黄帝内经 · 佚名 · Chapter 74 of 162

素问·至真要大论

PinyinModern Translation
Size

huáng dì wèn yuē wǔ qì jiāo hé yíng xū gèng zuò yú zhī zhī yǐ

黄帝问曰:五气交合,盈虚更作,余知之矣。

liù qì fēn zhì sī tiān de zhě qí zhì hé rú

六气分治,司天地者,其至何如?

qí bó zài bài duì yuē míng hū zāi wèn yě

岐伯再拜对曰:明乎哉问也!

tiān dì zhī dà jì rén shén zhī tōng yīng yě

天地之大纪,人神之通应也。

dì yuē yuàn wén shàng hé zhāo zhāo xià hé míng míng nài hé

帝曰:愿闻上合昭昭,下合冥冥奈何?

qí bó yuē cǐ dào zhī suǒ zhǔ gōng zhī suǒ yí yě

岐伯曰:此道之所主,工之所疑也。

dì yuē yuàn wén qí dào yě

帝曰:愿闻其道也。

qí bó yuē jué yīn sī tiān qí huà yǐ fēng

岐伯曰:厥阴司天,其化以风;

shǎo yīn sī tiān qí huà yǐ rè

少阴司天,其化以热;

tài yīn sī tiān qí huà yǐ shī

太阴司天,其化以湿;

shǎo yáng sī tiān qí huà yǐ huǒ

少阳司天,其化以火;

yáng míng sī tiān qí huà yǐ zào

阳明司天,其化以燥;

tài yáng sī tiān qí huà yǐ hán

太阳司天,其化以寒。

yǐ suǒ lín cáng wèi mìng qí bìng zhě yě

以所临藏位,命其病者也。

dì yuē de huà nài hé

帝曰:地化奈何?

qí bó yuē sī tiān tóng hou jiān qì jiē rán

岐伯曰:司天同候,间气皆然。

dì yuē jiān qì hé wèi

帝曰:间气何谓?

qí bó yuē sī zuǒ yòu zhě shì wèi jiān qì yě

岐伯曰:司左右者,是谓间气也。

dì yuē hé yǐ yì zhī

帝曰:何以异之?

qí bó yuē zhǔ suì zhě jì suì jiān qì zhě jì bù yě

岐伯曰:主岁者纪岁,间气者纪步也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

suì zhǔ nài hé

岁主奈何?

qí bó yuē jué yīn sī tiān wèi fēng huà zài quán wèi suān huà sī qì wèi cāng huà jiān qì wèi dòng huà

岐伯曰:厥阴司天为风化,在泉为酸化,司气为苍化,间气为动化。

shǎo yīn sī tiān wèi rè huà zài quán wèi kǔ huà bù sī qì huà jū qì wèi zhuó huà

少阴司天为热化,在泉为苦化,不司气化,居气为灼化。

tài yīn sī tiān wèi shī huà zài quán wèi gān huà sī qì wèi jīn huà jiān qì wèi róu huà

太阴司天为湿化,在泉为甘化,司气为黅化,间气为柔化。

shǎo yáng sī tiān wèi huǒ huà zài quán kǔ huà sī qì wèi dān huà jiān qì wèi míng huà

少阳司天为火化,在泉苦化,司气为丹化,间气为明化。

yáng míng sī tiān wèi zào huà zài quán wèi xīn huà sī qì wèi sù huà jiān qì wèi qīng huà

阳明司天为燥化,在泉为辛化,司气为素化,间气为清化。

tài yáng sī tiān wèi hán huà zài quán wèi xián huà sī qì wèi xuán huà jiān qì wèi cáng huà

太阳司天为寒化,在泉为咸化,司气为玄化,间气为藏化。

gù zhì bìng zhě bì míng liù huà fēn zhì wǔ wèi wǔ sè suǒ shēng wǔ zàng suǒ yí nǎi kě yǐ yán yíng xū bìng shēng zhī xù yě

故治病者,必明六化分治,五味五色所生,五藏所宜,乃可以言盈虚病生之绪也。

dì yuē jué yīn zài quán ér suān huà xiān yú zhī zhī yǐ

帝曰:厥阴在泉而酸化先,余知之矣。

fēng huà zhī xíng yě hé rú

风化之行也,何如?

qí bó yuē fēng xíng yú de suǒ wèi běn yě yú qì tóng fǎ

岐伯曰:风行于地,所谓本也,余气同法。

běn hu tiān zhě tiān zhī qì yě běn hu de zhě de zhī qì yě tiān dì hé qì liù jié fēn ér wàn wù huà shēng yǐ

本乎天者,天之气也,本乎地者,地之气也,天地合气,六节分而万物化生矣。

gù yuē jǐn hòu qì yi wú shī bìng jī cǐ zhī wèi yě

故曰:谨候气宜,无失病机,此之谓也。

dì yuē qí zhǔ bìng hé rú

帝曰:其主病何如?

qí bó yuē sī suì bèi wù zé wú yí zhǔ yǐ

岐伯曰:司岁备物,则无遗主矣。

dì yuē xiān suì wù hé yě

帝曰:先岁物何也?

qí bó yuē tiān dì zhī zhuān jīng yě

岐伯曰:天地之专精也。

dì yuē sī qì zhě hé rú

帝曰:司气者何如?

qí bó yuē sī qì zhě zhǔ suì tóng rán yǒu yú bù zú yě

岐伯曰:司气者主岁同,然有余不足也。

dì yuē fēi sī suì wù hé wèi yě

帝曰:非司岁物何谓也?

qí bó yuē sàn yě gù zhì tóng ér yì děng yě qì wèi yǒu bó hòu xìng yòng yǒu zào jìng zhì bǎo yǒu duō shǎo lì huà yǒu qiǎn shēn cǐ zhī wèi yě

岐伯曰:散也,故质同而异等也,气味有薄厚,性用有躁静,治保有多少,力化有浅深,此之谓也。

dì yuē suì zhǔ cáng hài hé wèi

帝曰:岁主藏害何谓?

qí bó yuē yǐ suǒ bù shèng mìng zhī zé qí yào yě

岐伯曰:以所不胜命之,则其要也。

dì yuē zhì zhī nài hé

帝曰:治之奈何?

qí bó yuē shàng yín yú xià suǒ shèng píng zhī wài yín yú nèi suǒ shèng zhì zhī

岐伯曰:上淫于下,所胜平之,外淫于内,所胜治之。

dì yuē shàn

帝曰:善。

píng qì hé rú

平气何如?

qí bó yuē jǐn chá yīn yáng suǒ zài ér diào zhī yǐ píng wéi qī zhèng zhě zhèng zhì fǎn zhě fǎn zhì

岐伯曰:谨察阴阳所在而调之,以平为期,正者正治,反者反治。

dì yuē fū zǐ yán chá yīn yáng suǒ zài ér diào zhī lùn yán rén yíng yǔ cùn kǒu xiāng yìng ruò yǐn shéng xiǎo dà qí děng mìng yuē píng yīn zhī suǒ zài cùn kǒu hé rú

帝曰:夫子言察阴阳所在而调之,论言人迎与寸口相应,若引绳小大齐等,命曰平,阴之所在寸口何如?

qí bó yuē shì suì nán běi kě zhī zhī yǐ

岐伯曰:视岁南北,可知之矣。

dì yuē yuàn zú wén zhī

帝曰:愿卒闻之。

qí bó yuē běi zhèng zhī suì shǎo yīn zài quán zé cùn kǒu bù yīng

岐伯曰:北政之岁,少阴在泉,则寸口不应;

jué yīn zài quán zé yòu bù yīng

厥阴在泉,则右不应;

tài yīn zài quán zé zuǒ bù yīng

太阴在泉,则左不应。

nán zhèng zhī suì shǎo yīn sī tiān zé cùn kǒu bù yīng

南政之岁,少阴司天,则寸口不应;

jué yīn sī tiān zé yòu bù yīng

厥阴司天,则右不应;

tài yīn sī tiān zé zuǒ bù yīng

太阴司天,则左不应。

zhū bù yīng zhě fǎn qí zhěn zé jiàn yǐ

诸不应者,反其诊则见矣。

dì yuē chǐ hou hé rú

帝曰:尺候何如?

qí bó yuē běi zhèng zhī suì sān yīn zài xià zé cùn bù yīng

岐伯曰:北政之岁,三阴在下,则寸不应;

sān yīn zài shàng zé chǐ bù yīng

三阴在上,则尺不应。

nán zhèng zhī suì sān yīn zài tiān zé cùn bù yīng

南政之岁,三阴在天,则寸不应;

sān yīn zài quán zé chǐ bù yīng zuǒ yòu tóng

三阴在泉,则尺不应,左右同。

gù yuē zhī qí yào zhě yī yán ér zhōng bù zhī qí yào liú sàn wú qióng cǐ zhī wèi yě

故曰:知其要者,一言而终,不知其要,流散无穷,此之谓也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

tiān dì zhī qì nèi yín ér bìng hé rú

天地之气,内淫而病何如?

qí bó yuē suì jué yīn zài quán fēng yín suǒ shèng zé dì qì bù míng píng yě mèi cǎo nǎi zǎo xiù

岐伯曰:岁厥阴在泉,风淫所胜,则地气不明,平野昧,草乃早秀。

mín bìng sǎ sǎ zhèn hán shàn shēn shù qiàn xīn tòng zhī mǎn liǎng xié lǐ jí yǐn shí bù xià gé yān bù tōng shí zé ǒu fù zhàng shàn ǎi de hòu yǔ qì zé kuài rán rú shuāi shēn tǐ jiē zhòng

民病洒洒振寒,善伸数欠,心痛支满,两胁里急,饮食不下,鬲咽不通,食则呕,腹胀善噫,得后与气,则快然如衰,身体皆重。

suì shǎo yīn zài quán rè yín suǒ shèng zé yàn fú chuān zé yīn chǔ fǎn míng

岁少阴在泉,热淫所胜,则焰浮川泽,阴处反明。

mín bìng fù zhōng cháng míng qì shàng chōng xiōng chuǎn bù néng jiǔ lì hán rè pí fū tòng mù míng chǐ tòng chū yè zhǒng wù hán fā rè rú nüè shǎo fù zhōng tòng fù dà zhé chóng bù cáng

民病腹中常鸣,气上冲胸,喘不能久立,寒热皮肤痛,目瞑齿痛(出页)肿,恶寒发热如疟,少腹中痛,腹大,蛰虫不藏。

suì tài yīn zài quán cǎo nǎi zǎo róng shī yín suǒ shèng zé āi hūn yán gǔ huáng fǎn jiàn hēi zhì yīn zhī jiāo

岁太阴在泉,草乃早荣,湿淫所胜,则埃昏岩谷,黄反见黑,至阴之交。

mín bìng yǐn jī xīn tòng ěr lóng hún hún tūn tūn yì zhǒng hóu bì yīn bìng xuè jiàn shǎo fù tòng zhǒng bù dé xiǎo biàn bìng chōng tóu tòng mù shì tuō xiàng shì bá yāo shì zhé bì bù kě yǐ huí guó rú jié yuè duān rú bié

民病饮积,心痛,耳聋,浑浑焞焞,嗌肿喉痹,阴病血见,少腹痛肿,不得小便,病冲头痛,目似脱,项似拔,腰似折,髀不可以回,腘如结,(月耑)如别。

suì shǎo yáng zài quán huǒ yín suǒ shèng zé yàn míng jiāo yě hán rè gèng zhì

岁少阳在泉,火淫所胜,则焰明郊野,寒热更至。

mín bìng zhù xiè chì bái shǎo fù tòng ruò chì shén zé xuè biàn shǎo yīn tóng hou

民病注泄赤白,少腹痛溺赤,甚则血便,少阴同候。

suì yáng míng zài quán zào yín suǒ shèng zé méng wù qīng míng

岁阳明在泉,燥淫所胜,则霿雾清瞑。

mín bìng xǐ ǒu ǒu yǒu kǔ shàn tài xī xīn xié tòng bù néng fǎn cè shén zé yì qián miàn chén shēn wú gào zé zú wài fǎn rè

民病喜呕,呕有苦,善太息,心胁痛不能反侧,甚则嗌干面尘,身无膏泽,足外反热。

suì tài yáng zài quán hán yín suǒ shèng zé níng sù cǎn lì

岁太阳在泉,寒淫所胜,则凝肃惨栗。

mín bìng shǎo fù kòng gāo yǐn yāo jí shàng chōng xīn tòng xuè jiàn yì tòng hàn zhǒng

民病少腹控睾,引腰脊,上冲心痛,血见,嗌痛颔肿。

dì yuē shàn

帝曰:善。

zhì zhī nài hé

治之奈何?

qí bó yuē zhū qì zài quán fēng yín yú nèi zhì yǐ xīn liáng zuǒ yǐ kǔ yǐ gān huǎn zhī yǐ xīn sàn zhī

岐伯曰:诸气在泉,风淫于内,治以辛凉,佐以苦,以甘缓之,以辛散之。

rè yín yú nèi zhì yǐ xián hán zuǒ yǐ gān kǔ yǐ suān shōu zhī yǐ kǔ fā zhī

热淫于内,治以咸寒,佐以甘苦,以酸收之,以苦发之。

shī yín yú nèi zhì yǐ kǔ rè zuǒ yǐ suān dàn yǐ kǔ zào zhī yǐ dàn xiè zhī

湿淫于内,治以苦热,佐以酸淡,以苦燥之,以淡泄之。

huǒ yín yú nèi zhì yǐ xián lěng zuǒ yǐ kǔ xīn yǐ suān shōu zhī yǐ kǔ fā zhī

火淫于内,治以咸冷,佐以苦辛,以酸收之,以苦发之。

zào yín yú nèi zhì yǐ kǔ wēn zuǒ yǐ gān xīn yǐ kǔ xià zhī

燥淫于内,治以苦温,佐以甘辛,以苦下之。

hán yín yú nèi zhì yǐ gān rè zuǒ yǐ kǔ xīn yǐ xián xiè zhī yǐ xīn rùn zhī yǐ kǔ jiān zhī

寒淫于内,治以甘热,佐以苦辛,以咸泻之,以辛润之,以苦坚之。

dì yuē shàn

帝曰:善。

tiān qì zhī biàn hé rú

天气之变何如?

qí bó yuē jué yīn sī tiān

岐伯曰: 厥阴司天,

fēng yín suǒ shèng

风淫所胜,

zé tài xū āi hūn

则太虚埃昏,

yún wù yǐ rǎo

云物以扰,

hán shēng chūn qì

寒生春气,

liú shuǐ bù bīng

流水不冰,

mín bìng wèi wǎn dāng xīn ér tòng

民病胃脘当心而痛,

shàng zhī liǎng xié

上支两胁,

gé yān bù tōng

鬲咽不通,

yǐn shí bù xià

饮食不下,

shé běn qiáng

舌本强,

shí zé ǒu

食则呕,

lěng xiè fù zhàng

冷泄腹胀,

táng xiè

溏泄,

jiǎ shuǐ bì

瘕水闭,

zhé chóng bù qù

蛰虫不去,

bìng běn yú pí

病本于脾。

chōng yáng jué sǐ bù zhì

冲阳绝,死不治。

shǎo yīn sī tiān

少阴司天,

rè yín suǒ shèng

热淫所胜,

fú rè zhì

怫热至,

huǒ xíng qí zhèng

火行其政,

mín bìng xiōng zhōng fán rè

民病胸中烦热,

yì gàn

嗌干,

yòu qū mǎn

右胠满,

pí fū tòng

皮肤痛,

hán rè ké chuǎn

寒热咳喘,

dà yǔ qiě zhì

大雨且至,

tuò xuè xuè xiè

唾血血泄,

qiú nǜ tì ǒu

鼽衄嚏呕,

ruò sè biàn

溺色变,

shén zé chuāng yáng fū zhǒng

甚则疮疡胕肿,

jiān bèi bì nào jí quē pén zhōng tòng

肩背臂臑及缺盆中痛,

xīn tòng fèi yuè zhēn

心痛肺(月真),

fù dà mǎn

腹大满,

péng péng ér chuǎn hāi

膨膨而喘咳,

bìng běn yú fèi

病本于肺。

chǐ zé jué sǐ bù zhì

尺泽绝,死不治。

tài yīn sī tiān shī yín suǒ shèng zé chén yīn qiě bù yǔ biàn kū gǎo fū zhǒng gǔ tòng yīn bì yīn bì zhě àn zhī bù dé yāo jí tóu xiàng tòng shí xuàn dà biàn nán yīn qì bù yòng jī bù yù shí ké tuò zé yǒu xuè xīn rú xuán bìng běn yú shèn

太阴司天,湿淫所胜,则沉阴且布,雨变枯槁,胕肿骨痛,阴痹,阴痹者,按之不得,腰脊头项痛,时眩,大便难,阴气不用,饥不欲食,咳唾则有血,心如悬,病本于肾。

tài xī jué sǐ bù zhì

太谿绝,死不治。

shǎo yáng sī tiān

少阳司天,

huǒ yín suǒ shèng

火淫所胜,

zé wēn qì liú xíng

则温气流行,

jīn zhèng bù píng

金政不平,

mín bìng tóu tòng

民病头痛,

fā rè wù hán ér nüè

发热恶寒而疟,

rè shàng pí fū tòng

热上皮肤痛,

sè biàn huáng chì

色变黄赤,

chuán ér wèi shuǐ

传而为水,

shēn miàn fū zhǒng

身面胕肿,

fù mǎn yǎng xī

腹满仰息,

xiè zhù chì bái

泄注赤白,

chuāng yáng ké tuò xuè

疮疡咳唾血,

fán xīn

烦心,

xiōng zhōng rè

胸中热,

shén zé qiú nǜ

甚则鼽衄,

bìng běn yú fèi

病本于肺。

tiān fǔ jué sǐ bù zhì

天府绝,死不治。

yáng míng sī tiān

阳明司天,

zào yín suǒ shèng

燥淫所胜,

zé mù nǎi wǎn róng

则木乃晚荣,

cǎo nǎi wǎn shēng

草乃晚生,

jīn gǔ nèi biàn

筋骨内变,

mín bìng zuǒ qū xié tòng

民病左胠胁痛,

hán qīng yú zhōng

寒清于中,

gǎn ér nüè

感而疟,

dà liáng gé hou

大凉革候,

hāi

咳,

fù zhōng míng

腹中鸣,

zhù xiè wù táng

注泄鹜溏,

míng mù liǎn

名木敛,

shēng wǎn yú xià

生菀于下,

cǎo jiāo shàng shǒu

草焦上首,

xīn xié bào tòng

心胁暴痛,

bù kě fǎn cè

不可反侧,

yì qián miàn chén

嗌干面尘,

yāo tòng

腰痛,

zhàng fū tuí shàn

丈夫颓疝,

fù rén shǎo fù tòng

妇人少腹痛,

mù mèi zì

目昧眦,

yáng chuāng cuó yōng

疡疮痤痈,

zhé chóng lái jiàn

蛰虫来见,

bìng běn yú gān

病本于肝。

tài chòng jué sǐ bù zhì

太冲绝,死不治。

tài yáng sī tiān

太阳司天,

hán yín suǒ shèng

寒淫所胜,

zé hán qì fǎn zhì

则寒气反至,

shuǐ qiě bīng

水且冰,

xuè biàn yú zhōng

血变于中,

fā wèi yōng yáng

发为痈疡,

mín bìng jué xīn tòng

民病厥心痛,

ǒu xuè xuè xiè qiú nǜ

呕血血泄鼽衄,

shàn bēi

善悲,

shí xuàn pú

时眩仆,

yùn huǒ yán liè

运火炎烈,

yǔ bào nǎi báo

雨暴乃雹,

xiōng fù mǎn

胸腹满,

shǒu rè zhǒu luán

手热肘挛,

yè zhǒng

掖肿,

xīn dàn dàn dà dòng

心澹澹大动,

xiōng xié wèi wǎn bù ān

胸胁胃脘不安,

miàn chì mù huáng

面赤目黄,

shàn ǎi yì gàn

善噫嗌干,

shén zé sè huǒ tái

甚则色(火台),

kě ér yù yǐn

渴而欲饮,

bìng běn yú xīn

病本于心。

shén mén jué sǐ bù zhì

神门绝,死不治。

suǒ wèi dòng qì zhī qí cáng yě

所谓动气知其藏也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

zhì zhī nài hé

治之奈何?

qí bó yuē sī tiān zhī qì fēng yín suǒ shèng píng yǐ xīn liáng zuǒ yǐ kǔ gān yǐ gān huǎn zhī yǐ suān xiè zhī

岐伯曰:司天之气,风淫所胜,平以辛凉,佐以苦甘,以甘缓之,以酸泻之。

rè yín suǒ shèng píng yǐ xián hán zuǒ yǐ kǔ gān yǐ suān shōu zhī

热淫所胜,平以咸寒,佐以苦甘,以酸收之。

shī yín suǒ shèng píng yǐ kǔ rè zuǒ yǐ suān xīn yǐ kǔ zào zhī yǐ dàn xiè zhī

湿淫所胜,平以苦热,佐以酸辛,以苦燥之,以淡泄之。

shī shàng shèn ér rè zhì yǐ kǔ wēn zuǒ yǐ gān xīn yǐ hàn wèi gù ér zhǐ

湿上甚而热,治以苦温,佐以甘辛,以汗为故而止。

huǒ yín suǒ shèng píng yǐ suān lěng zuǒ yǐ kǔ gān yǐ suān shōu zhī yǐ kǔ fā zhī yǐ suān fù zhī rè yín tóng

火淫所胜,平以酸冷,佐以苦甘,以酸收之,以苦发之,以酸复之,热淫同。

zào yín suǒ shèng píng yǐ kǔ shī zuǒ yǐ suān xīn yǐ kǔ xià zhī

燥淫所胜,平以苦湿,佐以酸辛,以苦下之。

hán yín suǒ shèng píng yǐ xīn rè zuǒ yǐ gān kǔ yǐ xián xiè zhī

寒淫所胜,平以辛热,佐以甘苦,以咸泻之。

dì yuē shàn

帝曰:善。

xié qì fǎn shèng zhì zhī nài hé

邪气反胜,治之奈何?

qí bó yuē fēng sī yú de qīng fǎn shèng zhī zhì yǐ suān wēn zuǒ yǐ kǔ gān yǐ xīn píng zhī

岐伯曰:风司于地,清反胜之,治以酸温,佐以苦甘,以辛平之。

rè sī yú de hán fǎn shèng zhī zhì yǐ gān rè zuǒ yǐ kǔ xīn yǐ xián píng zhī

热司于地,寒反胜之,治以甘热,佐以苦辛,以咸平之。

shī sī yú de rè fǎn shèng zhī zhì yǐ kǔ lěng zuǒ yǐ xián gān yǐ kǔ píng zhī

湿司于地,热反胜之,治以苦冷,佐以咸甘,以苦平之。

huǒ sī yú de hán fǎn shèng zhī zhì yǐ gān rè zuǒ yǐ kǔ xīn yǐ xián píng zhī

火司于地,寒反胜之,治以甘热,佐以苦辛,以咸平之。

zào sī yú de rè fǎn shèng zhī zhì yǐ píng hán zuǒ yǐ kǔ gān yǐ suān píng zhī yǐ hé wèi lì

燥司于地,热反胜之,治以平寒,佐以苦甘,以酸平之,以和为利。

hán sī yú de rè fǎn shèng zhī zhì yǐ xián lěng zuǒ yǐ gān xīn yǐ kǔ píng zhī

寒司于地,热反胜之,治以咸冷,佐以甘辛,以苦平之。

dì yuē qí sī tiān yá shèng hé rú

帝曰:其司天邪胜何如?

qí bó yuē fēng huà yú tiān qīng fǎn shèng zhī zhì yǐ suān wēn zuǒ yǐ gān kǔ

岐伯曰:风化于天,清反胜之,治以酸温,佐以甘苦。

rè huà yú tiān hán fǎn shèng zhī zhì yǐ gān wēn zuǒ yǐ kǔ suān xīn

热化于天,寒反胜之,治以甘温,佐以苦酸辛。

shī huà yú tiān rè fǎn shèng zhī zhì yǐ kǔ hán zuǒ yǐ kǔ suān

湿化于天,热反胜之,治以苦寒,佐以苦酸。

huǒ huà yú tiān hán fǎn shèng zhī zhì yǐ gān rè zuǒ yǐ kǔ xīn

火化于天,寒反胜之,治以甘热,佐以苦辛。

zào huǒ yú tiān rè fǎn shèng zhī zhì yǐ xīn hán zuǒ yǐ kǔ gān

燥火于天,热反胜之,治以辛寒,佐以苦甘。

hán huà yú tiān rè fǎn shèng zhī zhì yǐ xián lěng zuǒ yǐ kǔ xīn

寒化于天,热反胜之,治以咸冷,佐以苦辛。

dì yuē liù qì xiāng shèng nài hé

帝曰:六气相胜奈何?

qí bó yuē jué yīn zhī shèng

岐伯曰:厥阴之胜,

ěr míng tóu xuàn

耳鸣头眩,

kuì kuì yù tǔ

愦愦欲吐,

wèi gé rú hán

胃鬲如寒,

dà fēng shù jǔ

大风数举,

luǒ chóng bù zī

倮虫不滋,

qū xié qì bìng

胠胁气并,

huà ér wèi rè

化而为热,

xiǎo biàn huáng chì

小便黄赤,

wèi wǎn dāng xīn ér tòng

胃脘当心而痛,

shàng zhī liǎng xié

上支两胁,

cháng míng sūn xiè

肠鸣飧泄,

shǎo fù tòng

少腹痛,

zhù xià chì bái

注下赤白,

shén zé ǒu tù

甚则呕吐,

gé yān bù tōng

鬲咽不通。

shǎo yīn zhī shèng xīn xià rè shàn jī qí xià fǎn dòng qì yóu sān jiāo yán shǔ zhì mù nǎi jīn cǎo nǎi wèi ǒu nì zào fán fù mǎn tòng táng xiè chuán wèi chì wò

少阴之胜,心下热,善饥,齐下反动,气游三焦,炎暑至,木乃津,草乃萎,呕逆躁烦,腹满痛,溏泄,传为赤沃。

tài yīn zhī shèng

太阴之胜,

huǒ qì nèi yù

火气内郁,

chuāng yáng yú zhōng

疮疡于中,

liú sàn yú wài

流散于外,

bìng zài qū xié

病在胠胁,

shén zé xīn tòng

甚则心痛,

rè gé

热格,

tóu tòng hóu bì xiàng qiáng

头痛喉痹项强,

dú shèng zé shī qì nèi yù

独胜则湿气内郁,

hán pò xià jiāo

寒迫下焦,

tòng liú dǐng

痛留顶,

hù yǐn méi jiān

互引眉间,

wèi mǎn

胃满,

yǔ shù zhì

雨数至,

zào huà nǎi jiàn

燥化乃见,

shǎo fù mǎn

少腹满,

yāo yuè zhuī zhòng qiáng

腰(月隹)重强,

nèi bù biàn

内不便,

shàn zhù xiè

善注泄,

zú xià wēn

足下温,

tóu zhòng

头重,

zú jìng fū zhǒng

足胫胕肿,

yǐn fā yú zhōng

饮发于中,

fū zhǒng yú shàng

胕肿于上。

shǎo yáng zhī shèng rè kè yú wèi fán xīn xīn tòng mù chì yù ǒu ǒu suān shàn jī ěr tòng ruò chì shàn jīng zhān wàng bào rè xiāo shuò cǎo wèi shuǐ hé jiè chóng nǎi qū shǎo fù tòng xià wò chì bái

少阳之胜,热客于胃,烦心心痛,目赤欲呕,呕酸善饥,耳痛溺赤,善惊谵妄,暴热消烁,草萎水涸,介虫乃屈,少腹痛,下沃赤白。

yáng míng zhī shèng qīng fā yú zhōng zuǒ qū xié tòng táng xiè nèi wèi yì sāi wài fā tuí shàn dà liáng sù shā huā yīng gǎi róng máo chóng nǎi yāng xiōng zhōng bù biàn yì sāi ér hāi

阳明之胜,清发于中,左胠胁痛,溏泄,内为嗌塞,外发颓疝,大凉肃杀,华英改容,毛虫乃殃,胸中不便,嗌塞而咳。

tài yáng zhī shèng

太阳之胜,

níng lì qiě zhì

凝凓且至,

fēi shí shuǐ bīng

非时水冰,

yǔ nǎi hòu huà

羽乃后化,

zhì nüè fā

痔疟发,

hán jué rù wèi

寒厥入胃,

zé nèi shēng xīn tòng

则内生心痛,

yīn zhōng nǎi yáng

阴中乃疡,

yǐn qǔ bù lì

隐曲不利,

hù yǐn yīn gǔ

互引阴股,

jīn ròu jū kē

筋肉拘苛,

xuè mài níng qì

血脉凝泣,

luò mǎn sè biàn

络满色变,

huò wèi xuè xiè

或为血泄,

pí fū fǒu zhǒng

皮肤否肿,

fù mǎn shí jiǎn

腹满食减,

rè fǎn shàng xíng

热反上行,

tóu xiàng xìn dǐng nǎo hù zhōng tòng

头项囟顶脑户中痛,

mù rú tuō

目如脱,

hán rù xià jiāo

寒入下焦,

chuán wèi rú xiè

传为濡泻。

dì yuē zhì zhī nài hé

帝曰:治之奈何?

qí bó yuē jué yīn zhī shèng zhì yǐ gān qīng zuǒ yǐ kǔ xīn yǐ suān xiè zhī

岐伯曰:厥阴之胜,治以甘清,佐以苦辛,以酸泻之。

shǎo yīn zhī shèng zhì yǐ xīn hán zuǒ yǐ kǔ xián yǐ gān xiè zhī

少阴之胜,治以辛寒,佐以苦咸,以甘泻之。

tài yīn zhī shèng zhì yǐ xián rè zuǒ yǐ xīn gān yǐ kǔ xiè zhī

太阴之胜,治以咸热,佐以辛甘,以苦泻之。

shǎo yáng zhī shèng zhì yǐ xīn hán zuǒ yǐ gān xián yǐ gān xiè zhī

少阳之胜,治以辛寒,佐以甘咸,以甘泻之。

yáng míng zhī shèng zhì yǐ suān wēn zuǒ yǐ xīn gān yǐ kǔ xiè zhī

阳明之胜,治以酸温,佐以辛甘,以苦泄之。

tài yáng zhī shèng zhì yǐ gān rè zuǒ yǐ xīn suān yǐ xián xiè zhī

太阳之胜,治以甘热,佐以辛酸,以咸泻之。

dì yuē liù qì zhī fù hé rú

帝曰:六气之复何如?

qí bó yuē xī hū zāi wèn yě

岐伯曰:悉乎哉问也!

jué yīn zhī fù shǎo fù jiān mǎn lǐ jí bào tòng yǎn mù fēi shā luǒ chóng bù róng jué xīn tòng hàn fā ǒu tǔ yǐn shí bù rù rù ér fù chū jīn gǔ diào xuàn qīng jué shén zé rù pí shí bì ér tǔ

厥阴之复,少腹坚满,里急暴痛,偃木飞沙,倮虫不荣,厥心痛,汗发呕吐,饮食不入,入而复出,筋骨掉眩,清厥,甚则入脾,食痹而吐。

chōng yáng jué sǐ bù zhì

冲阳绝,死不治。

shǎo yīn zhī fù

少阴之复,

yù rè nèi zuò

燠热内作,

fán zào qiú tì

烦躁鼽嚏,

shǎo fù jiǎo tòng

少腹绞痛,

huǒ jiàn fán huǒ ruì

火见燔(火芮),

yì zào

嗌燥,

fēn zhù shí zhǐ

分注时止,

qì dòng yú zuǒ

气动于左,

shàng xíng yú yòu

上行于右,

hāi

咳,

pí fū tòng

皮肤痛,

bào yīn xīn tòng

暴瘖心痛,

yù mào bù zhī rén

郁冒不知人,

nǎi sǎ xī wù hán

乃洒淅恶寒,

zhèn lì zhān wàng

振栗谵妄,

hán yǐ ér rè

寒已而热,

kě ér yù yǐn

渴而欲饮,

shǎo qì gǔ wěi

少气骨痿,

gé cháng bù biàn

隔肠不便,

wài wèi fú zhǒng

外为浮肿,

yuě yī

哕噫,

chì qì hòu huà

赤气后化,

liú shuǐ bù bīng

流水不冰,

rè qì dà xíng

热气大行,

jiè chóng bù fù

介虫不复,

bìng fèi zhěn chuāng yáng

病疿胗疮疡,

yōng jū cuó zhì

痈疽痤痔,

shén zé rù fèi

甚则入肺,

hāi ér bí yuān

咳而鼻渊。

tiān fǔ jué sǐ bù zhì

天府绝,死不治。

tài yīn zhī fù

太阴之复,

shī biàn nǎi jǔ

湿变乃举,

tǐ zhòng zhōng mǎn

体重中满,

shí yǐn bù huà

食饮不化,

yīn qì shàng jué

阴气上厥,

xiōng zhōng bù biàn

胸中不便,

yǐn fā yú zhōng

饮发于中,

ké chuǎn yǒu shēng

咳喘有声,

dà yǔ shí xíng

大雨时行,

lín jiàn yú lù

鳞见于陆,

tóu dǐng tòng zhòng

头顶痛重,

ér diào chì yóu shén

而掉瘛尤甚,

ǒu ér mì mò

呕而密默,

tuò tǔ qīng yè

唾吐清液,

shén zé rù shèn qiào

甚则入肾窍,

xiè wú dù

泻无度。

tài xī jué sǐ bù zhì

太谿绝,死不治。

shǎo yáng zhī fù

少阳之复,

dà rè jiāng zhì

大热将至,

kū zào fán cǎo rè

枯燥燔(艹热),

jiè chóng nǎi hào

介虫乃耗,

jīng chì hāi nǜ

惊瘛咳衄,

xīn rè fán zào

心热烦躁,

biàn shù zēng fēng

便数憎风,

jué qì shàng xíng

厥气上行,

miàn rú fú āi

面如浮埃,

mù nǎi mù rùn chì

目乃(目闰)瘛,

huǒ qì nèi fā

火气内发,

shàng wèi kǒu mí ǒu nì

上为口麋呕逆,

xuè yì xuè xiè

血溢血泄,

fā ér wèi nüè

发而为疟,

wù hán gǔ lì

恶寒鼓栗,

hán jí fǎn rè

寒极反热,

yì luò jiāo gǎo

嗌络焦槁,

kě yǐn shuǐ jiāng

渴引水浆,

sè biàn huáng chì

色变黄赤,

shǎo qì mài wèi

少气脉萎,

huà ér wèi shuǐ

化而为水,

chuán wèi fū zhǒng

传为胕肿,

shén zé rù fèi

甚则入肺,

hāi ér xuè xiè

咳而血泄。

chǐ zé jué sǐ bù zhì

尺泽绝,死不治。

yáng míng zhī fù qīng qì dà jǔ sēn mù cāng gàn máo chóng nǎi lì bìng shēng qū xié qì guī yú zuǒ shàn tài xī shén zé xīn tòng fǒu mǎn fù zhàng ér xiè ǒu kǔ hāi huì fán xīn bìng zài lì zhōng tóu tòng shén zé rù gān jīng hài jīn luán

阳明之复,清气大举,森木苍干,毛虫乃厉,病生胠胁,气归于左,善太息,甚则心痛否满,腹胀而泄,呕苦咳哕,烦心,病在鬲中,头痛,甚则入肝,惊骇筋挛。

tài chòng jué sǐ bù zhì

太冲绝,死不治。

tài yáng zhī fù jué qì shàng xíng shuǐ níng yǔ bīng yǔ chóng nǎi sǐ

太阳之复,厥气上行,水凝雨冰,羽虫乃死。

xīn wèi shēng hán

心胃生寒,

xiōng gé bù lì

胸膈不利,

xīn tòng fǒu mǎn

心痛否满,

tóu tòng shàn bēi

头痛善悲,

shí xuàn pú

时眩仆,

shí jiǎn

食减,

yāo yuè zhuī fǎn tòng

腰(月隹)反痛,

qū shēn bù biàn

屈伸不便,

dì liè bīng jiān

地裂冰坚,

yáng guāng bù zhì

阳光不治,

shǎo fù kòng gāo

少腹控睾,

yǐn yāo jí

引腰脊,

shàng chōng xīn

上冲心,

tuò chū qīng shuǐ

唾出清水,

jí wèi yuě yī

及为哕噫,

shén zé rù xīn

甚则入心,

shàn wàng shàn bēi

善忘善悲。

shén mén jué sǐ bù zhì

神门绝,死不治。

dì yuē shàn zhì zhī nài hé

帝曰:善,治之奈何?

qí bó yuē jué yīn zhī fù zhì yǐ suān hán zuǒ yǐ gān xīn yǐ suān xiè zhī yǐ gān huǎn zhī

岐伯曰:厥阴之复,治以酸寒,佐以甘辛,以酸泻之,以甘缓之。

shǎo yīn zhī fù zhì yǐ xián hán zuǒ yǐ kǔ xīn yǐ gān xiè zhī yǐ suān shōu zhī xīn kǔ fā zhī yǐ xián ruǎn zhī

少阴之复,治以咸寒,佐以苦辛,以甘泻之,以酸收之,辛苦发之,以咸软之。

tài yīn zhī fù zhì yǐ kǔ rè zuǒ yǐ suān xīn yǐ kǔ xiè zhī zào zhī xiè zhī

太阴之复,治以苦热,佐以酸辛,以苦泻之,燥之,泄之。

shǎo yáng zhī fù zhì yǐ xián lěng zuǒ yǐ kǔ xīn yǐ xián ruǎn zhī yǐ suān shōu zhī xīn kǔ fā zhī fā bù yuǎn rè wú fàn wēn liáng shǎo yīn tóng fǎ

少阳之复,治以咸冷,佐以苦辛,以咸软之,以酸收之,辛苦发之,发不远热,无犯温凉,少阴同法。

yáng míng zhī fù zhì yǐ xīn wēn zuǒ yǐ kǔ gān yǐ kǔ xiè zhī yǐ kǔ xià zhī yǐ suān bǔ zhī

阳明之复,治以辛温,佐以苦甘,以苦泄之,以苦下之,以酸补之。

tài yáng zhī fù zhì yǐ xián rè zuǒ yǐ gān xīn yǐ kǔ jiān zhī

太阳之复,治以咸热,佐以甘辛,以苦坚之。

zhì zhū shèng fù

治诸胜复,

hán zhě rè zhī

寒者热之,

rè zhě hán zhī

热者寒之,

wēn zhě qīng zhī

温者清之,

qīng zhě wēn zhī

清者温之,

sàn zhě shōu zhī

散者收之,

yì zhě sàn zhī

抑者散之,

zào zhě rùn zhī

燥者润之,

jí zhě huǎn zhī

急者缓之,

jiān zhě ruǎn zhī

坚者耎之,

cuì zhě jiān zhī

脆者坚之,

shuāi zhě bǔ zhī

衰者补之,

qiáng zhě xiè zhī

强者泻之,

gè ān qí qì

各安其气,

bì qīng bì jìng

必清必静,

zé bìng qì shuāi qù

则病气衰去,

guī qí suǒ zōng

归其所宗,

cǐ zhì zhī dà tǐ yě

此治之大体也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

qì zhī shàng xià hé wèi yě

气之上下,何谓也?

qí bó yuē shēn bàn yǐ shàng qí qì sān yǐ tiān zhī fēn yě tiān qì zhǔ zhī

岐伯曰:身半以上,其气三矣,天之分也,天气主之。

shēn bàn yǐ xià qí qì sān yǐ de zhī fēn yě dì qì zhǔ zhī

身半以下,其气三矣,地之分也,地气主之。

yǐ míng mìng qì yǐ qì mìng chù ér yán qí bìng

以名命气,以气命处,而言其病。

bàn suǒ wèi tiān shū yě

半,所谓天枢也。

gù shàng shèng ér xià jù bìng zhě yǐ dì míng zhī xià shèng ér shàng jù bìng zhě yǐ tiān míng zhī

故上胜而下俱病者,以地名之,下胜而上俱病者,以天名之。

suǒ wèi shèng zhì bào qì qū fú ér wèi fā yě fù zhì zé bù yǐ tiān dì yì míng jiē rú fù qì wéi fǎ yě

所谓胜至,报气屈伏而未发也,复至则不以天地异名,皆如复气为法也。

dì yuē shèng fù zhī dòng shí yǒu cháng hu

帝曰:胜复之动,时有常乎?

qì yǒu bì hu

气有必乎?

qí bó yuē shí yǒu cháng wèi ér qì wú bì yě

岐伯曰:时有常位,而气无必也。

dì yuē yuàn wén qí dào yě

帝曰:愿闻其道也。

qí bó yuē chū qì zhōng sān qì tiān qì zhǔ zhī shèng zhī cháng yě

岐伯曰:初气终三气,天气主之,胜之常也。

sì qì jǐn zhōng qì dì qì zhǔ zhī fù zhī cháng yě

四之气到终之气,是在泉气之所主,是复气常见的时位。

yǒu shèng zé fù wú shèng zé fǒu

有胜则复,无胜则否。

dì yuē shàn

帝曰:善。

fù yǐ ér shèng hé rú

复已而胜何如?

qí bó yuē shèng zhì zé fù wú cháng shù yě shuāi nǎi zhǐ ěr

岐伯曰:胜至则复,无常数也,衰乃止耳。

fù yǐ ér shèng bù fù zé hài cǐ shāng shēng yě

复已而胜,不复则害,此伤生也。

dì yuē fù ér fǎn bìng hé yě

帝曰:复而反病何也?

qí bó yuē jū fēi qí wèi bù xiāng de yě dà fù qí shèng zé zhǔ shèng zhī gù fǎn bìng yě suǒ wèi huǒ zào rè yě

岐伯曰:居非其位,不相得也,大复其胜则主胜之,故反病也,所谓火燥热也。

dì yuē zhì zhī hé rú

帝曰:治之何如?

qí bó yuē fu qì zhī shèng yě wēi zhě suí zhī shèn zhě zhì zhī

岐伯曰:夫气之胜也,微者随之,甚者制之。

qì zhī fù yě hé zhě píng zhī bào zhě duó zhī jiē suí shèng qì ān qí qū fú wú wèn qí shù yǐ píng wéi qī cǐ qí dào yě

气之复也,和者平之,暴者夺之,皆随胜气,安其屈伏,无问其数,以平为期,此其道也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

kè zhǔ zhī shèng fù nài hé

客主之胜复奈何?

qí bó yuē kè zhǔ zhī qì shèng ér wú fù yě

岐伯曰:客主之气,胜而无复也。

dì yuē qí nì cóng hé rú

帝曰:其逆从何如?

qí bó yuē zhǔ shèng nì kè shèng cóng tiān zhī dào yě

岐伯曰:主胜逆,客胜从,天之道也。

dì yuē qí shēng bìng hé rú

帝曰:其生病何如?

qí bó yuē jué yīn sī tiān kè shèng zé ěr míng diào xuàn shén zé hāi

岐伯曰:厥阴司天,客胜则耳鸣掉眩,甚则咳;

zhǔ shèng zé xiōng xié tòng shé nán yǐ yán

主胜则胸胁痛,舌难以言。

shǎo yīn sī tiān kè shèng zé qiú tì jǐng xiàng qiáng jiān bèi mào rè tóu tòng shǎo qì fā rè ěr lóng mù míng shén zé fū zhǒng xuè yì chuāng yáng ké chuǎn

少阴司天,客胜则鼽嚏颈项强,肩背瞀热,头痛少气,发热耳聋目暝,甚则胕肿血溢,疮疡咳喘;

zhǔ shèng zé xīn rè fán zào shén zé xié tòng zhī mǎn

主胜则心热烦躁,甚则胁痛支满。

tài yīn sī tiān kè shèng zé shǒu miàn fū zhǒng hū xī qì chuǎn

太阴司天,客胜则首面胕肿,呼吸气喘;

zhǔ shèng zé xiōng fù mǎn shí yǐ ér mào

主胜则胸腹满,食已而瞀。

shǎo yáng sī tiān kè shèng zé dān zhěn wài fā jí wèi dān biāo chuāng yáng ǒu nì hóu bì tóu tòng yì zhǒng ěr lóng xuè yì nèi wèi chì zòng

少阳司天,客胜则丹胗外发,及为丹熛疮疡,呕逆喉痹,头痛嗌肿,耳聋血溢,内为瘛疭;

zhǔ shèng zé xiōng mǎn hāi yǎng xī shèn ér yǒu xuè shǒu rè

主胜则胸满咳仰息,甚而有血,手热。

yáng míng sī tiān qīng fù nèi yú zé hāi nǜ yì sāi xīn lì zhōng rè hāi bù zhǐ ér bái xuè chū zhě sǐ

阳明司天,清复内余,则咳衄嗌塞,心鬲中热,咳不止而白血出者死。

tài yáng sī tiān kè shèng zé xiōng zhōng bù lì chū qīng tì gǎn hán zé hāi

太阳司天,客胜则胸中不利,出清涕,感寒则咳;

zhǔ shèng zé hóu yì zhōng míng

主胜则喉嗌中鸣。

jué yīn zài quán kè shèng zé dà guān jié bù lì nèi wèi jìng qiáng jū chì wài wèi bù biàn

厥阴在泉,客胜则大关节不利,内为痉强拘瘛,外为不便;

zhǔ shèng zé jīn gǔ yáo bìng yāo fù shí tòng

主胜则筋骨繇并,腰腹时痛。

shǎo yīn zài quán kè shèng zé yāo tòng kāo gǔ xī bì yuè duān gǔ xíng zú bìng mào rè yǐ suān fū zhǒng bù néng jiǔ lì sōu biàn biàn

少阴在泉,客胜则腰痛,尻股膝髀(月耑)(骨行)足病,瞀热以酸,胕肿不能久立,溲便变;

zhǔ shèng zé jué qì shàng xíng xīn tòng fā rè lì zhōng zhòng bì jiē zuò fā yú qū xié pò hàn bù cáng sì nì ér qǐ

主胜则厥气上行,心痛发热,鬲中,众痹皆作,发于胠胁,魄汗不藏,四逆而起。

tài yīn zài quán kè shèng zé zú wěi xià zhòng biàn sǒu bù shí shī kè xià jiāo fā ér rú xiè jí wèi zhǒng yǐn qǔ zhī jí

太阴在泉,客胜则足痿下重,便溲不时,湿客下焦,发而濡泻,及为肿,隐曲之疾;

zhǔ shèng zé hán qì nì mǎn shí yǐn bù xià shén zé wèi shàn

主胜则寒气逆满,食饮不下,甚则为疝。

shǎo yáng zài quán kè shèng zé yāo fù tòng ér fǎn wù hán shén zé xià bái ruò bái

少阳在泉,客胜则腰腹痛而反恶寒,甚则下白溺白;

zhǔ shèng zé rè fǎn shàng xíng ér kè yú xīn xīn tòng fā rè gé zhōng ér ǒu

主胜则热反上行而客于心,心痛发热,格中而呕。

shǎo yīn tóng hou

少阴同候。

yáng míng zài quán kè shèng zé qīng qì dòng xià shǎo fù jiān mǎn ér shù biàn xiè

阳明在泉,客胜则清气动下,少腹坚满而数便泻;

zhǔ shèng zé yāo zhòng fù tòng shǎo fù shēng hán xià wèi wù táng zé hán jué yú cháng shàng chōng xiōng zhōng shén zé chuǎn bù néng jiǔ lì

主胜则腰重腹痛,少腹生寒,下为鹜溏,则寒厥于肠,上冲胸中,甚则喘,不能久立。

tài yáng zài quán hán fù nèi yú zé yāo kāo tòng qū shēn bù lì gǔ jìng zú xī zhōng tòng

太阳在泉,寒复内余,则腰尻痛,屈伸不利,股胫足膝中痛。

dì yuē shàn zhì zhī nài hé

帝曰:善,治之奈何?

qí bó yuē gāo zhě yì zhī xià zhě jǔ zhī yǒu yú zhé zhī bù zú bǔ zhī zuǒ yǐ suǒ lì hé yǐ suǒ yí bì ān qí zhǔ kè shì qí hán wēn tóng zhě nì zhī yì zhě cóng zhī

岐伯曰:高者抑之,下者举之,有余折之,不足补之,佐以所利,和以所宜,必安其主客,适其寒温,同者逆之,异者从之。

dì yuē zhì hán yǐ rè zhì rè yǐ hán qì xiāng de zhě nì zhī bù xiāng de zhě cóng zhī yú jǐ zhī zhī yǐ

帝曰:治寒以热,治热以寒,气相得者逆之,不相得者从之,余己知之矣。

qí yú zhèng wèi hé rú

其于正味何如?

qí bó yuē mù wèi zhī zhǔ qí xiè yǐ suān qí bǔ yǐ xīn

岐伯曰:木位之主,其泻以酸,其补以辛。

huǒ wèi zhī zhǔ qí xiè yǐ gān qí bǔ yǐ xián

火位之主,其泻以甘,其补以咸。

tǔ wèi zhī zhǔ qí xiè yǐ kǔ qí bǔ yǐ gān

土位之主,其泻以苦,其补以甘。

jīn wèi zhī zhǔ qí xiè yǐ xīn qí bǔ yǐ suān

金位之主,其泻以辛,其补以酸。

shuǐ wèi zhī zhǔ qí xiè yǐ xián qí bǔ yǐ kǔ

水位之主,其泻以咸,其补以苦。

jué yīn zhī kè yǐ xīn bǔ zhī yǐ suān xiè zhī yǐ gān huǎn zhī

厥阴之客,以辛补之,以酸泻之,以甘缓之。

shǎo yīn zhī kè yǐ xián bǔ zhī yǐ gān xiè zhī yǐ xián shōu zhī

少阴之客,以咸补之,以甘泻之,以咸收之。

tài yīn zhī kè yǐ gān bǔ zhī yǐ kǔ xiè zhī yǐ gān huǎn zhī

太阴之客,以甘补之,以苦泻之,以甘缓之。

shǎo yáng zhī kè yǐ xián bǔ zhī yǐ gān xiè zhī yǐ xián ruǎn zhī

少阳之客,以咸补之,以甘泻之,以咸软之。

yáng míng zhī kè yǐ suān bǔ zhī

阳明之客,以酸补之。

yǐ xīn xiè zhī yǐ kǔ xiè zhī

以辛泻之,以苦泄之。

tài yáng zhī kè yǐ kǔ bǔ zhī yǐ xián xiè zhī yǐ kǔ jiān zhī yǐ xīn rùn zhī

太阳之客,以苦补之,以咸泻之,以苦坚之,以辛润之。

kāi fā còu lǐ zhì jīn yè tōng qì yě

开发腠理,致津液通气也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

yuàn wén yīn yáng zhī sān yě hé wèi

愿闻阴阳之三也何谓?

qí bó yuē qì yǒu duō shǎo yì yòng yě

岐伯曰:气有多少,异用也。

dì yuē yáng míng hé wèi yě

帝曰:阳明何谓也?

qí bó yuē liǎng yáng hé míng yě

岐伯曰:两阳合明也。

dì yuē jué yīn hé yě

帝曰:厥阴何也?

qí bó yuē liǎng yīn jiāo jǐn yě

岐伯曰:两阴交尽也。

dì yuē qì yǒu duō shǎo bìng yǒu shèng shuāi zhì yǒu huǎn jí fāng yǒu dà xiǎo yuàn wén yuē nài hé

帝曰:气有多少,病有盛衰,治有缓急,方有大小,愿闻约奈何?

qí bó yuē qì yǒu gāo xià bìng yǒu yuǎn jìn zhèng yǒu zhōng wài zhì yǒu qīng zhòng shì qí zhì suǒ wéi gù yě

岐伯曰:气有高下,病有远近,证有中外,治有轻重,适其至所为故也。

dà yào yuē jūn yī chén èr qí zhī zhì yě

《大要》曰:君一臣二,奇之制也;

jūn èr chén sì ǒu zhī zhì yě

君二臣四,偶之制也;

jūn èr chén sān qí zhī zhì yě

君二臣三,奇之制也;

jūn sān chén liù ǒu zhī zhì yě

君三臣六,偶之制也。

gù yuē jìn zhě qí zhī yuǎn zhě ǒu zhī hàn zhě bù yǐ qí xià zhě bù yǐ ǒu bǔ shàng zhì shàng zhì yǐ huǎn bǔ xià zhì xià zhì yǐ jí jí zé qì wèi hòu huǎn zé qì wèi báo shì qí zhì suǒ cǐ zhī wèi yě

故曰:近者奇之,远者偶之,汗者不以奇,下者不以偶,补上治上制以缓,补下治下制以急,急则气味厚,缓则气味薄,适其至所,此之谓也。

bìng suǒ yuǎn ér zhōng dào qì wèi zhī zhě shí ér guò zhī wú yuè qí zhì dù yě

病所远而中道气味之者,食而过之,无越其制度也。

shì gù píng qì zhī dào jìn ér jī ǒu zhì xiǎo qí fú yě

是故平气之道,近而奇偶,制小其服也。

yuǎn ér jī ǒu zhì dà qí fú yě

远而奇偶,制大其服也。

dà zé shù shǎo xiǎo zé shù duō

大则数少,小则数多。

duō zé jiǔ zhī shǎo zé èr zhī

多则九之,少则二之。

qí zhī bù qù zé ǒu zhī shì wèi zhòng fāng

奇之不去则偶之,是谓重方。

ǒu zhī bù qù zé fǎn zuǒ yǐ qǔ zhī suǒ wèi hán rè wēn liáng fǎn cóng qí bìng yě

偶之不去,则反佐以取之,所谓寒热温凉,反从其病也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

bìng shēng yú běn yú zhī zhī yǐ

病生于本,余知之矣。

shēng yú biāo zhě zhì zhī nài hé

生于标者,治之奈何?

qí bó yuē bìng fǎn qí běn dé biāo zhī bìng zhì fǎn qí běn dé biāo zhī fāng

岐伯曰:病反其本,得标之病,治反其本,得标之方。

dì yuē shàn

帝曰:善。

liù qì zhī shèng hé yǐ hou zhī

六气之胜,何以候之?

qí bó yuē chéng qí zhì yě

岐伯曰:乘其至也。

qīng qì dà lái zào zhī shèng yě fēng mù shòu yá gān bìng shēng yān

清气大来,燥之胜也,风木受邪,肝病生焉。

rè qì dà lái huǒ zhī shèng yě jīn zào shòu yá fèi bìng shēng yān

热气大来,火之胜也,金燥受邪,肺病生焉。

hán qì dà lái shuǐ zhī shèng yě huǒ rè shòu yá xīn bìng shēng yān

寒气大来,水之胜也,火热受邪,心病生焉。

shī qì dà lái tǔ zhī shèng yě hán shuǐ shòu yá shèn bìng shēng yān

湿气大来,土之胜也,寒水受邪,肾病生焉。

fēng qì dà lái mù zhī shèng yě tǔ shī shòu yá pí bìng shēng yān

风气大来,木之胜也,土湿受邪,脾病生焉。

suǒ wèi gǎn yá ér shēng bìng yě

所谓感邪而生病也。

chéng nián zhī xū zé yá shén yě

乘年之虚,则邪甚也。

shī shí zhī hé yì yá shén yě

失时之和,亦邪甚也。

yù yuè zhī kōng yì yá shén yě

遇月之空,亦邪甚也。

zhòng gǎn yú yá zé bìng wēi yǐ

重感于邪,则病危矣。

yǒu shèng zhī qì qí bì lái fù yě

有胜之气,其必来复也。

dì yuē qí mài zhì hé rú

帝曰:其脉至何如?

qí bó yuē jué yīn zhī zhì qí mài xián shǎo yīn zhī zhì qí mài gōu tài yīn zhī zhì qí mài chén shǎo yáng zhī zhì dà ér fú yáng míng zhī zhì duǎn ér sè tài yáng zhī zhì dà ér zhǎng

岐伯曰:厥阴之至,其脉弦,少阴之至,其脉钩,太阴之至,其脉沉,少阳之至,大而浮,阳明之至,短而濇,太阳之至,大而长。

zhì ér hé zé píng zhì ér shén zé bìng zhì ér fǎn zhě bìng zhì ér bù zhì zhě bìng wèi zhì ér zhì zhě bìng yīn yáng yì zhě wēi

至而和则平,至而甚则病,至而反者病,至而不至者病,未至而至者病,阴阳易者危。

dì yuē liù qì biāo běn suǒ cóng bù tóng nài hé

帝曰:六气标本,所从不同,奈何?

qí bó yuē qì yǒu cóng běn zhě yǒu cóng biāo běn zhě yǒu bù cóng biāo běn zhě yě

岐伯曰:气有从本者,有从标本者,有不从标本者也。

dì yuē yuàn zú wén zhī

帝曰:愿卒闻之。

qí bó yuē shǎo yáng tài yīn cóng běn shǎo yīn tài yáng cóng běn cóng biāo yáng míng jué yīn bù cóng biāo běn cóng hu zhōng yě

岐伯曰:少阳太阴从本,少阴太阳从本从标,阳明厥阴,不从标本,从乎中也。

gù cóng běn zhě huà shēng yú běn cóng biāo běn zhě yǒu biāo běn zhī huà cóng zhōng zhě yǐ zhōng qì wèi huà yě

故从本者,化生于本,从标本者,有标本之化,从中者,以中气为化也。

dì yuē mài cóng ér bìng fǎn zhě qí zhěn hé rú

帝曰:脉从而病反者,其诊何如?

qí bó yuē mài zhì ér cóng àn zhī bù gǔ zhū yáng jiē rán

岐伯曰:脉至而从,按之不鼓,诸阳皆然。

dì yuē zhū yīn zhī fǎn qí mài hé rú

帝曰:诸阴之反,其脉何如?

qí bó yuē mài zhì ér cóng àn zhī gǔ shèn ér shèng yě

岐伯曰:脉至而从,按之鼓甚而盛也。

shì gù bǎi bìng zhī qǐ yǒu shēng yú běn zhě yǒu shēng yú biāo zhě yǒu shēng yú zhōng qì zhě yǒu qǔ běn ér de zhě yǒu qǔ biāo ér de zhě yǒu qǔ zhōng qì ér de zhě yǒu qǔ biāo běn ér de zhě yǒu nì qǔ ér de zhě yǒu cóng qǔ ér de zhě

是故百病之起,有生于本者,有生于标者,有生于中气者,有取本而得者,有取标而得者,有取中气而得者,有取标本而得者,有逆取而得者,有从取而得者。

nì zhèng shùn yě

逆,正顺也。

ruò shùn nì yě

若顺,逆也。

gù yuē zhī biāo yǔ běn yòng zhī bù dài míng zhī nì shùn zhèng xíng wú wèn

故曰:知标与本,用之不殆,明知逆顺,正行无问。

cǐ zhī wèi yě

说的就是这个道理。

bù zhī shì zhě bù zú yǐ yán zhěn zú yǐ luàn jīng

不知是者,不足以言诊,足以乱经。

gù dà yào yuē cū gōng xī xī

故《大要》曰:粗工嘻嘻,

yǐ wéi kě zhī

以为可知,

yán rè wèi yǐ

言热未已,

hán bìng fù shǐ

寒病复始,

tóng qì yì xíng

同气异形,

mí zhěn luàn jīng

迷诊乱经,

cǐ zhī wèi yě

此之谓也,

fu biāo běn zhī dào

夫标本之道,

yào ér bó

要而博,

xiǎo ér dà

小而大,

kě yǐ yán yī ér zhī bǎi bìng zhī hài

可以言一而知百病之害,

yán biāo yǔ běn

言标与本,

yì ér wù sǔn

易而勿损,

chá běn yǔ biāo

察本与标,

qì kě lìng diào

气可令调,

míng zhī shèng fù

明知胜复,

wèi wàn mín shì

为万民式,

tiān zhī dào bì yǐ

天之道毕矣。

dì yuē shèng fù zhī biàn zǎo yàn hé rú

帝曰:胜复之变,早晏何如?

qí bó yuē fu suǒ shèng zhě shèng zhì yǐ bìng bìng yǐ yùn yùn ér fù yǐ méng yě

岐伯曰:夫所胜者,胜至已病,病已愠愠,而复已萌也。

fu suǒ fù zhě shèng jǐn ér qǐ de wèi ér shén shèng yǒu wēi shén fù yǒu shǎo duō shèng hé ér hé shèng xū ér xū tiān zhī cháng yě

夫所复者,胜尽而起,得位而甚,胜有微甚,复有少多,胜和而和,胜虚而虚,天之常也。

dì yuē shèng fù zhī zuò dòng bù dàng wèi huò hòu shí ér zhì qí gù hé yě

帝曰:胜复之作,动不当位,或后时而至,其故何也?

qí bó yuē fu qì zhī shēng yǔ qí huà shuāi shèng yì yě

岐伯曰:夫气之生,与其化衰盛异也。

hán shǔ wēn liáng shèng shuāi zhī yòng qí zài sì wéi

寒暑温凉盛衰之用,其在四维。

gù yáng zhī dòng shǐ yú wēn shèng yú shǔ

故阳之动,始于温,盛于暑;

yīn zhī dòng shǐ yú qīng shèng yú hán

阴之动,始于清,盛于寒。

chūn xià qiū dōng gè chà qí fēn

春夏秋冬,各差其分。

gù dà yào yuē bǐ chūn zhī nuǎn wèi xià zhī shǔ bǐ qiū zhī fèn wèi dōng zhī nù jǐn àn sì wéi chì hòu jiē guī qí zhōng kě jiàn qí shǐ kě zhī

故《大要》曰:彼春之暖,为夏之暑,彼秋之忿,为冬之怒,谨按四维,斥候皆归,其终可见,其始可知。

cǐ zhī wèi yě

说的就是这个道理。

dì yuē chà yǒu shù hu

帝曰:差有数乎?

qí bó yuē yòu fán sān shí dù yě

岐伯曰:又凡三十度也。

dì yuē qí mài yīng jiē hé rú

帝曰:其脉应皆何如?

qí bó yuē chà tóng zhèng fǎ dài shí ér qù yě

岐伯曰:差同正法,待时而去也。

mài yào yuē chūn bù chén xià bù xián dōng bù sè qiū bù shù shì wèi sì sài

《脉要》曰:春不沉,夏不弦,冬不濇,秋不数,是谓四塞。

chén shén yuē bìng xián shén yuē bìng sè shén yuē bìng shù shén yuē bìng cān jiàn yuē bìng fù jiàn yuē bìng wèi qù ér qù yuē bìng qù ér bù qù yuē bìng fǎn zhě sǐ

沉甚曰病,弦甚曰病,涩甚曰病,数甚曰病,参见曰病,复见曰病,未去而去曰病,去而不去曰病,反者死。

gù yuē qì zhī xiāng shǒu sī yě rú quán héng zhī bù dé xiāng shī yě

故曰:气之相守司也,如权衡之不得相失也。

fu yīn yáng zhī qì qīng jìng zé shēng huà zhì dòng zé kē jí qǐ cǐ zhī wèi yě

夫阴阳之气,清静则生化治,动则苛疾起,此之谓也。

dì yuē yōu míng hé rú

帝曰:幽明何如?

qí bó yuē liǎng yīn jiāo jǐn gù yuē yōu liǎng yáng hé míng gù yuē míng yōu míng zhī pèi hán shǔ zhī yì yě

岐伯曰:两阴交尽故曰幽,两阳合明故曰明,幽明之配,寒暑之异也。

dì yuē fēn zhì hé rú

帝曰:分至何如?

qí bó yuē qì zhì zhī wèi zhì qì fēn zhī wèi fēn zhì zé qì tóng fēn zé qì yì suǒ wèi tiān dì zhī zhèng jì yě

岐伯曰:气至之谓至,气分之谓分,至则气同,分则气异,所谓天地之正纪也。

dì yuē fū zǐ yán chūn qiū qì shǐ yú qián dōng xià qì shǐ yú hòu yú yǐ zhī zhī yǐ

帝曰:夫子言春秋气始于前,冬夏气始于后,余已知之矣。

rán liù qì wǎng fù zhǔ suì bù cháng yě qí bǔ xiè nài hé

然六气往复,主岁不常也,其补泻奈何?

qí bó yuē shàng xià suǒ zhǔ suí qí yōu lì zhèng qí wèi zé qí yào yě zuǒ yòu tóng fǎ

岐伯曰:上下所主,随其攸利,正其味,则其要也,左右同法。

dà yào yuē shǎo yáng zhī zhǔ xiān gān hòu xián

《大要》曰:少阳之主,先甘后咸;

yáng míng zhī zhǔ xiān xīn hòu suān

阳明之主,先辛后酸;

tài yáng zhī zhǔ xiān xián hòu kǔ

太阳之主,先咸后苦;

jué yīn zhī zhǔ xiān suān hòu xīn

厥阴之主,先酸后辛;

shǎo yīn zhī zhǔ xiān gān hòu xián

少阴之主,先甘后咸;

tài yīn zhī zhǔ xiān kǔ hòu gān

太阴之主,先苦后甘。

zuǒ yǐ suǒ lì zī yǐ suǒ shēng shì wèi de qì

佐以所利,资以所生,是谓得气。

dì yuē shàn

帝曰:善。

fu bǎi bìng zhī shēng yě jiē shēng yú fēng hán shǔ shī zào huǒ yǐ zhī huà zhī biàn yě

夫百病之生也,皆生于风寒暑湿燥火,以之化之变也。

jīng yán shèng zhě xiè zhī xū zhě bǔ zhī yú xī yǐ fāng shì ér fāng shì yòng zhī shàng wèi néng shí quán yú yù lìng yào dào bì xíng fú gǔ xiāng yìng yóu bá cì xuě wū gōng qiǎo shén shèng kě de wén hu

经言盛者泻之,虚者补之,余锡以方士,而方士用之,尚未能十全,余欲令要道必行,桴鼓相应,犹拔刺雪污,工巧神圣,可得闻乎?

qí bó yuē shěn chá bìng jī wú shī qì yi cǐ zhī wèi yě

岐伯曰:审察病机,无失气宜,此之谓也。

dì yuē yuàn wén bìng jī hé rú

帝曰:愿闻病机何如?

qí bó yuē zhū fēng diào xuàn jiē shǔ yú gān

岐伯曰:诸风掉眩,皆属于肝。

zhū hán shōu yǐn jiē shǔ yú shèn

诸寒收引,皆属于肾。

zhū qì fèn yù jiē shǔ yú fèi

诸气𪱥郁,皆属于肺。

zhū shī zhǒng mǎn jiē shǔ yú pí

诸湿肿满,皆属于脾。

zhū rè mào zhì jiē shǔ yú huǒ

诸热瞀瘈,皆属于火。

zhū tòng yǎng chuāng jiē shǔ yú xīn

诸痛痒疮,皆属于心。

zhū jué gù xiè jiē shǔ yú xià

诸厥固泄,皆属于下。

zhū wěi chuǎn ǒu jiē shǔ yú shàng

诸痿喘呕,皆属于上。

zhū jìn gǔ lì rú sàng shén shǒu jiē shǔ yú huǒ

诸禁鼓栗,如丧神守,皆属于火。

zhū jìng xiàng qiáng jiē shǔ yú shī

诸痉项强,皆属于湿。

zhū nì chōng shàng jiē shǔ yú huǒ

诸逆冲上,皆属于火。

zhū zhàng fù dà jiē shǔ yú rè

诸胀腹大,皆属于热。

zhū zào kuáng yuè jiē shǔ yú huǒ

诸躁狂越,皆属于火。

zhū bào qiáng zhí jiē shǔ yú fēng

诸暴强直,皆属于风。

zhū bìng yǒu shēng gǔ zhī rú gǔ jiē shǔ yú rè

诸病有声,鼓之如鼓,皆属于热。

zhū bìng fū zhǒng téng suān jīng hài jiē shǔ yú huǒ

诸病胕肿,疼酸惊骇,皆属于火。

zhū zhuǎn fǎn lì shuǐ yè hún zhuó jiē shǔ yú rè

诸转反戾,水液浑浊,皆属于热。

zhū bìng shuǐ yè chéng chè qīng lěng jiē shǔ yú hán

诸病水液,澄澈清冷,皆属于寒。

zhū ǒu tù suān bào zhù xià pò jiē shǔ yú rè

诸呕吐酸,暴注下迫,皆属于热。

gù dà yào yuē jǐn shǒu bìng jī gè sī qí shǔ yǒu zhě qiú zhī wú zhě qiú zhī shèng zhě zé zhī xū zhě zé zhī bì xiān wǔ shèng shū qí xuè qì lìng qí tiáo dá ér zhì hé píng cǐ zhī wèi yě

故《大要》曰:谨守病机,各司其属,有者求之,无者求之,盛者责之,虚者责之,必先五胜,疏其血气,令其调达,而致和平,此之谓也。

dì yuē shàn wǔ wèi yīn yáng zhī yòng hé rú

帝曰:善,五味阴阳之用何如?

qí bó yuē xīn gān fā sàn wèi yáng suān kǔ yǒng xiè wèi yīn xián wèi yǒng xiè wèi yīn dàn wèi shèn xiè wèi yáng

岐伯曰:辛甘发散为阳,酸苦涌泄为阴,咸味涌泄为阴,淡味渗泄为阳。

liù zhě huò shōu huò sàn huò huǎn huò jí huò zào huò rùn huò ruǎn huò jiān yǐ suǒ lì ér xíng zhī diào qí qì shǐ qí píng yě

六者或收或散,或缓或急,或燥或润,或软或坚,以所利而行之,调其气,使其平也。

dì yuē fēi tiáo qì ér de zhě zhì zhī nài hé

帝曰:非调气而得者,治之奈何?

yǒu dú wú dú hé xiān hé hòu

有毒无毒,何先何后?

yuàn wén qí dào

愿闻其道。

qí bó yuē yǒu dú wú dú suǒ zhì wéi zhǔ shì dà xiǎo wèi zhì yě

岐伯曰:有毒无毒,所治为主,适大小为制也。

dì yuē qǐng yán qí zhì

帝曰:请言其制。

qí bó yuē jūn yī chén èr zhì zhī xiǎo yě

岐伯曰:君一臣二,制之小也;

jūn yī chén sān zuǒ wǔ zhì zhī zhōng yě

君一臣三佐五,制之中也;

jūn yī chén sān zuǒ jiǔ zhì zhī dà yě

君一臣三佐九,制之大也。

hán zhě rè zhī

寒者热之,

rè zhě hán zhī

热者寒之,

wēi zhě nì zhī

微者逆之,

shèn zhě cóng zhī

甚者从之,

jiān zhě xuē zhī

坚者削之,

kè zhě chú zhī

客者除之,

láo zhě wēn zhī

劳者温之,

jié zhě sàn zhī

结者散之,

liú zhě zhèng zhī

留者政之,

zào zhě rú zhī

燥者濡之,

jí zhě huǎn zhī

急者缓之,

sàn zhě shōu zhī

散者收之,

sǔn zhě wēn zhī

损者温之,

yì zhě xíng zhī

逸者行之,

jīng zhě píng zhī

惊者平之,

shàng zhī xià zhī

上之下之,

mó zhī yù zhī

摩之浴之,

báo zhī jié zhī

薄之劫之,

kāi zhī fā zhī

开之发之,

shì shì wèi gù

适事为故。

dì yuē hé wèi nì cóng

帝曰:何谓逆从?

qí bó yuē nì zhě zhèng zhì cóng zhě fǎn zhì cóng shǎo cóng duō guān qí shì yě

岐伯曰:逆者正治,从者反治,从少从多,观其事也。

dì yuē fǎn zhì hé wèi

帝曰:反治何谓?

qí bó yuē rè yīn hán yòng hán yīn rè yòng sāi yīn sāi yòng tōng yīn tōng yòng bì fú qí suǒ zhǔ ér xiān qí suǒ yīn qí shǐ zé tóng qí zhōng zé yì kě shǐ pò jī kě shǐ kuì jiān kě shǐ qì hé kě shǐ bì yǐ

岐伯曰:热因寒用,寒因热用,塞因塞用,通因通用,必伏其所主,而先其所因,其始则同,其终则异,可使破积,可使溃坚,可使气和,可使必已。

dì yuē shàn

帝曰:善。

qì diào ér de zhě hé rú

气调而得者何如?

qí bó yuē nì zhī cóng zhī nì ér cóng zhī cóng ér nì zhī shū qì lìng diào zé qí dào yě

岐伯曰:逆之从之,逆而从之,从而逆之,疏气令调,则其道也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

bìng zhī zhōng wài hé rú

病之中外何如?

qí bó yuē cóng nèi zhī wài zhě diào qí nèi

岐伯曰:从内之外者调其内;

cóng wài zhī nèi zhě zhì qí wài

从外之内者治其外;

cóng nèi zhī wài ér shèng yú wài zhě xiān diào qí nèi ér hòu zhì qí wài

从内之外而盛于外者,先调其内而后治其外;

cóng wài zhī nèi ér shèng yú nèi zhě xiān zhì qí wài ér hòu diào qí nèi

从外之内而盛于内者,先治其外,而后调其内;

zhōng wài bù xiāng jí zé zhì zhǔ bìng

中外不相及,则治主病。

dì yuē shàn

帝曰:善。

huǒ rè fù wù hán fā rè yǒu rú nüè zhuàng huò yī rì fā huò jiān shù rì fā qí gù hé yě

火热复,恶寒发热,有如疟状,或一日发,或间数日发,其故何也?

qí bó yuē shèng fù zhī qì huì yù zhī shí yǒu duō shǎo yě

岐伯曰:胜复之气,会遇之时,有多少也。

yīn qì duō ér yáng qì shǎo zé qí fā rì yuǎn

阴气多而阳气少,则其发日远;

yáng qì duō ér yīn qì shǎo zé qí fā rì jìn

阳气多而阴气少,则其发日近。

cǐ shèng fù xiāng báo shèng shuāi zhī jié nüè yì tóng fǎ

此胜复相薄,盛衰之节,疟亦同法。

dì yuē lùn yán zhì hán yǐ rè zhì rè yǐ hán ér fāng shì bù néng fèi shéng mò ér gèng qí dào yě

帝曰:论言治寒以热,治热以寒,而方士不能废绳墨而更其道也。

yǒu bìng rè zhě hán zhī ér rè yǒu bìng hán zhě rè zhī ér hán èr zhě jiē zài xīn bìng fù qǐ nài hé zhì

有病热者,寒之而热,有病寒者,热之而寒,二者皆在,新病复起,奈何治?

qí bó yuē zhū hán zhī ér rè zhě qǔ zhī yīn rè zhī ér hán zhě qǔ zhī yáng suǒ wèi qiú qí shǔ yě

岐伯曰:诸寒之而热者取之阴,热之而寒者取之阳,所谓求其属也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

fú hán ér fǎn rè fú rè ér fǎn hán qí gù hé yě

服寒而反热,服热而反寒,其故何也?

qí bó yuē zhì qí wáng qì shì yǐ fǎn yě

岐伯曰:治其王气,是以反也。

dì yuē bù zhì wáng ér rán zhě hé yě

帝曰:不治王而然者何也?

qí bó yuē xī hū zāi wèn yě

岐伯曰:悉乎哉问也!

bù zhì wǔ wèi shǔ yě

不治五味属也。

fu wǔ wèi rù wèi gè guī suǒ xǐ gōng suān xiān rù gān kǔ xiān rù xīn gān xiān rù pí xīn xiān rù fèi xián xiān rù shèn jiǔ ér zēng qì wù huà zhī cháng yě

夫五味入胃,各归所喜,攻酸先入肝,苦先入心,甘先入脾,辛先入肺,咸先入肾,久而增气,物化之常也。

qì zēng ér jiǔ yāo zhī yóu yě

气增而久,夭之由也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

fāng zhì jūn chén hé wèi yě

方制君臣何谓也?

qí bó yuē zhǔ bìng zhī wèi jūn zuǒ jūn zhī wèi chén yīng chén zhī wèi shǐ fēi shàng xià sān pǐn zhī wèi yě

岐伯曰:主病之谓君,佐君之谓臣,应臣之谓使,非上下三品之谓也。

dì yuē sān pǐn hé wèi

帝曰:三品何谓

qí bó yuē suǒ yǐ míng shàn è zhī shū guàn yě

岐伯曰:所以明善恶之殊贯也。

dì yuē shàn

帝曰:善。

bìng zhī zhōng wài hé rú

病之中外何如?

qí bó yuē tiáo qì zhī fāng bì bié yīn yáng dìng qí zhōng wài gè shǒu qí xiāng

岐伯曰:调气之方,必别阴阳,定其中外,各守其乡。

nèi zhě nèi zhì wài zhě wài zhì wēi zhě diào zhī qí cì píng zhī shèng zhě duó zhī hàn zhī xià zhī hán rè wēn liáng shuāi zhī yǐ shǔ suí qí yōu lì jǐn dào rú fǎ wàn jǔ wàn quán qì xuè zhèng píng zhǎng yǒu tiān mìng

内者内治,外者外治,微者调之,其次平之,盛者夺之,汗之下之,寒热温凉,衰之以属,随其攸利,谨道如法,万举万全,气血正平,长有天命。

dì yuē shàn

帝曰:善。

✦ You read 素问·至真要大论

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.