黄帝内经 · 佚名 · Chapter 70 of 162

素问·五常政大论

PinyinModern Translation
Size

huáng dì wèn yuē tài xū liáo kuò wǔ yùn huí báo shuāi shèng bù tóng sǔn yì xiāng cóng yuàn wén píng qì hé rú ér míng

黄帝问曰:太虚寥廓,五运回薄,衰盛不同,损益相从,愿闻平气何如而名?

hé rú ér jì yě

何如而纪也?

qí bó duì yuē zhāo hū zāi wèn yě

岐伯对曰:昭乎哉问也!

mù yuē fū hé huǒ yuē shēng míng tǔ yuē bèi huà jīn yuē shěn píng shuǐ yuē jìng shùn

木曰敷和,火曰升明,土曰备化,金曰审平,水曰静顺。

dì yuē qí bù jí nài hé

帝曰:其不及奈何?

qí bó yuē mù yuē wěi hé huǒ yuē fú míng tǔ yuē bēi jiān jīn yuē cóng gé shuǐ yuē hé liú

岐伯曰:木曰委和,火曰伏明,土曰卑监,金曰从革,水曰涸流。

dì yuē tài guò hé wèi

帝曰:太过何谓?

qí bó yuē mù yuē fā shēng huǒ yuē hè xī tǔ yuē dūn fù jīn yuē jiān chéng shuǐ yuē liú yǎn

岐伯曰:木曰发生,火曰赫曦,土曰敦阜,金曰坚成,水曰流衍。

dì yuē sān qì zhī jì yuàn wén qí hou

帝曰:三气之纪,愿闻其候。

qí bó yuē xī hū zāi wèn yě

岐伯曰:悉乎哉问也!

fū hé zhī jì mù dé zhōu xíng yáng shū yīn bù wǔ huà xuān píng

敷和之纪,木德周行,阳舒阴布,五化宣平。

qí qì duān

其气端,

qí xìng suí

其性随,

qí yòng qū zhí

其用曲直,

qí huà shēng róng

其化生荣,

qí lèi cǎo mù

其类草木,

qí zhèng fā sàn

其政发散,

qí hou wēn hé

其候温和,

qí lìng fēng

其令风,

qí zàng gān

其脏肝,

gān qí wèi qīng

肝其畏清,

qí zhǔ mù

其主目,

qí gǔ má

其谷麻,

qí guǒ li

其果李,

qí shí hé

其实核,

qí yīng chūn

其应春,

qí chóng máo

其虫毛,

qí chù quǎn

其畜犬,

qí sè cāng

其色苍,

qí yǎng jīn

其养筋,

qí bìng lǐ jí zhī mǎn

其病里急支满,

qí wèi suān

其味酸,

qí yīn jiǎo

其音角,

qí wù zhōng jiān

其物中坚,

qí shù bā

其数八。

shēng míng zhī jì zhèng yáng ér zhì dé shī zhōu pǔ wǔ huà jūn héng

升明之纪,正阳而治,德施周普,五化均衡。

qí qì gāo

其气高,

qí xìng sù

其性速,

qí yòng fán zhuó

其用燔灼,

qí huà fán mào

其化蕃茂,

qí lèi huǒ

其类火,

qí zhèng míng yào

其政明曜,

qí hou yán shǔ

其候炎暑,

qí lìng rè

其令热,

qí zàng xīn

其脏心,

xīn qí wèi hán

心其畏寒,

qí zhǔ shé

其主舌,

qí gǔ mài

其谷麦,

qí guǒ xìng

其果杏,

qí shí luò

其实络,

qí yīng xià

其应夏,

qí chóng yǔ

其虫羽,

qí chù mǎ

其畜马,

qí sè chì

其色赤,

qí yǎng xuè

其养血,

qí bìng shùn zhì

其病𥆧瘈,

qí wèi kǔ

其味苦,

qí yīn zhēng

其音征,

qí wù mài

其物脉,

qí shù qī

其数七。

bèi huà zhī jì qì xié tiān xiū dé liú sì zhèng wǔ huà qí xiū

备化之纪,气协天休,德流四政,五化齐修。

qí qì píng

其气平,

qí xìng shùn

其性顺,

qí yòng gāo xià

其用高下,

qí huà fēng mǎn

其化丰满,

qí lèi tǔ

其类土,

qí zhèng ān jìng

其政安静,

qí hou rù zhēng

其候溽蒸,

qí lìng shī

其令湿,

qí zàng pí

其脏脾,

pí qí wèi fēng

脾其畏风,

qí zhǔ kǒu

其主口,

qí gǔ jì

其谷稷,

qí guǒ zǎo

其果枣,

qí shí ròu

其实肉,

qí yīng cháng xià

其应长夏,

qí chóng luǒ

代表性的动物是倮虫(无毛鳞甲壳的动物),

qí chù niú

其畜牛,

qí sè huáng

其色黄,

qí yǎng ròu

其养肉,

qí bìng fǒu

其病否,

qí wèi gān

它的味道是甜的,

qí yīn gōng

它的音调是宫音,

qí wù fū

其物肤,

qí shù wǔ

其数五。

shěn píng zhī jì shōu ér bù zhēng shā ér wú fàn wǔ huà xuān míng

审平之纪,收而不争,杀而无犯,五化宣明。

qí qì jié

其气洁,

qí xìng gāng

其性刚,

qí yòng sàn luò

其用散落,

qí huà jiān liǎn

其化坚敛,

qí lèi jīn

其类金,

qí zhèng jìn sù

其政劲肃,

qí hou qīng qiē

其候清切,

qí lìng zào

其令燥,

qí zàng fèi

其脏肺,

fèi qí wèi rè

肺其畏热,

qí zhǔ bí

其主鼻,

qí gǔ dào

其谷稻,

qí guǒ táo

其果桃,

qí shí ké

其实壳,

qí yīng qiū

其应秋,

qí chóng jiè

其虫介,

qí chù jī

其畜鸡,

qí sè bái

其色白,

qí yǎng pí máo

其养皮毛,

qí bìng hāi

其病咳,

qí wèi xīn

其味辛,

qí yīn shāng

其音商,

qí wù wài jiān

其物外坚,

qí shǔ jiǔ

其数九。

jìng shùn zhī jì cáng ér wù hài zhì ér shàn xià wǔ huà xián zhěng

静顺之纪,藏而勿害,治而善下,五化咸整。

qí qì míng

其气明,

qí xìng xià

其性下,

qí yòng wò yǎn

其用沃衍,

qí huà níng jiān

其化凝坚,

qí lèi shuǐ

其类水,

qí zhèng liú yǎn

其政流演,

qí hou níng sù

其候凝肃,

qí lìng hán

其令寒,

qí zàng shèn

其脏肾,

shèn qí wèi shī

肾其畏湿,

qí zhǔ èr yīn

其主二阴,

qí gǔ dòu

其谷豆,

qí guǒ lì

其果栗,

qí shí rú

其实濡,

qí yīng dōng

其应冬,

qí chóng lín

其虫鳞,

qí chù zhì

其畜彘,

qí sè hēi

其色黑,

qí yǎng gǔ suǐ

其养骨髓,

qí bìng jué

其病厥,

qí wèi xián

其味咸,

qí yīn yǔ

其音羽,

qí wù rú

其物濡,

qí shù liù

其数六。

gù shēng ér wù shā zhǎng ér wù fá huà ér wù zhì shōu ér wù hài cáng ér wù yì shì wèi píng qì

故生而勿杀,长而勿罚,化而勿制,收而勿害,藏而勿抑,是谓平气。

wěi hé zhī jì shì wèi shèng shēng shēng qì bù zhèng huà qì nǎi yáng zhǎng qì bù píng shōu lìng nǎi zǎo liáng yǔ shí jiàng fēng yún bìng xìng cǎo mù wǎn róng cāng gàn diāo luò wù xiù ér shí fū ròu nèi chōng

委和之纪,是谓胜生,生气不政,化气乃扬,长气不平,收令乃早,凉雨时降,风云并兴,草木晚荣,苍干凋落,物秀而实,肤肉内充。

qí qì liǎn

其气敛,

qí yòng jù

其用聚,

qí dòng ruǎn lì jū huǎn

其动软戾拘缓,

qí fā jīng hài

其发惊骇,

qí zàng gān

其脏肝,

qí guǒ zǎo li

其果枣李,

qí shí hé ké

其实核壳,

qí gǔ jì dào

其谷稷稻,

qí wèi suān xīn

其味酸辛,

qí sè bái cāng

其色白苍,

qí chù quǎn jī

其畜犬鸡,

qí chóng máo jiè

其虫毛介,

qí zhǔ wù lù qī cāng

其主雾露凄沧,

qí shēng jiǎo shāng

其声角商,

qí bìng yáo dòng zhù kǒng

其病摇动注恐,

cóng jīn huà yě

从金化也。

shǎo jiǎo yǔ pàn shāng tóng shàng jiǎo yǔ zhèng jiǎo tóng shàng shāng yǔ zhèng shāng tóng

少角与判商同,上角与正角同,上商与正商同。

qí bìng zhī fèi yōng zhǒng chuāng yáng qí gān chóng yá shāng gān yě

其病肢废、痈肿、疮疡,其甘虫,邪伤肝也。

shàng gōng yǔ zhèng gōng tóng

上宫与正宫同。

xiāo sè sù shā zé yán hè fèi téng shěng yú sān suǒ wèi fù yě qí zhǔ fēi dù qū zhì nǎi wèi léi tíng

萧瑟肃杀,则炎赫沸腾,眚于三,所谓复也,其主飞、蠹、蛆、雉,乃为雷霆。

fú míng zhī jì shì wèi shèng zhǎng zhǎng qì bù xuān cáng qì fǎn bù shōu qì zì zhèng huà lìng nǎi héng hán qīng shù jǔ shǔ lìng nǎi báo chéng huà wù shēng shēng ér bù zhǎng chéng shí ér zhì yù huà yǐ lǎo yáng qì qū fú zhé chóng zǎo cáng

伏明之纪,是谓胜长,长气不宣,藏气反布,收气自政,化令乃衡,寒清数举,暑令乃薄,承化物生,生而不长,成实而稚,遇化已老,阳气屈伏,蛰虫早藏。

qí qì yù

其气郁,

qí yòng bào

其用暴,

qí dòng zhāng fú biàn yì

其动彰伏变易,

qí fā tòng

其发痛,

qí zàng xīn

其脏心,

qí guǒ lì táo

其果栗桃,

qí shí luò rú

其实络濡,

qí gǔ dòu dào

其谷豆稻,

qí wèi kǔ xián

其味苦咸,

qí sè xuán dān

其色玄丹,

qí chù mǎ zhì

其畜马彘,

qí chóng yǔ lín

其虫羽鳞,

qí zhǔ bīng xuě shuāng hán

其主冰雪霜寒,

qí shēng zhēng yǔ

其声征羽,

qí bìng hūn huò bēi wàng

其病昏惑悲忘,

cóng shuǐ huà yě

从水化也。

shǎo zhēng yǔ shǎo yǔ tóng shàng shāng yǔ zhèng shāng tóng

少征与少羽同,上商与正商同。

yá shāng xīn yě

邪伤心也。

níng cǎn lì liè zé bào yǔ lín yín shěng yú jiǔ qí zhǔ zhòu zhù léi tíng zhèn jīng chén yīn yín yǔ

凝惨凓冽,则暴雨霖霪,眚于九,其主骤注,雷霆震惊,沉霒淫雨。

bēi jiān zhī jì shì wèi jiǎn huà huà qì bù lìng shēng zhèng dú zhāng zhǎng qì zhěng yǔ nǎi yǎn shōu qì píng fēng hán bìng xìng cǎo mù róng měi xiù ér bù shí chéng ér bǐ yě

卑监之纪,是谓减化,化气不令,生政独彰,长气整,雨乃衍,收气平,风寒并兴,草木荣美,秀而不实,成而粃也。

qí qì sàn

其气散,

qí yòng jìng dìng

其用静定,

qí dòng yáng yǒng

其动疡涌,

fēn kuì yōng zhǒng

分溃痈肿,

qí fā rú zhì

其发濡滞,

qí zàng pí

其脏脾,

qí guǒ li lì

其果李栗,

qí shí rú hé

其实濡核,

qí gǔ dòu má

其谷豆麻,

qí wèi suān gān

其味酸甘,

qí sè cāng huáng

其色苍黄,

qí chù niú quǎn

其畜牛犬,

qí chóng luǒ máo

其虫倮毛,

qí zhǔ piāo nù zhèn fā

其主飘怒振发,

qí shēng gōng jiǎo

其声宫角,

qí bìng liú mǎn pǐ sāi

其病留满否塞,

cóng mù huà yě

从木化也。

shǎo gōng yǔ shǎo jiǎo tóng shàng gōng yǔ zhèng gōng tóng shàng jiǎo yǔ zhèng jiǎo tóng

少宫与少角同,上宫与正宫同,上角与正角同。

qí bìng sūn xiè yá shāng pí yě

其病飧泄,邪伤脾也。

zhèn lā piāo yáng zé cāng gàn sàn luò qí shěng sì wéi qí zhǔ bài shé hǔ láng qīng qì nǎi yòng shēng zhèng nǎi rǔ

振拉飘扬,则苍干散落,其眚四维,其主败折虎狼,清气乃用,生政乃辱。

cóng gé zhī jì shì wèi zhé shōu shōu qì nǎi hòu shēng qì nǎi yáng zhǎng huà hé dé huǒ zhèng nǎi xuān shù lèi yǐ fán

从革之纪,是谓折收,收气乃后,生气乃扬,长化合德,火政乃宣,庶类以蕃。

qí qì yáng

其气扬,

qí yòng zào qiē

其用躁切,

qí dòng kēng jìn mào jué

其动铿禁瞀厥,

qí fā kài chuǎn

其发欬喘,

qí zàng fèi

其脏肺,

qí guǒ li xìng

其果李杏,

qí shí ké luò

其实壳络,

qí gǔ má mài

其谷麻麦,

qí wèi kǔ xīn

其味苦辛,

qí sè bái dān

其色白丹,

qí chù jī yáng

其畜鸡羊,

qí chóng jiè yǔ

其虫介羽,

qí zhǔ míng yào yán shuò

其主明曜炎烁,

qí shēng shāng zhēng

其声商征,

qí bìng tì hāi qiú nǜ

其病嚏咳鼽衂,

cóng huǒ huà yě

从火化也。

shǎo shāng yǔ shǎo zhēng tóng shàng shāng yǔ zhèng shāng tóng shàng jiǎo yǔ zhèng jiǎo tóng

少商与少征同,上商与正商同,上角与正角同。

yá shāng fèi yě

邪伤肺也。

yán guāng hè liè zé bīng xuě shuāng báo shěng yú qī qí zhǔ lín fú zhì shǔ cáng qì zǎo zhì nǎi shēng dà hán

炎光赫烈,则冰雪霜雹,眚于七,其主鳞伏彘鼠,藏气早至,乃生大寒。

hé liú zhī jì shì wèi fǎn yáng cáng lìng bù jǔ huà qì nǎi chāng zhǎng qì xuān bù zhé chóng bù cáng tǔ rùn shuǐ quán jiǎn cǎo mù tiáo mào róng xiù mǎn shèng

涸流之纪,是谓反阳,藏令不举,化气乃昌,长气宣布,蛰虫不藏,土润水泉减,草木条茂,荣秀满盛。

qí qì zhì

其气滞,

qí yòng shèn xiè

其用渗泄,

qí dòng jiān zhǐ

其动坚止,

qí fā zào gǎo

其发燥槁,

qí zàng shèn

其脏肾,

qí guǒ zǎo xìng

其果枣杏,

qí shí rú ròu

其实濡肉,

qí gǔ shǔ jì

其谷黍稷,

qí wèi gān xián

其味甘咸,

qí sè jīn xuán

其色黅玄,

qí chù zhì niú

其畜彘牛,

qí chóng lín luǒ

其虫鳞倮,

qí zhǔ āi yù hūn yì

其主埃郁昏翳,

qí shēng yǔ gōng

其声羽宫,

qí bìng wěi jué jiān xià

其病痿厥坚下,

cóng tǔ huà yě

从土化也。

shǎo yǔ yǔ shǎo gōng tóng shàng guān yǔ zhèng gōng tóng

少羽与少宫同,上官与正宫同。

qí bìng lóng bì yá shāng shèn yě

其病癃闭,邪伤肾也。

āi hūn zhòu yǔ zé zhèn lā cuī bá shěng yú yī qí zhǔ máo xiǎn hú hé biàn huà bù cáng

埃昏骤雨,则振拉摧拔,眚于一,其主毛显狐狢,变化不藏。

gù chéng wēi ér xíng bù sù ér zhì bào nüè wú dé zāi fǎn jí zhī wēi zhě fù wēi shèn zhě fù shén qì zhī cháng yě

故乘危而行,不速而至,暴疟无德,灾反及之,微者复微,甚者复甚,气之常也。

fā shēng zhī jì shì wèi qǐ chén tǔ shū xiè cāng qì dá yáng hé bù huà yīn qì nǎi suí shēng qì chún huà wàn wù yǐ róng

发生之纪,是谓启陈,土疏泄,苍气达,阳和布化,阴气乃随,生气淳化,万物以荣。

qí huà shēng

其化生,

qí qì měi

其气美,

qí zhèng sàn

其政散,

qí lìng tiáo shū

其令条舒,

qí dòng diào xuàn diān jí

其动掉眩巅疾,

qí dé míng mǐ qǐ chè

其德鸣靡启坼,

qí biàn zhèn lā cuī bá

其变振拉摧拔,

qí gǔ má dào

其谷麻稻,

qí chù jī quǎn

其畜鸡犬,

qí guǒ lǐ táo

其果李桃,

qí sè qīng huáng bái

其色青黄白,

qí wèi suān gān xīn

其味酸甘辛,

qí xiàng chūn

其象春,

qí jīng zú jué yīn shǎo yáng

其经足厥阴少阳,

qí zàng gān pí

其脏肝脾,

qí chóng máo jiè

其虫毛介,

qí wù zhōng jiān wài jiān

其物中坚外坚,

qí bìng nù

其病怒。

tài jiǎo yǔ shàng shāng tóng

太角与上商同。

shàng zhēng zé qí qì nì qí bìng tǔ lì

上征则其气逆,其病吐利。

bù wu qí dé zé shōu qì fù qiū qì jìn qiē shén zé sù shā qīng qì dà zhì cǎo mù diāo líng yá nǎi shāng gān

不务其德,则收气复,秋气劲切,甚则肃杀,清气大至,草木凋零,邪乃伤肝。

hè xī zhī jì shì wèi fán mào yīn qì nèi huà yáng qì wài róng yán shǔ shī huà wù dé yǐ chāng

赫曦之纪,是谓蕃茂,阴气内化,阳气外荣,炎暑施化,物得以昌。

qí huà zhǎng

其化长,

qí qì gāo

其气高,

qí zhèng dòng

其政动,

qí lìng míng xiǎn

其令明显,

qí dòng yán zhuó wàng rǎo

其动炎灼妄扰,

qí dé xuān shǔ yù zhēng

其德暄暑郁蒸,

qí biàn yán liè fèi téng

其变炎烈沸腾,

qí gǔ mài dòu

其谷麦豆,

qí chù yáng zhì

其畜羊彘,

qí guǒ xìng lì

其果杏栗,

qí sè chì bái xuán

其色赤白玄,

qí wèi kǔ xīn xián

其味苦辛咸,

qí xiàng xià

其象夏,

qí jīng shǒu shǎo yīn tài yáng shǒu jué yīn shǎo yáng

其经手少阴太阳、手厥阴少阳,

qí zàng xīn fèi

其脏心肺,

qí chóng yǔ lín

其虫羽鳞,

qí wù mài rú

其物脉濡,

qí bìng xiào nüè chuāng yáng xuè liú kuáng wàng mù chì

其病笑、疟、疮疡、血流、狂妄、目赤。

shàng yǔ yǔ zhèng zhēng tóng

上羽与正征同。

qí shōu qí qí bìng chì shàng zhēng ér shōu qì hòu yě

其收齐,其病痓,上征而收气后也。

bào liè qí zhèng cáng qì nǎi fù shí jiàn níng cǎn shén zé yǔ shuǐ shuāng báo qiè hán yá shāng xīn yě

暴烈其政,藏气乃复,时见凝惨,甚则雨水霜雹切寒,邪伤心也。

dūn fù zhī jì shì wèi guǎng huà hòu dé qīng jìng shùn cháng yǐ yíng zhì yīn nèi shí wù huà chōng chéng yān āi méng yù jiàn yú hòu tǔ dà yǔ shí xíng shī qì nǎi yòng zào zhèng nǎi pì

敦阜之纪,是谓广化,厚德清静,顺长以盈,至阴内实,物化充成,烟埃朦郁,见于厚土,大雨时行,湿气乃用,燥政乃辟。

qí huà yuán

其化圆,

qí qì fēng

其气丰,

qí zhèng jìng

其政静,

qí lìng zhōu bèi

其令周备,

qí dòng rú jī bìng xù

其动濡积并稸,

qí dé róu rùn zhòng nào

其德柔润重淖,

qí biàn zhèn jīng piāo zhòu bēng kuì

其变震惊、飘骤、崩溃,

qí gǔ jì má

其谷稷麻,

qí chù niú quǎn

其畜牛犬,

qí guǒ zǎo li

其果枣李,

qí sè jīn xuán cāng

其色黅玄苍,

qí wèi gān xián suān

其味甘咸酸,

qí xiàng cháng xià

其象长夏,

qí jīng zú tài yīn yáng míng

其经足太阴、阳明,

qí zàng pí shèn

其脏脾肾,

qí chóng luǒ máo

其虫倮毛,

qí wù jī hé

其物肌核,

qí bìng fù mǎn

其病腹满,

sì zhī bù jǔ

四肢不举,

dà fēng xùn zhì

大风迅至,

yá shāng pí yě

邪伤脾也。

jiān chéng zhī jì shì wèi shōu yǐn tiān qì jié dì qì míng yáng qì suí yīn zhì huà zào xíng qí zhèng wù yǐ sī chéng shōu qì fán bù huà zhì bù zhōng

坚成之纪,是谓收引,天气洁,地气明,阳气随,阴治化,燥行其政,物以司成,收气繁布,化治不终。

qí huà chéng

其化成,

qí qì xuē

其气削,

qí zhèng sù

其政肃,

qí lìng ruì qiè

其令锐切,

qí dòng bào zhé yáng zhù

其动暴折疡疰,

qí dé wù lù xiāo sè

其德雾露萧瑟,

qí biàn sù shā diāo líng

其变肃杀凋零,

qí gǔ dào shǔ

其谷稻黍,

qí chù jī mǎ

其畜鸡马,

qí guǒ táo xìng

其果桃杏,

qí sè bái qīng dān

其色白青丹,

qí wèi xīn suān kǔ

其味辛酸苦,

qí xiàng qiū

其象秋,

qí jīng shǒu tài yīn yáng míng

其经手太阴、阳明,

qí zàng fèi gān

其脏肺肝,

qí chóng jiè yǔ

其虫介羽,

qí wù ké luò

其物壳络,

qí bìng chuǎn hē xiōng píng yǎng xī

其病喘喝、胸凭、仰息。

shàng zhēng yǔ zhèng shāng tóng

上征与正商同。

qí shēng qí qí bìng hāi zhèng bào biàn zé míng mù bù róng róu cuì jiāo shǒu zhǎng qì sī jiù dà huǒ liú yán shuò qiě zhì màn jiāng gǎo yá shāng fèi yě

其生齐,其病咳,政暴变则名木不荣,柔脆焦首,长气斯救,大火流,炎烁且至,蔓将槁,邪伤肺也。

liú yǎn zhī jì shì wèi fēng cáng hán sī wù huà tiān dì yán níng cáng zhèng yǐ bù zhǎng lìng bù yáng

流衍之纪,是谓封藏,寒司物化,天地严凝,藏政以布,长令不扬。

qí huà lǐn

其化凛,

qí qì jiān

其气坚,

qí zhèng mì

其政谧,

qí lìng liú zhù

其令流注,

qí dòng piào xiè wò yǒng

其动漂泄沃涌,

qí dé níng cǎn hán fēn

其德凝惨寒雰,

qí biàn bīng xuě shuāng báo

其变冰雪霜雹,

qí gǔ dòu jì

其谷豆稷,

qí chù zhì niú

其畜彘牛,

qí guǒ lì zǎo

其果栗枣,

qí sè hēi dān jīn

其色黑丹黅,

qí wèi xián kǔ gān

其味咸苦甘,

qí xiàng dōng

其象冬,

qí jīng zú shǎo yīn tài yáng

其经足少阴、太阳,

qí zàng shèn xīn

其脏肾心,

qí chóng lín luǒ

其虫鳞倮,

qí wù rú mǎn

其物濡满,

qí bìng zhàng

其病胀。

shàng yǔ ér zhǎng qì bù huà yě

上羽而长,气不化也。

zhèng guò zé huà qì dà jǔ ér āi hūn qì jiāo dà yǔ shí jiàng yá shāng shèn yě

政过则化气大举,而埃昏气交,大雨时降,邪伤肾也。

gù yuē bù héng qí dé zé suǒ shèng lái fù

故曰:“不恒其德,则所胜来复;

zhèng héng qí lǐ zé suǒ shèng tóng huà

政恒其理,则所胜同化。

cǐ zhī wèi yě

”说的就是这种情况。

dì yuē tiān bù zú xī běi zuǒ hán ér yòu liáng

帝曰:天不足西北,左寒而右凉;

de bù mǎn dōng nán yòu rè ér zuǒ wēn qí gù hé yě

地不满东南,右热而左温,其故何也?

qí bó yuē yīn yáng zhī qì gāo xià zhī lǐ tài shǎo zhī yì yě

岐伯曰:阴阳之气,高下之理,太少之异也。

dōng nán fāng yáng yě yáng zhě qí jīng jiàng yú xià gù yòu rè ér zuǒ wēn

东南方,阳也,阳者,其精降于下,故右热而左温。

xī běi fāng yīn yě yīn zhě qí jīng fèng yú shàng gù zuǒ hán ér yòu liáng

西北方,阴也,阴者,其精奉于上,故左寒而右凉。

shì yǐ de yǒu gāo xià qì yǒu wēn liáng

是以地有高下,气有温凉。

gāo zhě qì hán xià zhě qì rè gù shì hán liáng zhě zhàng zhī wēn rè zhě chuāng xià zhī zé zhàng yǐ hàn zhī zé chuāng yǐ cǐ còu lǐ kāi bì zhī cháng tài shǎo zhī yì ěr

高者气寒,下者气热,故适寒凉者胀之,温热者疮,下之则胀已,汗之则疮已,此腠理开闭之常,太少之异耳。

dì yuē qí yú shòu yāo hé rú

帝曰:其于寿夭何如?

qí bó yuē yīn jīng suǒ fèng qí rén shòu yáng jīng suǒ jiàng qí rén yāo

岐伯曰:阴精所奉其人寿,阳精所降其人夭。

dì yuē shàn

帝曰:善。

qí bìng yě zhì zhī nài hé

其病也治之奈何?

qí bó yuē xī běi zhī qì sàn ér hán zhī dōng nán zhī qì shōu ér wēn zhī suǒ wèi tóng bìng yì zhì yě

岐伯曰:西北之气散而寒之,东南之气收而温之,所谓同病异治也。

gù yuē qì hán qì liáng zhì yǐ hán liáng xíng shuǐ zì zhī

故曰:“气寒气凉,治以寒凉,行水渍之;

qì wēn qì rè zhì yǐ wēn rè qiáng qí nèi shǒu bì tóng qí qì kě shǐ píng yě jiǎ zhě fǎn zhī

气温气热,治以温热,强其内守,必同其气,可使平也,假者反之。

dì yuē shàn

帝曰:善。

yī zhōu zhī qì shēng huà shòu yāo bù tóng qí gù hé yě

一州之气,生化寿夭不同,其故何也?

qí bó yuē gāo xià zhī lǐ dì shì shǐ rán yě

岐伯曰:高下之理,地势使然也。

chóng gāo zé yīn qì zhì zhī wū xià zé yáng qì zhì zhī yáng shèng zhě xiān tiān yīn shèng zhě hòu tiān cǐ dì lǐ zhī cháng shēng huà zhī dào yě

崇高则阴气治之,污下则阳气治之,阳胜者先天,阴胜者后天,此地理之常,生化之道也。

dì yuē qí yǒu shòu yāo hu

帝曰:其有寿夭乎?

qí bó yuē gāo zhě qí qì shòu xià zhě qí qì yāo de zhī xiǎo dà yì yě xiǎo zhě xiǎo yì dà zhě dà yì

岐伯曰:高者其气寿,下者其气夭,地之小大异也,小者小异,大者大异。

gù zhì bìng zhě bì míng tiān dào dì lǐ yīn yáng gèng shèng qì zhī xiān hòu rén zhī shòu yāo shēng huà zhī qī nǎi kě yǐ zhī rén zhī xíng qì yǐ

故治病者,必明天道地理,阴阳更胜,气之先后,人之寿夭,生化之期,乃可以知人之形气矣。

dì yuē shàn

帝曰:善。

qí suì yǒu bù bìng ér zàng qì bù yīng bù yòng zhě hé yě

其岁有不病,而脏气不应不用者,何也?

qí bó yuē tiān qì zhì zhī qì yǒu suǒ cóng yě

岐伯曰:天气制之,气有所从也。

dì yuē yuàn zú wén zhī

帝曰:愿卒闻之!

qí bó yuē shǎo yáng sī tiān huǒ qì xià lín fèi qì shàng cóng bái qǐ jīn yòng cǎo mù shěng huǒ jiàn fán ruò gé jīn qiě hào dà shǔ yǐ xíng kài tì qiú nǜ bí zhì chuāng yáng hán rè fū zhǒng

岐伯曰:少阳司天,火气下临,肺气上从,白起金用,草木眚,火见燔焫,革金且耗,大暑以行,欬嚏,鼽衂,鼻窒,疮疡,寒热胕肿。

fēng xíng yú de chén shā fēi yáng xīn tòng wèi wǎn tòng jué nì lì bù tōng qí zhǔ bào sù

风行于地,尘沙飞扬,心痛、胃脘痛,厥逆鬲不通,其主暴速。

yáng míng sī tiān zào qì xià lín gān qì shàng cóng cāng qǐ mù yòng ér lì tǔ nǎi shěng qī cāng shù zhì mù fá cǎo wèi xié tòng mù chì diào zhèn gǔ lì jīn wěi bù néng jiǔ lì

阳明司天,燥气下临,肝气上从,苍起木用而立,土乃眚,凄沧数至,木伐草萎,胁痛,目赤,掉振鼓栗,筋痿不能久立。

bào rè zhì tǔ nǎi shǔ yáng qì yù fā xiǎo biàn biàn hán rè rú nüè shén zé xīn tòng huǒ xíng yú gǎo liú shuǐ bù bīng zhé chóng nǎi jiàn

暴热至,土乃暑,阳气郁发,小便变,寒热如疟,甚则心痛,火行于槁,流水不冰,蛰虫乃见。

tài yáng sī tiān hán qì xià lín xīn qì shàng cóng ér huǒ qiě míng dān qǐ jīn nǎi shěng hán qīng shí jǔ shèng zé shuǐ bīng huǒ qì gāo míng xīn rè fán yì gàn shàn kě qiú tì xǐ bēi shù qiàn rè qì wàng xíng hán nǎi fù shuāng bù shí jiàng shàn wàng shén zé xīn tòng

太阳司天,寒气下临,心气上从,而火且明,丹起金乃眚,寒清时举,胜则水冰,火气高明,心热烦,嗌干善渴,鼽嚏,喜悲数欠,热气妄行,寒乃复,霜不时降,善忘,甚则心痛。

tǔ nǎi rùn shuǐ fēng yǎn hán kè zhì chén yīn huà shī qì biàn wù shuǐ yǐn nèi xù zhōng mǎn bù shí pí ròu kē jīn mài bù lì shén zé fū zhǒng shēn hòu yōng

土乃润,水丰衍,寒客至,沉阴化,湿气变物,水饮内稸,中满不食,皮?肉苛,筋脉不利,甚则胕肿,身后痈。

jué yīn sī tiān fēng qì xià lín pí qì shàng cóng ér tǔ qiě lóng huáng qǐ shuǐ nǎi shěng tǔ yòng gé tǐ zhòng jī ròu wèi shí jiǎn kǒu shuǎng fēng xíng tài xū yún wù yáo dòng mù zhuǎn ěr míng

厥阴司天,风气下临,脾气上从,而土且隆,黄起水乃眚,土用革,体重,肌肉萎,食减口爽,风行太虚,云物摇动,目转耳鸣。

huǒ zòng qí bào de nǎi shǔ dà rè xiāo shuò chì wò xià zhé chóng shù jiàn liú shuǐ bù bīng qí fā jī sù

火纵其暴,地乃暑,大热消烁,赤沃下,蛰虫数见,流水不冰,其发机速。

shǎo yīn sī tiān rè qì xià lín fèi qì shàng cóng bái qǐ jīn yòng cǎo mù shěng chuǎn ǒu hán rè tì qiú nǜ bí zhì dà shǔ liú xíng shén zé chuāng yáng fán zhuó jīn shuò shí liú

少阴司天,热气下临,肺气上从,白起金用,草木眚,喘呕,寒热,嚏鼽衂,鼻窒,大暑流行,甚则疮疡燔灼,金烁石流。

de nǎi zào qīng qī cāng shù zhì xié tòng shàn tài xī sù shā xíng cǎo mù biàn

地乃燥清,凄沧数至,胁痛,善太息,肃杀行,草木变。

tài yīn sī tiān shī qì xià lín shèn qì shàng cóng hēi qǐ shuǐ biàn huǒ nǎi shěng āi mào yún yǔ xiōng zhōng bù lì yīn wěi qì dà shuāi ér bù qǐ bù yòng

太阴司天,湿气下临,肾气上从,黑起水变,(火乃眚,)埃冒云雨,胸中不利,阴痿,气大衰,而不起不用。

dāng qí shí fǎn yāo shuí tòng dòng zhuǎn bù biàn yě jué nì

当其时,反腰脽痛动转不便也,厥逆。

de nǎi cáng yīn dà hán qiě zhì zhé chóng zǎo fù xīn xià fǒu tòng dì liè bīng jiān shǎo fù tòng shí hài yú shí chéng jīn zé zhǐ shuǐ zēng wèi nǎi xián xíng shuǐ jiǎn yě

地乃藏阴,大寒且至,蛰虫早附,心下否痛,地裂冰坚,少腹痛,时害于食,乘金则止水增,味乃咸,行水减也。

dì yuē suì yǒu tāi yùn bù yù zhì zhī bù quán hé qì shǐ rán

帝曰:岁有胎孕不育,治之不全,何气使然?

qí bó yuē liù qì wǔ lèi yǒu xiāng shèng zhì yě tóng zhě shèng zhī yì zhě shuāi zhī cǐ tiān dì zhī dào shēng huà zhī cháng yě

岐伯曰:六气五类,有相胜制也,同者盛之,异者衰之,此天地之道,生化之常也。

gù jué yīn sī tiān máo chóng jìng yǔ chóng yù jiè chóng bù chéng

故厥阴司天,毛虫静,羽虫育,介虫不成;

zài quán máo chóng yù luǒ chóng hào yǔ chóng bù yù

在泉,毛虫育,倮虫耗,羽虫不育。

shǎo yīn sī tiān yǔ chóng jìng jiè chóng yù máo chóng bù chéng

少阴司天,羽虫静,介虫育,毛虫不成;

zài quán yǔ chóng yù jiè chóng hào bù yù

在泉,羽虫育,介虫耗不育。

tài yīn sī tiān luǒ chóng jìng lín chóng yù yǔ chóng bù chéng

太阴司天,倮虫静,鳞虫育,羽虫不成;

zài quán luǒ chóng yù lín chóng bù chéng

在泉,倮虫育,鳞虫不成。

shǎo yáng sī tiān yǔ chóng jìng máo chóng yù luǒ chóng bù chéng

少阳司天,羽虫静,毛虫育,倮虫不成;

zài quán yǔ chóng yù jiè chóng hào máo chóng bù yù

在泉,羽虫育,介虫耗,毛虫不育。

yáng míng sī tiān jiè chóng jìng yǔ chóng yù jiè chóng bù chéng

阳明司天,介虫静,羽虫育,介虫不成;

zài quán jiè chóng yù máo chóng hào yǔ chóng bù chéng

在泉,介虫育,毛虫耗,羽虫不成。

tài yáng sī tiān lín chóng jìng luǒ chóng yù

太阳司天,鳞虫静,倮虫育;

zài quán lín chóng hào luǒ chóng bù yù

在泉,鳞虫耗,倮虫不育。

zhū chéng suǒ bù chéng zhī yùn zé shèn yě

诸乘所不成之运,则甚也。

gù qì zhǔ yǒu suǒ zhì suì lì yǒu suǒ shēng dì qì zhì jǐ shèng tiān qì zhì shèng jǐ tiān zhì sè dì zhì xíng wǔ lèi shuāi shèng gè suí qí qì zhī suǒ yí yě

故气主有所制,岁立有所生,地气制己胜,天气制胜己,天制色,地制形,五类衰盛,各随其气之所宜也。

gù yǒu tāi yùn bù yù zhì zhī bù quán cǐ qì zhī cháng yě suǒ wèi zhōng gēn yě

故有胎孕不育,治之不全,此气之常也,所谓中根也。

gēn yú wài zhě yì wǔ gù shēng huà zhī bié yǒu wǔ qì wǔ wèi wǔ sè wǔ lèi wǔ yi yě

根于外者亦五,故生化之别,有五气、五味、五色、五类,五宜也。

dì yuē hé wèi yě

帝曰:何谓也?

qí bó yuē gēn yú zhōng zhě mìng yuē shén jī shén qù zé jī xī

岐伯曰:根于中者,命曰神机,神去则机息。

gēn yú wài zhě mìng yuē qì lì qì zhǐ zé huà jué

根于外者,命曰气立,气止则化绝。

gù gè yǒu zhì gè yǒu shèng gè yǒu shēng gè yǒu chéng

故各有制,各有胜,各有生,各有成。

gù yuē bù zhī nián zhī suǒ jiā qì zhī tóng yì bù zú yǐ yán shēng huà

故曰“不知年之所加,气之同异,不足以言生化。

cǐ zhī wèi yě

”说的就是这种情况。

dì yuē qì shǐ ér shēng huà qì sàn ér yǒu xíng qì bù ér fán yù qì zhōng ér xiàng biàn qí zhì yī yě

帝曰:气始而生化,气散而有形,气布而蕃育,气终而象变,其致一也。

rán ér wǔ wèi suǒ zī shēng huà yǒu bó hòu chéng shú yǒu shǎo duō zhōng shǐ bù tóng qí gù hé yě

然而五味所资,生化有薄厚,成熟有少多,终始不同,其故何也?

qí bó yuē dì qì zhì zhī yě fēi tiān bù shēng de bù zhǎng yě

岐伯曰:地气制之也,非天不生,地不长也。

dì yuē yuàn wén qí dào

帝曰:愿闻其道。

qí bó yuē hán rè zào shī bù tóng qí huà yě

岐伯曰:寒热燥湿,不同其化也。

gù shǎo yáng zài quán hán dú bù shēng qí wèi xīn qí zhì kǔ suān qí gǔ cāng dān

故少阳在泉,寒毒不生,其味辛,其治苦酸,其谷苍丹。

yáng míng zài quán shī dú bù shēng qí wèi suān qí qì shī qí zhì xīn kǔ gān qí gǔ dān sù

阳明在泉,湿毒不生,其味酸,其气湿,其治辛苦甘,其谷丹素。

tài yáng zài quán rè dú bù shēng qí wèi kǔ qí zhì dàn xián qí gǔ jīn jù

太阳在泉,热毒不生,其味苦,其治淡咸,其谷黅秬。

jué yīn zài quán qīng dú bù shēng qí wèi gān qí zhì suān kǔ qí gǔ cāng chì qí qì zhuān qí wèi zhèng

厥阴在泉,清毒不生,其味甘,其治酸苦,其谷苍赤,其气专,其味正。

shǎo yīn zài quán hán dú bù shēng qí wèi xīn qí zhì xīn kǔ gān qí gǔ bái dān

少阴在泉,寒毒不生,其味辛,其治辛苦甘,其谷白丹。

tài yīn zài quán zào dú bù shēng qí wèi xián qí qì rè qí zhì gān xián qí gǔ jīn jù

太阴在泉,燥毒不生,其味咸,其气热,其治甘咸,其谷黅秬。

huà chún zé xián shǒu qì zhuān zé xīn huà ér jù zhì

化淳则咸守,气专则辛化而俱治。

gù yuē bǔ shàng xià zhě cóng zhī zhì shàng xià zhě nì zhī yǐ suǒ zài hán rè shèng shuāi ér diào zhī

故曰:“补上下者从之,治上下者逆之,以所在寒热盛衰而调之。

gù yuē shàng qǔ xià qǔ nèi qǔ wài qǔ yǐ qiú qí guò

故曰:“上取下取,内取外取,以求其过。

néng dú zhě yǐ hòu yào bù shèng dú zhě yǐ báo yào

能毒者以厚药,不胜毒者以薄药。

cǐ zhī wèi yě

”说的就是这种情况。

qì fǎn zhě bìng zài shàng qǔ zhī xià

气反者,病在上,取之下;

bìng zài xià qǔ zhī shàng

病在下,取之上;

bìng zài zhōng páng qǔ zhī

病在中,旁取之。

zhì rè yǐ hán wēn ér xíng zhī

治热以寒,温而行之;

zhì hán yǐ rè liáng ér xíng zhī

治寒以热,凉而行之;

zhì wēn yǐ qīng lěng ér xíng zhī

治温以清,冷而行之;

zhì qīng yǐ wēn rè ér xíng zhī

治清以温,热而行之。

gù xiāo zhī xuē zhī tǔ zhī xià zhī bǔ zhī xiè zhī jiǔ xīn tóng fǎ

故消之削之,吐之下之,补之泻之,久新同法。

dì yuē bìng zài zhōng ér bù shí bù jiān qiě jù qiě sàn nài hé

帝曰:病在中而不实不坚,且聚且散,奈何?

qí bó yuē xī hū zāi wèn yě

岐伯曰:悉乎哉问也!

wú jī zhě qiú qí zàng xū zé bǔ zhī yào yǐ qū zhī shí yǐ suí zhī xíng shuǐ zì zhī hé qí zhōng wài kě shǐ bì yǐ

无积者求其脏,虚则补之,药以祛之,食以随之,行水渍之,和其中外,可使毕已。

dì yuē yǒu dú wú dú fú yǒu yuē hu

帝曰:有毒无毒,服有约乎?

qí bó yuē bìng yǒu jiǔ xīn fāng yǒu dà xiǎo yǒu dú wú dú gù yi cháng zhì yǐ

岐伯曰:病有久新,方有大小,有毒无毒,固宜常制矣。

dà dú zhì bìng shí qù qí liù

大毒治病,十去其六;

cháng dú zhì bìng shí qù qí qī

常毒治病,十去其七;

xiǎo dú zhì bìng shí qù qí bā

小毒治病,十去其八;

wú dú zhì bìng shí qù qí jiǔ

无毒治病,十去其九。

gǔ ròu guǒ cài sì yǎng jǐn zhī

谷肉果菜,食养尽之。

wú shǐ guò zhī shāng qí zhèng yě

无使过之,伤其正也。

bù jìn xíng fù rú fǎ bì xiān suì qì wú fá tiān hé wú shèng shèng wú xū xū ér yí rén yāo yāng wú zhì yá wú shī zhèng jué rén cháng mìng

不尽,行复如法,必先岁气,无伐天和,无盛盛,无虚虚,而遗人夭殃,无致邪,无失正,绝人长命。

dì yuē qí jiǔ bìng zhě yǒu qì cóng bù kāng bìng qù ér jí nài hé

帝曰:其久病者,有气从不康,病去而瘠,奈何?

qí bó yuē zhāo hū zāi shèng rén zhī wèn yě

岐伯曰:昭乎哉,圣人之问也!

huà bù kě dài shí bù kě wéi

化不可代,时不可违。

fu jīng luò yǐ tōng xuè qì yǐ cóng fù qí bù zú yǔ zhòng qí tóng yǎng zhī hé zhī jìng yǐ dài shí jǐn shǒu qí qì wú shǐ qīng yí qí xíng nǎi zhāng shēng qì yǐ zhǎng mìng yuē shèng wáng

夫经络以通,血气以从,复其不足,与众齐同,养之和之,静以待时,谨守其气,无使倾移,其形乃彰,生气以长,命曰圣王。

gù dà yào yuē wú dài huà wú wéi shí bì yǎng bì hé dài qí lái fù

故《大要》曰:“无代化,无违时,必养必和,待其来复。

cǐ zhī wèi yě

”说的就是这种情况。

dì yuē shàn

帝曰:善。

✦ You read 素问·五常政大论

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.