xīn pí zì zuǒ zhì yǐng chuān yáng dí rén yě
辛毗字佐治，颍川阳翟人也。
qí xiān jiàn wǔ zhōng zì lǒng xī dōng qiān
其先建武中，自陇西东迁。
pí suí xiōng píng cóng yuán shào
毗随兄评从袁绍。
tài zǔ wèi sī kōng pì pí pí bù dé yìng mìng
太祖为司空，辟毗，毗不得应命。
jí yuán shàng gōng xiōng tán wū píng yuán tán shǐ pí yì tài zǔ qiú hé
及袁尚攻兄谭于平原，谭使毗诣太祖求和。
tài zǔ jiāng zhēng jīng zhōu cì yú xī píng
太祖将征荆州，次于西平。
pí jiàn tài zǔ zhì tán yì tài zǔ dà yuè
毗见太祖致谭意，太祖大悦。
hòu shù rì gèng yù xiān píng jīng zhōu shǐ tán shàng zì xiāng bì
后数日，更欲先平荆州，使谭、尚自相弊。
tā rì zhì jiǔ pí wàng tài zǔ sè zhī yǒu biàn yǐ yǔ guō jiā
他日置酒，毗望太祖色，知有变，以语郭嘉。
jiā bái tài zǔ tài zǔ wèi pí yuē tán kě xìn
嘉白太祖，太祖谓毗曰：“谭可信？
shàng bì kě kè bù
尚必可克不？
pí duì yuē míng gōng wú wèn xìn yǔ zhà yě zhí dāng lùn qí shì ěr
”毗对曰：“明公无问信与诈也，直当论其势耳。
yuán shì běn xiōng dì xiāng fá fēi wèi tā rén néng jiān qí jiān nǎi wèi tiān xià kě dìng wū jǐ yě
袁氏本兄弟相伐，非谓他人能间其间，乃谓天下可定于己也。
jīn yī dàn qiú jiù wū míng gōng cǐ kě zhī yě
今一旦求救于明公，此可知也。
xiǎn fu jiàn xiǎn sī kùn ér bù néng qǔ cǐ lì jié yě
显甫见显思困而不能取，此力竭也。
bīng gé bài wū wài móu chén zhū wū nèi xiōng dì chán xì guó fēn wéi èr
兵革败于外，谋臣诛于内，兄弟谗阋，国分为二；
lián nián zhàn fá ér jiè zhòu shēng jī shī jiā yǐ hàn huáng jī jǐn bìng zhēn guó wú qūn cāng xíng wú guǒ liáng tiān zāi yīng wū shàng rén shì kùn wū xià mín wú yú zhì jiē zhī tǔ bēng wǎ jiě cǐ nǎi tiān wáng shàng zhī shí yě
连年战伐，而介胄生虮虱，加以旱蝗，饥馑并臻，国无囷仓，行无裹粮，天灾应于上，人事困于下，民无愚智，皆知土崩瓦解，此乃天亡尚之时也。
bīng fǎ chēng yǒu shí chéng tāng chí dài jiǎ bǎi wàn ér wú sù zhě bù néng shǒu yě
兵法称有石城汤池带甲百万而无粟者，不能守也。
jīn wǎng gōng qiū shàng bù hái jiù jí bù néng zì shǒu
今往攻邺，尚不还救，即不能自守。
hái jiù jí tán zhǒng qí hòu
还救，即谭踵其后。
yǐ míng gōng zhī wēi yīng kùn qióng zhī dí jī pí bì zhī kòu wú yì xùn fēng zhī zhèn qiū yè yǐ
以明公之威，应困穷之敌，击疲弊之寇，无异迅风之振秋叶矣。
tiān yǐ yuán shàng yǔ míng gōng míng gōng bù qǔ ér fá jīng zhōu
天以袁尚与明公，明公不取而伐荆州。
jīng zhōu fēng lè guó wèi yǒu xìn
荆州丰乐，国未有衅。
zhòng huǐ yǒu yán qǔ luàn wǔ wáng
仲虺有言：'取乱侮亡。
fāng jīn èr yuán bù wu yuǎn lüè ér nèi xiāng tú kě wèi luàn yǐ
'方今二袁不务远略而内相图，可谓乱矣；
jū zhě wú shí xíng zhě wú liáng kě wèi wáng yǐ
居者无食，行者无粮，可谓亡矣。
zhāo bù móu xī mín mìng mǐ jì ér bù suí zhī yù dài tā nián
朝不谋夕，民命靡继，而不绥之，欲待他年；
tā nián huò dēng yòu zì zhī wáng ér gǎi xiū jué dé shī suǒ yǐ yòng bīng zhī yào yǐ
他年或登，又自知亡而改修厥德，失所以用兵之要矣。
jīn yīn qí qǐng jiù ér fǔ zhī lì mò dà yān
今因其请救而抚之，利莫大焉。
qiě sì fāng zhī kòu mò dà wū hé běi
且四方之寇，莫大于河北；
hé běi píng zé liù jūn shèng ér tiān xià zhèn
河北平，则六军盛而天下震。
tài zǔ yuē shàn
”太祖曰：“善。
nǎi xǔ tán píng cì yú lí yáng
”乃许谭平，次于黎阳。
míng nián gōng qiū kè zhī biǎo pí wèi yì láng
明年攻邺，克之，表毗为议郎。
jiǔ zhī tài zǔ qiǎn dū hù cáo hóng píng xià biàn shǐ pí yǔ cáo xiū cān zhī lìng yuē xī gāo zǔ tān cái hào sè ér liáng píng kuāng qí guò shī
久之，太祖遣都护曹洪平下辩，使毗与曹休参之，令曰：“昔高祖贪财好色，而良、平匡其过失。
jīn zuǒ zhì wén liè yōu bù qīng yǐ
今佐治、文烈忧不轻矣。
jūn hái wèi chéng xiàng zhǎng shǐ
”军还，为丞相长史。
wén dì jiàn zuò qiān shì zhōng cì jué guān nèi hóu
文帝践阼，迁侍中，赐爵关内侯。
shí yì gǎi zhèng shuò
时议改正朔。
pí yǐ wèi shì zūn shùn yǔ zhī tǒng yìng tiān shùn mín
毗以魏氏遵舜、禹之统，应天顺民；
zhì wū tāng wǔ yǐ zhàn fá dìng tiān xià nǎi gǎi zhèng shuò
至于汤、武，以战伐定天下，乃改正朔。
kǒng zǐ yuē xíng xià zhī shí zuǒ shì chuán yuē xià shù wèi dé tiān zhèng hé bì qī wū xiāng fǎn
孔子曰“行夏之时”，左氏传曰“夏数为得天正”，何必期于相反。
dì shàn ér cóng zhī
帝善而从之。
dì yù xǐ jì zhōu shì jiā shí wàn hù shí hé nán
帝欲徙冀州士家十万户实河南。
shí lián huáng mín jī qún sī yǐ wéi bù kě ér dì yì shén shèng
时连蝗民饥，群司以为不可，而帝意甚盛。
pí yǔ cháo chén jù qiú jiàn dì zhī qí yù jiàn zuò sè yǐ jiàn zhī jiē mò gǎn yán
毗与朝臣俱求见，帝知其欲谏，作色以见之，皆莫敢言。
pí yuē bì xià yù xǐ shì jiā qí jì ān chū
毗曰：“陛下欲徙士家，其计安出？
dì yuē qīng wèi wǒ xǐ zhī fēi yá
”帝曰：“卿谓我徙之非邪？
pí yuē chéng yǐ wéi fēi yě
“毗曰：“诚以为非也。
dì yuē wú bù yǔ qīng gòng yì yě
“帝曰：“吾不与卿共议也。
pí yuē bì xià bù yǐ chén bù xiào zhì zhī zuǒ yòu cè zhī móu yì zhī guān ān dé bù yǔ chén yì yá
”毗曰：“陛下不以臣不肖，置之左右，厕之谋议之官，安得不与臣议邪！
chén suǒ yán fēi sī yě nǎi shè jì zhī lǜ yě ān dé nù chén
臣所言非私也，乃社稷之虑也，安得怒臣！
dì bù dá qǐ rù nèi
”帝不答，起入内；
pí suí ér yǐn qí jū dì suì fèn yī bù hái liáng jiǔ nǎi chū yuē zuǒ zhì qīng chí wǒ hé tài jí yá
毗随而引其裾，帝遂奋衣不还，良久乃出，曰：“佐治，卿持我何太急邪？
pí yuē jīn xǐ jì shī mín xīn yòu wú yǐ shí yě
”毗曰：“今徙，既失民心，又无以食也。
dì suì xǐ qí bàn
“帝遂徙其半。
cháng cóng dì shè zhì dì yuē shè zhì lè zāi pí yuē wū bì xià shén lè ér wū qún xià shén kǔ
尝从帝射雉，帝曰：“射雉乐哉”毗曰：“于陛下甚乐，而于群下甚苦。
dì mò rán hòu suì wèi zhī xī chū
”帝默然，后遂为之稀出。
shàng jūn dà jiàng jūn cáo zhēn zhēng zhū rán yú jiāng líng pí xíng jūn shī
上军大将军曹真征朱然于江陵，毗行军师。
hái fēng guǎng píng tíng hòu
还，封广平亭侯。
dì yù dà xīng jūn zhēng wú pí jiàn yuē wú chu zhī mín xiǎn ér nán yù dào lóng hòu fú dào wū xiān pàn zì gǔ huàn zhī fēi tú jīn yě
帝欲大兴军征吴，毗谏曰：“吴、楚之民，险而难御，道隆后服，道洿先叛，自古患之，非徒今也。
jīn bì xià zuò yǒu hǎi nèi fū bù bīn zhě qí néng jiǔ hu
今陛下祚有海内，夫不宾者，其能久乎？
xī wèi tuó chēng dì zi yáng tiě hào lì nián wèi jǐ huò chén huò zhū
昔尉佗称帝，子阳僣号，历年未几，或臣或诛。
hé zé wéi nì zhī dào bù jiǔ quán ér dà dé wú suǒ bù fú yě
何则，违逆之道不久全，而大德无所不服也。
fāng jīn tiān xià xīn dìng tǔ guǎng mín xī
方今天下新定，土广民稀。
fu miào suàn ér hòu chū jūn yóu lín shì ér jù kuàng jīn miào suàn yǒu quē ér yù yòng zhī chén chéng wèi jiàn qí lì yě
夫庙算而后出军，犹临事而惧，况今庙算有阙而欲用之，臣诚未见其利也。
xiān dì lǚ qǐ ruì shī lín jiāng ér xuán
先帝屡起锐师，临江而旋。
jīn liù jūn bù zēng wū gù ér fù xún zhī cǐ wèi yì yě
今六军不增于故，而复循之，此未易也。
jīn rì zhī jì mò ruò xiū fàn lǐ zhī yǎng mín fǎ guǎn zhòng zhī jì zhèng zé chōng guó zhī tún tián míng zhòng ní zhī huái yuǎn
今日之计，莫若修范蠡之养民，法管仲之寄政，则充国之屯田，明仲尼之怀远；
shí nián zhī zhōng qiáng zhuàng wèi lǎo tóng chèn shèng zhàn zhào mín zhī yì jiàng shì sī fèn rán hòu yòng zhī zé yì bù zài jǔ yǐ
十年之中，强壮未老，童龀胜战，兆民知义，将士思奋，然后用之，则役不再举矣。
dì yuē rú qīng yì gèng dāng yǐ lǔ yí zǐ sūn yá
“帝曰：“如卿意，更当以虏遗子孙邪？
pí duì yuē xī zhōu wén wáng yǐ zhòu yí wǔ wáng wéi zhī shí yě
”毗对曰：“昔周文王以纣遗武王，唯知时也。
gǒu shí wèi kě róng de yǐ hu
苟时未可，容得已乎！
dì jìng fá wú zhì jiāng ér hái
”帝竟伐吴，至江而还。
míng dì jí wèi jìn fēng yǐng xiāng hòu yì sān bǎi hù
明帝即位，进封颍乡侯，邑三百户。
shí zhōng shū jiān liú fàng lìng sūn zī jiàn xìn wū zhǔ zhì duàn shí zhèng dà chén mò bù jiāo hǎo ér pí bù yǔ wǎng lái
时中书监刘放、令孙资见信于主，制断时政，大臣莫不交好，而毗不与往来。
pí zi chang jiàn yuē jīn liú sūn yòng shì zhòng jiē yǐng fù dà rén yi xiǎo jiàng yì hé guāng tóng chén
毗子敞谏曰：“今刘、孙用事，众皆影附，大人宜小降意，和光同尘；
bù rán bì yǒu bàng yán
不然必有谤言。
pí zhèng sè yuē zhǔ shàng suī wèi chēng cōng míng bù wéi ān liè
”毗正色曰：“主上虽未称聪明，不为暗劣。
wú zhī lì shēn zì yǒu běn wèi
吾之立身，自有本未。
jiù yǔ liú sūn bù píng bù guò lìng wú bù zuò sān gōng ér yǐ hé wēi hài zhī yǒu
就与刘、孙不平，不过令吾不作三公而已，何危害之有？
yān yǒu dà zhàng fū yù wèi gōng ér huǐ qí gāo jié zhě yá rǒng cóng pú yè bì guǐ biǎo yán shàng shū pú yè wáng sī jīng qín jiù lì zhōng liàng jì lüè bù rú xīn pí pí yi dài sī
焉有大丈夫欲为公而毁其高节者邪”冗从仆射毕轨表言：“尚书仆射王思精勤旧吏，忠亮计略不如辛毗，毗宜代思。
dì yǐ fǎng fàng zī fàng zī duì yuē bì xià yòng sī zhě chéng yù qǔ qí xiào lì bù guì xū míng yě
“帝以访放、资，放、资对曰：“陛下用思者，诚欲取其效力，不贵虚名也。
pí shí liàng zhí rán xìng gāng ér zhuān shèng lǜ suǒ dāng shēn chá yě
毗实亮直，然性刚而专，圣虑所当深察也。
suì bù yòng
”遂不用。
chū wèi wèi wèi
出为卫尉。
dì fāng xiū diàn shè bǎi xìng láo yì pí shàng shū yuē qiè wén zhū gě liàng jiǎng wǔ zhì bīng ér sūn quán fú mǎ liáo dōng liàng qí yì zhǐ shì yù xiāng zuǒ yòu
帝方修殿舍，百姓劳役，毗上疏曰：“窃闻诸葛亮讲武治兵，而孙权巿马辽东，量其意指，似欲相左右。
bèi yù bù yú gǔ zhī shàn zhèng ér jīn zhě gōng shì dà xīng jiā lián nián gǔ mài bù shōu
备豫不虞，古之善政，而今者宫室大兴，加连年谷麦不收。
shī yún mín yì láo zhǐ qì kě xiǎo kāng huì cǐ zhōng guó yǐ suí sì fāng
诗云：'民亦劳止，迄可小康，惠此中国，以绥四方。
wéi bì xià wèi shè jì jì
'唯陛下为社稷计。
dì bào yuē èr lǔ wèi miè ér zhì gōng shì zhí jiàn zhě lì míng zhī shí yě
”帝报曰：“二虏未灭而治宫室，直谏者立名之时也。
fu wáng zhě zhī dōu dāng jí mín láo jiān bàn shǐ hòu shì wú suǒ fù zēng shì xiāo hé wèi hàn guī mó zhī lüè yě
夫王者之都，当及民劳兼办，使后世无所复增，是萧何为汉规摹之略也。
jīn qīng wèi wèi zhòng chén yì yi jiě qí dà guī
今卿为魏重臣，亦宜解其大归。
dì yòu yù píng běi máng lìng wū qí shàng zuò tái guān zé jiàn mèng jīn
”帝又欲平北芒，令于其上作台观，则见孟津。
pí jiàn yuē tiān dì zhī xìng gāo gāo xià xià jīn ér fǎn zhī jì fēi qí lǐ
毗谏曰：“天地之性，高高下下，今而反之，既非其理；
jiā yǐ sǔn fèi rén gōng mín bù kān yì
加以损费人功，民不堪役。
qiě ruò jiǔ hé yíng yì hóng shuǐ wéi hài ér qiū líng jiē yí jiāng hé yǐ yù zhī
且若九河盈溢，洪水为害，而丘陵皆夷，将何以御之？
dì nǎi zhǐ
”帝乃止。
qīng lóng èr nián zhū gě liàng lǜ zhòng chū wèi nán
青龙二年，诸葛亮率众出渭南。
xiān shì dà jiàng jūn sī mǎ xuān wáng shù qǐng yǔ liàng zhàn míng dì zhōng bù tīng
先是，大将军司马宣王数请与亮战，明帝终不听。
shì suì kǒng bù néng jìn nǎi yǐ pí wèi dà jiàng jūn jūn shī shǐ chí jié
是岁恐不能禁，乃以毗为大将军军师，使持节。
liù jūn jiē sù zhǔn pí jié dù mò gǎn fàn wéi
六军皆肃，准毗节度，莫敢犯违。
liàng zú fù huán wèi wèi wèi
亮卒，复还为卫尉。
hōng shì yuē sù hóu
薨，谥曰肃侯。
zi chang sì xián xī zhōng wèi hé nèi tài shǒu
子敞嗣，咸熙中为河内太守。
yáng fù zì yì shān tiān shuǐ jì rén yě
杨阜字义山，天水冀人也。
yǐ zhōu cóng shì wèi mù wéi duān shǐ yì xǔ bài ān dìng zhǎng shǐ
以州从事为牧韦端使诣许，拜安定长史。
fù hái guān yòu zhū jiāng wèn yuán cáo shèng bài shú zài fù yuē yuán gōng kuān ér bù duàn hǎo móu ér shǎo jué
阜还，关右诸将问袁、曹胜败孰在，阜曰：“袁公宽而不断，好谋而少决；
bù duàn zé wú wēi shǎo jué zé shī hòu shì jīn suī qiáng zhōng bù néng chéng dà yè
不断则无威，少决则失后事，今虽强，终不能成大业。
cáo gōng yǒu xióng cái yuǎn lüè jué jī wú yí fǎ yī ér bīng jīng néng yòng dù wài zhī rén suǒ rèn gè jǐn qí lì bì néng jì dà shì zhě yě
曹公有雄才远略，决机无疑，法一而兵精，能用度外之人，所任各尽其力，必能济大事者也。
zhǎng shǐ fēi qí hǎo suì qù guān
”长史非其好，遂去官。
ér duān zhēng wèi tài pú qí zi kāng dài wéi cì shǐ pì fù wéi bié jià
而端征为太仆，其子康代为刺史，辟阜为别驾。
chá xiào lián pì chéng xiàng fǔ zhōu biǎo liú cān jūn shì
察孝廉，辟丞相府，州表留参军事。
mǎ chāo zhī zhàn bài wèi nán yě zǒu bǎo zhū róng
马超之战败渭南也，走保诸戎。
tài zǔ zhuī zhì ān dìng ér sū bó fǎn hé jiān jiāng yǐn jūn dōng hái
太祖追至安定，而苏伯反河间，将引军东还。
fù shí fèng shǐ yán wū tài zǔ yuē chāo yǒu xìn bù zhī yǒng shén de qiāng hú xīn xī zhōu wèi zhī
阜时奉使，言于太祖曰：“超有信、布之勇，甚得羌、胡心，西州畏之。
ruò dà jūn hái bù yán wèi zhī bèi lǒng shàng zhū jùn fēi guó jiā zhī yǒu yě
若大军还，不严为之备，陇上诸郡非国家之有也。
tài zǔ shàn zhī ér jūn hái cāng cù wèi bèi bù zhōu
”太祖善之，而军还仓卒，为备不周。
chāo lǜ zhū róng qú shuài yǐ jī lǒng shàng jùn xiàn lǒng shàng jùn xiàn jiē yīng zhī wéi jì chéng fèng zhōu jùn yǐ gù shǒu
超率诸戎渠帅以击陇上郡县，陇上郡县皆应之，惟冀城奉州郡以固守。
chāo jǐn jiān lǒng yòu zhī zhòng ér zhāng lǔ yòu qiǎn dà jiàng yáng áng yǐ zhù zhī fán wàn yú rén gōng chéng
超尽兼陇右之众，而张鲁又遣大将杨昂以助之，凡万馀人，攻城。
fù lǜ guó shì dài fū jí zōng zú zǐ dì shèng bīng zhě qiān yú rén shǐ cóng dì yuè wū chéng shàng zuò yǎn yuè yíng yǔ chāo jiē zhàn zì zhēng yuè zhì bā yuè jù shǒu ér jiù bīng bù zhì
阜率国士大夫及宗族子弟胜兵者千馀人，使从弟岳于城上作偃月营，与超接战，自正月至八月拒守而救兵不至。
zhōu qiǎn bié jià yán wēn xún shuǐ qián chū qiú jiù wèi chāo suǒ shā wū shì cì shǐ tài shǒu shī sè shǐ yǒu jiàng chāo zhī jì
州遣别驾阎温循水潜出求救，为超所杀，于是刺史、太守失色，始有降超之计。
fù liú tì jiàn yuē fù děng lǜ fù xiōng zǐ dì yǐ yì xiāng lì yǒu sǐ wú èr
阜流涕谏曰：“阜等率父兄子弟以义相励，有死无二；
tián dān zhī shǒu bù gù wū cǐ yě
田单之守，不固于此也。
qì chuí chéng zhī gōng xiàn bú yì zhī míng fù yǐ sǐ shǒu zhī
弃垂成之功，陷不义之名，阜以死守之。
suì hào kū
”遂号哭。
cì shǐ tài shǒu zú qiǎn rén qǐng hé kāi chéng mén yíng chāo
刺史、太守卒遣人请和，开城门迎超。
chāo rù jū yuè wū jì shǐ yáng áng shā cì shǐ tài shǒu
超入，拘岳于冀，使杨昂杀刺史、太守。
fù nèi yǒu bào chāo zhī zhì ér wèi de qí biàn
阜内有报超之志，而未得其便。
qǐng zhī fù yǐ sàng qī qiú zàng jiǎ
顷之，阜以丧妻求葬假。
fù wài xiōng jiāng xù zhūn lì chéng
阜外兄姜叙屯历城。
fù shào zhǎng xù jiā jiàn xù mǔ jí xù shuō qián zài jì zhōng shí shì xū xī bēi shén
阜少长叙家，见叙母及叙，说前在冀中时事，歔欷悲甚。
xù yuē hé wéi nǎi ěr
叙曰：“何为乃尔？
fù yuē shǒu chéng bù néng wán jūn wáng bù néng sǐ yì hé miàn mù yǐ shì xī wū tiān xià
”阜曰：“守城不能完，君亡不能死，亦何面目以视息于天下！
mǎ chāo bèi fù pàn jūn nüè shā zhōu jiāng qǐ dú fù zhī yōu zé yī zhōu shì dà fū jiē méng qí chǐ
马超背父叛君，虐杀州将，岂独阜之忧责，一州士大夫皆蒙其耻。
jūn yōng bīng zhuān zhì ér wú tǎo zéi xīn cǐ zhào dùn suǒ yǐ shū shì jūn yě
君拥兵专制而无讨贼心，此赵盾所以书弑君也。
chāo qiáng ér wú yì duō xìn yì tú ěr
超强而无义，多衅易图耳。
xù mǔ kǎi rán chì xù cóng fù jì
”叙母慨然，敕叙从阜计。
jì dìng wài yǔ xiāng rén jiāng yǐn zhào áng yǐn fèng yáo qióng kǒng xìn wǔ dū rén lǐ jùn wáng líng jié móu dìng tǎo chāo yuē shǐ cóng dì mó zhì jì yǔ yuè bìng jié ān dìng liáng kuān nán ān zhào qú páng gōng děng
计定，外与乡人姜隐、赵昂、尹奉、姚琼、孔信、武都人李俊、王灵结谋，定讨超约，使从弟谟至冀语岳，并结安定梁宽、南安赵衢、庞恭等。
yuē shì jì míng shí qī nián jiǔ yuè yǔ xù qǐ bīng wū xī chéng
约誓既明，十七年九月，与叙起兵于卤城。
chāo wén fù děng bīng qǐ zì jiāng chū
超闻阜等兵起，自将出。
ér qú kuān děng jiě yuè bì jì chéng mén tǎo chāo qī zǐ
而衢、宽等解岳，闭冀城门，讨超妻子。
chāo xí lì chéng de xù mǔ
超袭历城，得叙母。
xù mǔ mà zhī yuē rǔ bèi fù zhī nì zǐ shā jūn zhī jié zéi tiān dì qǐ jiǔ róng rǔ ér bù zǎo sǐ gǎn yǐ miàn mù shì rén hu
叙母骂之曰：“汝背父之逆子，杀君之桀贼，天地岂久容汝，而不早死，敢以面目视人乎！
chāo nù shā zhī
”超怒，杀之。
fù yǔ chāo zhàn shēn bèi wǔ chuàng zōng zú kūn dì sǐ zhě qī rén
阜与超战，身被五创，宗族昆弟死者七人。
chāo suì nán bēn zhāng lǔ
超遂南奔张鲁。
lǒng yòu píng dìng tài zǔ fēng tǎo chāo zhī gōng hòu zhě shí yī rén cì fù jué guān nèi hóu
陇右平定，太祖封讨超之功，侯者十一人，赐阜爵关内侯。
fù ràng yuē fù jūn cún wú hàn nán zhī gōng jūn wáng wú sǐ jié zhī xiào wū yì dāng chù wū fǎ dāng zhū
阜让曰：“阜君存无扞难之功，君亡无死节之效，于义当绌，于法当诛；
chāo yòu bù sǐ wú yi gǒu hé jué lù
超又不死，无宜苟荷爵禄。
tài zǔ bào yuē jūn yǔ qún xián gòng jiàn dà gōng xī tǔ zhī rén yǐ wéi měi tán
”太祖报曰：“君与群贤共建大功，西土之人以为美谈。
zǐ gòng cí shǎng zhòng ní wèi zhī zhǐ shàn
子贡辞赏，仲尼谓之止善。
jūn qí pōu xīn yǐ shùn guó mìng
君其剖心以顺国命。
jiāng xù zhī mǔ quàn xù zǎo fā míng zhì nǎi ěr suī yáng chang zhī qī gài bù guò cǐ
姜叙之母，劝叙早发，明智乃尔，虽杨敞之妻盖不过此。
xián zāi xián zāi
贤哉，贤哉！
liáng shǐ jì lù bì bù zhuì wū de yǐ
良史记录，必不坠于地矣。
tài zǔ zhēng hàn zhōng yǐ fù wèi yì zhōu cì shǐ
太祖征汉中，以阜为益州刺史。
hái bài jīn chéng tài shǒu wèi fā zhuǎn wǔ dū tài shǒu
还，拜金城太守，未发，转武都太守。
jùn bīn shǔ hàn fù qǐng yī gōng suì gù shì ān zhī ér yǐ
郡滨蜀汉，阜请依龚遂故事，安之而已。
huì liú bèi qiǎn zhāng fēi mǎ chāo děng cóng jū dào qù xià biàn ér dǐ léi dìng děng qī bù wàn yú luò fǎn yìng zhī
会刘备遣张飞、马超等从沮道趣下辩，而氐雷定等七部万馀落反应之。
tài zǔ qiǎn dū hù cáo hóng yù chāo děng chāo děng tuì huán
太祖遣都护曹洪御超等，超等退还。
hóng zhì jiǔ dà huì lìng nǚ chàng zhe luó hú zhī yī tà gǔ yī zuò jiē xiào
洪置酒大会，令女倡著罗縠之衣，蹋鼓，一坐皆笑。
fù lì shēng zé hóng yuē nán nǚ zhī bié guó zhī dà jié hé yǒu wū guǎng zuò zhī zhōng luǒ nǚ rén xíng tǐ
阜厉声责洪曰：“男女之别，国之大节，何有于广坐之中裸女人形体！
suī jié zhòu zhī luàn bù shèn wū cǐ
虽桀、纣之乱，不甚于此。
suì fèn yī cí chū
”遂奋衣辞出。
hóng lì bà nǚ lè qǐng fù hái zuò sù rán dàn yān
洪立罢女乐，请阜还坐，肃然惮焉。
jí liú bèi qǔ hàn zhōng yǐ bī xià biàn tài zǔ yǐ wǔ dū gū yuǎn yù yí zhī kǒng lì mín liàn tǔ
及刘备取汉中以逼下辩，太祖以武都孤远，欲移之，恐吏民恋土。
fù wēi xìn sù zhe qián hòu xǐ mín shì shǐ jū jīng zhào fú fēng tiān shuǐ jiè zhě wàn yú hù xǐ jùn xiǎo huái lǐ bǎi xìng qiǎng fù ér suí zhī
阜威信素著，前后徙民、氏，使居京兆、扶风、天水界者万馀户，徙郡小槐里，百姓襁负而随之。
wéi zhèng jǔ dà gāng ér yǐ xià bù rěn qī yě
为政举大纲而已，下不忍欺也。
wén dì wèn shì zhōng liú yè děng wǔ dū tài shǒu hé rú rén yě
文帝问侍中刘晔等：“武都太守何如人也？
jiē chēng fù yǒu gōng fǔ zhī jié
”皆称阜有公辅之节。
wèi jí yòng huì dì bēng
未及用，会帝崩。
zài jùn shí yú nián zhēng bài chéng mén xiào wèi
在郡十馀年，征拜城门校尉。
fù cháng jiàn míng dì zhe xiù yī mào bèi piāo líng bàn xiù fù wèn dì yuē cǐ wū lǐ hé fǎ fú yě
阜常见明帝著绣衤冒，被缥绫半褎，阜问帝曰：“此于礼何法服也？
dì mò rán bù dá zì shì bù fǎ fú bù yǐ jiàn fù
”帝默然不答，自是不法服不以见阜。
qiān jiāng zuò dà jiàng
迁将作大匠。
shí chū zhì gōng shì fā měi nǚ yǐ chōng hòu tíng shǔ chū rù yì liè
时初治宫室，发美女以充后庭，数出入弋猎。
qiū dà yǔ zhèn diàn duō shā niǎo què
秋，大雨震电，多杀鸟雀。
fù shàng shū yuē chén wén míng zhǔ zài shàng qún xià jìn cí
阜上疏曰：“臣闻明主在上，群下尽辞。
yáo shùn shèng dé qiú fēi suǒ jiàn
尧、舜圣德，求非索谏；
dà yǔ qín gōng wu bēi gōng shì
大禹勤功，务卑宫室；
chéng tāng zāo hàn guī jiù zé jǐ
成汤遭旱，归咎责己；
zhōu wén xíng wū guǎ qī yǐ yù jiā bāng
周文刑于寡妻，以御家邦；
hàn wén gōng xíng jié jiǎn shēn yī yì sī dì cǐ jiē néng zhāo lìng wèn yí jué sūn móu zhě yě
汉文躬行节俭，身衣弋纟弟：此皆能昭令问，贻厥孙谋者也。
fú wéi bì xià fèng wǔ huáng dì kāi tuò zhī dà yè shǒu wén huáng dì kè zhōng zhī yuán xù chéng yi sī qí wǎng gǔ shèng xián zhī shàn zhì zǒng guān jì shì fàng dàng zhī è zhèng
伏惟陛下奉武皇帝开拓之大业，守文皇帝克终之元绪，诚宜思齐往古圣贤之善治，总观季世放荡之恶政。
suǒ wèi shàn zhì zhě wu jiǎn yuē zhòng mín lì yě
所谓善治者，务俭约、重民力也；
suǒ wèi è zhèng zhě cóng xīn zì yù chù qíng ér fā yě
所谓恶政者，从心恣欲，触情而发也。
wéi bì xià jī gǔ shì dài zhī chū suǒ yǐ míng hè jí jì shì suǒ yǐ shuāi ruò zhì yú mǐn miè jìn lǎn hàn mò zhī biàn zú yǐ dòng xīn jiè jù yǐ
惟陛下稽古世代之初所以明赫，及季世所以衰弱至于泯灭，近览汉末之变，足以动心诫惧矣。
nǎng shǐ huán líng bù fèi gāo zǔ zhī fǎ wén jǐng zhī gōng jiǎn tài zǔ suī yǒu shén wǔ wū hé suǒ shī qí néng yá
曩使桓、灵不废高祖之法，文、景之恭俭，太祖虽有神武，于何所施其能邪？
ér bì xià hé yóu chù sī zūn zāi
而陛下何由处斯尊哉？
jīn wú shǔ wèi dìng jūn lǚ zài wài yuàn bì xià dòng zé sān sī lǜ ér hòu xíng zhòng shèn chū rù yǐ wǎng jiàn lái yán zhī ruò qīng chéng bài shén zhòng
今吴、蜀未定，军旅在外，愿陛下动则三思，虑而后行，重慎出入，以往鉴来，言之若轻，成败甚重。
qīng zhě tiān yù yòu duō zú bào léi diàn fēi cháng zhì shā niǎo què
顷者天雨，又多卒暴，雷电非常，至杀鸟雀。
tiān dì shén míng yǐ wáng zhě wèi zi yě zhèng yǒu bù dàng zé jiàn zāi qiǎn
天地神明，以王者为子也，政有不当，则见灾谴。
kè jǐ nèi sòng shèng rén suǒ jì
克己内讼，圣人所记。
wéi bì xià lǜ huàn wú xíng zhī wài shèn méng xiān wēi zhī chū fǎ hàn xiào wén chū huì dì měi rén lìng de zì jià
惟陛下虑患无形之外，慎萌纤微之初，法汉孝文出惠帝美人，令得自嫁；
qǐng suǒ diào sòng xiǎo nǚ
顷所调送小女。
yuǎn wén bù lìng yi wèi hòu tú
远闻不令，宜为后图。
zhū suǒ shàn zhì wu cóng yuē jié
诸所缮治，务从约节。
shū yuē jiǔ zú jì mù xié hé wàn guó
书曰：'九族既睦，协和万国。
shì sī jué yi yǐ cóng zhōng dào jīng xīn jì móu shěng xī fèi yòng
'事思厥宜，以从中道，精心计谋，省息费用。
wú shǔ yǐ dìng ěr nǎi shàng ān xià lè jiǔ qīn xī xī
吴、蜀以定，尔乃上安下乐，九亲熙熙。
rú cǐ yǐ wǎng zǔ kǎo xīn huan yáo shùn qí yóu bìng zhū
如此以往，祖考心欢，尧舜其犹病诸。
jīn yi kāi dà xìn wū tiān xià yǐ ān zhòng zhù yǐ shì yuǎn rén
今宜开大信于天下，以安众庶，以示远人。
shí yōng qiū wáng zhí yuàn wū bù chǐ fān guó zhì qīn fǎ jìn jùn mì gù fù yòu chén jiǔ zú zhī yì yān
”时雍丘王植怨于不齿，藩国至亲，法禁峻密，故阜又陈九族之义焉。
zhào bào yuē jiān de mì biǎo xiān chén wǎng gǔ míng wáng shèng zhǔ yǐ fěng ān zhèng qiē zhì zhī cí kuǎn chéng dǔ shí
诏报曰：“间得密表，先陈往古明王圣主，以讽暗政，切至之辞，款诚笃实。
tuì sī bǔ guò jiāng shùn kuāng jiù bèi zhì xī yǐ
退思补过，将顺匡救，备至悉矣。
lǎn sī kǔ yán wú shén jiā zhī
览思苦言，吾甚嘉之。
hòu qiān shào fǔ
后迁少府。
shì shí dà sī mǎ cáo zhēn fá shǔ yù yǔ bù jìn
是时大司马曹真伐蜀，遇雨不进。
fù shàng shū yuē xī wén wáng yǒu chì wū zhī fú ér yóu rì zè bù xiá shí
阜上疏曰：“昔文王有赤乌之符，而犹日昃不暇食；
wǔ wáng bái yú rù zhōu jūn chén biàn sè
武王白鱼入舟，君臣变色。
ér dòng de jí ruì yóu shàng yōu jù kuàng yǒu zāi yì ér bù zhàn sǒng zhě zāi
而动得吉瑞，犹尚忧惧，况有灾异而不战竦者哉？
jīn wú shǔ wèi píng ér tiān lǚ jiàng biàn bì xià yi shēn yǒu yǐ zhuān jīng yìng dá cè xí ér zuò sī shì yuǎn yǐ dé suí ěr yǐ jiǎn
今吴、蜀未平，而天屡降变，陛下宜深有以专精应答，侧席而坐，思示远以德，绥迩以俭。
jiān zhě zhū jūn shǐ jìn biàn yǒu tiān yù zhī huàn jī hé shān xiǎn yǐ jī rì yǐ
间者诸军始进，便有天雨之患，稽阂山险，以积日矣。
zhuǎn yùn zhī láo dān fù zhī kǔ suǒ fèi yǐ duō ruò yǒu bù jì bì wéi běn tú
转运之劳，担负之苦，所费以多，若有不继，必违本图。
chuán yuē jiàn kě ér jìn zhī nán ér tuì jūn zhī shàn zhèng yě
传曰：'见可而进，知难而退，军之善政也。
tú shǐ liù jūn kùn wū shān gǔ zhī jiān jìn wú suǒ lüè tuì yòu bù dé fēi zhǔ bīng zhī dào yě
'徒使六军困于山谷之间，进无所略，退又不得，非主兵之道也。
wǔ wáng hái shī yīn zú yǐ wáng zhī tiān qī yě
武王还师，殷卒以亡，知天期也。
jīn nián xiōng mín jī yi fā míng zhào sǔn shàn jiǎn fú jì qiǎo zhēn wán zhī wù jiē kě ba zhī
今年凶民饥，宜发明诏损膳减服，技巧珍玩之物，皆可罢之。
xī shào xìn chén wèi shào fǔ wū wú shì zhī shì ér zòu ba fú shí
昔邵信臣为少府于无事之世，而奏罢浮食；
jīn zhě jūn yòng bù zú yì yi jié dù
今者军用不足，益宜节度。
dì jí zhào zhū jūn hái
”帝即召诸军还。
hòu zhào dà yì zhèng zhì zhī bù biàn wū mín zhě fù yì yǐ wéi zhì zhì zài wū rèn xián xīng guó zài wū wù nóng
后诏大议政治之不便于民者，阜议以为：“致治在于任贤，兴国在于务农。
ruò shě xián ér rèn suǒ sī cǐ wàng zhì zhī shèn zhě yě
若舍贤而任所私，此忘治之甚者也。
guǎng kāi gōng guǎn gāo wèi tái xiè yǐ fáng mín wù cǐ hài nóng zhī shèn zhě yě
广开宫馆，高为台榭，以妨民务，此害农之甚者也。
bǎi gōng bù dūn qí qì ér jìng zuò qí qiǎo yǐ hé shàng yù cǐ shāng běn zhī shèn zhě yě
百工不敦其器，而竞作奇巧，以合上欲，此伤本之甚者也。
kǒng zǐ yuē kē zhèng shén wū měng hǔ
孔子曰：'苛政甚于猛虎。
jīn shǒu gōng wén sú zhī lì wéi zhèng bù tōng zhì tǐ gǒu hǎo fán kē cǐ luàn mín zhī shèn zhě yě
'今守功文俗之吏，为政不通治体，苟好烦苛，此乱民之甚者也。
dāng jīn zhī jí yi qù sì shén bìng zhào gōng qīng jùn guó jǔ xián liáng fāng zhèng dūn piáo zhī shì ér xuǎn yòng zhī cǐ yì qiú xián zhī yī duān yě
当今之急，宜去四甚，并诏公卿郡国，举贤良方正敦朴之士而选用之，此亦求贤之一端也。
fù yòu shàng shū yù shěng gōng rén zhū bú jiàn xìng zhě nǎi zhào yù fǔ lì wèn hòu gōng rén shù
阜又上疏欲省宫人诸不见幸者，乃召御府吏问后宫人数。
lì shǒu jiù lìng duì yuē jìn mì bù dé xuān lù
吏守旧令，对曰：“禁密，不得宣露。
fù nù zhàng lì yī bǎi shù zhī yuē guó jiā bù yǔ jiǔ qīng wèi mì fǎn yǔ xiǎo lì wèi mì hu dì wén ér yù jìng dàn fù
”阜怒，杖吏一百，数之曰：“国家不与九卿为密，反与小吏为密乎”帝闻而愈敬惮阜。
dì ài nǚ shū wèi qī ér yāo dì tòng zhī shén zhuī fēng píng yuán gōng zhǔ lì miào luò yáng zàng wū nán líng
帝爱女淑，未期而夭，帝痛之甚，追封平原公主，立庙洛阳，葬于南陵。
jiāng zì lín sòng fù shàng shū yuē wén huáng dì wǔ xuān huáng hòu bēng bì xià jiē bù sòng zàng suǒ yǐ zhòng shè jì bèi bù yú yě
将自临送，阜上疏曰：“文皇帝、武宣皇后崩，陛下皆不送葬，所以重社稷、备不虞也。
hé zhì hái bào zhī chì zǐ ér kě sòng zàng yě zāi
何至孩抱之赤子而可送葬也哉？
dì bù cóng
”帝不从。
dì jì xīn zuò xǔ gōng yòu yíng luò yáng gōng diàn guān gé
帝既新作许宫，又营洛阳宫殿观阁。
fù shàng shū yuē yáo shàng máo cí ér wàn guó ān qí jū yǔ bēi gōng shì ér tiān xià lè qí yè
阜上疏曰：“尧尚茅茨而万国安其居，禹卑宫室而天下乐其业；
jí zhì yīn zhōu huò táng chóng sān chǐ dù yǐ jiǔ yán ěr
及至殷、周，或堂崇三尺，度以九筵耳。
gǔ zhī shèng dì míng wáng wèi yǒu jí gōng shì zhī gāo lí yǐ diāo bì bǎi xìng zhī cái lì zhě yě
古之圣帝明王，未有极宫室之高丽以雕弊百姓之财力者也。
jié zuò xuán shì xiàng láng zhòu wèi qīng gōng lù tái yǐ sàng qí shè jì chu líng yǐ zhù zhāng huá ér shēn shòu qí huò
桀作璇室、象廊，纣为倾宫、鹿台，以丧其社稷，楚灵以筑章华而身受其祸；
qín shǐ huáng zuò ē páng ér yāng jí qí zi tiān xià pàn zhī èr shì ér miè
秦始皇作阿房而殃及其子，天下叛之，二世而灭。
fū bù dù wàn mín zhī lì yǐ cóng ěr mù zhī yù wèi yǒu bù wáng zhě yě
夫不度万民之力，以从耳目之欲，未有不亡者也。
bì xià dāng yǐ yáo shùn yǔ tāng wén wǔ wéi fǎ zé xià jié yīn zhòu chu líng qín huáng wèi shēn jiè
陛下当以尧、舜、禹、汤、文、武为法则，夏桀、殷纣、楚灵、秦皇为深诫。
gāo gāo zài shàng shí jiān hòu dé
高高在上，实监后德。
shèn shǒu tiān wèi yǐ chéng zǔ kǎo wēi wēi dà yè yóu kǒng shī zhī
慎守天位，以承祖考，巍巍大业，犹恐失之。
bù sù yè jìng zhǐ yǔn gōng xù mín ér nǎi zì xiá zì yì wéi gōng tái shì chǐ shì shì bì yǒu diān fù wēi wáng zhī huò
不夙夜敬止，允恭恤民，而乃自暇自逸，惟宫台是侈是饰，必有颠覆危亡之祸。
yì yuē fēng qí wū bù qí jiā kuī qí hù qù qí wú rén
易曰：'丰其屋，蔀其家，闚其户，阒其无人。
wáng zhě yǐ tiān xià wéi jiā yán fēng wū zhī huò zhì wū jiā wú rén yě
'王者以天下为家，言丰屋之祸，至于家无人也。
fāng jīn èr lǔ hé zòng móu wēi zōng miào shí wàn zhī jūn dōng xī bēn fù biān jìng wú yī rì zhī yú
方今二虏合从，谋危宗庙，十万之军，东西奔赴，边境无一日之娱。
nóng fū fèi yè mín yǒu jī sè
农夫废业，民有饥色。
bì xià bù yǐ shì wèi yōu ér yíng zuò gōng shì wú yǒu yǐ shí
陛下不以是为忧，而营作宫室，无有已时。
shǐ guó wáng ér chén kě yǐ dú cún chén yòu bù yán yě
使国亡而臣可以独存，臣又不言也；
jūn zuò yuán shǒu chén wèi gǔ gōng cún wáng yī tǐ dé shī tóng zhī
君作元首，臣为股肱，存亡一体，得失同之。
xiào jīng yuē tiān zǐ yǒu zhèng chén qī rén suī wú dào bù shī qí tiān xià
孝经曰：'天子有争臣七人，虽无道不失其天下。
chén suī nú qiè gǎn wàng zhèng chén zhī yì
'臣虽驽怯，敢忘争臣之义？
yán bù qiè zhì bù zú yǐ gǎn wù bì xià
言不切至，不足以感寤陛下。
bì xià bù chá chén yán kǒng huáng zǔ liè kǎo zhī zuò jiāng zhuì yú de
陛下不察臣言，恐皇祖烈考之祚，将坠于地。
shǐ chén shēn sǐ yǒu bǔ wàn yī zé sǐ zhī rì yóu shēng zhī nián yě
使臣身死有补万一，则死之日，犹生之年也。
jǐn kòu guān mù yù fú sì zhòng zhū
谨叩棺沐浴，伏俟重诛。
zòu yù tiān zǐ gǎn qí zhōng yán shǒu bǐ zhào dá
”奏御，天子感其忠言，手笔诏答。
měi cháo tíng huì yì fù cháng kǎn rán yǐ tiān xià wéi jǐ rèn
每朝廷会议，阜常侃然以天下为己任。
shù jiàn zhēng bù tīng nǎi lǚ qǐ xùn wèi wèi xǔ
数谏争，不听，乃屡乞逊位，未许。
huì zú jiā wú yú cái
会卒，家无馀财。
sūn bào sì
孙豹嗣。
gāo táng lóng zì shēng píng tài shān píng yáng rén lǔ gāo táng shēng hòu yě
高堂隆字升平，泰山平阳人，鲁高堂生后也。
shǎo wèi zhū shēng tài shān tài shǒu xuē tì mìng wèi dū yóu
少为诸生，泰山太守薛悌命为督邮。
jùn dū jūn yǔ tì zhēng lùn míng tì ér ā zhī
郡督军与悌争论，名悌而呵之。
lóng àn jiàn huà dū jūn yuē xī lǔ dìng jiàn wǔ zhòng ní lì jiē
隆按剑叱督军曰：“昔鲁定见侮，仲尼历阶；
zhào dàn qín zhēng xiàng rú jìn fǒu
赵弹秦筝，相如进缶。
lín chén míng jūn yì zhī suǒ tǎo yě
临臣名君，义之所讨也。
dū jūn shī sè tì jīng qǐ zhǐ zhī
”督军失色，悌惊起止之。
hòu qù lì bì dì jǐ nán
后去吏，避地济南。
jiàn ān shí bā nián tài zǔ zhào wèi chéng xiàng jūn yì yuàn hòu wèi lì chéng hóu huī wén xué zhuǎn wéi xiāng
建安十八年，太祖召为丞相军议掾，后为历城侯徽文学，转为相。
huī zāo tài zǔ sàng bù āi fǎn yóu liè chí chěng
徽遭太祖丧，不哀，反游猎驰骋；
lóng yǐ yì zhèng jiàn shén de fǔ dǎo zhī jié
隆以义正谏，甚得辅导之节。
huáng chū zhōng wèi táng yáng zhǎng yǐ xuǎn wèi píng yuán wáng fù
黄初中，为堂阳长，以选为平原王傅。
wáng jí zūn wèi shì wèi míng dì
王即尊位，是为明帝。
yǐ lóng wèi jǐ shì zhōng bó shì fù mǎ dū wèi
以隆为给事中、博士、驸马都尉。
dì chū jiàn zuò qún chén huò yǐ wéi yi xiǎng huì lóng yuē táng yú yǒu è mì zhī āi gāo zōng yǒu bù yán zhī sī shì yǐ zhì dé yōng xī guāng yú sì hǎi
帝初践阼，群臣或以为宜飨会，隆曰：“唐、虞有遏密之哀，高宗有不言之思，是以至德雍熙，光于四海。
yǐ wéi bù yí wèi huì dì jìng nà zhī
”以为不宜为会，帝敬纳之。
qiān chén liú tài shǒu
迁陈留太守。
dú mín yǒu mù nián qī shí yú yǒu zhì xíng jǔ wèi jì cáo yuàn
犊民酉牧，年七十馀，有至行，举为计曹掾；
dì jiā zhī tè chú láng zhōng yǐ xiǎn yān
帝嘉之，特除郎中以显焉。
zhēng lóng wèi sàn qí cháng shì cì jué guān nèi hóu
征隆为散骑常侍，赐爵关内侯。
qīng lóng zhōng dà zhì diàn shè xi qǔ cháng ān dà zhōng
青龙中，大治殿舍，西取长安大钟。
lóng shàng shū yuē
隆上疏曰；
xī zhōu jǐng wáng bù yí xíng wén wǔ zhī míng dé hū gōng dàn zhī shèng zhì jì zhù dà qián yòu zuò dà zhōng dān mù gōng jiàn ér fú tīng líng zhōu jiū duì ér fú cóng suì mí bù fǎn zhōu dé yǐ shuāi liáng shǐ jì yān yǐ wéi yǒng jiàn
“昔周景王不仪刑文、武之明德，忽公旦之圣制，既铸大钱，又作大钟，单穆公谏而弗听，泠州鸠对而弗从，遂迷不反，周德以衰，良史记焉，以为永鉴。
rán jīn zhī xiǎo rén hǎo shuō qín hàn zhī shē mí yǐ dàng shèng xīn qiú qǔ wáng guó bù dù zhī qì láo yì fèi sǔn yǐ shāng dé zhèng fēi suǒ yǐ xìng lǐ yuè zhī hé bǎo shén míng zhī xiū yě
然今之小人，好说秦、汉之奢靡以荡圣心，求取亡国不度之器，劳役费损，以伤德政，非所以兴礼乐之和，保神明之休也。
shì rì dì xìng shàng fāng lóng yǔ biàn lán cóng
”是日，帝幸上方，隆与卞兰从。
dì yǐ lóng biǎo shòu lán shǐ nán lóng yuē xīng shuāi zài zhèng lè hé wéi yě
帝以隆表授兰，使难隆曰：“兴衰在政，乐何为也？
huà zhī bù míng qǐ zhōng zhī zuì
化之不明，岂钟之罪？
lóng yuē fu lǐ yuè zhě wèi zhì zhī dà běn yě
”隆曰：“夫礼乐者，为治之大本也。
gù xiāo sháo jiǔ chéng fèng huáng lái yí léi gǔ liù biàn tiān shén yǐ jiàng zhèng shì yǐ píng xíng shì yǐ cuò hé zhī zhì yě
故箫韶九成，凤皇来仪，雷鼓六变，天神以降，政是以平，刑是以错，和之至也。
xīn shēng fā xiǎng shāng xīn yǐ yǔn dà zhōng jì zhù zhōu jǐng yǐ bì cún wáng zhī jī héng yóu sī zuò ān zài fèi xīng zhī bù jiē yě
新声发响，商辛以陨，大钟既铸，周景以弊，存亡之机，恒由斯作，安在废兴之不阶也？
jūn jǔ bì shū gǔ zhī dào yě zuò ér bù fǎ hé yǐ shì hòu
君举必书，古之道也，作而不法，何以示后？
shèng wáng lè wén qí quē gù yǒu zhēn guī zhī dào
圣王乐闻其阙，故有箴规之道；
zhōng chén yuàn jié qí jié gù yǒu fěi gōng zhī yì yě
忠臣愿竭其节，故有匪躬之义也。
dì chēng shàn
皇帝称赞说好。
qiān shì zhōng yóu lǐng tài shǐ lìng
迁侍中，犹领太史令。
chóng huá diàn zāi zhào wèn lóng cǐ hé jiù
崇华殿灾，诏问隆：“此何咎？
wū lǐ níng yǒu qí ráng zhī yì hu
于礼，宁有祈禳之义乎？
lóng duì yuē fu zāi biàn zhī fā jiē suǒ yǐ míng jiào jiè yě wéi shuài lǐ xiū dé kě yǐ shèng zhī
”隆对曰：“夫灾变之发，皆所以明教诫也，惟率礼修德，可以胜之。
yì zhuàn yuē shàng bù jiǎn xià bù jié niè huǒ shāo qí shì
易传曰：'上不俭，下不节，孽火烧其室。
yòu yuē jūn gāo qí tái tiān huǒ wèi zāi
'又曰：'君高其台，天火为灾。
cǐ rén jūn gǒu shì gōng shì bù zhī bǎi xìng kōng jié gù tiān yìng zhī yǐ hàn huǒ cóng gāo diàn qǐ yě
'此人君苟饰宫室，不知百姓空竭，故天应之以旱，火从高殿起也。
shàng tiān jiàng jiàn gù qiǎn gào bì xià
上天降鉴，故谴告陛下；
bì xià yi zēng chóng rén dào yǐ dá tiān yì
陛下宜增崇人道，以答天意。
xī tài wù yǒu sāng gǔ shēng wū cháo wǔ dīng yǒu gòu zhì dēng wū dǐng jiē wén zāi kǒng jù cè shēn xiū dé sān nián zhī hòu yuǎn yí cháo gòng gù hào yuē zhōng zōng gāo zōng
昔太戊有桑谷生于朝，武丁有雊雉登于鼎，皆闻灾恐惧，侧身修德，三年之后，远夷朝贡，故号曰中宗、高宗。
cǐ zé qián dài zhī míng jiàn yě
此则前代之明鉴也。
jīn àn jiù zhàn zāi huǒ zhī fā jiē yǐ tái xiè gōng shì wèi jiè
今案旧占，灾火之发，皆以台榭宫室为诫。
rán jīn gōng shì zhī suǒ yǐ chōng guǎng zhě shí yóu gōng rén wěi duō zhī gù
然今宫室之所以充广者，实由宫人猥多之故。
yi jiǎn zé liú qí shū yì rú zhōu zhī zhì bà shěng qí yú
宜简择留其淑懿，如周之制，罢省其馀。
cǐ zé zǔ jǐ zhī suǒ yǐ xun gāo zōng gāo zōng zhī suǒ yǐ xiǎng yuǎn hào yě
此则祖己之所以训高宗，高宗之所以享远号也。
zhào wèn lóng wú wén hàn wǔ dì shí bǎi liáng zāi ér dà qǐ gōng diàn yǐ yàn zhī qí yì yún hé
”诏问隆：“吾闻汉武帝时，柏梁灾，而大起宫殿以厌之，其义云何？
lóng duì yuē chén wén xī jīng bǎi liáng jì zāi yuè wū chén fāng jiàn zhāng shì jīng yǐ yàn huǒ xiáng
”隆对曰：“臣闻西京柏梁既灾，越巫陈方，建章是经，以厌火祥；
nǎi yí yuè zhī wū suǒ wéi fēi shèng xián zhī míng xùn yě
乃夷越之巫所为，非圣贤之明训也。
wǔ xíng zhì yuē bǎi liáng zāi qí hòu yǒu jiāng chōng wū gǔ wèi tài zǐ shì
五行志曰：'柏梁灾，其后有江充巫蛊卫太子事。
rú zhì zhī yán yuè wū jiàn zhāng wú suǒ yàn yě
'如志之言，越巫建章无所厌也。
kǒng zǐ yuē zāi zhě xiū lèi yìng xíng jīng jìn xiāng gǎn yǐ jiè rén jūn
孔子曰：'灾者修类应行，精祲相感，以戒人君。
shì yǐ shèng zhǔ dǔ zāi zé gōng tuì ér xiū dé yǐ xiāo fù zhī
'是以圣主睹灾责躬，退而修德，以消复之。
jīn yi bà sàn mín yì
今宜罢散民役。
gōng shì zhī zhì wu cóng yuē jié nèi zú yǐ dài fēng yǔ wài zú yǐ jiǎng lǐ yí
宫室之制，务从约节，内足以待风雨，外足以讲礼仪。
qīng sào suǒ zāi zhī chù bù gǎn wū cǐ yǒu suǒ lì zuò fǔ jiā hé bì shēng cǐ dì yǐ bào bì xià qián gōng zhī dé
清埽所灾之处，不敢于此有所立作，莆、嘉禾必生此地，以报陛下虔恭之德。
qǐ kě pí mín zhī lì jié mín zhī cái
岂可疲民之力，竭民之财！
shí fēi suǒ yǐ zhì fú ruì ér huái yuǎn rén yě
实非所以致符瑞而怀远人也。
dì suì fù chóng huá diàn shí jùn guó yǒu jiǔ lóng jiàn gù gǎi yuē jiǔ lóng diàn
”帝遂复崇华殿，时郡国有九龙见，故改曰九龙殿。
líng xiāo quē shǐ gòu yǒu què cháo qí shàng dì yǐ wèn lóng duì yuē shī yún wéi que yǒu cháo wéi jiū jū zhī
陵霄阙始构，有鹊巢其上，帝以问隆，对曰：“诗云'维鹊有巢，维鸠居之'。
jīn xìng gōng shì qǐ líng xiāo quē ér què cháo zhī cǐ gōng shì wèi chéng shēn bù dé jū zhī xiàng yě
今兴宫室，起陵霄阙，而鹊巢之，此宫室未成身不得居之象也。
tiān yì ruò yuē gōng shì wèi chéng jiāng yǒu tā xìng zhì yù zhī sī nǎi shàng tiān zhī jiè yě
天意若曰，宫室未成，将有他姓制御之，斯乃上天之戒也。
fu tiān dào wú qīn wéi yǔ shàn rén bù kě bù shēn fáng bù kě bù shēn lǜ
夫天道无亲，惟与善人，不可不深防，不可不深虑。
xià shāng zhī jì jiē jì tǐ yě bù qīn chéng shàng tiān zhī míng mìng wéi chán chǎn shì cóng fèi dé shì yù gù qí wáng yě hū yān
夏、商之季，皆继体也，不钦承上天之明命，惟谗谄是从，废德适欲，故其亡也忽焉。
tài wù wǔ dīng dǔ zāi sǒng jù zhī chéng tiān jiè gù qí xìng yě bó yān
太戊、武丁，睹灾竦惧，祗承天戒，故其兴也勃焉。
jīn ruò xiū bà bǎi yì jiǎn yǐ zú yòng zēng chóng dé zhèng dòng zūn dì zé chú pǔ tiān zhī suǒ huàn xìng zhào mín zhī suǒ lì sān wáng kě sì wǔ dì kě liù qǐ wéi yīn zōng zhuǎn huò wéi fú ér yǐ zāi
今若休罢百役，俭以足用，增崇德政，动遵帝则，除普天之所患，兴兆民之所利，三王可四，五帝可六，岂惟殷宗转祸为福而已哉！
chén bèi fù xīn gǒu kě yǐ fán zhǐ shèng gōng ān cún shè jì chén suī huī shēn pò zú yóu shēng zhī nián yě
臣备腹心，苟可以繁祉圣躬，安存社稷，臣虽灰身破族，犹生之年也。
qǐ dàn wǔ nì zhī zāi ér lìng bì xià bù wén zhì yán hu
岂惮忤逆之灾，而令陛下不闻至言乎？
wū shì dì gǎi róng dòng sè
”于是帝改容动色。
shì suì yǒu xīng bèi yú dà chén
是岁，有星孛于大辰。
lóng shàng shū yuē fán dì wáng xǐ dōu lì yì jiē xiān dìng tiān dì shè jì zhī wèi jìng gōng yǐ fèng zhī
隆上疏曰：“凡帝王徙都立邑，皆先定天地社稷之位，敬恭以奉之。
jiāng yíng gōng shì zé zōng miào wèi xiān jiù kù wèi cì jū shì wèi hòu
将营宫室，则宗庙为先，厩库为次，居室为后。
jīn yuán qiū fāng zé nán běi jiāo míng táng shè jì shén wèi wèi dìng zōng miào zhī zhì yòu wèi rú lǐ ér chóng shì jū shì shì mín shī yè
今圜丘、方泽、南北郊、明堂、社稷，神位未定，宗庙之制又未如礼，而崇饰居室，士民失业。
wài rén xián yún gōng rén zhī yòng yǔ xīng róng jūn guó zhī fèi suǒ jǐn lüè qí
外人咸云宫人之用，与兴戎军国之费，所尽略齐。
mín bù kān mìng jiē yǒu yuàn nù
民不堪命，皆有怨怒。
shū yuē tiān cōng míng zì wǒ mín cōng míng tiān míng wèi zì wǒ mín míng wēi yú rén zuò sòng zé xiàng yǐ wǔ fú mín nù yù jiē zé wēi yǐ liù jí yán tiān zhī shǎng fá suí mín yán shùn mín xīn yě
书曰'天聪明自我民聪明，天明畏自我民明威'，舆人作颂，则向以五福，民怒吁嗟，则威以六极，言天之赏罚，随民言，顺民心也。
shì yǐ lín zhèng wu zài ān mín wèi xiān rán hòu jī gǔ zhī huà gé yú shàng xià zì gǔ jí jīn wèi cháng bù rán yě
是以临政务在安民为先，然后稽古之化，格于上下，自古及今，未尝不然也。
fu cǎi chuán bēi gōng táng yú dà yǔ zhī suǒ yǐ chuí huáng fēng yě
夫采椽卑宫，唐、虞、大禹之所以垂皇风也；
yù tái qióng shì xià guǐ shāng xīn zhī suǒ yǐ fàn hào tiān yě
玉台琼室，夏癸、商辛之所以犯昊天也。
jīn zhī gōng shì shí wéi lǐ dù nǎi gèng jiàn lì jiǔ lóng huá shì guò qián
今之宫室，实违礼度，乃更建立九龙，华饰过前。
tiān huì zhāng zhuó shǐ qǐ wū fáng xīn fàn dì zuò ér gàn zǐ wēi cǐ nǎi huáng tiān zǐ ài bì xià shì yǐ fā jiào jiè zhī xiàng shǐ zú jiē wū zūn wèi yīn qín zhèng zhòng yù bì jué wù bì xià
天彗章灼，始起于房心，犯帝坐而干紫微，此乃皇天子爱陛下，是以发教戒之象，始卒皆于尊位，殷勤郑重，欲必觉寤陛下；
sī nǎi cí fù kěn qiè zhī xun yi chóng xiào zǐ zhī sǒng zhī lǐ yǐ shuài xiān xiān xià yǐ zhāo shì hòu kūn bù yí yǒu hū yǐ zhòng tiān nù
斯乃慈父恳切之训，宜崇孝子祗耸之礼，以率先先下，以昭示后昆，不宜有忽，以重天怒。
shí jūn guó duō shì yòng fǎ shēn zhòng
时军国多事，用法深重。
lóng shàng shū yuē fu tuò jì chuí tǒng bì sì shèng míng fǔ shì kuāng zhì yì xū liáng zuǒ yòng néng shù jì qí níng ér pǐn wù kāng yì yě
隆上疏曰：“夫拓迹垂统，必俟圣明，辅世匡治，亦须良佐，用能庶绩其凝而品物康乂也。
fu yí fēng yì sú xuān míng dào huà shǐ sì biǎo tóng fēng huí shǒu miàn nèi dé jiào guāng xī jiǔ fù mù yì gù fēi sú lì zhī suǒ néng yě
夫移风易俗，宣明道化，使四表同风，回首面内，德教光熙，九服慕义，固非俗吏之所能也。
jīn yǒu sī wu jiū xíng shū bù běn dà dào shì yǐ xíng yòng ér bù cuò sú bì ér bù dūn
今有司务纠刑书，不本大道，是以刑用而不措，俗弊而不敦。
yi chóng lǐ lè
宜崇礼乐，
bān xù míng táng
班叙明堂，
xiū sān yōng dà shè yǎng lǎo
修三雍、大射、养老，
yíng jiàn jiāo miào
营建郊庙，
zūn rú shì
尊儒士，
jǔ yì mín
举逸民，
biǎo zhāng zhì dù
表章制度，
gǎi zhèng shuò
改正朔，
yì fú sè
易服色，
bù kǎi tì
布恺悌，
shàng jiǎn sù
尚俭素，
rán hòu bèi lǐ fēng shàn
然后备礼封禅，
guī gōng tiān dì
归功天地，
shǐ yǎ sòng zhī shēng yíng yú liù hé
使雅颂之声盈于六合，
jī xī zhī huà hùn yú hòu sì
缉熙之化混于后嗣。
sī gài zhì zhì zhī měi shì bù xiǔ zhī guì yè yě
斯盖至治之美事，不朽之贵业也。
rán jiǔ yù zhī nèi kě yī ràng ér zhì shàng hé yōu zāi
然九域之内，可揖让而治，尚何忧哉！
bù zhèng qí běn ér jiù qí mò pì yóu fén sī fēi zhèng lǐ yě
不正其本而救其末，譬犹棼丝，非政理也。
kě mìng qún gōng qīng shì tōng rú zào jù qí shì yǐ wéi diǎn shì
可命群公卿士通儒，造具其事，以为典式。
lóng yòu yǐ wéi gǎi zhèng shuò yì fú sè shū huī hào yì qì xiè zì gǔ dì wáng suǒ yǐ shén míng qí zhèng biàn mín ěr mù gù sān chūn chēng wáng míng sān tǒng yě
”隆又以为改正朔，易服色，殊徽号，异器械，自古帝王所以神明其政，变民耳目，故三春称王，明三统也。
wū shì fū yǎn jiù zhāng zòu ér gǎi yān
于是敷演旧章，奏而改焉。
dì cóng qí yì gǎi qīng lóng wǔ nián chūn sān yuè wèi jǐng chū yuán nián mèng xià sì yuè fú sè shàng huáng xī shēng yòng bái cóng dì zhèng yě
帝从其议，改青龙五年春三月为景初元年孟夏四月，服色尚黄，牺牲用白，从地正也。
qiān guāng lù xūn
迁光禄勋。
dì yù zēng chóng gōng diàn diāo shì guān gé záo tài xíng zhī shí yīng cǎi gǔ chéng zhī wén shí qǐ jǐng yáng shān wū fāng lín zhī yuán jiàn zhāo yáng diàn wū tài jí zhī běi zhù zuò huáng lóng fèng huáng qí wěi zhī shòu shì jīn yōng líng yún tái líng xiāo quē
帝愈增崇宫殿，雕饰观阁，凿太行之石英，采谷城之文石，起景阳山于芳林之园，建昭阳殿于太极之北，铸作黄龙凤皇奇伟之兽，饰金墉、陵云台、陵霄阙。
bǎi yì fán xīng zuò zhě wàn shù gōng qīng yǐ xià zhì yú xué shēng mò bù zhǎn lì dì nǎi gōng zì jué tǔ yǐ lǜ zhī
百役繁兴，作者万数，公卿以下至于学生，莫不展力，帝乃躬自掘土以率之。
ér liáo dōng bù cháo
而辽东不朝。
dào huáng hòu bēng
悼皇后崩。
tiān zuò yín yǔ jì zhōu shuǐ chū piào méi mín wù
天作淫雨，冀州水出，漂没民物。
lóng shàng shū qiē jiàn yuē
隆上疏切谏曰：
gài tiān dì zhī dà dé yuē shēng shèng rén zhī dà bǎo yuē wèi
盖“天地之大德曰生，圣人之大宝曰位；
hé yǐ shǒu wèi
何以守位？
yuē rén
曰仁；
hé yǐ jù rén
何以聚人？
yuē cái
曰财”。
rán zé shì mín zhě nǎi guó jiā zhī zhèn yě
然则士民者，乃国家之镇也；
gǔ bó zhě nǎi shì mín zhī mìng yě
谷帛者，乃士民之命也。
gǔ bó fēi zào huà bù yù fēi rén lì bù chéng
谷帛非造化不育，非人力不成。
shì yǐ dì gēng yǐ quàn nóng hòu sāng yǐ chéng fú suǒ yǐ zhāo shì shàng dì gào qián bào shī yě
是以帝耕以劝农，后桑以成服，所以昭事上帝，告虔报施也。
xī zài yī táng shì zhí yáng jiǔ è yùn zhī huì hóng shuǐ tāo tiān shǐ gǔn zhì zhī jì yòng bù chéng nǎi jǔ wén mìng suí shān kān mù qián hòu lì nián èr shí èr zài
昔在伊唐，世值阳九厄运之会，洪水滔天，使鲧治之，绩用不成，乃举文命，随山刊木，前后历年二十二载。
zāi shěng zhī shén mò guò wū bǐ lì yì zhī xìng mò jiǔ wū cǐ
灾眚之甚，莫过于彼，力役之兴，莫久于此。
yáo shùn jūn chén nán miàn ér yǐ
尧、舜君臣，南面而已。
yǔ fū jiǔ zhōu shù shì yōng xūn gè yǒu děng chà jūn zǐ xiǎo rén wù yǒu fú zhāng
禹敷九州，庶士庸勋，各有等差，君子小人，物有服章。
jīn wú ruò shí zhī jí ér shǐ gōng qīng dài fū bìng yǔ sī tú gòng gòng shì yì wén zhī sì yí fēi jiā shēng yě chuí zhī zhú bó fēi lìng míng yě
今无若时之急，而使公卿大夫并与厮徒共供事役，闻之四夷，非嘉声也，垂之竹帛，非令名也。
shì yǐ yǒu guó yǒu jiā zhě jìn qǔ zhū shēn yuǎn qǔ zhū wù yù xù yǎng yù gù chēng kǎi tì jūn zǐ mín zhī fù mǔ
是以有国有家者，近取诸身，远取诸物，妪煦养育，故称“恺悌君子，民之父母”。
jīn shàng xià láo yì jí bìng xiōng huāng gēng jià zhě guǎ jī jǐn jiàn zhēn wú yǐ zú suì
今上下劳役，疾病凶荒，耕稼者寡，饥馑荐臻，无以卒岁；
yi jiā mǐn xù yǐ jiù qí kùn
宜加愍恤，以救其困。
chén guān zài xī shū jí suǒ zài tiān rén zhī jì wèi yǒu bù yīng yě
臣观在昔书籍所载，天人之际，未有不应也。
shì yǐ gǔ xiān zhé wáng wèi shàng tiān zhī míng mìng xún yīn yáng zhī nì shùn jīn jīn yè yè wéi kǒng yǒu wéi
是以古先哲王，畏上天之明命，循阴阳之逆顺，矜矜业业，惟恐有违。
rán hòu zhì dào yòng xìng dé yǔ shén fú zāi yì jì fā jù ér xiū zhèng wèi yǒu bù yán qī liú zuò zhě yě
然后治道用兴，德与神符，灾异既发，惧而修政，未有不延期流祚者也。
yuán jí mò yè ān jūn huāng zhǔ bù chóng xiān wáng zhī lìng guǐ bù nà zhèng shì zhī zhí yán yǐ suì qí qíng zhì tián hū biàn jiè wèi yǒu bù xún jiàn huò nán zhì wū diān fù zhě yě
爰及末叶，暗君荒主，不崇先王之令轨，不纳正士之直言，以遂其情志，恬忽变戒，未有不寻践祸难，至于颠覆者也。
tiān dào jì zhe qǐng yǐ rén dào lùn zhī
天道既著，请以人道论之。
fu liù qíng wǔ xìng tóng zài wū rén shì yù lián zhēn gè jū qí yī
夫六情五性，同在于人，嗜欲廉贞，各居其一。
jí qí dòng yě jiāo zhēng yú xīn
及其动也，交争于心。
yù qiáng zhì ruò zé zòng làn bù jīn
欲强质弱，则纵滥不禁；
jīng chéng bù zhì zé fàng yì wú jí
精诚不制，则放溢无极。
fu qíng zhī suǒ zài fēi hǎo zé měi ér měi hǎo zhī jí fēi rén lì bù chéng fēi gǔ bó bù lì
夫情之所在，非好则美，而美好之集，非人力不成，非谷帛不立。
qíng gǒu wú jí zé rén bù kān qí láo wù bù chōng qí qiú
情苟无极，则人不堪其劳，物不充其求。
láo qiú bìng zhì jiāng qǐ huò luàn
劳求并至，将起祸乱。
gù bù gē qíng wú yǐ xiāng gōng
故不割情，无以相供。
zhòng ní yún rén wú yuǎn lǜ bì yǒu jìn yōu
仲尼云：“人无远虑，必有近忧。
yóu cǐ guān zhī lǐ yì zhī zhì fēi gǒu jū fēn jiāng yǐ yuǎn hài ér xìng zhì yě
”由此观之，礼义之制，非苟拘分，将以远害而兴治也。
jīn wú shǔ èr zéi fēi tú bái dì xiǎo lǔ jù yì zhī kòu nǎi jù xiǎn chéng liú kuà yǒu shì zhòng tiě hào chēng dì yù yǔ zhōng guó zhēng héng
今吴、蜀二贼，非徒白地小虏、聚邑之寇，乃据险乘流，跨有士众，僣号称帝，欲与中国争衡。
jīn ruò yǒu rén lái gào quán chán bìng xiū dé zhèng fù lǚ qīng jiǎn qīng shěng zū fù bù zhì wán hǎo dòng zī qí xián shì zūn lǐ dù
今若有人来告，权、禅并修德政，复履清俭，轻省租赋，不治玩好，动咨耆贤，事遵礼度。
bì xià wén zhī qǐ bù tì rán è qí rú cǐ yǐ wéi nán zú tǎo miè ér wèi guó yōu hu
陛下闻之，岂不惕然恶其如此，以为难卒讨灭，而为国忧乎？
ruò shǐ gào zhě yuē bǐ èr zéi bìng wèi wú dào chóng chǐ wú dù yì qí shì mín zhòng qí zhēng fù xià bù kān mìng yù jiē rì shén
若使告者曰，彼二贼并为无道，崇侈无度，役其士民，重其征赋，下不堪命，吁嗟日甚。
bì xià wén zhī qǐ bù bó rán fèn qí kùn wǒ wú gū zhī mín ér yù sù jiā zhī zhū qí cì qǐ bù xìng bǐ pí bì ér qǔ zhī bù nán hu
陛下闻之，岂不勃然忿其困我无辜之民，而欲速加之诛，其次，岂不幸彼疲弊而取之不难乎？
gǒu rú cǐ zé kě yì xīn ér dù shì yì zhī shù yì bù yuǎn yǐ
苟如此，则可易心而度，事义之数亦不远矣。
qiě qín shǐ huáng bù zhù dào dé zhī jī ér zhù ē páng zhī gōng bù yōu xiāo qiáng zhī biàn ér xiū cháng chéng zhī yì
且秦始皇不筑道德之基，而筑阿房之宫，不忧萧墙之变，而修长城之役。
dāng qí jūn chén wèi cǐ jì yě yì yù lì wàn shì zhī yè shǐ zǐ sūn zhǎng yǒu tiān xià qǐ yì yī zhāo pǐ fū dà hū ér tiān xià qīng fù zāi
当其君臣为此计也，亦欲立万世之业，使子孙长有天下，岂意一朝匹夫大呼，而天下倾覆哉？
gù chén yǐ wéi shǐ xiān dài zhī jūn zhī qí suǒ xíng bì jiāng zhì wū bài zé fú wèi zhī yǐ
故臣以为使先代之君知其所行必将至于败，则弗为之矣。
shì yǐ wáng guó zhī zhǔ zì wèi bù wáng rán hòu zhì wū wáng
是以亡国之主自谓不亡，然后至于亡；
xián shèng zhī jūn zì wèi jiāng wáng rán hòu zhì wū bù wáng
贤圣之君自谓将亡，然后至于不亡。
xī hàn wén dì chēng wéi xián zhǔ gōng xíng yuē jiǎn huì xià yǎng mín ér jiǎ yì fāng zhī yǐ wéi tiān xià dào xuán kě wèi tòng kū zhě yī kě wèi liú tì zhě èr kě wèi cháng tàn xi zhě sān
昔汉文帝称为贤主，躬行约俭，惠下养民，而贾谊方之，以为天下倒悬，可为痛哭者一，可为流涕者二，可为长叹息者三。
kuàng jīn tiān xià diāo bì mín wú dàn shí zhī chǔ guó wú zhōng nián zhī chù wài yǒu qiáng dí liù jūn bào biān nèi xìng tǔ gōng zhōu jùn sāo dòng ruò yǒu kòu jǐng zé chén jù bǎn zhù zhī shì bù néng tóu mìng lǔ tíng yǐ
况今天下雕弊，民无儋石之储，国无终年之畜，外有强敌，六军暴边，内兴土功，州郡骚动，若有寇警，则臣惧版筑之士不能投命虏庭矣。
yòu jiāng lì fèng lù shāo jiàn shé jiǎn fāng zhī wū xī wǔ fēn jū yī
又，将吏奉禄，稍见折减，方之于昔，五分居一；
zhū shòu xiū zhě yòu jué lǐn cì bù yīng shū zhě jīn jiē chū bàn cǐ wèi guān rù jiān duō wū jiù qí suǒ chū yǔ cān shǎo wū xī
诸受休者又绝廪赐，不应输者今皆出半：此为官入兼多于旧，其所出与参少于昔。
ér dù zhī jīng yòng gèng měi bù zú niú ròu xiǎo fù qián hòu xiāng jì
而度支经用，更每不足，牛肉小赋，前后相继。
fǎn ér tuī zhī fán cǐ zhū fèi bì yǒu suǒ zài
反而推之，凡此诸费，必有所在。
qiě fú lù cì gǔ bó rén zhǔ suǒ yǐ huì yǎng lì mín ér wèi zhī sī mìng zhě yě ruò jīn yǒu fèi shì duó qí mìng yǐ
且夫禄赐谷帛，人主所以惠养吏民而为之司命者也，若今有废，是夺其命矣。
jì dé zhī ér yòu shī zhī cǐ shēng yuàn zhī fǔ yě
既得之而又失之，此生怨之府也。
zhōu lǐ dà fǔ zhǎng jiǔ fù zhī cái yǐ gěi jiǔ shì zhī yòng rù yǒu qí fēn chū yǒu qí suǒ bù xiāng gān chéng ér yòng gè zú
周礼，大府掌九赋之财，以给九式之用，入有其分，出有其所，不相干乘而用各足。
gè zú zhī hòu nǎi yǐ shì gòng zhī yú gōng wáng wán hǎo
各足之后，乃以式贡之馀，供王玩好。
yòu shàng yòng cái bì kǎo yú sī huì
又上用财，必考于司会。
jīn bì xià suǒ yǔ gòng zuò láng miào zhì tiān xià zhě fēi sān sī jiǔ liè zé tái gé jìn chén jiē fù xīn zào xī yi zài wú huì
今陛下所与共坐廊庙治天下者，非三司九列，则台阁近臣，皆腹心造膝，宜在无讳。
ruò jiàn fēng shěng ér bù gǎn yǐ gào cóng mìng bēn zǒu wéi kǒng bù shèng shì zé jù chén fēi gěng fǔ yě
若见丰省而不敢以告，从命奔走，惟恐不胜，是则具臣，非鲠辅也。
xī lǐ sī jiào qín èr shì yuē wéi rén zhǔ ér bù zì suī mìng zhī yuē tiān xià zhì gù
昔李斯教秦二世曰：“为人主而不恣睢，命之曰天下桎梏。
èr shì yòng zhī qín guó yǐ fù sī yì miè zú
”二世用之，秦国以覆，斯亦灭族。
shì yǐ shǐ qiān yì qí bù zhèng jiàn ér wèi shì jiè
是以史迁议其不正谏，而为世诫。
shū zòu dì lǎn yān wèi zhōng shū jiān lìng yuē guān lóng cǐ zòu shǐ zhèn jù zāi
书奏，帝览焉，谓中书监、令曰：“观隆此奏，使朕惧哉！
lóng jí dǔ kǒu zhàn shàng shū yuē
隆疾笃，口占上疏曰：
zēng zǐ yǒu jí mèng jìng zi wèn zhī
曾子生病，孟敬子去探望他。
zēng zǐ yuē niǎo zhī jiāng sǐ qí míng yě āi
曾子曰：“鸟之将死，其鸣也哀；
rén zhī jiāng sǐ qí yán yě shàn
人快要死的时候，他说的话是善意的。
chén qǐn jí bìng yǒu zēng wú sǔn cháng jù yǎn hū zhōng kuǎn bù zhāo
”臣寝疾病，有增无损，常惧奄忽，忠款不昭。
chén zhī dān chéng qǐ wéi zēng zǐ yuàn bì xià shǎo chuí xǐng lǎn
臣之丹诚，岂惟曾子，愿陛下少垂省览！
huàn rán gǎi wǎng shì zhī guò miù bó rán xìng lái shì zhī yuān sāi shǐ shén rén xiàng yìng shū fāng mù yì sì líng xiào zhēn yù héng yào jīng zé sān wáng kě mài wǔ dì kě yuè fēi tú jì tǐ shǒu wén ér yǐ yě
涣然改往事之过谬，勃然兴来事之渊塞，使神人向应，殊方慕义，四灵效珍，玉衡曜精，则三王可迈，五帝可越，非徒继体守文而已也。
chén cháng jí shì zhǔ mò bù sī shào yáo shùn tāng wǔ zhī zhì ér dǎo zhǒng jié zhòu yōu lì zhī jī mò bù chī xiào jì shì huò luàn wáng guó zhī zhǔ ér bù dēng jiàn yú xià yīn zhōu zhī guǐ
臣常疾世主莫不思绍尧、舜、汤、武之治，而蹈踵桀、纣、幽、厉之迹，莫不蚩笑季世惑乱亡国之主，而不登践虞、夏、殷、周之轨。
bēi fū
可悲啊！
yǐ ruò suǒ wéi qiú ruò suǒ zhì yóu yuán mù qiú yú jiān shuǐ zuò bīng qí bù kě de míng yǐ
以若所为，求若所致，犹缘木求鱼，煎水作冰，其不可得，明矣。
xún guān sān dài zhī yǒu tiān xià yě shèng xián xiāng chéng lì zǎi shù bǎi chǐ tǔ mò fēi qí yǒu yī mín mò fēi qí chén wàn guó xián níng jiǔ yǒu yǒu jié
寻观三代之有天下也，圣贤相承，历载数百，尺土莫非其有，一民莫非其臣，万国咸宁，九有有截；
lù tái zhī jīn jù qiáo zhī sù wú suǒ yòng zhī réng jiù nán miàn fu hé wéi zāi
鹿台之金，巨桥之粟，无所用之，仍旧南面，夫何为哉！
rán guǐ xīn zhī tú shì qí lǚ lì zhī zú yǐ jù jiàn cái zú yǐ shì fēi chǎn yú shì shàng tái guān shì chóng yín lè shì hǎo chàng yōu shì shuō zuò mǐ mǐ zhī yuè ān pú shàng zhī yīn
然癸、辛之徒，恃其旅力，知足以拒谏，才足以饰非，谄谀是尚，台观是崇，淫乐是好，倡优是说，作靡靡之乐，安濮上之音。
shàng tiān bù juān juàn rán huí gù zōng guó wèi xū xià yí zi lì zhòu xiàn bái qí jié fàng tiáo
上天不蠲，眷然回顾，宗国为墟，下夷子隶，纣县白旗，桀放条；
tiān zǐ zhī zūn tāng wǔ yǒu zhī qǐ yī yì rén jiē míng wáng zhī zhòu yě
天子之尊，汤、武有之，岂伊异人，皆明王之胄也。
qiě dāng liù guó zhī shí tiān xià yīn chì qín jì jiān zhī bù xiū shèng dào nǎi gòu ē páng zhī gōng zhù cháng chéng zhī shǒu jīn kuā zhōng guó wēi fú bǎi mán tiān xià zhèn sǒng dào lù yǐ mù
且当六国之时，天下殷炽，秦既兼之，不修圣道，乃构阿房之宫，筑长城之守，矜夸中国，威服百蛮，天下震竦，道路以目；
zì wèi běn zhī bǎi yè yǒng chuí hóng huī qǐ wù èr shì ér miè shè jì bēng pǐ zāi
自谓本枝百叶，永垂洪晖，岂寤二世而灭，社稷崩圮哉？
jìn hàn xiào wǔ chéng wén jǐng zhī fú wài rǎng yí dí nèi xìng gōng diàn shí yú nián jiān tiān xià áo rán
近汉孝武乘文、景之福，外攘夷狄，内兴宫殿，十馀年间，天下嚣然。
nǎi xìn yuè wū duì tiān qiān nù qǐ jiàn zhāng zhī gōng qiān mén wàn hù zú zhì jiāng chōng yāo gǔ zhī biàn zhì wū gōng shì guāi lí fù zǐ xiāng cán yāng jiù zhī dú huò liú shù shì
乃信越巫，怼天迁怒，起建章之宫，千门万户，卒致江充妖蛊之变，至于宫室乖离，父子相残，殃咎之毒，祸流数世。
chén guān huáng chū zhī jì tiān zhào qí jiè yì lèi zhī niǎo yù zhǎng yàn cháo kǒu zhǎo xiōng chì cǐ wèi shì zhī dà yì yě yi fáng yīng yáng zhī chén wū xiāo qiáng zhī nèi
臣观黄初之际，天兆其戒，异类之鸟，育长燕巢，口爪胸赤，此魏室之大异也，宜防鹰扬之臣于萧墙之内。
kě xuǎn zhū wáng shǐ jūn guó diǎn bīng wǎng wǎng qí zhì zhèn fǔ huáng jī yì liàng dì shì
可选诸王，使君国典兵，往往棋跱，镇抚皇畿，翼亮帝室。
xī zhōu zhī dōng qiān jìn zhèng shì yī hàn lǚ zhī luàn shí lài zhū xū sī gài qián dài zhī míng jiàn
昔周之东迁，晋、郑是依，汉吕之乱，实赖朱虚，斯盖前代之明鉴。
fu huáng tiān wú qīn wéi dé shì fǔ
夫皇天无亲，惟德是辅。
mín yǒng dé zhèng zé yán qī guò lì xià yǒu yuàn tàn duó lù shòu néng
民咏德政，则延期过历，下有怨叹，掇录授能。
yóu cǐ guān zhī tiān xià zhī tiān xià fēi dú bì xià zhī tiān xià yě
由此观之，天下之天下，非独陛下之天下也。
chén bǎi jí suǒ zhōng qì lì shāo wēi zhé zì yú chū guī huán lǐ shè ruò suì shěn lún hún ér yǒu zhī jié cǎo yǐ bào
臣百疾所锺，气力稍微，辄自舆出，归还里舍，若遂沈沦，魂而有知，结草以报。
zhào yuē shēng lián zhuī bó yí zhí guò shǐ yú zhí xīn jiān bái jiǎn jiǎn fěi gōng rú hé wēi jí wèi chú tuì shēn lǐ shè
诏曰：“生廉追伯夷，直过史鱼，执心坚白，謇謇匪躬，如何微疾未除，退身里舍？
yǔ yǐ shǒu jié jí dǔ ér jì yù
禹以守节，疾笃而济愈。
shēng qí qiáng fàn zhuān jīng yǐ zì chí
生其强饭专精以自持。
lóng zú yí lìng báo zàng liǎn yǐ shí fú
”隆卒，遗令薄葬，敛以时服。
chū tài hé zhōng zhōng hù jūn jiǎng jì shàng shū yuē yi zūn gǔ fēng shàn
初，太和中，中护军蒋济上疏曰“宜遵古封禅”。
zhào yuē wén jì sī yán shǐ wú hàn chū liú zú
诏曰：“闻济斯言，使吾汗出流足。
shì qǐn lì suì hòu suì yì xiū zhī shǐ lóng zhuàn qí lǐ yí
”事寝历岁，后遂议修之，使隆撰其礼仪。
dì wén lóng méi tàn xī yuē tiān bù yù chéng wú shì gāo táng shēng shě wǒ wáng yě
帝闻隆没，叹息曰：“天不欲成吾事，高堂生舍我亡也。
zi chēn sì jué
”子琛嗣爵。
shǐ jǐng chū zhōng dì yǐ sū lín qín jìng děng bìng lǎo kǒng wú néng chuán yè zhě
始，景初中，帝以苏林、秦静等并老，恐无能传业者。
nǎi zhào yuē xī xiān shèng jì méi ér qí yí yán yú jiào zhe wū liù yì
乃诏曰：“昔先圣既没，而其遗言馀教，著于六艺。
liù yì zhī wén lǐ yòu wèi jí fú kě sī xū lí zhě yě
六艺之文，礼又为急，弗可斯须离者也。
mò sú bèi běn suǒ yóu lái jiǔ
末俗背本，所由来久。
gù mǐn zǐ jī yuán bó zhī bù xué xún qīng chǒu qín shì zhī kēng rú rú xué jì fèi zé fēng huà hé yóu xìng zāi
故闵子讥原伯之不学，荀卿丑秦世之坑儒，儒学既废，则风化曷由兴哉？
fāng jīn sù shēng jù rú bìng gè nián gāo jiào xùn zhī dào shú wèi qí jì
方今宿生巨儒，并各年高，教训之道，孰为其继？
xī fú shēng jiāng lǎo hàn wén dì sì yǐ zhāo cuò
昔伏生将老，汉文帝嗣以晁错；
gǔ liáng guǎ chóu xuān dì chéng yǐ shí láng
谷梁寡畴，宣帝承以十郎。
qí kē láng lì gāo cái jiě jīng yì zhě sān shí rén cóng guāng lù xūn lóng sàn qí cháng shì lín bó shì jìng fēn shòu sì jīng sān lǐ zhǔ zhě jù wèi shè kè shì zhī fǎ
其科郎吏高才解经义者三十人，从光禄勋隆、散骑常侍林、博士静，分受四经三礼，主者具为设课试之法。
xià hóu shèng yǒu yán shì bìng bù míng jīng shù jīng shù gǒu míng qí qǔ qīng zǐ rú fǔ shí dì jiè ěr
夏侯胜有言：'士病不明经术，经术苟明，其取青紫如俯拾地芥耳。
jīn xué zhě yǒu néng jiū jí jīng dào zé jué lù róng chǒng bù qī ér zhì
'今学者有能究极经道，则爵禄荣宠，不期而至。
kě bù miǎn zāi
可不勉哉！
shù nián lóng děng jiē zú xué zhě suì fèi
”数年，隆等皆卒，学者遂废。
chū rèn chéng zhàn qián tài zǔ shì lì xiàn lìng cháng dū shǒu qiū chéng
初，任城栈潜，太祖世历县令，尝督守邺城。
shí wén dì wèi tài zǐ dān lè tián liè chen chū yè hái
时文帝为太子，耽乐田猎，晨出夜还。
qián jiàn yuē wáng gōng shè xiǎn yǐ gù qí guó dū chéng jìn wèi yòng jiè bù yú
潜谏曰：“王公设险以固其国，都城禁卫，用戒不虞。
dà yá yún zōng zǐ wéi chéng wú bǐ chéng huài
大雅云：'宗子维城，无俾城坏。
yòu yuē yóu zhī wèi yuǎn shì yòng dà jiàn
'又曰：'犹之未远，是用大谏。
ruò yì yú yóu tián chen chū hūn guī yǐ yī rì cóng qín zhī yú ér wàng wú yín zhī xìn yú qiè huò zhī
'若逸于游田，晨出昬归，以一日从禽之娱，而忘无垠之衅，愚窃惑之。
tài zǐ bú yuè rán zì hòu yóu chū chāi jiǎn
”太子不悦，然自后游出差简。
huáng chū zhōng wén dì jiāng lì guō guì pín wèi huáng hòu qián shàng shū jiàn yǔ zài hòu fēi chuán
黄初中，文帝将立郭贵嫔为皇后，潜上疏谏，语在后妃传。
míng dì shí zhòng yì bìng xìng qī shǔ shū chì qián shàng shū yuē tiān shēng zhēng mín ér shù zhī jūn suǒ yǐ fù tāo qún shēng xī yù zhào shù gù fāng zhì sì hǎi fěi wèi tiān zǐ liè tǔ fēn jiāng fěi wèi zhū hóu yě
明帝时，众役并兴，戚属疏斥，潜上疏曰：“天生蒸民而树之君，所以覆焘群生，熙育兆庶，故方制四海匪为天子，裂土分疆匪为诸侯也。
shǐ zì sān huáng yuán jì táng yú xián yǐ bó jì jiā yú tiān xià chún dé yǐ qià lí yuán lài zhī
始自三皇，爰暨唐、虞，咸以博济加于天下，醇德以洽，黎元赖之。
sān wáng jì wēi jiàng dǎi yú hàn zhì rì yì shǎo sāng luàn hóng duō zì shí jué hòu yì wǎng kè yì
三王既微，降逮于汉，治日益少，丧乱弘多，自时厥后，亦罔克乂。
tài zǔ jùn zhé shén wǔ shān chú bào luàn kè fù wáng gāng yǐ kāi dì yè
太祖濬哲神武，芟除暴乱，克复王纲，以开帝业。
wén dì shòu tiān míng mìng kuò huī huáng jī jiàn zuò qī zài měi shì wèi huáng
文帝受天明命，廓恢皇基，践阼七载，每事未遑。
bì xià shèng dé zuǎn chéng hóng xù yi chóng yàn yàn yǔ mín xiū xī
陛下圣德，纂承洪绪，宜崇晏晏，与民休息。
ér fāng yú fěi níng zhēng fū yuǎn shù yǒu shì hǎi wài xiàn jīng wàn lǐ liù jūn sāo dòng shuǐ lù zhuǎn yùn bǎi xìng shě yè rì fèi qiān jīn
而方隅匪宁，征夫远戍，有事海外，县旌万里，六军骚动，水陆转运，百姓舍业，日费千金。
dà xīng diàn shè gōng zuò wàn jì cú lái zhī sōng kān shān qióng gǔ guài shí wǔ fū fú yú hé huái
大兴殿舍，功作万计，徂来之松，刊山穷谷，怪石珷玞，浮于河、淮。
dōu yín zhī nèi jǐn wèi diàn fú dāng gōng gǎo jiē zhì sù zhī diào ér wèi yuàn yòu zé qín zhī fǔ shèng lín mǎng zhī huì fēng lù tù zhī sǒu
都圻之内，尽为甸服，当供槁秸铚粟之调，而为苑囿择禽之府，盛林莽之秽，丰鹿兔之薮；
shāng hài nóng gōng de fán cí jí zāi yì liú xíng mín wù dà kuì shàng jiǎn hé qì jiā hé bù zhí
伤害农功，地繁茨棘，灾疫流行，民物大溃，上减和气，嘉禾不植。
chén wén wén wáng zuò fēng jīng shǐ wù jí bǎi xìng zǐ lái bù rì ér chéng
臣闻文王作丰，经始勿亟，百姓子来，不日而成。
líng zhǎo líng yòu yǔ mín gòng zhī
灵沼、灵囿，与民共之。
jīn gōng guàn chóng chǐ diāo lòu jí miào wàng yǒu yú zhī zǒng qī sī yīn xīn zhī qióng shì jìn dì qiān lǐ jǔ zú tóu wǎng lì nǐ ē páng yì bǎi qián xī chén kǒng mín lì diāo jǐn xià bù kān mìng yě
今宫观崇侈，雕镂极妙，忘有虞之总期，思殷辛之琼室，禁地千里，举足投网，丽拟阿房，役百干谿，臣恐民力雕尽，下不堪命也。
xī qín jù yáo hán yǐ zhì liù hé zì yǐ dé gāo sān huáng gōng jiān wǔ dì yù hào shì zhì wàn yè ér èr shì diān fù yuàn wèi qián shǒu yóu zhī gàn jì wù běn shí xiān bá yě
昔秦据殽函以制六合，自以德高三皇，功兼五帝，欲号谥至万叶，而二世颠覆，愿为黔首，由枝干既扤，本实先拔也。
gài shèng wáng zhī yù shì yě kè míng jùn dé yōng xūn qīn
盖圣王之御世也，克明俊德，庸勋亲；
jùn yì zài guān zé gōng yè kě lóng qīn qīn xiǎn yòng zé ān wēi tóng yōu
俊乂在官，则功业可隆，亲亲显用，则安危同忧；
shēn gēn gù běn bìng wèi gàn yì suī lì shèng shuāi nèi wài yǒu fǔ
深根固本，并为干翼，虽历盛衰，内外有辅。
xī chéng wáng yòu chōng wèi néng lì zhèng zhōu lǚ zhào bì bìng zài zuǒ yòu
昔成王幼冲，未能莅政，周、吕、召、毕，并在左右；
jīn jì wú wèi hóu kāng shū zhī jiān fēn shǎn suǒ rèn yòu fēi dàn shì
今既无卫侯、康叔之监，分陕所任，又非旦、奭。
dōng gōng wèi jiàn tiān xià wú fù
东宫未建，天下无副。
yuàn bì xià liú xīn guān sài yǒng bǎo wú jí zé hǎi nèi xìng shèn
愿陛下留心关塞，永保无极，则海内幸甚。
hòu wèi yàn zhōng wèi cí jí bù jiù zú
”后为燕中尉，辞疾不就，卒。
píng yuē xīn pí yáng fù gāng liàng gōng zhí zhèng jiàn fěi gōng yà hu jí àn zhī gāo fēng yān
评曰：辛毗、杨阜，刚亮公直，正谏匪躬，亚乎汲黯之高风焉。
gāo táng lóng xué yè zhì zài kuāng jūn yīn biàn chén jiè fā wū kěn chéng zhōng yǐ zāi
高堂隆学业，志在匡君，因变陈戒，发于恳诚，忠矣哉！
jí zhì bì gǎi zhèng shuò bǐ wèi zǔ yú suǒ wèi yì guò qí tōng zhě yú
及至必改正朔，俾魏祖虞，所谓意过其通者欤！