huáng dì wèn yuē chūn mài rú xián hé rú ér xián
黄帝问曰：春脉如弦，何如而弦？
qí bó duì yuē chūn mài zhě gān yě dōng fāng mù yě wàn wù zhī suǒ yǐ shǐ shēng yě gù qí qì lái ruǎn ruò qīng xū ér huá duān zhí yǐ zhǎng gù yuē xián fǎn cǐ zhě bìng
岐伯对曰：春脉者，肝也，东方木也，万物之所以始生也，故其气来，软弱轻虚而滑，端直以长，故曰弦，反此者病。
dì yuē hé rú ér fǎn
帝曰：何如而反？
qí bó yuē qí qì lái shí ér qiáng cǐ wèi tài guò bìng zài wài
岐伯曰：其气来实而强，此谓太过，病在外。
qí qì lái bù shí ér wēi cǐ wèi bù jí bìng zài zhōng
其气来不实而微，此谓不及，病在中。
dì yuē chūn mài tài guò yǔ bù jí qí bìng jiē hé rú
帝曰：春脉太过与不及，其病皆何如？
qí bó yuē tài guò zé lìng rén shàn nù hū hū xuàn mào ér diān jí
岐伯曰：太过则令人善怒，忽忽眩冒而巅疾；
qí bù jí zé lìng rén zhì tòng yǐn bèi xià zé liǎng xié qū mǎn
其不及则令人智痛引背，下则两胁胠满。
dì yuē shàn
帝曰：善。
xià mài rú gōu hé rú ér gōu
夏脉如钩，何如而钩？
qí bó yuē xià mài zhě xīn yě nán fāng huǒ yě wàn wù zhī suǒ yǐ shèng zhǎng yě gù qí qì lái shèng qù shuāi gù yuē gōu fǎn cǐ zhě bìng
岐伯曰：夏脉者，心也，南方火也，万物之所以盛长也，故其气来盛去衰，故曰钩，反此者病。
dì yuē hé rú ér fǎn
帝曰：何如而反？
qí bó yuē qí qì lái shèng qù yì shèng cǐ wèi tài guò bìng zài wài
岐伯曰：其气来盛去亦盛，此谓太过，病在外。
qí qì lái bù shèng qù fǎn shèng cǐ wèi bù jí bìng zài zhōng
其气来不盛，去反盛，此谓不及，病在中。
dì yuē xià mài tài guò yǔ bù jí qí bìng jiē hé rú
帝曰：夏脉太过与不及，其病皆何如？
qí bó yuē tài guò zé lìng rén shēn rè ér fū tòng wèi jìn yín
岐伯曰：太过则令人身热而肤痛，为浸淫；
qí bù jí zé lìng rén fán xīn shàng jiàn ké tuò xià wéi qì xiè
其不及则令人烦心，上见咳唾，下为气泄。
dì yuē shàn
帝曰：善。
qiū mài rú fú hé rú ér fú
秋脉如浮，何如而浮？
qí bó yuē qiū mài zhě fèi yě xī fāng jīn yě wàn wù zhī suǒ yǐ shōu chéng yě gù qí qì lái qīng xū yǐ fú lái jí qù sàn gù yuē fú fǎn cǐ zhě bìng
岐伯曰：秋脉者，肺也，西方金也，万物之所以收成也，故其气来轻虚以浮，来急去散，故曰浮，反此者病。
dì yuē hé rú ér fǎn
帝曰：何如而反？
qí bó yuē qí qì lái máo ér zhōng yāng jiān liǎng páng xū cǐ wèi tài guò bìng zài wài
岐伯曰：其气来，毛而中央坚，两旁虚，此谓太过，病在外。
qí qì lái máo ér wēi cǐ wèi bù jí bìng zài zhōng
其气来，毛而微，此谓不及，病在中。
dì yuē qiū mài tài guò yǔ bù jí qí bìng jiē hé rú
帝曰：秋脉太过与不及，其病皆何如？
qí bó yuē tài guò zé lìng rén nì qì ér bèi tòng
岐伯曰：太过则令人逆气而背痛。
yùn yùn rán qí bù jí zé lìng rén chuǎn hū xī shǎo qì ér hāi shàng qì jiàn xuè xià wén bìng yīn
愠愠然，其不及则令人喘，呼吸少气而咳，上气见血，下闻病音。
dì yuē shàn
帝曰：善。
dōng mài rú yíng hé rú ér yíng
冬脉如营，何如而营？
qí bó yuē dōng mài zhě shèn yě běi fāng shuǐ yě wàn wù zhī suǒ yǐ hé cáng yě gù qí qì lái chén yǐ bó gù yuē yíng fǎn cǐ zhě bìng
岐伯曰：冬脉者，肾也，北方水也，万物之所以合藏也，故其气来沉以搏，故曰营，反此者病。
dì yuē hé rú ér fǎn
帝曰：何如而反？
qí bó yuē qí qì lái rú dàn shí zhě cǐ wèi tài guò bìng zài wài
岐伯曰：其气来如弹石者，此谓太过，病在外。
qí qù rú shù zhě cǐ wèi bù jí bìng zài zhōng
其去如数者，此谓不及，病在中。
dì yuē dōng mài tài guò yǔ bù jí qí bìng jiē hé rú
帝曰：冬脉太过与不及，其病皆何如？
qí bó yuē tài guò zé lìng rén xiè yì jí mài tòng ér shǎo qì bù yù yán
岐伯曰：太过则令人解㑊，脊脉痛，而少气不欲言；
qí bù jí zé lìng rén xīn xuán rú bìng jī chǎo zhōng qīng jí zhōng tòng shǎo fù mǎn xiǎo biàn biàn
其不及则令人心悬，如病饥，䏚中清，脊中痛，少腹满，小便变。
dì yuē shàn
帝曰：善。
dì yuē sì shí zhī xù nì cóng zhī biàn yì yě rán pí mài dú hé zhǔ
帝曰：四时之序，逆从之变异也，然脾脉独，何主？
qí bó yuē pí mài zhě tǔ yě gū zàng yǐ guàn sì páng zhě yě
岐伯曰：脾脉者土也，孤脏，以灌四旁者也。
dì yuē rán zé pí shàn è kě de jiàn zhī hu
帝曰：然则脾善恶可得见之乎？
qí bó yuē shàn zhě bù kě de jiàn è zhě kě jiàn
岐伯曰：善者不可得见，恶者可见。
dì yuē è zhě hé rú kě jiàn
帝曰：恶者何如可见？
qí bó yuē qí lái rú shuǐ zhī liú zhě cǐ wèi tài guò bìng zài wài
岐伯曰：其来如水之流者，此谓太过，病在外。
rú wū zhī huì zhě cǐ wèi bù jí bìng zài zhōng
如乌之喙者，此谓不及，病在中。
dì yuē fū zǐ yán pí wèi gū cáng zhōng yāng tǔ yǐ guàn sì páng qí tài guò yǔ bù jí qí bìng jiē hé rú
帝曰：夫子言脾为孤藏，中央土，以灌四旁，其太过与不及，其病皆何如？
qí bó yuē tài guò zé lìng rén sì zhī bù jǔ qí bù jí zé lìng rén jiǔ qiào bù tōng míng yuē zhòng qiáng
岐伯曰：太过则令人四肢不举，其不及则令人九窍不通，名曰重强。
dì qú rán ér qǐ zài bài ér qǐ shǒu yuē shàn
帝瞿然而起，再拜而稽首曰：善。
wú de mài zhī dà yào
吾得脉之大要，
tiān xià zhì shù
天下至数，
wǔ sè mài biàn kuí duó qí héng
《五色》、《脉变》、《揆度》、《奇恒》，
dào zài yú yī
道在于一，
shén zhuǎn bù huí
神转不回，
huí zé bù zhuǎn
回则不转，
nǎi shī qí jī
乃失其机，
zhì shù zhī yào
至数之要，
pò jìn yǐ wēi
迫近以微，
zhe zhī yù bǎn
著之玉版，
cáng zhī zàng fǔ
藏之藏府，
měi dàn dú zhī
每旦读之，
míng yuē yù jī
名曰《玉机》。
wǔ zàng shòu qì yú qí suǒ shēng chuán zhī yú qí suǒ shèng qì shě yú qí suǒ shēng sǐ yú qí suǒ bù shèng
五脏受气于其所生，传之于其所胜，气舍于其所生，死于其所不胜。
bìng zhī qiě sǐ bì xiān chuán xíng zhì qí suǒ bù shèng bìng nǎi sǐ cǐ yán qì zhī nì xíng yě gù sǐ
病之且死，必先传行，至其所不胜，病乃死，此言气之逆行也，故死。
gān shòu qì yú xīn chuán zhī yú pí qì shě yú shèn zhì fèi ér sǐ
肝受气于心，传之于脾，气舍于肾，至肺而死。
xīn shòu qì yú pí chuán zhī yú fèi qì shě yú gān zhì shèn ér sǐ
心受气于脾，传之于肺，气舍于肝，至肾而死。
pí shòu qì yú fèi chuán zhī yú shèn qì shě yú xīn zhì gān ér sǐ
脾受气于肺，传之于肾，气舍于心，至肝而死。
fèi shòu qì yú shèn chuán zhī yú gān qì shě yú pí zhì xīn ér sǐ
肺受气于肾，传之于肝，气舍于脾，至心而死。
shèn shòu qì yú gān chuán zhī yú xīn qì shě yú fèi zhì pí ér sǐ
肾受气于肝，传之于心，气舍于肺，至脾而死。
cǐ jiē nì sǐ yě yī rì yī yè wǔ fēn zhī cǐ suǒ yǐ zhàn sǐ shēng zhī zǎo mù yě
此皆逆死也，一日一夜，五分之，此所以占死生之早暮也。
huáng dì yuē wǔ zàng xiāng tōng yí jiē yǒu cì
黄帝曰：五脏相通，移皆有次。
wǔ zàng yǒu bìng zé gè chuán qí suǒ shèng
五脏有病，则各传其所胜。
bù zhì fǎ sān yuè ruò liù yuè ruò sān rì ruò liù rì chuán wǔ zàng ér dāng sǐ shì shùn chuán suǒ shèng zhī cì
不治，法三月，若六月，若三日，若六日，传五脏而当死，是顺传所胜之次。
gù yuē bié yú yáng zhě zhī bìng cóng lái
故曰：“别于阳者，知病从来；
bié yú yīn zhě zhī sǐ shēng zhī qī
别于阴者，知死生之期。
yán zhī zhì qí suǒ kùn ér sǐ
”言知至其所困而死。
shì gù fēng zhě bǎi bìng zhī zhǎng yě
是故风者，百病之长也。
jīn fēng hán kè yú rén shǐ rén háo máo bì zhí pí fū bì ér wèi rè
今风寒客于人，使人毫毛毕直，皮肤闭而为热。
dàng shì zhī shí kè hán ér fā yě
当是之时，可汗而发也。
huò bì bù rén zhǒng tòng dàng shì zhī shí kě tāng yùn jí huǒ jiǔ cì ér qù zhī
或痹不仁肿痛，当是之时，可汤熨及火灸刺而去之。
fú zhì bìng rù shè yú fèi míng yuē fèi bì fā hāi shàng qì
弗治，病入舍于肺，名曰肺痹，发咳上气。
fú zhì fèi jí chuán ér xíng zhī gān bìng míng yuē gān bì yī míng yuē jué xié tòng chū shí dàng shì zhī shí kě àn ruò cì ěr
如果不及时治疗，病气内传于肺，叫做肺痹，又叫做肝厥，发生胁痛、吐食的症状，在这个时候，可用按摩、药物或热汤沐浴等方法；
fú zhì gān chuán zhī pí bìng míng yuē pí fēng fā dān fù zhōng rè fán xīn chū huáng dāng cǐ zhī shí kě àn kě yào kě yù
弗治，肝传之脾，病名曰脾风，发瘅，腹中热，烦心，出黄，当此之时，可按、可药、可浴。
fú zhì pí chuán zhī shèn bìng míng yuē shàn jiǎ shǎo fù yuān rè ér tòng chū bái yī míng yuē gǔ dāng cǐ zhī shí kě àn kě yào
弗治，脾传之肾，病名曰疝瘕，少腹冤热而痛，出白，一名曰蛊，当此之时，可按、可药。
fú zhì shèn chuán zhī xīn bìng jīn mài xiāng yǐn ér jí bìng míng yuē zhì dāng cǐ zhī shí kě jiǔ kě yào
弗治，肾传之心，病筋脉相引而急，病名曰瘈，当此之时，可灸、可药。
fú zhì mǎn shí rì fǎ dāng sǐ
弗治，满十日，法当死。
shèn yīn chuán zhī xīn xīn jí fù fǎn chuán ér xíng zhī fèi fā hán rè fǎ dāng sān suì sǐ cǐ bìng zhī cì yě
肾因传之心，心即复反传而行之肺，发寒热，法当三岁死，此病之次也。
rán qí zú fā zhě bù bì zhì yú chuán huò qí chuán huà yǒu bù yǐ cì bù yǐ cì rù zhě yōu kǒng bēi xǐ nù lìng bù dé yǐ qí cì gù lìng rén yǒu dà bìng yǐ
然其卒发者，不必治于传，或其传化有不以次，不以次入者，忧恐悲喜怒，令不得以其次，故令人有大病矣。
yīn ér xǐ dà xū zé shèn qì chéng yǐ nù zé gān qì chéng yǐ bēi zé fèi qì chéng yǐ kǒng zé pí qì chéng yǐ yōu zé xīn qì chéng yǐ cǐ qí dào yě
因而喜大虚则肾气乘矣，怒则肝气乘矣，悲则肺气乘矣，恐则脾气乘矣，忧则心气乘矣，此其道也。
gù bìng yǒu wǔ wǔ wǔ èr shí wǔ biàn jí qí chuán huà
故病有五，五五二十五变，及其传化。
chuán chéng zhī míng yě
传，乘之名也。
dà gǔ kū gǎo dà ròu xiàn xià xiōng zhōng qì mǎn chuǎn xī bù biàn qí qì dòng xíng qī liù yuè sǐ zhēn zàng mài jiàn nǎi yǔ zhī qī rì
大骨枯槁，大肉陷下，胸中气满，喘息不便，其气动形，期六月死，真脏脉见，乃予之期日。
dà gǔ kū gǎo dà ròu xiàn xià xiōng zhōng qì mǎn chuǎn xī bù biàn nèi tòng yǐn jiān xiàng qī yī yuè sǐ zhēn zàng jiàn nǎi yǔ zhī qī rì
大骨枯槁，大肉陷下，胸中气满，喘息不便，内痛引肩项，期一月死，真脏见，乃予之期日。
dà gǔ kū gǎo dà ròu xiàn xià xiōng zhōng qì mǎn chuǎn xī bù biàn nèi tòng yǐn jiān xiàng shēn rè tuō ròu pò jùn zhēn zàng jiàn shí rì zhī nèi sǐ
大骨枯槁，大肉陷下，胸中气满，喘息不便，内痛引肩项，身热脱肉破䐃，真脏见，十日之内死。
dà gǔ kū gǎo dà ròu xiàn xià jiān suǐ nèi xiāo dòng zuò yì shuāi zhēn zàng lái jiàn qī yī suì sǐ jiàn qí zhēn zàng nǎi yǔ zhī qī rì
大骨枯槁，大肉陷下，肩髓内消，动作益衰，真脏来见，期一岁死，见其真脏，乃予之期日。
dà gǔ kū gǎo dà ròu xiàn xià xiōng zhōng qì mǎn fù nèi tòng xīn zhōng bù biàn jiān xiàng shēn rè pò jùn tuō ròu mù kuàng xiàn zhēn zàng jiàn mù bú jiàn rén lì sǐ
大骨枯槁，大肉陷下，胸中气满，腹内痛，心中不便，肩项身热，破䐃脱肉，目眶陷，真脏见，目不见人，立死；
qí jiàn rén zhě zhì qí suǒ bù shèng zhī shí zé sǐ
其见人者，至其所不胜之时则死。
jí xū shēn zhōng zú zhì wǔ zàng jué bì mài dào bù tōng qì bù wǎng lái pì yú duò ruò bù kě wéi qī
急虚身中卒至，五脏绝闭，脉道不通，气不往来，譬于堕溺，不可为期。
qí mài jué bù lái ruò rén yī xī wǔ liù zhì qí xíng ròu bù tuō zhēn zàng suī bú jiàn yóu sǐ yě
其脉绝不来，若人一息五六至，其形肉不脱，真脏虽不见，犹死也。
zhēn gān mài zhì zhōng wài jí rú xún dāo rèn zé zé rán rú àn qín sè xián sè qīng bái bù zé máo zhé nǎi sǐ
真肝脉至，中外急，如循刀刃，责责然如按琴瑟弦，色青白不泽，毛折乃死。
zhēn xīn mài zhì jiān ér bó rú xún yì yǐ zi lěi lěi rán sè chì hēi bù zé máo zhé nǎi sǐ
真心脉至，坚而搏，如循薏苡子，累累然，色赤黑不泽，毛折乃死。
zhēn fèi mài zhì dà ér xū rú yǐ máo yǔ zhōng rén fū sè bái chì bù zé máo zhé nǎi sǐ
真肺脉至，大而虚，如以毛羽中人肤，色白赤不泽，毛折乃死。
zhēn shèn mài zhì bó ér jué rú zhǐ dàn shí pì pì rán sè hēi huáng bù zé máo zhé nǎi sǐ
真肾脉至，搏而绝，如指弹石，辟辟然，色黑黄不泽，毛折乃死。
zhēn pí mài zhì ruò ér zhà shù zhà shū sè huáng qīng bù zé máo zhé nǎi sǐ
真脾脉至，弱而乍数乍疏，色黄青不泽，毛折乃死。
zhū zhēn zàng mài jiàn zhě jiē sǐ bù zhì yě
诸真脏脉见者，皆死不治也。
huáng dì yuē jiàn zhēn zàng yuē sǐ hé yě
黄帝曰：见真脏曰死，何也？
qí bó yuē wǔ zàng zhě jiē bǐng qì yú wèi wèi zhě wǔ zàng zhī běn yě
岐伯曰：五脏者，皆禀气于胃，胃者五脏之本也。
cáng qì zhě bù néng zì zhì yú shǒu tài yīn bì yīn yú wèi qì nǎi zhì yú shǒu tài yīn yě
藏气者，不能自致于手太阴，必因于胃气，乃至于手太阴也。
gù wǔ zàng gè yǐ qí shí zì wèi ér zhì yú shǒu tài yīn yě
故五脏各以其时，自为而至于手太阴也。
gù xié qì shèng zhě jīng qì shuāi yě
故邪气胜者，精气衰也。
gù bìng shèn zhě wèi qì bù néng yǔ zhī jù zhì yú shǒu tài yīn gù zhēn zàng zhī qì dú jiàn
故病甚者，胃气不能与之俱至于手太阴，故真脏之气独见。
dú jiàn zhě bìng shèng zàng yě gù yuē sǐ
独见者，病胜脏也，故曰死。
dì yuē shàn
帝曰：善。
huáng dì yuē fán zhì bìng chá qí xíng qì sè zé mài zhī shèng shuāi bìng zhī xīn gù nǎi zhì zhī wú hòu qí shí
黄帝曰：凡治病察其形气色泽，脉之盛衰，病之新故，乃治之，无后其时。
xíng qì xiāng de wèi zhī kě zhì
形气相得，谓之可治；
sè zé yǐ fú wèi zhī yì yǐ
色泽以浮，谓之易已；
mài cóng sì shí wèi zhī kě zhì
脉从四时，谓之可治；
mài ruò yǐ huá shì yǒu wèi qì mìng yuē yì zhì qǔ zhī yǐ shí
脉弱以滑，是有胃气，命曰易治，取之以时。
xíng qì xiāng shī wèi zhī nán zhì
形气相失，谓之难治；
sè yāo bù zé wèi zhī nán yǐ
色夭不泽，谓之难已；
mài shí yǐ jiān wèi zhī yì shén
脉实以坚，谓之益甚；
mài nì sì shí wèi bù kě zhì
脉逆四时，为不可治。
bì chá sì nán ér míng gào zhī
必察四难，而明告之。
suǒ wèi nì sì shí zhě chūn de fèi mài xià de shèn mài qiū dé xīn mài dōng de pí mài qí zhì jiē xuán jué chén sè zhě mìng yuē nì sì shí
所谓逆四时者，春得肺脉，夏得肾脉，秋得心脉，冬得脾脉，其至皆悬绝沉涩者，命曰逆四时。
wèi yǒu cáng xíng yú chūn xià ér mài chén sè qiū dōng ér mài fú dà míng yuē nì sì shí yě
未有藏形，于春夏而脉沉涩，秋冬而脉浮大，名曰逆四时也。
bìng rè mài jìng
病热脉静；
xiè ér mài dà
泄而脉大；
tuō xuè ér mài shí
脱血而脉实；
bìng zài zhōng mài shí jiān
病在中，脉实坚；
bìng zài wài mài bù shí jiān zhě jiē nán zhì
病在外，脉不实坚者，皆难治。
huáng dì yuē yú wén xū shí yǐ jué sǐ shēng yuàn wén qí qíng
黄帝曰：余闻虚实以决死生，愿闻其情。
qí bó yuē wǔ shí sǐ wǔ xū sǐ
岐伯曰：五实死，五虚死。
dì yuē yuàn wén wǔ shí wǔ xū
帝曰：愿闻五实五虚。
qí bó yuē mài shèng pí rè fù zhàng qián hòu bù tōng mèn mào cǐ wèi wǔ shí
岐伯曰：脉盛，皮热，腹胀，前后不通，闷瞀，此谓五实。
mài xì pí hán qì shǎo xiè lì qián hòu yǐn shí bù rù cǐ wèi wǔ xū
脉细，皮寒，气少，泄利前后，饮食不入，此谓五虚。
dì yuē qí shí yǒu shēng zhě hé yě
帝曰：其时有生者何也？
qí bó yuē jiāng zhōu rù wèi xiè zhù zhǐ zé xū zhě huó
岐伯曰：浆粥入胃，泄注止，则虚者活；
shēn hàn de hòu lì zé shí zhě huó
身汗得后利，则实者活。
cǐ qí hou yě
此其候也。