黄帝内经 · 佚名 · Chapter 20 of 162

素问·三部九候论

PinyinModern Translation
Size

huáng dì wèn yuē yú wén jiǔ zhēn yú fū zǐ zhòng duō bó dà bù kě shèng shǔ

黄帝问曰:余闻九针于夫子,众多博大,不可胜数。

yú yuàn wén yào dào yǐ shǔ zǐ sūn chuán zhī hòu shì zhe zhī gǔ suǐ cáng zhī gān fèi shà xuè ér shòu bù gǎn wàng xiè lìng hé tiān dào bì yǒu zhōng shǐ

余愿闻要道,以属子孙,传之后世,着之骨髓,藏之肝肺,歃血而受,不敢妄泄,令合天道,必有终始。

shàng yìng tiān guāng xīng chén lì jì xià fù sì shí wǔ xíng guì jiàn gēng hù dōng yīn xià yáng yǐ rén yīng zhī nài hé

上应天光星辰历纪,下副四时五行,贵贱更互,冬阴夏阳,以人应之奈何?

yuàn wén qí fāng

愿闻其方!

qí bó duì yuē miào hū zāi wèn yě

岐伯对曰:妙乎哉问也!

cǐ tiān dì zhī zhì shù

此天地之至数。

dì yuē yuàn wén tiān dì zhī zhì shù hé yú rén xíng xuè qì tōng jué sǐ shēng wèi zhī nài hé

帝曰:愿闻天地之至数,合于人形血气,通决死生,为之奈何?

qí bó yuē tiān dì zhī zhì shù shǐ yú yī zhōng yú jiǔ yān

岐伯曰:天地之至数,始于一,终于九焉。

yī zhě tiān èr zhě de sān zhě rén

一者天,二者地,三者人。

yīn ér sān zhī sān sān zhě jiǔ yǐ yīng jiǔ yě

因而三之,三三者九,以应九野。

gù rén yǒu sān bù bù yǒu sān hòu yǐ jué sǐ shēng yǐ chù bǎi bìng yǐ diào xū shí ér chú xié jí

故人有三部,部有三候,以决死生,以处百病,以调虚实,而除邪疾。

dì yuē hé wèi sān bù

帝曰:何谓三部?

qí bó yuē yǒu xià bù yǒu zhōng bù yǒu shàng bù bù gè yǒu sān hòu

岐伯曰:有下部,有中部,有上部,部各有三候。

sān hòu zhě yǒu tiān yǒu de yǒu rén yě

三候者,有天、有地、有人也。

bì zhǐ ér dǎo zhī nǎi yǐ wéi zhēn

必指而导之,乃以为真。

shàng bù tiān liǎng é zhī dòng mài

上部天,两额之动脉;

shàng bù de liǎng jiá zhī dòng mài

上部地,两颊之动脉;

shàng bù rén ěr qián zhī dòng mài

上部人,耳前之动脉。

zhōng bù tiān shǒu tài yīn yě

中部天,手太阴也;

zhōng bù de shǒu yáng míng yě

中部地,手阳明也;

zhōng bù rén shǒu shǎo yīn yě

中部人,手少阴也。

xià bù tiān zú jué yīn yě

下部天,足厥阴也;

xià bù de zú shǎo yīn yě

下部地,足少阴也;

xià bù rén zú tài yīn yě

下部人,足太阴也。

gù xià bù zhī tiān yǐ hou gān de yǐ hou shèn rén yǐ hou pí wèi zhī qì

故下部之天以候肝,地以候肾,人以候脾胃之气。

dì yuē zhōng bù zhī hou nài hé

帝曰:中部之候奈何?

qí bó yuē yì yǒu tiān yì yǒu de yì yǒu rén

岐伯曰:亦有天,亦有地,亦有人。

tiān yǐ hou fèi de yǐ hou xiōng zhōng zhī qì rén yǐ hou xīn

天以候肺,地以候胸中之气,人以候心。

dì yuē shàng bù yǐ hé hou zhī

帝曰:上部以何候之?

qí bó yuē yì yǒu tiān yì yǒu de yì yǒu rén

岐伯曰:亦有天,亦有地,亦有人。

tiān yǐ hou tóu jiǎo zhī qì de yǐ hou kǒu chǐ zhī qì rén yǐ hou ěr mù zhī qì

天以候头角之气,地以候口齿之气,人以候耳目之气。

sān bù zhě gè yǒu tiān gè yǒu de gè yǒu rén

三部者,各有天,各有地,各有人。

sān ér chéng tiān sān ér chéng de sān ér chéng rén

三而成天,三而成地,三而成人。

sān ér sān zhī hé zé wèi jiǔ jiǔ fēn wéi jiǔ yě jiǔ yě wèi jiǔ zàng

三而三之,合则为九,九分为九野,九野为九脏。

gù shén zàng wǔ xíng zàng sì hé wéi jiǔ zàng

故神脏五,形脏四,合为九脏。

wǔ zàng yǐ bài qí sè bì yāo yāo bì sǐ yǐ

五脏已败,其色必夭,夭必死矣。

dì yuē yǐ hou nài hé

帝曰:以候奈何?

qí bó yuē bì xiān dù qí xíng zhī féi shòu yǐ diào qí qì zhī xū shí shí zé xiè zhī xū zé bǔ zhī

岐伯曰:必先度其形之肥瘦,以调其气之虚实,实则泻之,虚则补之。

bì xiān qù qí xuè mài ér hòu diào zhī wú wèn qí bìng yǐ píng wéi qī

必先去其血脉而后调之,无问其病,以平为期。

dì yuē jué sǐ shēng nài hé

帝曰:决死生奈何?

qí bó yuē xíng shèng mài xì shǎo qì bù zú yǐ xi zhě wēi

岐伯曰:形盛脉细,少气不足以息者危。

xíng shòu mài dà xiōng zhōng duō qì zhě sǐ

形瘦脉大,胸中多气者死。

xíng qì xiāng de zhě shēng

形气相得者生。

cēn wǔ bù tiáo zhě bìng

参伍不调者病。

sān bù jiǔ hou jiē xiāng shī zhě sǐ

三部九候皆相失者死。

shàng xià zuǒ yòu zhī mài xiāng yìng rú cān chōng zhě bìng shén

上下左右之脉相应如参舂者病甚。

shàng xià zuǒ yòu xiāng shī bù kě shǔ zhě sǐ

上下左右相失不可数者死。

zhōng bù zhī hou suī dú diào yǔ zhòng zàng xiāng shī zhě sǐ

中部之候虽独调,与众脏相失者死。

zhōng bù zhī hou xiāng jiǎn zhě sǐ

中部之候相减者死。

mù nèi xiàn zhě sǐ

目内陷者死。

dì yuē hé yǐ zhī bìng zhī suǒ zài

帝曰:何以知病之所在?

qí bó yuē chá jiǔ hou dú xiǎo zhě bìng dú dà zhě bìng dú jí zhě bìng dú chí zhě bìng dú rè zhě bìng dú hán zhě bìng dú xiàn xià zhě bìng

岐伯曰:察九候,独小者病,独大者病,独疾者病,独迟者病,独热者病,独寒者病,独陷下者病。

yǐ zuǒ shǒu zú shàng shǎng qù huái wǔ cùn àn zhī zhù yòu shǒu zú dāng huái ér dàn zhī qí yīng guò wǔ cùn yǐ shàng rú rú rán zhě bù bìng

以左手足上,上去踝五寸按之,庶右手足当踝而弹之,其应过五寸以上,蠕蠕然者不病;

qí yīng jí zhōng shǒu hún hún rán zhě bìng

其应疾,中手浑浑然者病;

zhōng shǒu xú xú rán zhě bìng

中手徐徐然者病;

qí yīng shàng bù néng zhì wǔ cùn dàn zhī bù yīng zhě sǐ

其应上不能至五寸,弹之不应者死。

shì yǐ tuō ròu shēn bù qù zhě sǐ

是以脱肉身不去者死。

zhōng bù zhà shū zhà shù zhě sǐ

中部乍疏乍数者死。

qí mài dài ér gōu zhě bìng zài luò mài

其脉代而钩者,病在络脉。

jiǔ hou zhī xiāng yìng yě shàng xià ruò yī bù dé xiāng shī

九候之相应也,上下若一,不得相失。

yī hou hòu zé bìng èr hou hòu zé bìng shén sān hòu hòu zé bìng wēi

一候后则病,二候后则病甚,三候后则病危。

suǒ wèi hòu zhě yīng bù jù yě

所谓后者,应不俱也。

chá qí fǔ zāng yǐ zhī sǐ shēng zhī qī bì xiān zhī jīng mài rán hòu zhī bìng mài zhēn zàng mài jiàn zhě shèng sǐ

察其腑脏,以知死生之期,必先知经脉,然后知病脉,真脏脉见者,胜死。

zú tài yáng qì jué zhě qí zú bù kě qū shēn sǐ bì dài yǎn

足太阳气绝者,其足不可屈伸,死必戴眼。

dì yuē dōng yīn xià yáng nài hé

帝曰:冬阴夏阳奈何?

qí bó yuē jiǔ hou zhī mài jiē chén xì xuán jué zhě wèi yīn zhǔ dōng gù yǐ yè bàn sǐ

岐伯曰:九候之脉,皆沉细悬绝者为阴,主冬,故以夜半死;

shèng zào chuǎn shù zhě wèi yáng zhǔ xià gù yǐ rì zhōng sǐ

盛躁喘数者为阳,主夏,故以日中死。

shì gù hán rè bìng zhě yǐ píng dàn sǐ

是故寒热病者,以平旦死。

rè zhōng jí rè bìng zhě yǐ rì zhōng sǐ

热中及热病者,以日中死。

bìng fēng zhě yǐ rì xī sǐ

病风者,以日夕死。

bìng shuǐ zhě yǐ yè bàn sǐ

病水者,以夜半死。

qí mài zhà shū zhà shù zhà chí zhà jí zhě rì chéng sì jì sǐ

其脉乍疏乍数乍迟乍疾者,日乘四季死。

xíng ròu yǐ tuō jiǔ hou suī diào yóu sǐ

形肉已脱,九候虽调犹死。

qī zhěn suī jiàn jiǔ hou jiē cóng zhě bù sǐ

七诊虽见,九候皆从者不死。

suǒ yán bù sǐ zhě fēng qì zhī bìng jí jīng yuè zhī bìng shì qī zhěn zhī bìng ér fēi yě gù yán bù sǐ

所言不死者,风气之病,及经月之病,似七诊之病而非也,故言不死。

ruò yǒu qī zhěn zhī bìng qí mài hòu yì bài zhě sǐ yǐ bì fā yuě ǎi

若有七诊之病,其脉候亦败者死矣,必发哕噫。

bì shěn wèn qí suǒ shǐ bìng yǔ jīn zhī suǒ fāng bìng ér hòu gè qiē xún qí mài shì qí jīng luò fú chén yǐ shàng xià nì cóng xún zhī

必审问其所始病,与今之所方病,而后各切循其脉,视其经络浮沉,以上下逆从循之。

qí mài jí zhě bù bìng qí mài chí zhě bìng mài bù wǎng lái zhě sǐ pí fū zhe zhě sǐ

其脉疾者不病,其脉迟者病,脉不往来者死,皮肤着者死。

dì yuē qí kě zhì zhě nài hé

帝曰:其可治者奈何?

qí bó yuē jīng bìng zhě zhì qí jīng

岐伯曰:经病者治其经。

sūn luò bìng zhě zhì qí sūn luò xuè

孙络病者治其孙络血。

xuè bìng shēn yǒu tòng zhě zhì qí jīng luò

血病身有痛者,治其经络。

qí bìng zhě zài qí xié qí xié zhī mài zé miào cì zhī

其病者在奇邪,奇邪之脉则缪刺之。

liú shòu bù yí jié ér cì zhī

留瘦不移,节而刺之。

shàng shí xià xū qiè ér cóng zhī suǒ qí jié luò mài cì chū qí xuè yǐ jiàn tōng zhī

上实下虚,切而从之,索其结络脉,刺出其血,以见通之。

tóng zǐ gāo zhě tài yáng bù zú

瞳子高者,太阳不足;

dài yǎn zhě tài yáng yǐ jué cǐ jué sǐ shēng zhī yào bù kě bù chá yě

戴眼者,太阳已绝,此决死生之要,不可不察也。

✦ You read 素问·三部九候论

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.