huáng dì wèn yuē yòng zhēn zhī fú bì yǒu fǎ zé yān jīn hé fǎ hé zé
黄帝问曰:用针之服,必有法则焉,今何法何则?
qí bó duì yuē fǎ tiān zé de hé yǐ tiān guāng
岐伯说:泻法必须掌握一个方字。
dì yuē yuàn zú wén zhī
帝曰:愿卒闻之。
qí bó yuē fán cì zhī fǎ bì hou rì yuè xīng chén sì shí bā zhèng zhī qì qì dìng nǎi cì zhī
岐伯曰:凡刺之法,必候日月星辰,四时八正之气,气定乃刺之。
shì gù tiān wēn rì míng zé rén xuè nào yè ér wèi qì fú gù xuè yì xiè qì yì xíng
是故天温日明,则人血淖液而卫气浮,故血易泻,气易行;
tiān hán rì yīn zé rén xuè níng qì sè de tōng jiǎ zì ér wèi qì chén
天寒日阴,则人血凝泣(涩的通假字)而卫气沉。
yuè shǐ shēng zé xuè qì shǐ jīng wèi qì shǐ xíng
月始生则血气始精,卫气始行;
yuè guō mǎn zé xuè qì shí jī ròu jiān
月郭满则血气实,肌肉坚;
yuè guō kōng zé jī ròu jiǎn jīng luò xū wèi qì qù xíng dú jū
月郭空则肌肉减,经络虚,卫气去,形独居。
shì yǐ yīn tiān shí ér diào xuè qì yě
是以因天时而调血气也。
shì yǐ tiān hán wú cì tiān wēn wú níng yuè shēng wú xiè yuè mǎn wú bǔ yuè guō kōng wú zhì
是以天寒无刺,天温无凝,月生无泻,月满无补,月郭空无治。
shì wèi de shí ér diào zhī
是谓得时而调之。
yīn tiān zhī xù shèng xū zhī shí yí guāng dìng wèi zhèng lì ér dài zhī
因天之序,盛虚之时,移光定位,正立而待之。
gù yuē yuè shēng ér xiè shì wèi cáng quán yuán qǐ běn zuò jiǎn xū
故曰:月生而泻,是谓藏(全元起本作“减”)虚。
yuè mǎn ér bǔ xuè qì yáng yì luò yǒu liú xuè mìng yuē zhòng shí
月满而补,血气扬溢,络有留血,命曰重实。
yuè guō kōng ér zhì shì wèi luàn jīng
月郭空而治,是谓乱经。
yīn yáng xiāng cuò zhēn yá bù bié chén yǐ liú zhǐ wài xū nèi luàn yín xié nǎi qǐ
阴阳相错,真邪不别,沉以留止,外虚内乱,淫邪乃起。
dì yuē xīng chén bā zhèng hé hou
帝曰:星辰八正何候?
qí bó yuē xīng chén zhě suǒ yǐ zhì rì yuè zhī xíng yě
岐伯曰:星辰者,所以制日月之行也。
bā zhèng zhě suǒ yǐ hou bā fēng zhī xū xié yǐ shí zhì zhě yě
八正者,所以候八风之虚邪,以时至者也。
sì shí zhě suǒ yǐ fēn chūn qiū dōng xià zhī qì suǒ zài yǐ shí diào zhī yě
四时者,所以分春秋冬夏之气所在,以时调之也。
bā zhèng zhī xū xié ér bì zhī wù fàn yě
八正之虚邪而避之勿犯也。
yǐ shēn zhī xū ér féng tiān zhī xū liǎng xū xiāng gǎn qí qì zhì gǔ
以身之虚而逢天之虚,两虚相感,其气至骨。
rù zé shāng wǔ zàng gōng hou jiù zhī fú néng shāng yě
入则伤五脏,工候救之,弗能伤也。
gù yuē tiān jì bù kě bù zhī yě
故曰:“天忌不可不知也。
dì yuē shàn
帝曰:善。
qí fǎ xīng chén zhě yú wén zhī yǐ yuàn wén fǎ wǎng gǔ zhě
其法星辰者,余闻之矣,愿闻法往古者。
qí bó yuē fǎ wǎng gǔ zhě xiān zhī zhēn jīng yě
岐伯曰:法往古者,先知《针经》也。
yàn yú lái jīn zhě xiān zhī rì zhī hán wēn yuè zhī xū shèng yǐ hòu qì zhī fú chén ér diào zhī yú shēn guān qí lì yǒu yàn yě
验于来今者,先知日之寒温,月之虚盛,以候气之浮沉,而调之于身,观其立有验也。
guān qí míng míng zhě yán xíng qì róng wèi zhī bù xíng yú wài ér gōng dú zhī zhī
观其冥冥者,言形气荣卫之不形于外,而工独知之。
yǐ rì zhī hán wēn yuè zhī xū shèng sì shí qì zhī fú chén cēn wǔ xiāng hé ér diào zhī gōng cháng xiān jiàn zhī rán ér bù xíng yú wài gù yuē guān yú míng míng yān
以日之寒温,月之虚盛,四时气之浮沉,参伍相合而调之,工常先见之,然而不形于外,故曰观于冥冥焉!
tōng yú wú qióng zhě kě yǐ chuán yú hòu shì yě
通于无穷者,可以传于后世也。
shì gù gōng zhī suǒ yǐ yì yě
是故工之所以异也。
rán ér bù xíng jiàn yú wài gù jù bù néng jiàn yě
然而不形见于外,故俱不能见也。
shì zhī wú xíng cháng zhī wú wèi gù wèi míng míng ruò shén fǎng fèi
视之无形,尝之无味,故谓冥冥,若神髣髴。
xū xié zhě bā zhèng zhī xū xié qì yě
虚邪者,八正之虚邪气也;
zhèng xié zhě shēn xíng ruò yòng lì hàn chū còu lǐ kāi féng xū fēng qí zhōng rén yě wēi gù mò zhī qí qíng mò jiàn qí xíng
正邪者,身形若用力汗出,腠理开,逢虚风,其中人也微,故莫知其情,莫见其形。
shàng gōng jiù qí méng yá bì xiān jiàn sān bù jiǔ hou zhī qì jǐn diào bù bài ér jiù zhī gù yuē shàng gōng
上工救其萌芽,必先见三部九候之气,尽调不败而救之,故曰上工。
xià gōng jiù qí yǐ chéng jiù qí yǐ bài
下工救其已成,救其已败。
jiù qí yǐ chéng zhě yán bù zhī sān bù jiǔ hou zhī xiāng shī yīn bìng ér bài zhī yě
救其已成者,言不知三部九候之相失,因病而败之也。
zhī qí suǒ zài zhě zhī zhěn sān bù jiǔ hou zhī bìng mài chù ér zhì zhī gù yuē shǒu qí mén hù yān
知其所在者,知诊三部九候之病脉处而治之,故曰守其门户焉。
mò zhī qí qíng ér jiàn yá xíng yě
莫知其情,而见邪形也。
dì yuē yú wén bǔ xiè wèi de qí yì
帝曰:余闻补泻,未得其意。
qí bó yuē xiè bì yòng fāng
岐伯曰:泻必用方。
fāng zhě yǐ qì fāng shèng yě yǐ yuè fāng mǎn yě yǐ rì fāng wēn yě yǐ shēn fāng dìng yě
方者,以气方盛也,以月方满也,以日方温也,以身方定也。
yǐ xi fāng xī ér nèi nà de tōng jiǎ zì zhēn nǎi fù hou qí fāng xī ér zhuǎn zhēn nǎi fù hou qí fāng hū ér xú yǐn zhēn gù yuē xiè bì yòng fāng qí qì ér xíng yān
以息方吸而内(纳的通假字)针,乃复候其方吸而转针,乃复候其方呼而徐引针,故曰泻必用方,其气而行焉。
bǔ bì yòng yuán
补必用员。
yuán zhě xíng yě xíng zhě yí yě
员者,行也,行者,移也。
cì bì zhōng qí róng fù yǐ xī pái zhēn yě
刺必中其荣,复以吸排针也。
gù yuán yǔ fāng fēi zhēn yě
故员与方,非针也。
gù yǎng shén zhě bì zhī xíng zhī féi shòu róng wèi xuè qì zhī shèng shuāi
故养神者,必知形之肥瘦,荣卫血气之盛衰。
xuè qì zhě rén zhī shén bù kě bù jǐn yǎng
血气者,人之神,不可不谨养。
dì yuē miào hū zāi lùn yě
帝曰:妙乎哉论也!
hé rén xíng yú yīn yáng sì shí xū shí zhī yīng míng míng zhī qī qí fēi fū zi shú néng tōng zhī
合人形于阴阳四时,虚实之应,冥冥之期,其非夫子,孰能通之。
rán fū zǐ shù yán xíng yǔ shén hé wèi xíng
然夫子数言形与神,何谓形?
hé wèi shén
何谓神?
yuàn zú wén zhī
愿卒闻之。
qí bó yuē qǐng yán xíng
岐伯曰:请言形。
xíng hu xíng mù míng míng wèn qí suǒ bìng suǒ zhī yú jīng huì rán zài qián
形乎形,目冥冥,问其所病,索之于经,慧然在前。
àn zhī bù dé bù zhī qí qíng gù yuē xíng
按之不得,不知其情,故曰形。
dì yuē hé wèi shén
帝曰:何谓神?
qí bó yuē qǐng yán shén
岐伯曰:请言神。
shén hū shén ěr bù wén mù míng xīn kāi ér zhì xiān huì rán dú wù kǒu fú néng yán jù shì dú jiàn shì ruò hūn zhāo rán dú míng ruò fēng chuī yún gù yuē shén
神乎神,耳不闻,目明心开而志先,慧然独悟,口弗能言,俱视独见,适若昏,昭然独明,若风吹云,故曰神。
sān bù jiǔ hou wèi zhī yuán jiǔ zhēn zhī lùn bù bì cún yě
三部九候为之原,九针之论不必存也。