huáng dì wèn yuē wū hū yuǎn zāi tiān zhī dào yě
黄帝问曰：呜呼远哉，天之道也！
rú yíng fú yún ruò shì shēn yuān shì shēn yuān shàng kě cè yíng fú yún mò zhī qí jí
如迎浮云，若视深渊，视深渊尚可测，迎浮云莫知其极。
fū zǐ shù yán jǐn fèng tiān dào yǔ wén ér cáng zhī xīn sī yì zhī bù zhī qí suǒ wèi yě
夫子数言谨奉天道，予闻而藏之，心私异之，不知其所谓也。
yuàn fū zǐ yì zhì jìn yán qí shì lìng zhōng bù miè jiǔ ér bù jué tiān zhī dào kě de wén hu
愿夫子溢志尽言其事，令终不灭，久而不绝，天之道可得闻乎？
qí bó qǐ shǒu zài bài duì yuē míng hū zāi wèn tiān zhī dào yě
岐伯稽首再拜，对曰：明乎哉问天之道也！
cǐ yīn tiān zhī xù shèng shuāi zhī shí yě
此因天之序，盛衰之时也。
dì yuē yuàn wén tiān dào liù liù zhī jié shèng shuāi hé yě
帝曰：愿闻天道六六之节盛衰何也？
qí bó yuē shàng xià yǒu wèi zuǒ yòu yǒu jì
岐伯曰：上下有位，左右有纪。
gù shǎo yáng zhī yòu yáng míng zhì zhī
故少阳之右，阳明治之；
yáng míng zhī yòu tài yáng zhì zhī
阳明之右，太阳治之；
tài yáng zhī yòu jué yīn zhì zhī
太阳之右，厥阴治之；
jué yīn zhī yòu shǎo yīn zhì zhī
厥阴之右，少阴治之；
shǎo yīn zhī yòu tài yīn zhì zhī
少阴之右，太阴治之；
tài yīn zhī yòu shǎo yáng zhì zhī
太阴之右，少阳治之。
cǐ suǒ wèi qì zhī biāo gài nán miàn ér dài zhī yě
此所谓气之标，盖南面而待之也。
gù yuē yīn tiān zhī xù shèng shuāi zhī shí yí guāng dìng wèi zhèng lì ér dài zhī
故曰：“因天之序，盛衰之时，移光定位，正立而待之。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
shǎo yáng zhī shàng huǒ qì zhì zhī zhōng jiàn jué yīn
少阳之上，火气治之，中见厥阴；
yáng míng zhī shàng zào qì zhì zhī zhōng jiàn tài yīn
阳明之上，燥气治之，中见太阴；
tài yáng zhī shàng hán qì zhì zhī zhōng jiàn shǎo yīn
太阳之上，寒气治之，中见少阴；
jué yīn zhī shàng fēng qì zhì zhī zhōng jiàn shǎo yáng
厥阴之上，风气治之，中见少阳；
shǎo yīn zhī shàng rè qì zhì zhī zhōng jiàn tài yáng
少阴之上，热气治之，中见太阳；
tài yīn zhī shàng shī qì zhì zhī zhōng jiàn yáng míng
太阴之上，湿气治之，中见阳明。
suǒ wèi běn yě
所谓本也。
běn zhī xià zhōng zhī jiàn yě
本之下，中之见也。
jiàn zhī xià qì zhī biāo yě
见之下，气之标也。
běn biāo bù tóng qì yìng yì xiàng
本标不同，气应异象。
dì yuē qí yǒu zhì ér zhì yǒu zhì ér bù zhì yǒu zhì ér tài guò hé yě
帝曰：其有至而至，有至而不至，有至而太过，何也？
qí bó yuē zhì ér zhì zhě hé
岐伯曰：至而至者，和；
zhì ér bù zhì lái qì bù jí yě
至而不至，来气不及也；
wèi zhì ér zhì lái qì yǒu yú yě
未至而至，来气有余也。
dì yuē zhì ér bù zhì wèi zhì ér zhì hé rú
帝曰：至而不至，未至而至，何如？
qí bó yuē yīng zé shùn fǒu zé nì nì zé biàn shēng biàn shēng zé bìng
岐伯曰：应则顺，否则逆，逆则变生，变生则病。
dì yuē shàn
帝曰：善。
qǐng yán qí yīng
请言其应。
qí bó yuē wù shēng qí yīng yě
岐伯曰：物，生其应也。
qì mài qí yīng yě
气，脉其应也。
dì yuē shàn
帝曰：善。
yuàn wén dì lǐ zhī yīng liù jié qì wèi hé rú
愿闻地理之应六节气位何如？
qí bó yuē xiǎn míng zhī yòu jūn huǒ zhī wèi yě
岐伯曰：显明之右，君火之位也。
jūn huǒ zhī yòu tuì xíng yī bù xiāng huǒ zhì zhī
君火之右，退行一步，相火治之；
fù xíng yī bù tǔ qì zhì zhī
复行一步，土气治之；
fù xíng yī bù jīn qì zhì zhī
复行一步，金气治之；
fù xíng yī bù shuǐ qì zhì zhī
复行一步，水气治之；
fù xíng yī bù mù qì zhì zhī
复行一步，木气治之；
fù xíng yī bù jūn huǒ zhì zhī
复行一步，君火治之。
xiāng huǒ zhī xià shuǐ qì chéng zhī
相火之下，水气承之；
shuǐ wèi zhī xià tǔ qì chéng zhī
水位之下，土气承之；
tǔ wèi zhī xià fēng qì chéng zhī
土位之下，风气承之；
fēng wèi zhī xià jīn qì chéng zhī
风位之下，金气承之；
jīn wèi zhī xià huǒ qì chéng zhī
金位之下，火气承之；
jūn huǒ zhī xià yīn jīng chéng zhī
君火之下，阴精承之。
dì yuē hé yě
帝曰：何也？
qí bó yuē gāng zé hài chéng nǎi zhì zhì zé shēng huà wài liè shèng shuāi
岐伯曰：亢则害，承乃制，制则生化，外列盛衰；
hài zé bài luàn shēng huà dà bìng
害则败乱，生化大病。
dì yuē shèng shuāi hé rú
帝曰：盛衰何如？
qí bó yuē fēi qí wèi zé yá dāng qí wèi zé zhèng
岐伯曰：非其位则邪，当其位则正。
yá zé biàn shén zhèng zé wēi
邪则变甚，正则微。
dì yuē hé wèi dāng wèi
帝曰：何谓当位？
qí bó yuē mù yùn lín mǎo huǒ yùn lín wǔ tǔ yùn lín sì jì jīn yùn lín yǒu shuǐ yùn lín zi
岐伯曰：木运临卯，火运临午，土运临四季，金运临酉，水运临子。
suǒ wèi suì huì qì zhī píng yě
所谓：“岁会”，气之平也。
dì yuē fēi qí wèi hé rú
帝曰：非其位何如？
qí bó yuē suì bù yǔ huì yě
岐伯曰：岁不与会也。
dì yuē tǔ yùn zhī suì shàng jiàn tài yīn
帝曰：土运之岁，上见太阴；
huǒ yùn zhī suì shàng jiàn shǎo yáng shǎo yīn
火运之岁，上见少阳、少阴；
jīn yùn zhī suì shàng jiàn yáng míng
金运之岁，上见阳明；
mù yùn zhī suì shàng jiàn jué yīn
木运之岁，上见厥阴；
shuǐ yùn zhī suì shàng jiàn tài yáng
水运之岁，上见太阳。
nài hé
奈何？
qí bó yuē tiān yǔ zhī huì yě
岐伯曰：天与之会也。
gù tiān yuán cè yuē tiān fú
故《天元册》曰：“天符”。
dì yuē tiān fú suì huì hé rú
帝曰：天符、岁会何如？
qí bó yuē tài yī tiān fú zhī huì yě
岐伯曰：“太一天符”之会也。
dì yuē qí guì jiàn hé rú
帝曰：其贵贱何如？
qí bó yuē tiān fú wèi zhí fǎ suì huì wéi xíng lìng tài yī tiān fú wèi guì rén
岐伯曰：天符为执法，岁会为行令，太一天符为贵人。
dì yuē yá zhī zhōng yě nài hé
帝曰：邪之中也奈何？
qí bó yuē zhōng zhí fǎ zhě qí bìng sù ér wēi
岐伯曰：中执法者，其病速而危；
zhōng xíng lìng zhě qí bìng xú ér chí
中行令者，其病徐而持；
zhōng guì rén zhě qí bìng bào ér sǐ
中贵人者，其病暴而死。
dì yuē wèi zhī yì yě hé rú
帝曰：位之易也何如？
qí bó yuē jūn wèi chén zé shùn chén wèi jūn zé nì
岐伯曰：君位臣则顺，臣位君则逆。
nì zé qí bìng jìn qí hài sù
逆则其病近，其害速；
shùn zé qí bìng yuǎn qí hài wēi
顺则其病远，其害微。
suǒ wèi èr huǒ yě
所谓二火也。
dì yuē shàn
帝曰：善。
yuàn wén qí bù hé rú
愿闻其步何如？
qí bó yuē suǒ wèi bù zhě liù shí dù ér yǒu jī gù èr shí sì bù jī yíng bǎi kè ér chéng rì yě
岐伯曰：所谓步者，六十度而有奇，故二十四步，积盈百刻而成日也。
dì yuē liù qì yīng wǔ xíng zhī biàn hé rú
帝曰：六气应五行之变何如？
qí bó yuē wèi yǒu zhōng shǐ qì yǒu chū zhōng shàng xià bù tóng qiú zhī yì yì yě
岐伯曰：位有终始，气有初中上下不同，求之亦异也。
dì yuē qiú zhī nài hé
帝曰：求之奈何？
qí bó yuē tiān qì shǐ yú jiǎ dì qì shǐ yú zi zi jiǎ xiāng hé mìng yuē suì lì jǐn hou qí shí qì kě yǔ qī
岐伯曰：天气始于甲，地气始于子，子甲相合，命曰岁立，谨候其时，气可与期。
dì yuē yuàn wén qí suì liù qì shǐ zhōng zǎo yàn hé rú
帝曰：愿闻其岁，六气始终，早晏何如？
qí bó yuē míng hū zāi wèn yě
岐伯曰：明乎哉问也！
jiǎ zǐ zhī suì chū zhī qì tiān shù shǐ yú shuǐ xià yī kè zhōng yú bā shí qī kè bàn
甲子之岁，初之气，天数始于水下一刻，终于八十七刻半；
èr zhī qì shǐ yú bā shí qī kè liù fēn zhōng yú qī shí wǔ kè
二之气，始于八十七刻六分，终于七十五刻；
sān zhī qì shǐ yú qī shí liù kè zhōng yú liù shí èr kè bàn
三之气，始于七十六刻，终于六十二刻半；
sì zhī qì shǐ yú liù shí èr kè liù fēn zhōng yú wǔ shí kè
四之气，始于六十二刻六分，终于五十刻；
wǔ zhī qì shǐ yú wǔ shí yī kè zhōng yú sān shí qī kè bàn
五之气，始于五十一刻，终于三十七刻半；
liù zhī qì shǐ yú sān shí qī kè liù fēn zhōng yú èr shí wǔ kè
六之气，始于三十七刻六分，终于二十五刻。
suǒ wèi chū liù tiān zhī shù yě
所谓初六，天之数也。
yǐ chǒu suì chū zhī qì tiān shù shǐ yú èr shí liù kè zhōng yú yī shí èr kè bàn
乙丑岁，初之气，天数始于二十六刻，终于一十二刻半；
èr zhī qì shǐ yú yī shí èr kè liù fēn zhōng yú shuǐ xià bǎi kè
二之气，始于一十二刻六分，终于水下百刻；
sān zhī qì shǐ yú yī kè zhōng yú bā shí qī kè bàn
三之气，始于一刻，终于八十七刻半；
sì zhī qì shǐ yú bā shí qī kè liù fēn zhōng yú qī shí wǔ kè
四之气，始于八十七刻六分，终于七十五刻；
wǔ zhī qì shǐ yú qī shí liù kè zhōng yú liù shí èr kè bàn
五之气，始于七十六刻，终于六十二刻半；
liù zhī qì shǐ yú liù shí èr kè liù fēn zhōng yú wǔ shí kè
六之气，始于六十二刻六分，终于五十刻。
suǒ wèi liù èr tiān zhī shù yě
所谓六二，天之数也。
bǐng yín suì chū zhī qì tiān shù shǐ yú wǔ shí yī kè zhōng yú sān shí qī kè bàn
丙寅岁，初之气，天数始于五十一刻，终于三十七刻半；
èr zhī qì shǐ yú sān shí qī kè liù fēn zhōng yú èr shí wǔ kè
二之气，始于三十七刻六分，终于二十五刻；
sān zhī qì shǐ yú èr shí liù kè zhōng yú yī shí èr kè bàn
三之气，始于二十六刻，终于一十二刻半；
sì zhī qì shǐ yú yī shí èr kè liù fēn zhōng yú shuǐ xià bǎi kè
四之气，始于一十二刻六分，终于水下百刻；
wǔ zhī qì shǐ yú yī kè zhōng yú bā shí qī kè bàn
五之气，始于一刻，终于八十七刻半；
liù zhī qì shǐ yú bā shí qī kè liù fēn zhōng yú qī shí wǔ kè
六之气，始于八十七刻六分，终于七十五刻。
suǒ wèi liù sān tiān zhī shù yě
所谓六三，天之数也。
dīng mǎo suì chū zhī qì tiān shù shǐ yú qī shí liù kè zhōng yú liù shí èr kè bàn
丁卯岁，初之气，天数始于七十六刻，终于六十二刻半；
èr zhī qì shǐ yú liù shí èr kè liù fēn zhōng yú wǔ shí kè
二之气，始于六十二刻六分，终于五十刻；
sān zhī qì shǐ yú wǔ shí yī kè zhōng yú sān shí qī kè bàn
三之气，始于五十一刻，终于三十七刻半；
sì zhī qì shǐ yú sān shí qī kè liù fēn zhōng yú èr shí wǔ kè
四之气，始于三十七刻六分，终于二十五刻；
wǔ zhī qì shǐ yú èr shí liù kè zhōng yú yī shí èr kè bàn
五之气，始于二十六刻，终于一十二刻半；
liù zhī qì shǐ yú yī shí èr kè liù fēn zhōng yú shuǐ xià bǎi kè
六之气，始于一十二刻六分，终于水下百刻。
suǒ wèi liù sì tiān zhī shù yě
所谓六四，天之数也。
cì wù chén suì chū zhī qì fù shǐ yú yī kè cháng rú shì wú yǐ zhōu ér fù shǐ
次戊辰岁，初之气，复始于一刻，常如是无已，周而复始。
dì yuē yuàn wén qí suì hòu hé rú
帝曰：愿闻其岁候何如？
qí bó yuē xī hū zāi wèn yě
岐伯曰：悉乎哉问也！
rì xíng yī zhōu tiān qì shǐ yú yī kè
日行一周，天气始于一刻；
rì xíng zài zhōu tiān qì shǐ yú èr shí liù kè
日行再周，天气始于二十六刻；
rì xíng sān zhōu tiān qì shǐ yú wǔ shí yī kè
日行三周，天气始于五十一刻；
rì xíng sì zhōu tiān qì shǐ yú qī shí liù kè
日行四周，天气始于七十六刻；
rì xíng wǔ zhōu tiān qì fù shǐ yú yī kè suǒ wèi yī jì yě
日行五周，天气复始于一刻，所谓一纪也。
shì gù yín wǔ xū suì qì huì tóng mǎo wèi hài suì qì huì tóng chén shēn zi suì qì huì tóng sì yǒu chǒu suì qì huì tóng zhōng ér fù shǐ
是故寅午戌岁气会同，卯未亥岁气会同，辰申子岁气会同，巳酉丑岁气会同，终而复始。
dì yuē yuàn wén qí yòng yě
帝曰：愿闻其用也。
qí bó yuē yán tiān zhě qiú zhī běn yán dì zhě qiú zhī wèi yán rén zhě qiú zhī qì jiāo
岐伯曰：言天者求之本，言地者求之位，言人者求之气交。
dì yuē hé wèi qì jiāo
帝曰：何谓气交？
qí bó yuē shàng xià zhī wèi qì jiāo zhī zhōng rén zhī jū yě
岐伯曰：上下之位，气交之中，人之居也。
gù yuē tiān shū zhī shàng tiān qì zhǔ zhī
故曰：“天枢之上，天气主之；
tiān shū zhī xià dì qì zhǔ zhī
天枢之下，地气主之；
qì jiāo zhī fēn rén qì cóng zhī wàn wù yóu zhī
气交之分，人气从之，万物由之。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
dì yuē hé wèi chū zhōng
帝曰：何谓初中？
qí bó yuē chū fán sān shí dù ér yǒu jī zhōng qì tóng fǎ
岐伯曰：初凡三十度而有奇，中气同法。
dì yuē chū zhōng hé yě
帝曰：初中何也？
qí bó yuē suǒ yǐ fēn tiān dì yě
岐伯曰：所以分天地也。
dì yuē yuàn zú wén zhī
帝曰：愿卒闻之！
qí bó yuē chū zhě dì qì yě zhōng zhě tiān qì yě
岐伯曰：初者地气也，中者天气也。
dì yuē qí shēng jiàng hé rú
帝曰：其升降何如？
qí bó yuē qì zhī shēng jiàng tiān dì zhī gèng yòng yě
岐伯曰：气之升降，天地之更用也。
dì yuē yuàn wén qí yòng hé rú
帝曰：愿闻其用何如？
qí bó yuē shēng yǐ ér jiàng jiàng zhě wèi tiān
岐伯曰：升已而降，降者谓天；
jiàng yǐ ér shēng shēng zhě wèi de
降已而升，升者谓地。
tiān qì xià jiàng qì liú yú de
天气下降，气流于地；
dì qì shàng shēng qì téng yú tiān
地气上升，气腾于天。
gù gāo xià xiāng zhào shēng jiàng xiāng yīn ér biàn zuò yǐ
故高下相召，升降相因，而变作矣。
dì yuē shàn
帝曰：善。
hán shī xiāng gòu zào rè xiāng lín fēng huǒ xiāng zhí qí yǒu jiàn hu
寒湿相遘，燥热相临，风火相值，其有间乎？
qí bó yuē qì yǒu shèng fù shèng fù zhī zuò yǒu dé yǒu huà yǒu yòng yǒu biàn biàn zé xié qì jū zhī
岐伯曰：气有胜复，胜复之作，有德有化，有用有变，变则邪气居之。
dì yuē hé wèi xié hū
帝曰：何谓邪乎？
qí bó yuē fu wù zhī shēng cóng yú huà wù zhī jí yóu hu biàn biàn huà zhī xiāng báo chéng bài zhī suǒ yóu yě
岐伯曰：夫物之生从于化，物之极由乎变，变化之相薄，成败之所由也。
gù qì yǒu wǎng fù yòng yǒu chí sù sì zhě zhī yǒu ér huà ér biàn fēng zhī lái yě
故气有往复，用有迟速，四者之有，而化而变，风之来也。
dì yuē chí sù wǎng fù fēng suǒ yóu shēng ér huà ér biàn gù yīn shèng shuāi zhī biàn ěr
帝曰：迟速往复，风所由生，而化而变，故因盛衰之变耳。
chéng bài yǐ fú yóu hu zhōng hé yě
成败倚伏游乎中，何也？
qí bó yuē chéng bài yǐ fú shēng hu dòng dòng ér bù yǐ zé biàn zuò yǐ
岐伯曰：成败倚伏生乎动，动而不已则变作矣。
dì yuē yǒu qī hu
帝曰：有期乎？
qí bó yuē bù shēng bù huà jìng zhī qī yě
岐伯曰：不生不化，静之期也。
dì yuē bù shēng huà hu
帝曰：不生化乎？
qí bó yuē chū rù fèi zé shén jī huà miè shēng jiàng xi zé qì lì gū wēi
岐伯曰：出入废则神机化灭，升降息则气立孤危。
gù fēi chū rù zé wú yǐ shēng zhǎng zhuàng lǎo yǐ fēi shēng jiàng zé wú yǐ shēng zhǎng huà shōu cáng
故，非出入则无以生长壮老已，非升降则无以生长化收藏。
shì yǐ shēng jiàng chū rù wú qì bù yǒu
是以升降出入，无器不有。
gù qì zhě shēng huà zhī yǔ qì sàn zé fēn zhī shēng huà xi yǐ
故器者，生化之宇，器散则分之，生化息矣。
gù wú bù chū rù wú bù shēng jiàng huà yǒu xiǎo dà qī yǒu jìn yuǎn sì zhě zhī yǒu ér guì cháng shǒu fǎn cháng zé zāi hài zhì yǐ
故无不出入，无不升降，化有小大，期有近远，四者之有，而贵常守，反常则灾害至矣。
gù yuē wú xíng wú huàn
故曰：“无形无患。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
dì yuē shàn
帝曰：善。
yǒu bù shēng bù huà hu
有不生不化乎？
qí bó yuē xī hū zāi wèn yě
岐伯曰：悉乎哉问也！
yǔ dào hé tóng wéi zhēn rén yě
与道合同，惟真人也。
dì yuē shàn
帝曰：善。