huáng dì wèn yuē yú wén cì fǎ yán yǒu yú xiè zhī bù zú bǔ zhī
黄帝问曰：余闻刺法言有余泻之，不足补之。
hé wèi yǒu yú hé wèi bù zú
何谓有余，何谓不足？
qí bó duì yuē yǒu yú yǒu wǔ bù zú yì yǒu wǔ
岐伯对曰：有余有五，不足亦有五。
dì yù hé wèn
帝欲何问？
dì yuē yuàn jǐn wén zhī
帝曰：愿尽闻之。
qí bó yuē shén yǒu yú yǒu bù zú qì yǒu yú yǒu bù zú xuè yǒu yú yǒu bù zú xíng yǒu yú yǒu bù zú zhì yǒu yú yǒu bù zú
岐伯曰：神有余有不足，气有余有不足，血有余有不足，形有余有不足，志有余有不足。
fán cǐ shí zhě qí qì bù děng yě
凡此十者，其气不等也。
dì yuē rén yǒu jīng qì jīn yè sì zhī jiǔ qiào wǔ zàng shí liù bù sān bǎi liù shí wǔ jié nǎi shēng bǎi bìng
帝曰：人有精气、津液，四肢、九窍、五脏十六部，三百六十五节，乃生百病。
bǎi bìng zhī shēng jiē yǒu xū shí
百病之生，皆有虚实。
jīn fú zi nǎi yán yǒu yú yǒu wǔ bù zú yì yǒu wǔ hé yǐ shēng zhī hu
今夫子乃言有余有五，不足亦有五，何以生之乎？
qí bó yuē jiē shēng yú wǔ zàng yě
岐伯曰：皆生于五脏也。
fu xīn cáng shén fèi cáng qì gān cáng xuè pí cáng ròu shèn cáng zhì ér cǐ chéng xíng
夫心藏神，肺藏气，肝藏血，脾藏肉，肾藏志，而此成形。
zhì yì tōng nèi lián gǔ suǐ ér chéng shēn xíng wǔ zàng
志意通，内连骨髓，而成身形五脏。
wǔ zàng zhī dào jiē chū yú jīng suì yǐ xíng xuè qì xuè qì bù hé bǎi bìng nǎi biàn huà ér shēng shì gù shǒu jīng suì yān
五脏之道，皆出于经隧，以行血气，血气不和，百病乃变化而生，是故守经隧焉。
dì yuē shén yǒu yú bù zú hé rú
帝曰：神有余不足何如？
qí bó yuē shén yǒu yú zé xiào bù xiū shén bù zú zé bēi
岐伯曰：神有余则笑不休，神不足则悲。
xuè qì wèi bìng wǔ zàng ān dìng yá kè yú xíng sǎ xī qǐ yú háo máo wèi rù yú jīng luò yě gù mìng yuē shén zhī wēi
血气未并，五脏安定，邪客于形，洒淅起于毫毛，未入于经络也，故命曰神之微。
dì yuē bǔ xiè nài hé
帝曰：补泻奈何？
qí bó yuē shén yǒu yú zé xiè qí xiǎo luò zhī xuè chū xuè wù zhī shēn chì wú zhōng qí dà jīng shén qì nǎi píng
岐伯曰：神有余则泻其小络之血，出血勿之深斥，无中其大经，神气乃平。
shén bù zú zhě shì qí xū luò àn ér zhì zhī cì ér lì zhī wú chū qí xuè wú xiè qí qì yǐ tōng qí jīng shén qì nǎi píng
神不足者，视其虚络，按而致之，刺而利之，无出其血，无泄其气，以通其经，神气乃平。
dì yuē cì wēi nài hé
帝曰：刺微奈何？
qí bó yuē àn mó wù shì zhe zhēn wù chì yí qì yú bù zú shén qì nǎi de fù
岐伯曰：按摩勿释，着针勿斥，移气于不足，神气乃得复。
dì yuē shàn
帝曰：善。
qì yǒu yú bù zú nài hé
气有余不足，奈何？
qí bó yuē qì yǒu yú zé chuǎn kài shàng qì bù zú zé xī lì shǎo qì
岐伯曰：气有余则喘欬上气，不足则息利少气。
xuè qì wèi bìng wǔ zàng ān dìng pí fū wēi bìng mìng yuē bái qì wēi xiè
血气未并，五脏安定，皮肤微病，命曰白气微泄。
dì yuē bǔ xiè nài hé
帝曰：补泻奈何？
qí bó yuē qì yǒu yú zé xiè qí jīng suì wú shāng qí jīng wú chū qí xuè wú xiè qí qì
岐伯曰：气有余则泻其经隧，无伤其经，无出其血，无泄其气；
bù zú zé bǔ qí jīng suì wú chū qí qì
不足则补其经隧，无出其气。
dì yuē cì wēi nài hé
帝曰：刺微奈何？
qí bó yuē àn mó wù shì chū zhēn shì zhī yuē wǒ jiāng shēn zhī shì rén bì gé jīng qì zì fú xié qì sǎn luàn wú suǒ xiū xī qì xiè còu lǐ zhēn qì nǎi xiāng de
岐伯曰：按摩勿释，出针视之，曰我将深之，适人必革，精气自伏，邪气散乱，无所休息，气泄腠理，真气乃相得。
dì yuē shàn
帝曰：善。
xuè yǒu yú bù zú nài hé
血有余不足，奈何？
qí bó yuē xuè yǒu yú zé nù bù zú zé kǒng
岐伯曰：血有余则怒，不足则恐。
xuè qì wèi bìng wǔ zàng ān dìng sūn luò shuǐ yì zé jīng yǒu liú xuè
血气未并，五脏安定，孙络水溢，则经有留血。
dì yuē bǔ xiè nài hé
帝曰：补泻奈何？
qí bó yuē xuè yǒu yú zé xiè qí shèng jīng chū qí xuè
岐伯曰：血有余则泻其盛经，出其血；
bù zú zé shì qí xū jīng nèi zhēn qí mài zhōng jiǔ liú ér shì mài dà jí chū qí zhēn wú lìng xuè xiè
不足则视其虚经，内针其脉中，久留而视，脉大疾出其针，无令血泄。
dì yuē cì liú xuè nài hé
帝曰：刺留血奈何？
qí bó yuē shì qí xuè luò cì chū qí xuè wú lìng è xuè de rù yú jīng yǐ chéng qí jí
岐伯曰：视其血络，刺出其血，无令恶血得入于经，以成其疾。
dì yuē shàn
帝曰：善。
xíng yǒu yú bù zú nài hé
形有余不足奈何？
qí bó yuē xíng yǒu yú zé fù zhàng jīng sǒu bù lì bù zú zé sì zhī bù yòng
岐伯曰：形有余则腹胀，泾溲不利，不足则四肢不用。
xuè qì wèi bìng wǔ zàng ān dìng jī ròu rú dòng mìng yuē wēi fēng
血气未并，五脏安定，肌肉蠕动，命曰微风。
dì yuē bǔ xiè nài hé
帝曰：补泻奈何？
qí bó yuē xíng yǒu yú zé xiè qí yáng jīng bù zú zé bǔ qí yáng luò
岐伯曰：形有余则泻其阳经，不足则补其阳络。
dì yuē cì wēi nài hé
帝曰：刺微奈何？
qí bó yuē qǔ fēn ròu jiān wú zhōng qí jīng wú shāng qí luò wèi qì de fù xié qì nǎi suǒ
岐伯曰：取分肉间，无中其经，无伤其络，卫气得复，邪气乃索。
dì yuē shàn
帝曰：善。
zhì yǒu yú bù zú nài hé
志有余不足，奈何？
qí bó yuē zhì yǒu yú zé fù zhàng sūn xiè bù zú zé jué
岐伯曰：志有余则腹胀飧泄，不足则厥。
xuè qì wèi bìng wǔ zàng ān dìng gǔ jié yǒu dòng
血气未并，五脏安定，骨节有动。
dì yuē bǔ xiè nài hé
帝曰：补泻奈何？
qí bó yuē zhì yǒu yú zé xiè rán jīn xuè zhě bù zú zé bǔ qí fù liū
岐伯曰：志有余则泻然筋血者，不足则补其复溜。
dì yuē cì wèi bìng nài hé
帝曰：刺未并奈何？
qí bó yuē jí qǔ zhī wú zhōng qí jīng yá suǒ nǎi néng lì xū
岐伯曰：即取之，无中其经，邪所乃能立虚。
dì yuē shàn
帝曰：善。
yú yǐ wén xū shí zhī xíng bù zhī qí hé yǐ shēng
余已闻虚实之形，不知其何以生？
qí bó yuē qì xuè yǐ bìng yīn yáng xiāng qīng qì luàn yú wèi xuè nì yú jīng xuè qì lí jū yī shí yī xū
岐伯曰：气血以并，阴阳相倾，气乱于卫，血逆于经，血气离居，一实一虚。
xuè bìng yú yīn qì bìng yú yáng gù wèi jīng kuáng
血并于阴，气并于阳，故为惊狂。
xuè bìng yú yáng qì bìng yú yīn nǎi wèi jiǒng zhōng
血并于阳，气并于阴，乃为炅中。
xuè bìng yú shàng qì bìng yú xià xīn fán wǎn shàn nù
血并于上，气并于下，心烦惋善怒。
xuè bìng yú xià qì bìng yú shàng luàn ér xǐ wàng
血并于下，气并于上，乱而喜忘。
dì yuē xuè bìng yú yīn qì bìng yú yáng rú shì xuè qì lí jū hé zhě wèi shí
帝曰：血并于阴，气并于阳，如是血气离居，何者为实？
hé zhě wèi xū
何者为虚？
qí bó yuē xuè qì zhě xǐ wēn ér wù hán hán zé qì bù néng liú wēn zé xiāo ér qù zhī
岐伯曰：血气者，喜温而恶寒，寒则泣不能流，温则消而去之。
shì gù qì zhī suǒ bìng wèi xuè xū xuè zhī suǒ bìng wéi qì xū
是故气之所并为血虚，血之所并为气虚。
dì yuē rén zhī suǒ yǒu zhě xuè yǔ qì ěr jīn fú zi nǎi yán xuè bìng wèi xū qì bìng wèi xū shì wú shí hu
帝曰：人之所有者血与气耳，今夫子乃言血并为虚，气并为虚，是无实乎？
qí bó yuē yǒu zhě wèi shí wú zhě wèi xū
岐伯曰：有者为实，无者为虚。
gù qì bìng zé wú xuè xuè bìng zé wú qì
故气并则无血，血并则无气。
jīn xuè qì xiāng shī gù wèi xū yān
今血气相失，故为虚焉。
luò zhī yǔ sūn mài jù shū yú jīng xuè yǔ qì bìng zé wèi shí yān
络之与孙脉俱输于经，血与气并则为实焉。
xuè zhī yǔ qì bìng zǒu yú shàng zé wèi dà jué jué zé bào sǐ
血之与气并走于上，则为大厥，厥则暴死。
qì fù fǎn zé shēng bù fǎn zé sǐ
气复反则生，不反则死。
dì yuē shí zhě hé dào cóng lái
帝曰：实者何道从来？
xū zhě hé dào cóng qù
虚者何道从去？
xū shí zhī yào yuàn wén qí gù
虚实之要，愿闻其故。
qí bó yuē fu yīn yǔ yáng jiē yǒu shù huì yáng zhù yú yīn yīn mǎn zhī wài yīn yáng yún píng yǐ chōng qí xíng jiǔ hou ruò yī mìng yuē píng rén
岐伯曰：夫阴与阳皆有俞会，阳注于阴，阴满之外，阴阳匀平，以充其形，九候若一，命曰平人。
fu yá zhī shēng yě huò shēng yú yīn huò shēng yú yáng
夫邪之生也，或生于阴，或生于阳。
qí shēng yú yáng zhě de zhī fēng yǔ hán shǔ
其生于阳者，得之风雨寒暑；
qí shēng yú yīn zhě de zhī yǐn shí jū chǔ yīn yáng xǐ nù
其生于阴者，得之饮食居处，阴阳喜怒。
dì yuē fēng yǔ zhī shāng rén nài hé
帝曰：风雨之伤人奈何？
qí bó yuē fēng yǔ zhī shāng rén yě xiān kè yú pí fū chuán rù yú sūn mài sūn mài mǎn zé chuán rù yú luò mài luò mài mǎn zé shū yú dà jīng mài
岐伯曰：风雨之伤人也，先客于皮肤，传入于孙脉，孙脉满则传入于络脉，络脉满则输于大经脉。
xuè qì yǔ yá bìng kè yú fēn còu zhī jiān qí mài jiān dà gù yuē shí
血气与邪并客于分腠之间，其脉坚大，故曰实。
shí zhě wài jiān chōng mǎn bù kě àn zhī àn zhī zé tòng
实者，外坚充满，不可按之，按之则痛。
dì yuē hán shī zhī shāng rén nài hé
帝曰：寒湿之伤人奈何？
qí bó yuē hán shī zhī zhōng rén yě pí fū bù shōu jī ròu jiān jǐn yíng xuè qì wèi qì qù gù yuē xū
岐伯曰：寒湿之中人也，皮肤不收，肌肉坚紧，营血泣，卫气去，故曰虚。
xū zhě niè pì qì bù zú àn zhī zé qì zú yǐ wēn zhī gù kuài rán ér bù tòng
虚者，聂辟气不足，按之则气足以温之，故快然而不痛。
dì yuē shàn
帝曰：善。
yīn zhī shēng shí nài hé
阴之生实奈何？
qí bó yuē xǐ nù bù jié zé yīn qì shàng nì shàng nì zé xià xū xià xū zé yáng qì zǒu zhī gù yuē shí yǐ
岐伯曰：喜怒不节，则阴气上逆，上逆则下虚，下虚则阳气走之，故曰实矣。
dì yuē yīn zhī shēng xū nài hé
帝曰：阴之生虚奈何？
qí bó yuē xǐ zé qì xià bēi zé qì xiāo xiāo zé mài xū kōng
岐伯曰：喜则气下，悲则气消，消则脉虚空。
yīn hán yǐn shí hán qì xūn mǎn zé xuè qì qì qù gù yuē xū yǐ
因寒饮食，寒气熏满，则血泣气去，故曰虚矣。
dì yuē jīng yán yáng xū zé wài hán yīn xū zé nèi rè
帝曰：经言阳虚则外寒，阴虚则内热；
yáng shèng zé wài rè yīn shèng zé nèi hán yú yǐ wén zhī yǐ bù zhī qí suǒ yóu rán yě
阳盛则外热，阴盛则内寒，余已闻之矣，不知其所由然也。
qí bó yuē yáng shòu qì yú shàng jiāo yǐ wēn pí fū fēn ròu zhī jiān
岐伯曰：阳受气于上焦，以温皮肤分肉之间。
jīn hán qì zài wài zé shàng jiāo bù tōng shàng jiāo bù tōng zé hán qì dú liú yú wài gù hán lì
今寒气在外，则上焦不通，上焦不通则寒气独留于外，故寒栗。
dì yuē yīn xū shēng nèi rè nài hé
帝曰：阴虚生内热奈何？
qí bó yuē yǒu suǒ láo juàn xíng qì shuāi shǎo gǔ qì bù shèng shàng jiāo bù xíng xià wǎn bù tōng wèi qì rè rè qì xūn xiōng zhōng gù nèi rè
岐伯曰：有所劳倦，形气衰少，谷气不盛，上焦不行，下脘不通，胃气热，热气熏胷中，故内热。
dì yuē yáng shèng shēng wài rè nài hé
帝曰：阳盛生外热奈何？
qí bó yuē shàng jiāo bù tōng lì zé pí fū zhì mì còu lǐ bì sè xuán fǔ bù tōng wèi qì bù dé xiè yuè gù wài rè
岐伯曰：上焦不通利，则皮肤致密，腠理闭塞，玄府不通，卫气不得泄越，故外热。
dì yuē yīn shèng shēng nèi hán nài hé
帝曰：阴盛生内寒奈何？
qí bó yuē jué qì shàng nì hán qì jī yú xiōng zhōng ér bù xiè bù xiè zé wēn qì qù hán dú liú zé xuè níng qì níng zé mài bù tōng qí mài shèng dà yǐ sè gù zhōng hán
岐伯曰：厥气上逆，寒气积于胷中而不泻，不泻则温气去，寒独留，则血凝泣，凝则脉不通，其脉盛大以濇，故中寒。
dì yuē yīn yǔ yáng bìng xuè qì yǐ bìng bìng xíng yǐ chéng cì zhī nài hé
帝曰：阴与阳并，血气以并，病形以成，刺之奈何？
qí bó yuē cì cǐ zhě qǔ zhī jīng suì qǔ xuè yú yíng qǔ qì yú wèi yòng xíng zāi yīn sì shí duō shǎo gāo xià
岐伯曰：刺此者，取之经隧，取血于营，取气于卫，用形哉，因四时多少高下。
dì yuē xuè qì yǐ bìng bìng xíng yǐ chéng yīn yáng xiāng qīng bǔ xiè nài hé
帝曰：血气以并，病形以成，阴阳相倾，补泻奈何？
qí bó yuē xiè shí zhě qì shèng nǎi nèi zhēn zhēn yǔ qì jù nèi yǐ kāi qí mén rú lì qí hù
岐伯曰：泻实者，气盛乃内针，针与气俱内，以开其门，如利其户；
zhēn yǔ qì jù chū jīng qì bù shāng xié qì nǎi xià wài mén bù bì yǐ chū qí jí yáo dà qí dào rú lì qí lù shì wèi dà xiè bì qiè ér chū dà qì nǎi qū
针与气俱出，精气不伤，邪气乃下，外门不闭，以出其疾，摇大其道，如利其路，是谓大泻，必切而出，大气乃屈。
dì yuē bǔ xū nài hé
帝曰：补虚奈何？
qí bó yuē chí zhēn wù zhì
岐伯曰：持针勿置，
yǐ dìng qí yì
以定其意，
hou hū nèi zhēn
候呼内针，
qì chū zhēn rù
气出针入，
zhēn kōng sì sài
针空四塞，
jīng wú cóng qù
精无从去，
fāng shí ér jí chū zhēn
方实而疾出针，
qì rù zhēn chū
气入针出，
rè bù dé hái
热不得还，
bì sè qí mén
闭塞其门，
xié qì bù sàn
邪气布散，
jīng qì nǎi de cún
精气乃得存，
dòng qì hòu shí
动气候时，
jìn qì bù shī
近气不失，
yuǎn qì nǎi lái
远气乃来，
shì wèi zhuī zhī
是谓追之。
dì yuē fū zǐ yán xū shí zhě yǒu shí shēng yú wǔ zàng wǔ zàng wǔ mài ěr
帝曰：夫子言虚实者有十，生于五脏，五脏五脉耳。
fu shí èr jīng mài jiē shēng qí bìng jīn fú zi dú yán wǔ zàng
夫十二经脉皆生其病，今夫子独言五脏。
fu shí èr jīng mài zhě jiē luò sān bǎi liù shí wǔ jié jié yǒu bìng bì bèi jīng mài jīng mài zhī bìng jiē yǒu xū shí hé yǐ hé zhī
夫十二经脉者，皆络三百六十五节，节有病必被经脉，经脉之病皆有虚实，何以合之？
qí bó yuē wǔ zàng zhě gù de liù fǔ yǔ wèi biǎo lǐ jīng luò zhī jié gè shēng xū shí qí bìng suǒ jū suí ér diào zhī
岐伯曰：五脏者，故得六腑与为表里，经络支节，各生虚实，其病所居，随而调之。
bìng zài mài diào zhī xuè
病在脉，调之血；
bìng zài xuè diào zhī luò
病在血，调之络；
bìng zài qì diào zhī wèi
病在气，调之卫；
bìng zài ròu diào zhī fēn ròu
病在肉，调之分肉；
bìng zài jīn diào zhī jīn
病在筋，调之筋；
bìng zài gǔ diào zhī gǔ
病在骨，调之骨。
fán zhēn jié cì qí xià jí yǔ jí zhě
燔针劫刺其下及与急者。
bìng zài gǔ cuì zhēn yào yùn
病在骨，焠针药熨；
bìng bù zhī suǒ tòng liǎng qiāo wéi shàng
病不知所痛，两𫏋为上；
shēn xíng yǒu tòng jiǔ hou mò bìng zé miào cì zhī
身形有痛，九候莫病，则缪刺之；
tòng zài yú zuǒ ér yòu mài bìng zhě jù cì zhī
痛在于左而右脉病者，巨刺之。
bì jǐn chá qí jiǔ hou zhēn dào bèi yǐ
必谨察其九候，针道备矣。