huáng dì yuē yīn yáng zhě tiān dì zhī dào yě wàn wù zhī gāng jì biàn huà zhī fù mǔ shēng shā zhī běn shǐ shén míng zhī fǔ yě
黄帝曰：阴阳者，天地之道也，万物之纲纪，变化之父母，生杀之本始，神明之府也。
zhì bìng bì qiú yú běn
治病必求于本。
gù jī yáng wèi tiān jī yīn wéi dì
故积阳为天，积阴为地。
yīn jìng yáng zào
阴静阳燥；
yáng shēng yīn zhǎng
阳生阴长；
yáng shā yīn cáng
阳杀阴藏；
yáng huà qì yīn chéng xíng
阳化气，阴成形。
hán jí shēng rè rè jí shēng hán
寒极生热，热极生寒；
hán qì shēng zhuó rè qì shēng qīng
寒气生浊，热气生清；
qīng qì zài xià zé shēng sūn xiè
清气在下，则生飧泄；
zhuó qì zài shàng zé shēng chēn zhàng
浊气在上，则生䐜胀。
cǐ yīn yáng fǎn zuò bìng zhī nì cóng yě
此阴阳反作，病之逆从也。
gù qīng yáng wèi tiān zhuó yīn wéi dì
故清阳为天，浊阴为地。
dì qì shàng wèi yún tiān qì xià wèi yǔ
地气上为云，天气下为雨；
yǔ chū dì qì yún chū tiān qì
雨出地气，云出天气。
gù qīng yáng chū shàng qiào zhuó yīn chū xià qiào
故清阳出上窍，浊阴出下窍；
qīng yáng fā còu lǐ zhuó yīn zǒu wǔ zàng
清阳发腠理，浊阴走五脏；
qīng yáng shí sì zhī zhuó yīn guī liù fǔ
清阳实四肢，浊阴归六腑。
shuǐ wèi yīn huǒ wèi yáng yáng wéi qì yīn wèi wèi
水为阴，火为阳，阳为气，阴为味。
wèi guī xíng xíng guī qì qì guī jīng jīng guī huà
味归形，形归气，气归精，精归化。
jīng shí qì xíng shí wèi huà shēng jīng qì shēng xíng
精食气，形食味，化生精，气生形。
wèi shāng xíng qì shāng jīng jīng huà wéi qì qì shāng yú wèi
味伤形，气伤精，精化为气，气伤于味。
yīn wèi chū xià qiào
阴味出下窍；
yáng qì chū shàng qiào
阳气出上窍。
wèi hòu zhě wèi yīn báo wèi yīn zhī yáng
味厚者为阴，薄为阴之阳；
qì hòu zhě wèi yáng báo wèi yáng zhī yīn
气厚者为阳，薄为阳之阴。
wèi hòu zé xiè báo zé tōng
味厚则泄，薄则通。
qì báo zé fā xiè hòu zé fā rè
气薄则发泄，厚则发热。
zhuàng huǒ zhī qì shuāi shǎo huǒ zhī qì zhuàng
壮火之气衰，少火之气壮；
zhuàng huǒ shí qì qì shí shǎo huǒ
壮火食气，气食少火；
zhuàng huǒ sàn qì shǎo huǒ shēng qì
壮火散气，少火生气。
qì wèi xīn gān fā sàn wèi yáng suān kǔ yǒng xiè wèi yīn
气味，辛甘发散为阳，酸苦涌泄为阴。
yīn shèng zé yáng bìng yáng shèng zé yīn bìng
阴胜则阳病，阳胜则阴病。
yáng shèng zé rè yīn shèng zé hán
阳胜则热，阴胜则寒。
zhòng hán zé rè zhòng rè zé hán
重寒则热，重热则寒。
hán shāng xíng rè shāng qì
寒伤形，热伤气。
qì shāng tòng xíng shāng zhǒng
气伤痛，形伤肿。
gù xiān tòng ér hòu zhǒng zhě qì shāng xíng yě xiān zhǒng ér hòu tòng zhě xíng shāng qì yě
故先痛而后肿者，气伤形也，先肿而后痛者，形伤气也。
fēng shèng zé dòng rè shèng zé zhǒng zào shèng zé gàn hán shèng zé fú shī shèng zé rú xiè
风胜则动，热胜则肿，燥胜则干，寒胜则浮，湿胜则濡泻。
tiān yǒu sì shí wǔ xíng yǐ shēng zhǎng shōu cáng yǐ shēng hán shǔ zào shī fēng
天有四时五行，以生长收藏，以生寒暑燥湿风。
rén yǒu wǔ zàng huà wǔ qì yǐ shēng xǐ nù bēi yōu kǒng
人有五脏化五气，以生喜怒悲忧恐。
gù xǐ nù shāng qì hán shǔ shāng xíng
故喜怒伤气，寒暑伤形。
bào nù shāng yīn bào xǐ shāng yáng
暴怒伤阴，暴喜伤阳。
jué qì shàng xíng mǎn mài qù xíng
厥气上行，满脉去形。
xǐ nù bù jié hán shǔ guò dù shēng nǎi bù gù
喜怒不节，寒暑过度，生乃不固。
gù zhòng yīn bì yáng chóng yáng bì yīn
故重阴必阳，重阳必阴。
gù yuē dōng shāng yú hán chūn bì wēn bìng
故曰：“冬伤于寒，春必温病；
chūn shāng yú fēng xià shēng sūn xiè
春伤于风，夏生飧泄；
xià shāng yú shǔ qiū bì jiē nüè
夏伤于暑，秋必痎疟；
qiū shāng yú shī dōng shēng ké sòu
秋伤于湿，冬生咳嗽。
dì yuē yú wén shàng gǔ shèng rén lùn lǐ rén xíng liè bié zàng fǔ
帝曰：余闻上古圣人，论理人形，列别脏腑；
duān luò jīng mài huì tōng liù hé gè cóng qí jīng
端络经脉，会通六合，各从其经；
qì xué suǒ fā gè yǒu chǔ míng
气穴所发，各有处名；
xī gǔ shǔ gǔ jiē yǒu suǒ qǐ
溪谷属骨，皆有所起；
fēn bù nì cóng gè yǒu tiáo lǐ
分部逆从，各有条理；
sì shí yīn yáng jǐn yǒu jīng jì
四时阴阳，尽有经纪；
wài nèi zhī yīng jiē yǒu biǎo lǐ qí xìn rán hu
外内之应，皆有表里，其信然乎？
qí bó duì yuē dōng fāng shēng fēng fēng shēng mù mù shēng suān suān shēng gān gān shēng jīn jīn shēng xīn gān zhǔ mù
岐伯对曰：东方生风，风生木，木生酸，酸生肝，肝生筋，筋生心，肝主目。
qí zài tiān wèi xuán zài rén wéi dào zài dì wèi huà
其在天为玄，在人为道，在地为化。
huà shēng wǔ wèi dào shēng zhì xuán shēng shén
化生五味，道生智，玄生神。
shén zài tiān wèi fēng zài dì wèi mù zài tǐ wèi jīn zài zàng wèi gān zài sè wèi cāng zài yīn wèi jiǎo zài shēng wèi hū zài biàn dòng wèi wò zài qiào wèi mù zài wèi wèi suān zài zhì wèi nù
神在天为风，在地为木，在体为筋，在脏为肝，在色为苍，在音为角，在声为呼，在变动为握，在窍为目，在味为酸，在志为怒。
nù shāng gān bēi shèng nù
怒伤肝，悲胜怒；
fēng shāng jīn zào shèng fēng
风伤筋，燥胜风；
suān shāng jīn xīn shèng suān
酸伤筋，辛胜酸。
nán fāng shēng rè rè shēng huǒ huǒ shēng kǔ kǔ shēng xīn xīn shēng xuè xuè shēng pí xīn zhǔ shé
南方生热，热生火，火生苦，苦生心，心生血，血生脾，心主舌。
qí zài tiān wèi rè zài dì wèi huǒ zài tǐ wèi mài zài zàng wèi xīn zài sè wèi chì zài yīn wèi zhēng zài shēng wèi xiào zài biàn dòng wèi yōu yōu de tōng jiǎ zì zài qiào wèi shé zài wèi wèi kǔ zài zhì wèi xǐ
其在天为热，在地为火，在体为脉，在脏为心，在色为赤，在音为征，在声为笑，在变动为忧（嚘的通假字），在窍为舌，在味为苦，在志为喜。
xǐ shāng xīn kǒng shèng xǐ
喜伤心，恐胜喜；
rè shāng qì hán shèng rè
热伤气，寒胜热；
kǔ shāng qì xián shèng kǔ
苦伤气，咸胜苦。
zhōng yāng shēng shī shī shēng tǔ tǔ shēng gān gān shēng pí pí shēng ròu ròu shēng fèi pí zhǔ kǒu
中央生湿，湿生土，土生甘，甘生脾，脾生肉，肉生肺，脾主口。
qí zài tiān wèi shī zài dì wèi tǔ zài tǐ wèi ròu zài zàng wèi pí zài sè wèi huáng zài yīn wèi gōng zài shēng wèi gē zài biàn dòng wèi huì zài qiào wèi kǒu zài wèi wèi gān zài zhì wèi sī
其在天为湿，在地为土，在体为肉，在脏为脾，在色为黄，在音为宫，在声为歌，在变动为哕，在窍为口，在味为甘，在志为思。
sī shāng pí nù shèng sī
思伤脾，怒胜思；
shī shāng ròu fēng shèng shī
湿伤肉，风胜湿；
gān shāng ròu suān shèng gān
甘伤肉，酸胜甘。
xī fāng shēng zào zào shēng jīn jīn shēng xīn xīn shēng fèi fèi shēng pí máo pí máo zài shèn fèi zhǔ bí
西方生燥，燥生金，金生辛，辛生肺，肺生皮毛，皮毛在肾，肺主鼻。
qí zài tiān wèi zào zài dì wèi jīn zài tǐ wèi pí máo zài zàng wèi fèi zài sè wèi bái zài yīn wèi shāng zài shēng wèi kū zài biàn dòng wèi hāi zài qiào wèi bí zài wèi wèi xīn zài zhì wèi yōu
其在天为燥，在地为金，在体为皮毛，在脏为肺，在色为白，在音为商，在声为哭，在变动为咳，在窍为鼻，在味为辛，在志为忧。
yōu shāng fèi xǐ shèng yōu
忧伤肺，喜胜忧；
rè shāng pí máo hán shèng rè
热伤皮毛，寒胜热；
xīn shāng pí máo kǔ shèng xīn
辛伤皮毛，苦胜辛。
běi fāng shēng hán hán shēng shuǐ shuǐ shēng xián xián shēng shèn shèn shēng gǔ suǐ suǐ shēng gān shèn zhǔ ěr
北方生寒，寒生水，水生咸，咸生肾，肾生骨髓，髓生肝，肾主耳。
qí zài tiān wèi hán zài dì wèi shuǐ zài tǐ wèi gǔ zài zàng wèi shèn zài sè wèi hēi zài yīn wèi yǔ zài shēng wèi shēn zài biàn dòng wèi lì zài qiào wèi ěr zài wèi wèi xián zài zhì wèi kǒng
其在天为寒，在地为水，在体为骨，在脏为肾，在色为黑，在音为羽，在声为呻，在变动为栗，在窍为耳，在味为咸，在志为恐。
kǒng shāng shèn sī shèng kǒng
恐伤肾，思胜恐；
hán shāng xuè tài sù wèi gǔ zào tài sù wèi shī shèng hán
寒伤血（《太素》为骨），燥（《太素》为湿）胜寒；
xián shāng xuè gān shèng xián
咸伤血，甘胜咸。
gù yuē tiān dì zhě wàn wù zhī shàng xià yě
故曰：“天地者，万物之上下也；
yīn yáng zhě xuè qì zhī nán nǚ yě
阴阳者，血气之男女也；
zuǒ yòu zhě yīn yáng zhī dào lù yě
左右者，阴阳之道路也；
shuǐ huǒ zhě yīn yáng zhī zhēng zhào yě
水火者，阴阳之征兆也；
yīn yáng zhě wàn wù zhī néng tāi de tōng jiǎ zì shǐ yě
阴阳者，万物之能（胎的通假字）始也。
gù yuē yīn zài nèi yáng zhī shǒu yě yáng zài wài yīn zhī shǐ yě
”故曰：“阴在内，阳之守也，阳在外，阴之使也。
dì yuē fǎ yīn yáng nài hé
帝曰：法阴阳奈何？
qí bó yuē yáng shèng zé shēn rè còu lǐ bì chuǎn cū wèi zhī fǔ yǎng hàn bù chū ér rè chǐ gàn yǐ fán yuān fù mǎn sǐ néng nài de tōng jiǎ zì dōng bù néng nài de tōng jiǎ zì xià
岐伯曰：阳盛则身热，腠理闭，喘粗为之俛仰，汗不出而热，齿干以烦冤，腹满,死，能（耐的通假字）冬不能（耐的通假字）夏。
yīn shèng zé shēn hán hàn chū shēn cháng qīng shù lì ér hán hán zé jué jué zé fù mǎn sǐ néng nài de tōng jiǎ zì xià bù néng nài de tōng jiǎ zì dōng
阴胜则身寒，汗出，身长清，数栗而寒，寒则厥，厥则腹满,死，能（耐的通假字）夏不能（耐的通假字）冬。
cǐ yīn yáng gèng shèng zhī biàn bìng zhī xíng néng tài de tōng jiǎ zì yě
此阴阳更胜之变，病之形能（态的通假字）也。
dì yuē diào cǐ èr zhě nài hé
帝曰：调此二者，奈何？
qí bó yuē néng zhī qī sǔn bā yì zé èr zhě kě tiáo bù zhī yòng cǐ zé zǎo shuāi zhī jié yě
岐伯曰：能知七损八益，则二者可调，不知用此，则早衰之节也。
nián sì shí ér yīn qì zì bàn yě qǐ jū shuāi yǐ
年四十，而阴气自半也，起居衰矣；
nián wǔ shí tǐ zhòng ěr mù bù cōng míng yǐ
年五十，体重，耳目不聪明矣；
nián liù shí yīn wěi qì dà shuāi jiǔ qiào bù lì xià xū shàng shí tì qì jù chū yǐ
年六十，阴痿，气大衰，九窍不利，下虚上实，涕泣俱出矣。
gù yuē zhī zhī zé qiáng bù zhī zé lǎo
故曰：“知之则强，不知则老。
gù tóng chū ér míng yì ěr
”故同出而名异耳。
zhì zhě chá tóng yú zhě chá yì yú zhě bù zú zhì zhě yǒu yú yǒu yú ér ěr mù cōng míng shēn tǐ qiáng jiàn lǎo zhě fù zhuàng zhuàng zhě yì zhì
智者察同，愚者察异，愚者不足，智者有余，有余而耳目聪明，身体强健，老者复壮，壮者益治。
shì yǐ shèng rén wèi wú wéi zhī shì lè tián dàn zhī néng tài de tōng jiǎ zì cóng yù kuài zhì yú xū wú zhī shǒu gù shòu mìng wú qióng yǔ tiān de zhōng cǐ shèng rén zhī zhì shēn yě
是以圣人为无为之事，乐恬憺之能（态的通假字），从欲快志于虚无之守，故寿命无穷，与天地终，此圣人之治身也。
tiān bù zú xī běi gù xī běi fāng yīn yě ér rén yòu ěr mù bù rú zuǒ míng yě
天不足西北，故西北方阴也，而人右耳目不如左明也。
de bù mǎn dōng nán gù dōng nán fāng yáng yě ér rén zuǒ shǒu zú bù rú yòu qiáng yě
地不满东南，故东南方阳也，而人左手足不如右强也。
dì yuē hé yǐ rán
帝曰：何以然？
qí bó yuē dōng fāng yáng yě yáng zhě qí jīng bìng yú shàng bìng yú shàng zé shàng míng ér xià xū gù shǐ ěr mù cōng míng ér shǒu zú bù biàn
岐伯曰：东方阳也，阳者其精并于上，并于上则上明而下虚，故使耳目聪明而手足不便。
xī fāng yīn yě yīn zhě qí jīng bìng yú xià bìng yú xià zé xià shèng ér shàng xū gù qí ěr mù bù cōng míng ér shǒu zú biàn yě
西方阴也，阴者其精并于下，并于下则下盛而上虚，故其耳目不聪明而手足便也。
gù jù gǎn yú yá qí zài shàng zé yòu shén zài xià zé zuǒ shén cǐ tiān dì yīn yáng suǒ bù néng quán yě gù yá jū zhī
故俱感于邪，其在上则右甚，在下则左甚，此天地阴阳所不能全也，故邪居之。
gù tiān yǒu jīng de yǒu xíng tiān yǒu bā jì de yǒu wǔ lǐ gù néng wéi wàn wù zhī fù mǔ
故天有精，地有形，天有八纪，地有五理，故能为万物之父母。
qīng yáng shàng tiān zhuó yīn guī de shì gù tiān dì zhī dòng jìng shén míng wèi zhī gāng jì gù néng yǐ shēng zhǎng shōu cáng zhōng ér fù shǐ
清阳上天，浊阴归地，是故天地之动静，神明为之纲纪，故能以生长收藏，终而复始。
wéi xián rén shàng pèi tiān yǐ yǎng tóu xià xiàng de yǐ yǎng zú zhōng bàng rén shì yǐ yǎng wǔ zàng
惟贤人上配天以养头，下象地以养足，中傍人事以养五脏。
tiān qì tōng yú fèi dì qì tōng yú yì fēng qì tōng yú gān léi qì tōng yú xīn gǔ qì tōng yú pí yǔ qì tōng yú shèn
天气通于肺，地气通于嗌，风气通于肝，雷气通于心，谷气通于脾，雨气通于肾。
liù jīng wèi chuān cháng wèi wèi hǎi jiǔ qiào wèi shuǐ zhù zhī qì
六经为川，肠胃为海，九窍为水注之气。
yǐ tiān dì wèi zhī yīn yáng yáng zhī hàn yǐ tiān dì zhī yǔ míng zhī
以天地为之阴阳，阳之汗，以天地之雨名之；
yáng zhī qì yǐ tiān dì zhī jí fēng míng zhī
阳之气，以天地之疾风名之。
bào qì xiàng léi nì qì xiàng yáng
暴气象雷，逆气象阳。
gù zhì bù fǎ tiān zhī jì bù yòng de zhī lǐ zé zāi hài zhì yǐ
故治不法天之纪，不用地之理，则灾害至矣。
gù xié fēng zhī zhì jí rú fēng yǔ gù shàn zhì zhě zhì pí máo qí cì zhì jī fū qí cì zhì jīn mài qí cì zhì liù fǔ qí cì zhì wǔ zàng
故邪风之至，疾如风雨，故善治者治皮毛，其次治肌肤，其次治筋脉，其次治六腑，其次治五脏。
zhì wǔ zàng zhě bàn sǐ bàn shēng yě
治五脏者，半死半生也。
gù tiān zhī xié qì gǎn zé hài rén wǔ zàng
故天之邪气，感则害人五脏；
shuǐ gǔ zhī hán rè gǎn zé hài yú liù fǔ
水谷之寒热，感则害于六腑；
de zhī shī qì gǎn zé hài pí ròu jīn mài
地之湿气，感则害皮肉筋脉。
gù shàn yòng zhēn zhě cóng yīn yǐn yáng cóng yáng yǐn yīn yǐ yòu zhì zuǒ yǐ zuǒ zhì yòu
故善用针者，从阴引阳，从阳引阴，以右治左，以左治右。
yǐ wǒ zhī bǐ yǐ biǎo zhī lǐ yǐ guān guò yǔ bù jí zhī lǐ jiàn wēi dé guò yòng zhī bù dài
以我知彼，以表知里，以观过与不及之理，见微得过，用之不殆。
shàn zhěn zhě chá sè àn mài xiān bié yīn yáng shěn qīng zhuó ér zhī bù fèn
善诊者，察色按脉，先别阴阳，审清浊而知部分；
shì chuǎn xī tīng yīn shēng ér zhī suǒ kǔ
视喘息，听音声，而知所苦；
guān quán héng guī ju ér zhī bìng suǒ zhǔ
观权衡规矩，而知病所主；
àn chǐ cùn guān fú chén huá sè ér zhī bìng suǒ shēng
按尺寸，观浮沉滑涩，而知病所生。
yǐ zhì wú guò yǐ zhěn zé bù shī yǐ
以治无过，以诊则不失矣。
gù yuē bìng zhī shǐ qǐ yě kě cì ér yǐ qí shèng kě dài shuāi ér yǐ
故曰：病之始起也，可刺而已，其盛，可待衰而已。
gù yīn qí qīng ér yáng zhī yīn qí zhòng ér jiǎn zhī yīn qí shuāi ér zhāng zhī
故因其轻而扬之，因其重而减之，因其衰而彰之。
xíng bù zú zhě wēn zhī yǐ qì
形不足者，温之以气；
jīng bù zú zhě bǔ zhī yǐ wèi
精不足者，补之以味。
qí gāo zhě yīn ér yuè zhī
其高者，因而越之；
qí xià zhě yǐn ér jié zhī
其下者，引而竭之；
zhōng mǎn zhě xiè zhī yú nèi
中满者，泻之于内；
yǒu yá zhě zì xíng yǐ wéi hàn
有邪者，渍形以为汗；
qí zài pí zhě hàn ér fā zhī
其在皮者，汗而发之；
qí piào hàn zhě àn ér shōu zhī
其慓悍者，按而收之；
qí shí zhě sàn ér xiè zhī
其实者，散而泻之。
shěn qí yīn yáng yǐ bié róu gāng
审其阴阳，以别柔刚。
yáng bìng zhì yīn yīn bìng zhì yáng dìng qí xuè qì gè shǒu qí xiāng xuè shí yí jué zhī qì xū yi chè yǐn zhī
阳病治阴，阴病治阳,定其血气，各守其乡，血实宜决之，气虚宜掣引之。