huáng dì wèn yuē yú wén tiān yǐ liù liù zhī jié yǐ chéng yī suì rén yīng wéi dì jiàn zhù jiě yǐ jiǔ jiǔ zhì huì jì rén yì yǒu sān bǎi liù shí wǔ jié yǐ wéi tiān dì jiǔ yǐ
黄帝问曰：余闻天以六六之节，以成一岁，人（应为地，见注解）以九九制会，计人亦有三百六十五节，以为天地，久矣。
bù zhī qí suǒ wèi yě
不知其所谓也？
qí bó duì yuē zhāo hū zāi wèn yě
岐伯对曰：昭乎哉问也！
qǐng suì yán zhī
请遂言之。
fu liù liù zhī jié jiǔ jiǔ zhì huì zhě suǒ yǐ zhèng tiān zhī dù qì zhī shù yě
夫六六之节，九九制会者，所以正天之度，气之数也。
tiān dù zhě suǒ yǐ zhì rì yuè zhī xíng yě
天度者，所以制日月之行也；
qì shù zhě suǒ yǐ jì huà shēng zhī yòng yě
气数者，所以纪化生之用也。
tiān wèi yáng de wèi yīn rì wèi yáng yuè wèi yīn xíng yǒu fèn jì zhōu yǒu dào li rì xíng yí dù yuè xíng shí sān dù ér yǒu jī yān
天为阳，地为阴，日为阳，月为阴，行有分纪，周有道理，日行一度，月行十三度而有奇焉。
gù dà xiǎo yuè sān bǎi liù shí wǔ rì ér chéng suì jī qì yú ér yíng rùn yǐ
故大小月三百六十五日而成岁，积气余而盈闰矣。
lì duān yú shǐ biǎo zhèng yú zhōng tuī yú yú zhōng ér tiān dù bì yǐ
立端于始，表正于中，推余于终，而天度毕矣。
dì yuē yú yǐ wén tiān dù yǐ
帝曰：余已闻天度矣。
yuàn wén qì shù hé yǐ hé zhī
愿闻气数，何以合之？
qí bó yuē tiān yǐ liù liù wèi jié de yǐ jiǔ jiǔ zhì huì
岐伯曰：天以六六为节，地以九九制会。
tiān yǒu shí rì rì liù jìng ér zhōu jiǎ jiǎ liù fù ér zhōng suì sān bǎi liù shí rì fǎ yě
天有十日，日六竟而周甲，甲六覆而终岁，三百六十日法也。
fu zì gǔ tōng tiān zhě shēng zhī běn běn yú yīn yáng qí qì jiǔ zhōu jiǔ qiào jiē tōng hu tiān qì
夫自古通天者，生之本，本于阴阳，其气九州九窍，皆通乎天气。
gù qí shēng wǔ qí qì sān
故其生五，其气三。
sān ér chéng tiān sān ér chéng de sān ér chéng rén
三而成天，三而成地，三而成人。
sān ér sān zhī hé zé wèi jiǔ jiǔ fēn wéi jiǔ yě jiǔ yě wèi jiǔ zàng
三而三之，合则为九，九分为九野，九野为九脏。
gù xíng zàng sì shén zàng wǔ hé wéi jiǔ zàng yǐ yīng zhī yě
故形脏四，神脏五，合为九脏以应之也。
dì yuē yú yǐ wén liù liù jiǔ jiǔ zhī huì yě fū zǐ yán jī qì yíng rùn yuàn wén hé wèi qì
帝曰：余已闻六六九九之会也，夫子言积气盈闰，愿闻何谓气？
qǐng fū zǐ fā méng jiě huò yān
请夫子发蒙解惑焉。
qí bó yuē cǐ shàng dì suǒ mì xiān shī chuán zhī yě
岐伯曰：此上帝所秘，先师传之也。
dì yuē qǐng suì wén zhī
帝曰：请遂闻之。
qí bó yuē wǔ rì wèi zhī hou sān hòu wèi zhī qì liù qì wèi zhī shí sì shí wèi zhī suì ér gè cóng qí zhǔ zhì yān
岐伯曰：五日谓之候，三候谓之气，六气谓之时，四时谓之岁，而各从其主治焉。
wǔ yùn xiāng xí ér jiē zhì zhī zhōng qī zhī rì zhōu ér fù shǐ shí lì qì bù rú huán wú duān hou yì tóng fǎ
五运相袭，而皆治之，终期之日，周而复始，时立气布，如环无端，候亦同法。
gù yuē bù zhī nián zhī suǒ jiā qì zhī shèng shuāi xū shí zhī suǒ qǐ bù kě yǐ wèi gōng yǐ
故曰：不知年之所加，气之盛衰，虚实之所起，不可以为工矣。
dì yuē wǔ yùn zhī shǐ rú huán wú duān qí tài guò bù jí rú hé
帝曰：五运之始，如环无端，其太过不及如何？
qí bó yuē wǔ qì gēng lì gè yǒu suǒ shèng shèng xū zhī biàn cǐ qí cháng yě
岐伯曰：五气更立，各有所胜，盛虚之变，此其常也。
dì yuē píng qì hé rú
帝曰：平气何如？
qí bó yuē wú guò zhě yě
岐伯曰，无过者也。
dì yuē tài guò bù jí nài hé
帝曰：太过不及奈何？
qí bó yuē zài jīng yǒu yě
岐伯曰：在经有也。
dì yuē hé wèi suǒ shèng
帝曰：何谓所胜？
qí bó yuē chūn shèng cháng xià cháng xià shèng dōng dōng shèng xià xià shèng qiū qiū shèng chūn suǒ wèi de wǔ xíng shí zhī shèng gè yǐ qì mìng qí zàng
岐伯曰：春胜长夏，长夏胜冬，冬胜夏，夏胜秋，秋胜春，所谓得五行时之胜，各以气命其脏。
dì yuē hé yǐ zhī qí shèng
帝曰：何以知其胜？
qí bó yuē qiú qí zhì yě jiē guī shǐ chūn wèi zhì ér zhì cǐ wèi tài guò zé báo suǒ bù shèng ér chéng suǒ shèng yě mìng yuē qì yín
岐伯曰：求其至也，皆归始春，未至而至，此谓太过，则薄所不胜，而乘所胜也，命曰气淫。
bù fēn xié pì nèi shēng gōng bù néng jìn
不分，邪僻内生，工不能禁。
zhì ér bù zhì cǐ wèi bù jí zé suǒ shèng wàng xíng ér suǒ shēng shòu bìng suǒ bù shèng báo zhī yě mìng yuē qì pò
至而不至，此谓不及，则所胜妄行，而所生受病，所不胜薄之也，命曰气迫。
suǒ wèi qiú qí zhì zhě qì zhì zhī shí yě
所谓求其至者，气至之时也。
jǐn hou qí shí qì kě yǔ qī
谨候其时，气可与期。
shī shí fǎn hou wǔ zhì bù fēn xié pì nèi shēng gōng bù néng jìn yě
失时反候，五治不分，邪僻内生，工不能禁也。
dì yuē yǒu bù xí hu
帝曰：有不袭乎？
qí bó yuē cāng tiān zhī qì bù dé wú cháng yě
岐伯曰：苍天之气，不得无常也。
qì zhī bù xí shì wèi fēi cháng fēi cháng zé biàn yǐ
气之不袭是谓非常，非常则变矣。
dì yuē fēi cháng ér biàn nài hé
帝曰：非常而变奈何？
qí bó yuē biàn zhì zé bìng suǒ shèng zé wēi suǒ bù shèng zé shèn yīn ér zhòng gǎn yú yá zé sǐ yǐ
岐伯曰：变至则病，所胜则微，所不胜则甚，因而重感于邪则死矣。
gù fēi qí shí zé wēi dāng qí shí zé shèn yě
故非其时则微，当其时则甚也。
dì yuē shàn
帝曰：善。
yú wén qì hé ér yǒu xíng yīn biàn yǐ zhèng míng
余闻气合而有形，因变以正名。
tiān dì zhī yùn yīn yáng zhī huà qí yú wàn wù shú shǎo shú duō kě de wén hu
天地之运，阴阳之化，其于万物，孰少孰多，可得闻乎？
qí bó yuē xī hū zāi wèn yě
岐伯曰：悉乎哉问也！
tiān zhì guǎng bù kě dù de zhì dà bù kě liàng dà shén líng wèn qǐng chén qí fāng
天至广不可度，地至大不可量，大神灵问，请陈其方。
cǎo shēng wǔ sè wǔ sè zhī biàn bù kě shèng shì
草生五色，五色之变，不可胜视。
cǎo shēng wǔ wèi wǔ wèi zhī měi bù kě shèng jí
草生五味，五味之美，不可胜极。
shì yù bù tóng gè yǒu suǒ tōng
嗜欲不同，各有所通。
tiān shí rén yǐ wǔ qì de shí rén yǐ wǔ wèi
天食人以五气，地食人以五味。
wǔ qì rù bí cáng yú xīn fèi shàng shǐ wǔ sè xiū míng yīn shēng néng zhāng
五气入鼻，藏于心肺，上使五色修明，音声能彰。
wǔ wèi rù kǒu cáng yú cháng wèi wèi yǒu suǒ cáng yǐ yǎng wǔ qì qì hé ér shēng jīn yè xiāng chéng shén nǎi zì shēng
五味入口，藏于肠胃，味有所藏，以养五气，气和而生，津液相成，神乃自生。
dì yuē zàng xiàng hé rú
帝曰：藏象何如？
qí bó yuē xīn zhě shēng zhī běn shén zhī biàn yě qí huá zài miàn qí chōng zài xuè mài wèi yáng zhōng zhī tài yáng tōng yú xià qì
岐伯曰：心者，生之本，神之变也，其华在面，其充在血脉，为阳中之太阳，通于夏气。
fèi zhě qì zhī běn pò zhī chù yě qí huá zài máo qí chōng zài pí wèi yáng zhōng zhī tài tài sù zuò shǎo yīn tōng yú qiū qì
肺者，气之本，魄之处也，其华在毛，其充在皮，为阳中之太（《太素》作少）阴，通于秋气。
shèn zhě zhǔ zhé fēng cáng zhī běn jīng zhī chù yě qí huá zài fā qí chōng zài gǔ wèi yīn zhōng zhī shǎo tài sù zuò tài yīn tōng yú dōng qì
肾者，主蛰，封藏之本，精之处也，其华在发，其充在骨，为阴中之少（《太素》作太）阴，通于冬气。
gān zhě ba jí zhī běn hún zhī jū yě qí huá zài zhǎo qí chōng zài jīn yǐ shēng xuè qì qí wèi suān qí sè cāng cǐ wèi yáng zhōng zhī shǎo yáng tōng yú chūn qì
肝者，罢极之本，魂之居也，其华在爪，其充在筋，以生血气，其味酸，其色苍，此为阳中之少阳，通于春气。
pí wèi dà cháng xiǎo cháng sān jiāo páng guāng zhě cāng lǐn zhī běn yíng zhī jū yě míng yuē qì néng huà zāo pò zhuǎn wèi ér rù chū zhě yě qí huá zài chún sì bái qí chōng zài jī qí wèi gān qí sè huáng cǐ zhì yīn zhī lèi tōng yú tǔ qì
脾、胃、大肠、小肠、三焦、膀胱者，仓廪之本，营之居也，名曰器，能化糟粕，转味而入出者也，其华在唇四白，其充在肌，其味甘，其色黄，此至阴之类，通于土气。
fán shí yī zàng qǔ jué yú dǎn yě
凡十一脏，取决于胆也。
gù rén yíng yī shèng bìng zài shǎo yáng
故人迎一盛，病在少阳；
èr shèng bìng zài tài yáng
二盛，病在太阳；
sān shèng bìng zài yáng míng
三盛，病在阳明；
sì shèng yǐ shàng wèi gé yáng
四盛，已上为格阳。
cùn kǒu yī shèng bìng zài jué yīn
寸口一盛，病在厥阴；
èr shèng bìng zài shǎo yīn
二盛，病在少阴；
sān shèng bìng zài tài yīn
三盛，病在太阴；
sì shèng yǐ shàng wèi guān yīn
四盛，已上为关阴。
rén yíng yǔ cùn kǒu jù shèng sì bèi yǐ shàng wèi guān gé guān gé zhī mài yíng bù néng jí yú tiān dì zhī jīng qì zé sǐ yǐ
人迎与寸口俱盛四倍以上为关格，关格之脉赢，不能极于天地之精气，则死矣。