huáng dì wèn yuē yú wén shàn yán tiān zhě bì yǒu yàn yú rén
黄帝问曰：余闻善言天者，必有验于人；
shàn yán gǔ zhě bì yǒu hé yú jīn
善言古者，必有合于今；
shàn yán rén zhě bì yǒu yàn yú jǐ
善言人者，必有厌于己。
rú cǐ zé dào bù huò ér yào shù jí suǒ wèi míng yě
如此则道不惑而要数极，所谓明也。
jīn yú wèn yú fū zǐ lìng yán ér kě zhī shì ér kě jiàn mén ér kě de lìng yàn yú jǐ ér fā méng jiě huò kě de ér wén hu
今余问于夫子，令言而可知，视而可见，扪而可得，令验于己而发蒙解惑，可得而闻乎？
qí bó zài bài qǐ shǒu duì yuē hé dào zhī wèn yě
岐伯再拜稽首对曰：何道之问也？
dì yuē yuàn wén rén zhī wǔ zàng zú tòng hé qì shǐ rán
帝曰：愿闻人之五脏卒痛，何气使然？
qí bó duì yuē jīng mài liú xíng bù zhǐ huán zhōu bù xiū
岐伯对曰：经脉流行不止，环周不休。
hán qì rù jīng ér jī chí qì sè de tōng jiǎ zì xià tóng ér bù xíng kè yú mài wài zé xuè shǎo kè yú mài zhōng zé qì bù tōng gù cu ran ér tòng
寒气入经而稽迟，泣（涩的通假字，下同）而不行，客于脉外则血少，客于脉中则气不通，故卒然而痛。
dì yuē qí tòng huò cu ran ér zhǐ zhě
帝曰：其痛或卒然而止者，
huò tòng shén bù xiū zhě
或痛甚不休者，
huò tòng shén bù kě àn zhě
或痛甚不可按者，
huò àn zhī ér tòng zhǐ zhě
或按之而痛止者，
huò àn zhī wú yì zhě
或按之无益者，
huò chuǎn dòng yìng shǒu zhě
或喘动应手者，
huò xīn yǔ bèi xiāng yǐn ér tòng zhě
或心与背相引而痛者，
huò xié lèi yǔ shǎo fù xiāng yǐn ér tòng zhě
或胁肋与少腹相引而痛者，
huò fù tòng yǐn yīn gǔ zhě
或腹痛引阴股者，
huò tòng sù xī ér chéng jī zhě
或痛宿昔而成积者，
huò cu ran tòng sǐ bù zhī rén
或卒然痛死不知人，
yǒu shǎo jiàn fù shēng zhě
有少间复生者，
huò tòng ér ǒu zhě
或痛而呕者，
huò fù tòng ér hòu xiè zhě
或腹痛而后泄者，
huò tòng ér bì bù tōng zhě
或痛而闭不通者。
fán cǐ zhū tòng gè bù tóng xíng bié zhī nài hé
凡此诸痛，各不同形，别之奈何？
qí bó yuē hán qì kè yú mài wài zé mài hán mài hán zé suō quán suō quán zé mài chù jí chù jí zé wài yǐn xiǎo luò gù cu ran ér tòng
岐伯曰：寒气客于脉外则脉寒，脉寒则缩蜷，缩蜷则脉绌急，绌急则外引小络，故卒然而痛。
de jiǒng zé tòng lì zhǐ yīn zhòng zhōng yú hán zé tòng jiǔ yǐ
得炅则痛立止，因重中于寒，则痛久矣。
hán qì kè yú jīng mài zhī zhōng yǔ jiǒng qì xiāng báo zé mài mǎn mǎn zé tòng ér bù kě àn yě
寒气客于经脉之中，与炅气相薄则脉满，满则痛而不可按也。
hán qì jī liú jiǒng qì cóng shàng zé mài chōng dà ér xuè qì luàn gù tòng shén bù kě àn yě
寒气稽留，炅气从上，则脉充大而血气乱，故痛甚不可按也。
hán qì kè yú cháng wèi zhī jiān mó yuán zhī xià xuè bù dé sàn xiǎo luò jí yǐn gù tòng àn zhī zé xuè qì sàn gù àn zhī tòng zhǐ
寒气客于肠胃之间，膜原之下，血不得散，小络急引故痛，按之则血气散，故按之痛止。
hán qì kè yú xiá jí zhī mài zé shēn àn zhī bù néng jí gù àn zhī wú yì yě
寒气客于侠脊之脉，则深按之不能及，故按之无益也。
hán qì kè yú chōng mài chōng mài qǐ yú guān yuán suí fù zhí shàng hán qì kè zé mài bù tōng mài bù tōng zé qì yīn zhī gù chuǎn dòng yìng shǒu yǐ
寒气客于冲脉，冲脉起于关元，随腹直上，寒气客则脉不通，脉不通则气因之，故喘动应手矣。
hán qì kè yú bèi shù zhī mài zé mài qì mài qì zé xuè xū xuè xū zé tòng
寒气客于背俞之脉则脉泣，脉泣则血虚，血虚则痛。
qí shù zhù yú xīn gù xiāng yǐn ér tòng
其俞注于心，故相引而痛。
àn zhī zé rè qì zhì rè qì zhì zé tòng zhǐ yǐ
按之则热气至，热气至则痛止矣。
hán qì kè yú jué yīn zhī mài jué yīn zhī mài zhě luò yīn qì xì yú gān hán qì kè yú mài zhōng zé xuè qì mài jí gù xié lèi yǔ shǎo fù xiāng yǐn tòng yǐ
寒气客于厥阴之脉，厥阴之脉者，络阴器，系于肝，寒气客于脉中，则血泣脉急，故胁肋与少腹相引痛矣。
jué qì kè yú yīn gǔ hán qì shàng jí shǎo fù xuè qì zài xià xiāng yǐn gù fù tòng yǐn yīn gǔ
厥气客于阴股，寒气上及少腹，血泣在下相引，故腹痛引阴股。
hán qì kè yú xiǎo cháng mó yuán zhī jiān luò xuè zhī zhōng xuè qì bù dé zhù yú dà jīng xuè qì jī liú bù dé xíng gù sù xī ér chéng jī yǐ
寒气客于小肠膜原之间，络血之中，血泣不得注于大经，血气稽留不得行，故宿昔而成积矣。
hán qì kè yú wǔ zàng jué nì shàng xiè yīn qì jié yáng qì wèi rù gù cu ran tòng sǐ bù zhī rén qì fù fǎn zé shēng yǐ
寒气客于五脏，厥逆上泄，阴气竭，阳气未入，故卒然痛死不知人，气复反则生矣。
hán qì kè yú cháng wèi jué nì shàng chū gù tòng ér ǒu yě
寒气客于肠胃，厥逆上出，故痛而呕也。
hán qì kè yú xiǎo cháng xiǎo cháng bù dé chéng jù gù hòu xiè fù tòng yǐ
寒气客于小肠，小肠不得成聚，故后泄腹痛矣。
rè qì liú yú xiǎo cháng cháng zhōng tòng dàn rè jiāo kě zé jiān gàn bù dé chū gù tòng ér bì bù tōng yǐ
热气留于小肠，肠中痛、瘅热、焦渴，则坚干不得出，故痛而闭不通矣。
dì yuē suǒ wèi yán ér kě zhī zhě yě shì ér kě jiàn nài hé
帝曰：所谓言而可知者也，视而可见，奈何？
qí bó yuē wǔ zàng liù fǔ gù jǐn yǒu bù shì qí wǔ sè huáng chì wèi rè bái wèi hán qīng hēi wèi tòng cǐ suǒ wèi shì ér kě jiàn zhě yě
岐伯曰：五脏六腑，固尽有部，视其五色，黄赤为热，白为寒，青黑为痛，此所谓视而可见者也。
dì yuē mén ér kě de nài hé
帝曰：扪而可得奈何？
qí bó yuē shì qí zhǔ bìng zhī mài jiān ér xuè jí xiàn xià zhě jiē kě mén ér de yě
岐伯曰：视其主病之脉，坚而血及陷下者，皆可扪而得也。
dì yuē shàn
帝曰：善。
yú zhī bǎi bìng shēng yú qì yě nù zé qì shàng xǐ zé qì huǎn bēi zé qì xiāo kǒng zé qì xià hán zé qì shōu jiǒng zé qì xiè jīng zé qì luàn láo zé qì hào sī zé qì jié
余知百病生于气也，怒则气上，喜则气缓，悲则气消，恐则气下，寒则气收，炅则气泄，惊则气乱，劳则气耗，思则气结。
jiǔ qì bù tóng hé bìng zhī shēng
九气不同，何病之生？
qí bó yuē nù zé qì nì shén zé ǒu xuè jí sūn xiè gù qì shàng yǐ
岐伯曰：怒则气逆，甚则呕血及飧泄，故气上矣。
xǐ zé qì hé zhì dá róng wèi tōng lì gù qì huǎn yǐ
喜则气和志达，荣卫通利，故气缓矣。
bēi zé xīn xì jí fèi bù yè jǔ ér shàng jiāo bù tōng róng wèi bù sàn rè qì zài zhōng gù qì xiāo yǐ
悲则心系急，肺布叶举，而上焦不通，荣卫不散，热气在中，故气消矣。
kǒng zé jīng què què zé shàng jiāo bì bì zé qì hái hái zé xià jiāo zhàng gù qì bù dāng wéi xià zhī wù xíng yǐ
恐则精却，却则上焦闭，闭则气还，还则下焦胀，故气不（当为下之误）行矣。
hán zé còu lǐ bì qì bù xíng gù qì shōu yǐ
寒则腠理闭，气不行，故气收矣。
jiǒng zé còu lǐ kāi róng wèi tōng hàn dà xiè gù qì xiè
炅则腠理开，荣卫通，汗大泄，故气泄。
jīng zé xīn wú suǒ yǐ shén wú suǒ guī lǜ wú suǒ dìng gù qì luàn yǐ
惊则心无所倚，神无所归，虑无所定，故气乱矣。
láo zé chuǎn xī hàn chū wài nèi jiē yuè gù qì hào yǐ
劳则喘息汗出，外内皆越，故气耗矣。
sī zé xīn yǒu suǒ cún shén yǒu suǒ guī zhèng qì liú ér bù xíng gù qì jié yǐ
思则心有所存，神有所归，正气留而不行，故气结矣。