yuē cǐ hán qì zhī zhǒng bā fēng zhī biàn yě
岐伯曰：此寒气之肿，八风之变也。
dì yuē zhì zhī nài hé
帝曰：治之奈何？
qí bó yuē cǐ sì shí zhī bìng yǐ qí shèng zhì zhī yù yě
岐伯曰：此四时之病，以其胜治之愈也。
dì yuē yǒu gù bìng wǔ zàng fā dòng yīn shāng mài sè gè hé yǐ zhī qí jiǔ bào zhì zhī bìng hu
帝曰：有故病五脏发动，因伤脉色，各何以知其久暴至之病乎？
qí bó yuē xī hū zāi wèn yě
岐伯曰：悉乎哉问也！
zhēng qí mài xiǎo sè bù duó zhě xīn bìng yě
征其脉小，色不夺者，新病也；
zhēng qí mài bù duó qí sè duó zhě cǐ jiǔ bìng yě
征其脉不夺，其色夺者，此久病也。
zhēng qí mài yǔ wǔ sè jù duó zhě cǐ jiǔ bìng yě
征其脉与五色俱夺者，此久病也；
zhēng qí mài yǔ wǔ sè jù bù duó zhě xīn bìng yě
征其脉与五色俱不夺者，新病也。
gān yǔ shèn mài bìng zhì qí sè cāng chì dāng bìng huǐ shāng bú jiàn xuè yǐ jiàn xuè shī ruò zhōng shuǐ yě
肝与肾脉并至，其色苍赤，当病毁伤不见血，已见血，湿若中水也。
chǐ nèi liǎng páng zé jì xié yě chǐ wài yǐ hou shèn chǐ lǐ yǐ hou fù
尺内两旁，则季胁也，尺外以候肾，尺里以候腹。
zhōng fù shàng zuǒ wài yǐ hou gān nèi yǐ hou lì
中附上，左外以候肝，内以候鬲。
yòu wài yǐ hou wèi nèi yǐ hou pí
右外以候胃，内以候脾。
shàng fù shàng yòu wài yǐ hou fèi nèi yǐ hou xiōng zhōng zuǒ wài yǐ hou xīn nèi yǐ hou dàn zhōng
上附上，右外以候肺，内以候胸中，左外以候心，内以候膻中。
qián yǐ hou qián hòu yǐ hou hòu
前以候前，后以候后。
shàng jìng shàng zhě xiōng hóu zhōng shì yě
上竟上者，胸喉中事也。
xià jìng xià zhě shǎo fù yāo gǔ xī jìng zú zhōng shì yě
下竟下者，少腹腰股膝胫足中事也。
cū dà zhě yīn bù zú yáng yǒu yú wèi rè zhōng yě
粗大者阴不足，阳有余，为热中也。
lái jí qù xú shàng shí xià xū wèi jué diān jí
来疾去徐，上实下虚，为厥巅疾。
lái xú qù jí shàng xū xià shí wèi è fēng yě
来徐去疾，上虚下实，为恶风也。
gù zhōng è fēng zhě yáng qì shòu yě
故中恶风者，阳气受也。
yǒu mài jù chén xì shù zhě shǎo yīn jué yě
有脉俱沉细数者，少阴厥也；
chén xì shù sàn zhě hán rè yě
沉细数散者，寒热也；
fú ér sàn zhě wèi xuàn pū
浮而散者为眴仆。
zhū fú bù zào zhě jiē zài yáng zé wèi rè
诸浮不躁者，皆在阳，则为热；
qí yǒu zào zhě zài shǒu zhū xì ér chén zhě jiē zài yīn zé wèi gǔ tòng
其有躁者在手，诸细而沉者，皆在阴，则为骨痛；
qí yǒu jìng zhě zài zú
其有静者在足。
shù dòng yī dài zhě bìng zài yáng zhī mài yě xiè jí biàn nóng xuè
数动一代者，病在阳之脉也，泄及便脓血。
zhū guò zhě qiè zhī sè zhě yáng qì yǒu yú yě huá zhě yīn qì yǒu yú yě
诸过者切之，涩者阳气有余也，滑者阴气有余也。
yáng qì yǒu yú wéi shēn rè wú hàn yīn qì yǒu yú wèi duō hàn shēn hán yīn yáng yǒu yú zé wú hàn ér hán
阳气有余为身热无汗，阴气有余为多汗身寒，阴阳有余则无汗而寒。
tuī ér wài zhī nèi ér bù wài yǒu xīn fù jī yě
推而外之，内而不外，有心腹积也。
tuī ér nèi zhī wài ér bù nèi shēn yǒu rè yě
推而内之，外而不内，身有热也。
tuī ér shàng zhī shàng ér bù xià yāo zú qīng yě
推而上之，上而不下，腰足清也。
tuī ér xià zhī xià ér bù shàng tóu xiàng tòng yě
推而下之，下而不上，头项痛也。
àn zhī zhì gǔ mài qì shǎo zhě yāo jí tòng ér shēn yǒu bì yě
按之至骨，脉气少者，腰脊痛而身有痹也。