huáng dì zuò míng táng shǐ zhèng tiān gāng lín guān bā jí kǎo jiàn wǔ cháng
黄帝坐明堂,始正天纲,临观八极,考建五常。
qǐng tiān shī ér wèn zhī yuē lùn yán tiān dì zhī dòng jìng shén míng wèi zhī jì
请天师而问之曰:论言天地之动静,神明为之纪;
yīn yáng zhī shēng jiàng hán shǔ zhāng qí zhào
阴阳之升降,寒暑彰其兆。
yú wén wǔ yùn zhī shù yú fū zǐ fū zǐ zhī suǒ yán zhèng wǔ qì zhī gè zhǔ suì ěr shǒu jiǎ dìng yùn yú yīn lùn zhī
余闻五运之数于夫子,夫子之所言,正五气之各主岁耳,首甲定运,余因论之。
guǐ yú qū yuē tǔ zhǔ jiǎ jǐ jīn zhǔ yǐ gēng shuǐ zhǔ bǐng xīn mù zhǔ dīng rén huǒ zhǔ wù guǐ
鬼臾区曰:“土主甲己,金主乙庚,水主丙辛,木主丁壬,火主戊癸。
zǐ wǔ zhī shàng shǎo yīn zhǔ zhī
子午之上,少阴主之;
chǒu wèi zhī shàng tài yīn zhǔ zhī
丑未之上,太阴主之;
yín shēn zhī shàng shǎo yáng zhǔ zhī
寅申之上,少阳主之;
mǎo yǒu zhī shàng yáng míng zhǔ zhī
卯酉之上,阳明主之;
chén xū zhī shàng tài yáng zhǔ zhī
辰戌之上,太阳主之;
sì hài zhī shàng jué yīn zhǔ zhī
巳亥之上,厥阴主之。
bù hé yīn yáng qí gù hé yě
”不合阴阳,其故何也?
qí bó yuē shì míng dào yě
岐伯曰:是明道也。
cǐ tiān dì zhī yīn yáng yě
此天地之阴阳也。
fu shù zhī kě shǔ zhě rén zhōng zhī yīn yáng yě
夫数之可数者,人中之阴阳也。
rán suǒ hé shù zhī kě de zhě yě
然所合,数之可得者也。
fu yīn yáng zhě shù zhī kě shí tuī zhī kě bǎi shù zhī kě qiān tuī zhī kě wàn
夫阴阳者,数之可十,推之可百,数之可千,推之可万。
tiān dì yīn yáng zhě bù yǐ shù tuī yǐ xiàng zhī wèi yě
天地阴阳者,不以数推,以象之谓也。
dì yuē yuàn wén qí suǒ shǐ yě
帝曰:愿闻其所始也。
qí bó yuē zhāo hū zāi wèn yě
岐伯曰:昭乎哉问也!
chén lǎn tài shǐ tiān yuán cè wén dān tiān zhī qì jīng yú niú nǚ wù fēn jīn tiān zhī qì jīng yú xīn wěi jǐ fēn cāng tiān zhī qì jīng yú wēi shì liǔ guǐ sù tiān zhī qì jīng yú gāng dǐ mǎo bì xuán tiān zhī qì jīng yú zhāng yì lóu wèi
臣览《太始天元册》文,丹天之气经于牛女戊分,黅天之气经于心尾己分,苍天之气经于危室柳鬼,素天之气经于亢氐昴毕,玄天之气经于张翼娄胃。
suǒ wèi wù jǐ fēn zhě kuí bì jiǎo zhěn zé tiān de zhī mén hù yě
所谓戊己分者,奎壁角轸,则天地之门户也。
fu hou zhī suǒ shǐ dào zhī suǒ shēng bù kě bù tōng yě
这是推演气候的开始,自然规律的所在,不可以不通。
dì yuē shàn
帝曰:善。
lùn yán tiān dì zhě wàn wù zhī shàng xià zuǒ yòu zhě yīn yáng zhī dào lù wèi zhī qí suǒ wèi yě
论言,天地者万物之上下,左右者阴阳之道路,未知其所谓也。
qí bó yuē suǒ wèi shàng xià zhě suì shàng xià jiàn yīn yáng zhī suǒ zài yě
岐伯曰:所谓上下者,岁上下见阴阳之所在也。
zuǒ yòu zhě zhū shàng jiàn jué yīn zuǒ shǎo yīn yòu tài yáng
左右者,诸上,见厥阴,左少阴,右太阳;
jiàn shǎo yīn zuǒ tài yīn yòu jué yīn
见少阴,左太阴,右厥阴;
jiàn tài yīn zuǒ shǎo yáng yòu shǎo yīn
见太阴,左少阳,右少阴;
jiàn shǎo yáng zuǒ yáng míng yòu tài yīn
见少阳,左阳明,右太阴;
jiàn yáng míng zuǒ tài yáng yòu shǎo yáng
见阳明,左太阳,右少阳;
jiàn tài yáng zuǒ jué yīn yòu yáng míng
见太阳,左厥阴,右阳明。
suǒ wèi miàn běi ér dìng qí wèi yán qí jiàn yě
所谓面北而定其位,言其见也。
dì yuē hé wèi xià
帝曰:何谓下?
qí bó yuē jué yīn zài shàng zé shǎo yáng zài xià zuǒ yáng míng yòu tài yīn
岐伯曰:厥阴在上,则少阳在下,左阳明,右太阴;
shǎo yīn zài shàng zé yáng míng zài xià zuǒ tài yáng yòu shǎo yáng
少阴在上,则阳明在下,左太阳,右少阳;
tài yīn zài shàng zé tài yáng zài xià zuǒ jué yīn yòu yáng míng
太阴在上,则太阳在下,左厥阴,右阳明;
shǎo yáng zài shàng zé jué yīn zài xià zuǒ shǎo yīn yòu tài yáng
少阳在上,则厥阴在下,左少阴,右太阳;
yáng míng zài shàng zé shǎo yīn zài xià zuǒ tài yīn yòu jué yīn
阳明在上,则少阴在下,左太阴,右厥阴;
tài yáng zài shàng zé tài yīn zài xià zuǒ shǎo yáng yòu shǎo yīn
太阳在上,则太阴在下,左少阳,右少阴。
suǒ wèi miàn nán ér mìng qí wèi yán qí jiàn yě
所谓面南而命其位,言其见也。
shàng xià xiāng gòu hán shǔ xiāng lín qì xiāng de zé hé bù xiāng de zé bìng
上下相遘,寒暑相临,气相得则和,不相得则病。
dì yuē qì xiāng de ér bìng zhě hé yě
帝曰:气相得而病者,何也?
qí bó yuē yǐ xià lín shàng bù dàng wèi yě
岐伯曰:以下临上,不当位也。
dì yuē dòng jìng hé rú
帝曰:动静何如?
qí bó yuē shàng zhě yòu xíng xià zhě zuǒ xíng zuǒ yòu zhōu tiān yú ér fù huì yě
岐伯曰:上者右行,下者左行,左右周天,余而复会也。
dì yuē yǔ wén guǐ yú qū yuē yīng de zhě jìng
帝曰:予闻鬼臾区曰:“应地者静。
jīn fú zi nǎi yán xià zhě zuǒ xíng bù zhī qí suǒ wèi yě
”今夫子乃言下者左行,不知其所谓也。
yuàn wén hé yǐ shēng zhī hu
愿闻何以生之乎?
qí bó yuē tiān dì dòng jìng wǔ xíng qiān fù suī guǐ yú qū qí shàng hou ér yǐ yóu bù néng biàn míng
岐伯曰:天地动静,五行迁复,虽鬼臾区其上候而已,犹不能遍明。
fu biàn huà zhī yòng tiān chuí xiàng de chéng xíng qī yào wěi xū wǔ xíng lì de
夫变化之用,天垂象,地成形,七曜纬虚,五行丽地。
de zhě suǒ yǐ zǎi shēng chéng zhī xíng lèi yě
地者,所以载生成之形类也。
xū zhě suǒ yǐ liè yìng tiān zhī jīng qì yě
虚者,所以列应天之精气也。
xíng jīng zhī dòng yóu gēn běn zhī yǔ zhī yè yě
形精之动,犹根本之与枝叶也。
yǎng guān qí xiàng suī yuǎn kě zhī yě
仰观其象,虽远可知也。
dì yuē de zhī wéi xià fǒu hu
帝曰:地之为下否乎?
qí bó yuē de wéi rén zhī xià tài xū zhī zhōng zhě yě
岐伯曰:地为人之下,太虚之中者也。
dì yuē píng hu
帝曰:凭乎?
qí bó yuē dà qì jǔ zhī yě
岐伯曰:大气举之也。
zào yǐ gàn zhī shǔ yǐ zhēng zhī fēng yǐ dòng zhī shī yǐ rùn zhī hán yǐ jiān zhī huǒ yǐ wēn zhī
燥以干之,暑以蒸之,风以动之,湿以润之,寒以坚之,火以温之。
gù fēng hán zài xià zào rè zài shàng shī qì zài zhōng huǒ yóu xíng qí jiān hán shǔ liù rù gù lìng xū ér huà shēng yě
故风寒在下,燥热在上,湿气在中,火游行其间,寒暑六入,故令虚而化生也。
gù zào shèng zé de gàn shǔ shèng zé dì rè fēng shèng zé dì dòng shī shèng zé de ní hán shèng zé dì liè huǒ shèng zé de gù yǐ
故燥胜则地干,暑胜则地热,风胜则地动,湿胜则地泥,寒胜则地裂,火胜则地固矣。
dì yuē tiān dì zhī qì hé yǐ hou zhī
帝曰:天地之气,何以候之?
qí bó yuē tiān dì zhī qì shèng fù zhī zuò bù xíng yú zhěn yě
岐伯曰:天地之气,胜复之作,不形于诊也。
mài fǎ yuē tiān dì zhī biàn wú yǐ mài zhěn
《脉法》曰:“天地之变,无以脉诊。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
dì yuē jiān qì hé rú
帝曰:间气何如?
qí bó yuē suí qì suǒ zài qī yú zuǒ yòu
岐伯曰:随气所在,期于左右。
dì yuē qī zhī nài hé
帝曰:期之奈何?
qí bó yuē cóng qí qì zé hé féng qí qì zé bìng
岐伯曰:从其气则和,逢其气则病。
bù dàng qí wèi zhě bìng dié yí qí wèi zhě bìng shī shǒu qí wèi zhě wēi chǐ cùn fǎn zhě sǐ yīn yáng jiāo zhě sǐ
不当其位者病,迭移其位者病,失守其位者危,尺寸反者死,阴阳交者死。
xiān lì qí nián yǐ zhī qí qì zuǒ yòu yīng jiàn rán hòu nǎi kě yǐ yán sǐ shēng zhī nì shùn
先立其年,以知其气,左右应见,然后乃可以言死生之逆顺。
dì yuē hán shǔ zào shī fēng huǒ zài rén hé zhī nài hé
帝曰:寒暑燥湿风火,在人合之奈何?
qí yú wàn wù hé yǐ shēng huà
其于万物何以生化?
qí bó yuē dōng fāng shēng fēng fēng shēng mù mù shēng suān suān shēng gān gān shēng jīn jīn shēng xīn
岐伯曰:东方生风,风生木,木生酸,酸生肝,肝生筋,筋生心。
qí zài tiān wèi xuán zài rén wéi dào zài dì wèi huà
其在天为玄,在人为道,在地为化。
huà shēng wǔ wèi dào shēng zhì xuán shēng shén huà shēng qì
化生五味,道生智,玄生神,化生气。
shén zài tiān wèi fēng zài dì wèi mù zài tǐ wèi jīn zài qì wèi róu zài zàng wèi gān
神在天为风,在地为木,在体为筋,在气为柔,在脏为肝。
qí xìng wèi xuān qí dé wèi hé qí yòng wèi dòng qí sè wèi cāng qí huà wèi róng qí chóng máo qí zhèng wèi sàn qí lìng xuān fā qí biàn cuī lā qí shěng wèi yǔn qí wèi wèi suān qí zhì wèi nù
其性为暄,其德为和,其用为动,其色为苍,其化为荣,其虫毛,其政为散,其令宣发,其变摧拉,其眚为陨,其味为酸,其志为怒。
nù shāng gān bēi shèng nù
怒伤肝,悲胜怒;
fēng shāng gān zào shèng fēng
风伤肝,燥胜风;
suān shāng jīn xīn shèng suān
酸伤筋,辛胜酸。
nán fāng shēng rè rè shēng huǒ huǒ shēng kǔ kǔ shēng xīn xīn shēng xuè xuè shēng pí
南方生热,热生火,火生苦,苦生心,心生血,血生脾。
qí zài tiān wèi rè zài dì wèi huǒ zài tǐ wèi mài zài qì wèi xi zài zàng wèi xīn
其在天为热,在地为火,在体为脉,在气为息,在脏为心。
qí xìng wèi shǔ qí dé wèi xiǎn qí yòng wèi zào qí sè wèi chì qí huà wèi mào qí chóng yǔ qí zhèng wèi míng qí lìng yù zhēng qí biàn yán shuò qí shěng fán ruò qí wèi wèi kǔ qí zhì wèi xǐ
其性为暑,其德为显,其用为躁,其色为赤,其化为茂,其虫羽,其政为明,其令郁蒸,其变炎烁,其眚燔焫,其味为苦,其志为喜。
xǐ shāng xīn kǒng shèng xǐ
喜伤心,恐胜喜;
rè shāng qì hán shèng rè
热伤气,寒胜热;
kǔ shāng qì xián shèng kǔ
苦伤气,咸胜苦。
zhōng yāng shēng shī shī shēng tǔ tǔ shēng gān gān shēng pí pí shēng ròu ròu shēng fèi
中央生湿,湿生土,土生甘,甘生脾,脾生肉,肉生肺。
qí zài tiān wèi shī zài dì wèi tǔ zài tǐ wèi ròu zài qì wèi chōng zài zàng wèi pí
其在天为湿,在地为土,在体为肉,在气为充,在脏为脾。
qí xìng jìng jiān qí dé wèi rú qí yòng wèi huà qí sè wèi huáng qí huà wèi yíng qí chóng luǒ qí zhèng wèi mì qí lìng yún yǔ qí biàn dòng zhù qí shěng yín kuì qí wèi wèi gān qí zhì wèi sī
其性静兼,其德为濡,其用为化,其色为黄,其化为盈,其虫倮,其政为谧,其令云雨,其变动注,其眚淫溃,其味为甘,其志为思。
sī shāng pí nù shèng sī
思伤脾,怒胜思;
shī shāng ròu fēng shèng shī
湿伤肉,风胜湿;
gān shāng pí suān shèng gān
甘伤脾,酸胜甘。
xī fāng shēng zào zào shēng jīn jīn shēng xīn xīn shēng fèi fèi shēng pí máo pí máo shēng shèn
西方生燥,燥生金,金生辛,辛生肺,肺生皮毛,皮毛生肾。
qí zài tiān wèi zào zài dì wèi jīn zài tǐ wèi pí máo zài qì wèi chéng zài zàng wèi fèi
其在天为燥,在地为金,在体为皮毛,在气为成,在脏为肺。
qí xìng wèi liáng qí dé wèi qīng qí yòng wèi gù qí sè wèi bái qí huà wèi liǎn qí chóng jiè qí zhèng wèi jìn qí lìng wù lù qí biàn sù shā qí shěng cāng luò qí wèi wèi xīn qí zhì wèi yōu
其性为凉,其德为清,其用为固,其色为白,其化为敛,其虫介,其政为劲,其令雾露,其变肃杀,其眚苍落,其味为辛,其志为忧。
yōu shāng fèi xǐ shèng yōu
忧伤肺,喜胜忧;
rè shāng pí máo hán shèng rè
热伤皮毛,寒胜热;
xīn shāng pí máo kǔ shèng xīn
辛伤皮毛,苦胜辛。
běi fāng shēng hán hán shēng shuǐ shuǐ shēng xián xián shēng shèn shèn shēng gǔ suǐ suǐ shēng gān
北方生寒,寒生水,水生咸,咸生肾,肾生骨髓,髓生肝。
qí zài tiān wèi hán zài dì wèi shuǐ zài tǐ wèi gǔ zài qì wèi jiān zài zàng wèi shèn
其在天为寒,在地为水,在体为骨,在气为坚,在脏为肾。
qí xìng wèi lǐn qí dé wèi hán qí yòng wèi zàng qí sè wèi hēi qí huà wèi sù qí chóng lín qí zhèng wèi jìng qí lìng xiàn xuě qí biàn níng liè qí shěng bīng báo qí wèi wèi xián qí zhì wèi kǒng
其性为凛,其德为寒,其用为脏,其色为黑,其化为肃,其虫鳞,其政为静,其令霰雪,其变凝冽,其眚冰雹,其味为咸,其志为恐。
kǒng shāng shèn sī shèng kǒng
恐伤肾,思胜恐;
hán shāng xuè zào shèng hán
寒伤血,燥胜寒;
xián shāng xuè gān shèng xián
咸伤血,甘胜咸。
wǔ qì gēng lì gè yǒu suǒ xiān fēi qí wèi zé yá dāng qí wèi zé zhèng
五气更立,各有所先,非其位则邪,当其位则正。
dì yuē bìng shēng zhī biàn hé rú
帝曰:病生之变何如?
qí bó yuē qì xiāng de zé wēi bù xiāng de zé shèn
岐伯曰:气相得则微,不相得则甚。
dì yuē zhǔ suì hé rú
帝曰:主岁何如?
qí bó yuē qì yǒu yú zé zhì jǐ suǒ shèng ér wǔ suǒ bù shèng qí bù jí zé jǐ suǒ bù shèng wǔ ér chéng zhī jǐ suǒ shèng qīng ér wǔ zhī
岐伯曰:气有余则制己所胜而侮所不胜,其不及则己所不胜侮而乘之,己所胜轻而侮之。
wǔ fǎn shòu yá wǔ ér shòu yá guǎ yú wèi yě
侮反受邪,侮而受邪,寡于畏也。
dì yuē shàn
帝曰:善。