huáng dì wèn yú qí bó yuē yú zǐ wàn mín yǎng bǎi xìng ér shōu qí zū shuì
黄帝问于岐伯曰:余子万民,养百姓而收其租税。
yú āi qí bù gěi ér shǔ yǒu jí bìng
余哀其不给而属有疾病。
yú yù wù shǐ bèi dú yào wú yòng biān shí yù yǐ wēi zhēn tōng qí jīng mài diào qí xuè qì róng qí nì shùn chū rù zhī huì
余欲勿使被毒药,无用砭石,欲以微针通其经脉,调其血气,荣其逆顺出入之会。
lìng kě chuán yú hòu shì bì míng wèi zhī fǎ lìng zhōng ér bù miè jiǔ ér bù jué
令可传于后世,必明为之法,令终而不灭,久而不绝;
yì yòng nán wàng wèi zhī jīng jì
易用难忘,为之经纪。
yì qí piān zhāng bié qí biǎo lǐ wèi zhī zhōng shǐ
异其(篇)章,别其表里,为之终始。
lìng gè yǒu xíng
令各有形。
xiān lì zhēn jīng
先立针经。
yuàn wén qí qíng
愿闻其情。
qí bó dá yuē chén qǐng tuī ér cì zhī lìng yǒu gāng jì shǐ yú yī zhōng yú jiǔ yān
岐伯答曰:臣请推而次之,令有纲纪,始于一,终于九焉。
qǐng yán qí dào
请言其道!
xiǎo zhēn zhī yào yì chén ér nán rù
小针之要,易陈而难入。
cū shǒu xíng shàng shǒu shén shén hū shén kè zài mén
粗守形,上守神,神乎神,客在门。
wèi zhě bié běn zuò dǔ qí jí è zhī qí yuán
未赭(别本作睹)其疾,恶知其原?
cì zhī wēi zài sù chí
刺之微,在速迟。
cū shǒu guān shàng shǒu jī jī zhī dòng bù lí qí kōng kōng zhōng zhī jī qīng jìng ér wēi qí lái bù kě féng qí wǎng bù kě zhuī
粗守关,上守机,机之动,不离其空,空中之机,清静而微,其来不可逢,其往不可追。
zhī jī zhī dào zhě bù kě guà yǐ fā
知机之道者,不可挂以发;
bù zhī jī dào kòu zhī bù fā
不知机道,扣之不发。
zhī qí wǎng lái yào yǔ zhī qī
知其往来,要与之期。
cū zhī àn hu miào zāi
粗之暗乎,妙哉!
gōng dú yǒu zhī
工独有之。
wǎng zhě wèi nì lái zhě wèi shùn míng zhī nì shùn zhèng xíng wú wèn
往者为逆,来者为顺,明知逆顺,正行无问。
yíng ér duó zhī è de wú xū
迎而夺之,恶得无虚;
zhuī ér jì zhī è de wú shí
追而济之,恶得无实。
yíng zhī suí zhī yǐ yì hé zhī zhēn dào bì yǐ
迎之随之,以意和之,针道毕矣。
fán yòng zhēn zhě xū zé shí zhī mǎn zé xiè zhī wǎn chén zé chú zhī yá shèng zé xū zhī
凡用针者,虚则实之,满则泄之,宛陈则除之,邪胜则虚之。
dà yào yuē xú ér jí zé shí jí ér xú zé xū
《大要》曰:“徐而疾则实,疾而徐则虚。
yán shí yǔ xū ruò yǒu ruò wú chá hòu yǔ xiān
言实与虚,若有若无,察后与先。
ruò cún ruò wáng wèi xū yǔ shí ruò de ruò shī
若存若亡,为虚与实,若得若失。
xū shí zhī yào jiǔ zhēn zuì miào bǔ xiè zhī shí yǐ zhēn wèi zhī
虚实之要,九针最妙,补泻之时,以针为之。
xiè yuē bì chí nèi zhī fàng ér chū zhī pái yáng de zhēn xié qì de xiè
泻曰,必持内之,放而出之,排阳得针,邪气得泄。
àn ér yǐn zhēn shì wèi nèi wēn xuè bù dé sàn qì bù dé chū yě
按而引针,是谓内温,血不得散,气不得出也。
bǔ yuē suí zhī suí zhī yì ruò wàng zhī ruò xíng ruò àn rú wén méng zhǐ rú liú rú hái qù rú xián jué
补曰,随之,随之意若妄之,若行若按,如蚊虻止,如留如还,去如弦绝。
lìng zuǒ shǔ yòu qí qì gù zhǐ wài mén yǐ bì zhōng qì nǎi shí
令左属右,其气故止,外门已闭,中气乃实。
bì wú liú xuè jí qǔ zhū zhī
必无留血,急取诛之。
chí zhēn zhī dào jiān zhě wèi bǎo
持针之道,坚者为宝。
zhèng zhǐ zhí cì wú zhēn zuǒ yòu
正指直刺,无针左右。
shén zài qiū háo zhǔ yì bìng zhě shěn shì xuè mài zhě cì zhī wú dài
神在秋毫,属意病者,审视血脉者,刺之无殆。
fāng cì zhī shí bì zài xuán yáng jí yǔ liǎng wèi shén shǔ wù qù zhī bìng cún wáng
方刺之时,必在悬阳,极与两卫,神属勿去,知病存亡。
xuè mài zhě zài shù héng jū shì zhī dú chéng qiè zhī dú jiān
血脉者,在俞横居,视之独澄,切之独坚。
jiǔ zhēn zhī míng gè bù tóng xíng
九针之名,各不同形。
yī yuē chán zhēn zhǎng yī cùn liù fēn
一曰镵针,长一寸六分;
èr yuē yuán zhēn zhǎng yī cùn liù fēn
二曰员针,长一寸六分;
sān yuē dī zhēn cháng sān cùn bàn
三曰𫔂针,长三寸半;
sì yuē fēng zhēn zhǎng yī cùn liù fēn
四曰锋针,长一寸六分;
wǔ yuē pí zhēn zhǎng sì cùn guǎng èr fēn bàn
五曰铍针,长四寸,广二分半;
liù yuē yuán lì zhēn zhǎng yī cùn liù fēn
六曰员利针,长一寸六分;
qī yuē háo zhēn cháng sān cùn liù fēn
七曰毫针,长三寸六分;
bā yuē zhǎng zhēn zhǎng qī cùn
八曰长针,长七寸;
jiǔ yuē dà zhēn zhǎng sì cùn
九曰大针,长四寸。
chán zhēn zhě tóu dà mò ruì qù xiè yáng qì
镵针者,头大末锐,去泻阳气。
yuán zhēn zhě zhēn rú luǎn xíng kāi mó fēn jiān bù dé shāng jī ròu zhě yǐ xiè fēn qì
员针者,针如卵形,揩摩分间,不得伤肌肉者,以泻分气。
dī zhēn zhě fēng rú shǔ sù zhī ruì zhǔ àn mài wù xiàn yǐ zhì qí qì
𫔂针者,锋如黍粟之锐,主按脉,勿陷以致其气。
fēng zhēn zhě rèn sān yú yǐ fā gù jí
锋针者,刃三隅,以发痼疾。
pí zhēn zhě mò rú jiàn fēng yǐ qǔ dà nóng
铍针者,末如剑锋,以取大脓。
yuán lì zhēn zhě dà bié běn zuò jiān rú lí bié běn zuò máo qiě yuán qiě ruì zhōng shēn wēi dà yǐ qǔ bào qì
员利针者,大(别本作尖)如厘(别本作牦),且员且锐,中身微大,以取暴气;
háo zhēn zhě jiān rú wén méng huì jìng yǐ xú wǎng wēi yǐ jiǔ liú zhī ér yǎng yǐ qǔ tòng bì
毫针者,尖如蚊虻喙,静以徐往,微以久留之而养,以取痛痹;
zhǎng zhēn zhě fēng lì shēn báo kě yǐ qǔ yuǎn bì
长针者,锋利身薄,可以取远痹;
dà zhēn zhě jiān rú tǐng qí fēng wēi yuán yǐ xiè jī guān zhī shuǐ yě
大针者,尖如梃,其锋微员,以泻机关之水也。
jiǔ zhēn bì yǐ
九针毕矣。
fu qì zhī zài mài yě xié qì zài shàng zhuó qì zài zhōng qīng qì zài xià
夫气之在脉也,邪气在上,浊气在中,清气在下。
gù zhēn xiàn mài zé xié qì chū zhēn zhōng mài zé zhuó qì chū zhēn tài shēn zé xié qì fǎn chén bìng yì
故针陷脉则邪气出,针中脉则浊气出,针太深则邪气反沉,病益。
gù yuē pí ròu jīn mài gè yǒu suǒ chù bìng gè yǒu suǒ yi gè bù tóng xíng gè yǐ rèn qí suǒ yi
故曰:皮肉筋脉各有所处,病各有所宜,各不同形,各以任其所宜。
wú shí shí wú xū xū sǔn bù zú ér yì yǒu yú shì wèi shén bié běn zuò zhòng bìng bìng yì shén
无实(实),无虚(虚),损不足而益有余,是谓甚(别本作重)病,病益甚。
qǔ wǔ mài zhě sǐ qǔ sān mài zhě kuāng
取五脉者死,取三脉者恇;
duó yīn zhě sǐ duó yáng zhě kuáng zhēn hài bì yǐ
夺阴者死,夺阳者狂,针害毕矣。
cì zhī ér qì bù zhì wú wèn qí shù
刺之而气不至,无问其数;
cì zhī ér qì zhì nǎi qù zhī wù fù zhēn
刺之而气至,乃去之,勿复针。
zhēn gè yǒu suǒ yi gè bù tóng xíng gè rèn qí suǒ wèi
针各有所宜,各不同形,各任其所为。
cì zhī yào qì zhì ér yǒu xiào xiào zhī xìn ruò fēng zhī chuī yún míng hu ruò jiàn cāng tiān
刺之要,气至而有效,效之信,若风之吹云,明乎若见苍天。
cì zhī dào bì yǐ
刺之道毕矣。
huáng dì yuē yuàn wén wǔ zàng liù fǔ suǒ chū zhī chù
黄帝曰:愿闻五脏六腑所出之处。
qí bó yuē wǔ zàng wǔ shù wǔ wǔ èr shí wǔ shù
岐伯曰:五脏五俞,五五二十五俞;
liù fǔ liù shù liù liù sān shí liù shù
六腑六俞,六六三十六俞。
jīng mài shí èr luò mài shí wǔ fán èr shí qī qì yǐ shàng xià suǒ chū wèi jǐng suǒ liū wèi xíng suǒ zhù wèi shù suǒ xíng wéi jīng suǒ rù wèi hé èr shí qī qì suǒ xíng jiē zài wǔ shù yě
经脉十二,络脉十五,凡二十七气以上下,所出为井,所溜为荥,所注为俞,所行为经,所入为合,二十七气所行,皆在五俞也。
jié zhī jiāo sān bǎi liù shí wǔ huì
节之交,三百六十五会。
zhī qí yào zhě yī yán ér zhōng bù zhī qí yào liú sàn wú qióng
知其要者,一言而终,不知其要,流散无穷。
suǒ yán jié zhě shén qì zhī suǒ yóu xíng chū rù yě fēi pí ròu jīn gǔ yě
所言节者,神气之所游行出入也,非皮肉筋骨也。
guān qí sè chá qí mù zhī qí sàn fù
观其色,察其目,知其散复;
yī qí xíng tīng qí dòng jìng zhī qí xié zhèng
一其形,听其动静,知其邪正。
yòu zhǔ tuī zhī zuǒ chí ér yù zhī qì zhì ér qù zhī
右主推之,左持而御之,气至而去之。
fán jiāng yòng zhēn bì xiān zhěn mài shì qì zhī jù yì nǎi kě yǐ zhì yě
凡将用针,必先诊脉,视气之剧易,乃可以治也。
wǔ zàng zhī qì yǐ jué yú nèi ér yòng zhēn zhě fǎn shí qí wài shì wèi zhòng jié
五脏之气已绝于内,而用针者反实其外,是谓重竭。
zhòng jié bì sǐ qí sǐ yě jìng
重竭必死,其死也静。
zhì zhī zhě zhé fǎn qí qì qǔ yè yǔ yīng
治之者,辄反其气,取腋与膺;
wǔ zàng zhī qì yǐ jué yú wài ér yòng zhēn zhě fǎn shí qí nèi shì wèi nì jué
五脏之气已绝于外,而用针者反实其内,是谓逆厥。
nì jué zé bì sǐ qí sǐ yě zào
逆厥则必死,其死也躁。
zhì zhī zhě fǎn qǔ sì mò
治之者,反取四末。
cì zhī hài zhōng ér bù qù zé jīng xiè
刺之害,中而不去,则精泄;
hài zhōng ér qù zé zhì qì
害中而去,则致气。
jīng xiè zé bìng yì shèn ér kuāng zhì qì zé shēng wèi yōng yáng
精泄则病益甚而恇,致气则生为痈疡。
wǔ zàng yǒu liù fǔ liù fǔ yǒu shí èr yuán shí èr yuán chū yú sì guān sì guān zhǔ zhì wǔ zàng
五脏有六腑,六腑有十二原,十二原出于四关,四关主治五脏。
wǔ zàng yǒu jí dāng qǔ zhī shí èr yuán
五脏有疾,当取之十二原。
shí èr yuán zhě wǔ zàng zhī suǒ yǐ bǐng sān bǎi liù shí wǔ jié qì wèi yě
十二原者,五脏之所以禀三百六十五节气味也。
wǔ zàng yǒu jí yě yīng chū shí èr yuán shí èr yuán gè yǒu suǒ chū míng zhī qí yuán dǔ qí yīng ér zhī wǔ zàng zhī hài yǐ
五脏有疾也,应出十二原,十二原各有所出,明知其原,睹其应,而知五脏之害矣。
yáng zhōng zhī shǎo yīn fèi yě qí yuán chū yú tài yuān tài yuān èr
阳中之少阴,肺也,其原出于太渊,太渊二。
yáng zhōng zhī tài yáng xīn yě qí yuán chū yú dà líng dà líng èr
阳中之太阳,心也,其原出于大陵,大陵二。
yīn zhōng zhī shǎo yáng gān yě qí yuán chū yú tài chòng tài chòng èr
阴中之少阳,肝也,其原出于太冲,太冲二。
yīn zhōng zhī zhì yīn pí yě qí yuán chū yú tài bái tài bái èr
阴中之至阴,脾也,其原出于太白,太白二。
yīn zhōng zhī tài yīn shèn yě qí yuán chū yú tài xī tài xī èr
阴中之太阴,肾也,其原出于太溪,太溪二。
gāo zhī yuán chū yú jiū wěi jiū wěi yī
膏之原,出于鸠尾,鸠尾一。
huāng zhī yuán chū yú bó yāng bó yāng yī
肓之原,出于脖胦,脖胦一。
fán cǐ shí èr yuán zhě zhǔ zhì wǔ zàng liù fǔ zhī yǒu jí zhě yě
凡此十二原者,主治五脏六腑之有疾者也。
zhàng qǔ sān yáng sūn xiè qǔ sān yīn
胀取三阳,飧泄取三阴。
bǐng wèi yǎn zì jīn fú wǔ zàng zhī yǒu jí yě pì yóu cì yě yóu wū yě yóu jié yě yóu bì yě
禀(为衍字),今夫五脏之有疾也,譬犹刺也,犹污也,犹结也,犹闭也。
cì suī jiǔ yóu kě bá yě
刺虽久,犹可拔也;
wū suī jiǔ yóu kě xuě yě
污虽久,犹可雪也;
jié suī jiǔ yóu kě jiě yě
结虽久,犹可解也;
bì suī jiǔ yóu kě jué yě
闭虽久,犹可决也。
huò yán jiǔ jí zhī bù kě qǔ zhě fēi qí shuō yě
或言久疾之不可取者,非其说也。
fu shàn yòng zhēn zhě qǔ qí jí yě yóu bá cì yě yóu xuě wū yě yóu jiě jié yě yóu jué bì yě
夫善用针者,取其疾也,犹拔刺也,犹雪污也,犹解结也,犹决闭也。
jí suī jiǔ yóu kě bì yě
疾虽久,犹可毕也。
yán bù kě zhì zhě wèi de qí shù yě
言不可治者,未得其术也。
cì zhū rè zhě rú yǐ shǒu tàn tāng
刺诸热者,如以手探汤;
cì hán qīng zhě rú rén bù yù xíng
刺寒清者,如人不欲行。
yīn yǒu yáng jí zhě qǔ zhī xià líng sān lǐ zhèng wǎng wú dài qì xià nǎi zhǐ bù xià fù shǐ yě
阴有阳疾者,取之下陵三里,正往无殆,气下乃止,不下复始也。
jí gāo ér nèi zhě qǔ zhī yīn zhī líng quán
疾高而内者,取之阴之陵泉;
jí gāo ér wài zhě qǔ zhī yáng zhī líng quán yě
疾高而外者,取之阳之陵泉也。