wáng lìng zì yàn yún tài yuán qí rén yě
王凌字彦云，太原祁人也。
shū fù yǔn wèi hàn sī tú zhū dǒng zhuó
叔父允，为汉司徒，诛董卓。
zhuō jiāng li què guō sì děng wéi zhuō bào chóu rù cháng ān shā yǔn jǐn hài qí jiā
卓将李傕、郭汜等为卓报仇，入长安，杀允，尽害其家。
lìng jí xiōng chen shí nián jiē shǎo yú chéng de tuō wáng mìng guī xiāng lǐ
凌及兄晨，时年皆少，逾城得脱，亡命归乡里。
lìng jǔ xiào lián wèi fā gàn zhǎng shāo qiān zhì zhōng shān tài shǒu suǒ zài yǒu zhì tài zǔ pì wèi chéng xiàng yuàn shǔ
凌举孝廉，为发干长，稍迁至中山太守，所在有治，太祖辟为丞相掾属。
wén dì jiàn zuò bài sàn qí cháng shì chū wèi yǎn zhōu cì shǐ yǔ zhāng liáo děng zhì guǎng líng tǎo sūn quán
文帝践阼，拜散骑常侍，出为兖州刺史，与张辽等至广陵讨孙权。
lín jiāng yè dà fēng wú jiāng lǚ fàn děng chuán piào zhì běi àn
临江，夜大风，吴将吕范等船漂至北岸。
lìng yǔ zhū jiāng nì jī bǔ zhǎn shǒu lǔ huò zhōu chuán yǒu gōng fēng yí chéng tíng hòu jiā jiàn wǔ jiàng jūn zhuǎn zài qīng zhōu
凌与诸将逆击，捕斩首虏，获舟船，有功，封宜城亭侯，加建武将军，转在青州。
shì shí hǎi bīn chéng sāng luàn zhī hòu fǎ dù wèi zhěng
是时海滨乘丧乱之后，法度未整。
lìng bù zhèng shī jiào shǎng shàn fá è shén yǒu gāng jì bǎi xìng chēng zhī bù róng wū kǒu
凌布政施教，赏善罚恶，甚有纲纪，百姓称之，不容于口。
hòu cóng cáo xiū zhēng wú yǔ zéi yù wū jiā shí xiū jūn shī lì lìng lì zhàn jué wéi xiū de miǎn nán
后从曹休征吴，与贼遇于夹石，休军失利，凌力战决围，休得免难。
réng xǐ wèi yáng yù zhōu cì shǐ xián de jūn mín zhī huān xīn
仍徙为扬、豫州刺史，咸得军民之欢心。
shǐ zhì yù zhōu jīng xiān xián zhī hòu qiú wèi xiǎn zhī shì gè yǒu tiáo jiào yì yì shén měi
始至豫州，旌先贤之后，求未显之士，各有条教，意义甚美。
chū lìng yǔ sī mǎ lǎng gǔ kuǐ yǒu shàn jí lín yǎn yù jì qí míng jì
初，凌与司马朗、贾逵友善，及临兖、豫，继其名迹。
zhèng shǐ chū wèi zhēng dōng jiāng jūn jiǎ jié dū du yáng zhōu zhū jūn shì
正始初，为征东将军，假节都督扬州诸军事。
èr nián wú dà jiàng quán cóng shù wàn zhòng kòu què pí lìng lǜ zhū jūn nì tǎo yǔ zéi zhēng táng lì zhàn lián rì zéi tuì zǒu
二年，吴大将全琮数万众寇芍陂，凌率诸军逆讨，与贼争塘，力战连日，贼退走。
jìn fēng nán xiāng hóu yì qiān sān bǎi wǔ shí hù qiān chē qí jiāng jūn yí tóng sān sī
进封南乡侯，邑千三百五十户，迁车骑将军、仪同三司。
shì shí lìng wài shēng líng hú yú yǐ cái néng wèi yǎn zhōu cì shǐ tún píng ā
是时，凌外甥令狐愚以才能为兖州刺史，屯平阿。
jiù shēng bìng diǎn bīng zhuān huái nán zhī zhòng
舅甥并典兵，专淮南之重。
lìng jiù qiān wèi sī kōng
凌就迁为司空。
sī mǎ xuān wáng jì zhū cáo shuǎng jìn lìng wèi tài wèi jiǎ jié yuè
司马宣王既诛曹爽，进凌为太尉，假节钺。
lìng yú mì xié jì wèi qí wáng bù rèn tiān wèi chǔ wáng biāo zhǎng ér cái yù yíng lì biāo dōu xǔ chāng
凌、愚密协计，谓齐王不任天位，楚王彪长而才，欲迎立彪都许昌。
jiā píng yuán nián jiǔ yuè yú qiǎn jiàng zhāng shì zhì bái mǎ yǔ biāo xiāng wèn wǎng lái
嘉平元年九月，愚遣将张式至白马，与彪相问往来。
lìng yòu qiǎn shè rén láo jīng yì luò yáng yǔ zi guǎng
凌又遣舍人劳精诣洛阳，语子广。
guǎng yán fèi lì dà shì wù wèi huò xiān
广言：“废立大事，勿为祸先。
qí shí yī yuè yú fù qiǎn shì yì biāo wèi hái huì yú bìng sǐ
”其十一月，愚复遣式诣彪，未还，会愚病死。
èr nián yíng huò shǒu nán dòu lìng wèi dòu zhōng yǒu xīng dāng yǒu bào guì zhě
二年，荧惑守南斗，凌谓：“斗中有星，当有暴贵者。
sān nián chūn wú zéi sāi tú shuǐ
”三年春，吴贼塞涂水。
lìng yù yīn cǐ fā dà yán zhū jūn biǎo qiú tǎo zéi
凌欲因此发，大严诸军，表求讨贼；
zhào bào bù tīng
诏报不听。
líng yīn móu zī shén qiǎn jiàng jūn yáng hóng yǐ fèi lì shì gào yǎn zhōu cì shǐ huáng huá huá hóng lián míng yǐ bái tài fù sī mǎ xuān wáng
凌阴谋滋甚，遣将军杨弘以废立事告兖州刺史黄华，华、弘连名以白太傅司马宣王。
xuān wáng jiāng zhōng jūn chéng shuǐ dào tǎo lìng xiān xià shè shè lìng zuì yòu jiāng shàng shū guǎng dōng shǐ wéi shū yù lìng dà jūn yǎn zhì bǎi chǐ bī líng
宣王将中军乘水道讨凌，先下赦赦凌罪，又将尚书广东，使为书喻凌，大军掩至百尺逼凌。
lìng zì zhī shì qióng nǎi chéng chuán dān chū yíng xuān wáng qiǎn yuàn wáng yù xiè zuì sòng yìn shòu jié yuè
凌自知势穷，乃乘船单出迎宣王，遣掾王彧谢罪，送印绶、节钺。
jūn dào qiū tóu lìng miàn fù shuǐ cì
军到丘头，凌面缚水次。
xuān wáng chéng zhào qiǎn zhǔ bù jiě fù fǎn fú jiàn lìng wèi láo zhī hái yìn shòu jié yuè qiǎn bù qí liù bǎi rén sòng hái jīng dū
宣王承诏遣主簿解缚反服，见凌，慰劳之，还印绶、节钺，遣步骑六百人送还京都。
lìng zhì xiàng yǐn yào sǐ
凌至项，饮药死。
xuān wáng suì zhì shòu chūn
宣王遂至寿春。
zhāng shì děng jiē zì shǒu nǎi qióng zhì qí shì
张式等皆自首，乃穷治其事。
biāo cì sǐ zhū xiāng lián zhě xī yí sān zú
彪赐死，诸相连者悉夷三族。
cháo yì xián yǐ wéi chūn qiū zhī yì qí cuī zhù zhèng guī shēng jiē jiā zhuī lù chén shī zhuó guān zài zài fāng cè
朝议咸以为春秋之义，齐崔杼、郑归生皆加追戮，陈尸斫棺，载在方策。
lìng yú zuì yi rú jiù diǎn
凌、愚罪宜如旧典。
nǎi fā lìng yú zhǒng pōu guān bào shī wū suǒ jìn shì sān rì shāo qí yìn shòu cháo fú qīn tǔ mái zhī
乃发凌、愚冢，剖棺，暴尸于所近市三日，烧其印绶、朝服，亲土埋之。
jìn hóng huá jué wèi xiāng hòu
进弘、华爵为乡侯。
guǎng yǒu zhì shàng xué xíng sǐ shí nián sì shí yú
广有志尚学行，死时年四十馀。
guàn qiū jiǎn zì zhòng gōng hé dōng wén xǐ rén yě
毌丘俭字仲恭，河东闻喜人也。
fù xìng huáng chū zhōng wèi wǔ wēi tài shǒu fá pàn róu fú kāi tōng hé yòu míng cì jīn chéng tài shǒu sū zé
父兴，黄初中为武威太守，伐叛柔服，开通河右，名次金城太守苏则。
tǎo zéi zhāng jìn jí tǎo pàn hú yǒu gōng fēng gāo yáng xiāng hòu
讨贼张进及讨叛胡有功，封高阳乡侯。
rù wèi jiāng zuò dà jiàng
入为将作大匠。
jiǎn xí fù jué wèi píng yuán hóu wén xué
俭袭父爵，为平原侯文学。
míng dì jí wèi wèi shàng shū láng qiān yǔ lín jiān
明帝即位，为尚书郎，迁羽林监。
yǐ dōng gōng zhī jiù shén jiàn qīn dài
以东宫之旧，甚见亲待。
chū wèi luò yáng diǎn nóng
出为洛阳典农。
shí qǔ nóng mín yǐ zhì gōng shì jiǎn shàng shū yuē chén yú yǐ wéi tiān xià suǒ jí chú zhě èr zéi suǒ jí wu zhě yī shí
时取农民以治宫室，俭上疏曰：“臣愚以为天下所急除者二贼，所急务者衣食。
chéng shǐ èr zéi bù miè shì mín jī dòng suī chóng měi gōng shì yóu wú yì yě
诚使二贼不灭，士民饥冻，虽崇美宫室，犹无益也。
qiān jīng zhōu cì shǐ
”迁荆州刺史。
qīng lóng zhōng dì tú tǎo liáo dōng yǐ jiǎn yǒu gàn cè xǐ wèi yōu zhōu cì shǐ jiā dù liáo jiāng jūn shǐ chí jié hù wū wán xiào wèi
青龙中，帝图讨辽东，以俭有干策，徙为幽州刺史，加度辽将军，使持节，护乌丸校尉。
lǜ yōu zhōu zhū jūn zhì xiāng píng zhūn liáo suì
率幽州诸军至襄平，屯辽隧。
yòu běi píng wū wán chán yú kòu lóu dūn liáo xī wū wán dū du lǜ zhòng wáng hù liú děng xī suí yuán shàng bēn liáo dōng zhě lǜ zhòng wǔ qiān yú rén jiàng
右北平乌丸单于寇娄敦、辽西乌丸都督率众王护留等，昔随袁尚奔辽东者，率众五千馀人降。
kòu lóu dūn qiǎn dì ā luó pán děng yì què cháo gòng fēng qí qú lǜ èr shí yú rén wéi hóu wáng cì yú mǎ zēng cǎi gè yǒu chà
寇娄敦遣弟阿罗槃等诣阙朝贡，封其渠率二十馀人为侯、王，赐舆马缯彩各有差。
gōng sūn yuān nì yǔ jiǎn zhàn bù lì yǐn hái
公孙渊逆与俭战，不利，引还。
míng nián dì qiǎn tài wèi sī mǎ xuān wáng tǒng zhōng jūn jí jiǎn děng zhòng shù wàn tǎo yuān dìng liáo dōng
明年，帝遣太尉司马宣王统中军及俭等众数万讨渊，定辽东。
jiǎn yǐ gōng jìn fēng ān yì hòu shí yì sān qiān jiǔ bǎi hù
俭以功进封安邑侯，食邑三千九百户。
zhèng shǐ zhōng jiǎn yǐ gāo gōu lí shù qīn pàn dū zhū jūn bù qí wàn rén chū xuán tú cóng zhū dào tǎo zhī
正始中，俭以高句骊数侵叛，督诸军步骑万人出玄菟，从诸道讨之。
gōu lí wáng gōng jiāng bù qí èr wàn rén jìn jūn fèi liú shuǐ shàng dà zhàn liáng kǒu gōng lián pò zǒu
句骊王宫将步骑二万人，进军沸流水上，大战梁口，宫连破走。
jiǎn suì shù mǎ xiàn chē yǐ dēng wán dōu tú gōu lí suǒ dōu zhǎn huò shǒu lǔ yǐ qiān shù
俭遂束马县车，以登丸都，屠句骊所都，斩获首虏以千数。
gōu lí pèi zhě míng de lái shù jiàn gōng gōng bù cóng qí yán
句骊沛者名得来，数谏宫，宫不从其言。
de lái tàn yuē lì jiàn cǐ dì jiāng shēng péng hāo
得来叹曰：“立见此地将生蓬蒿。
suì bù shí ér sǐ jǔ guó xián zhī
”遂不食而死，举国贤之。
jiǎn lìng zhū jūn bù huài qí mù bù fá qí shù de qí qī zǐ jiē fàng qiǎn zhī
俭令诸军不坏其墓，不伐其树，得其妻子，皆放遣之。
gōng dān jiāng qī zǐ táo cuàn
宫单将妻子逃窜。
jiǎn yǐn jūn hái
俭引军还。
liù nián fù zhēng zhī gōng suì bēn mǎi gōu
六年，复征之，宫遂奔买沟。
jiǎn qiǎn xuán tú tài shǒu wáng qí zhuī zhī guò wò jū qiān yǒu yú lǐ zhì sù shèn shì nán jiè kè shí jì gōng kān wán dōu zhī shān míng bù nài zhī chéng
俭遣玄菟太守王颀追之，过沃沮千有馀里，至肃慎氏南界，刻石纪功，刊丸都之山，铭不耐之城。
zhū suǒ zhū nà bā qiān yú kǒu lùn gōng shòu shǎng hòu zhě bǎi yú rén
诸所诛纳八千馀口，论功受赏，侯者百馀人。
chuān shān gài guàn mín lài qí lì
穿山溉灌，民赖其利。
qiān zuǒ jiāng jūn jiǎ jié jiān yù zhōu zhū jūn shì lǐng yù zhōu cì shǐ zhuǎn wéi zhèn nán jiāng jūn
迁左将军，假节监豫州诸军事，领豫州刺史，转为镇南将军。
zhū gě dàn zhàn yú dōng guān bù lì nǎi lìng dàn jiǎn duì huàn
诸葛诞战于东关，不利，乃令诞、俭对换。
dàn wèi zhèn nán dū du yù zhōu
诞为镇南，都督豫州。
jiǎn wèi zhèn dōng dū du yáng zhōu
俭为镇东，都督杨州。
wú tài fù zhū gě kè wéi hé féi xīn chéng jiǎn yǔ wén qīn yù zhī tài wèi sī mǎ fú dū zhōng jūn dōng jiě wéi kè tuì huán
吴太傅诸葛恪围合肥新城，俭与文钦御之，太尉司马孚督中军东解围，恪退还。
chū jiǎn yǔ xià hóu xuán li fēng děng hòu shàn
初，俭与夏侯玄、李丰等厚善。
yáng zhōu cì shǐ qián jiāng jūn wén qīn cáo shuǎng zhī yì rén yě xiāo guǒ cū měng shù yǒu zhàn gōng hǎo zēng lǔ huò yǐ jiào chǒng shǎng duō bú jiàn xǔ yuàn hèn rì shén
扬州刺史前将军文钦，曹爽之邑人也，骁果粗猛，数有战功，好增虏获，以徼宠赏，多不见许，怨恨日甚。
jiǎn yǐ jì hòu dài qīn qíng hǎo huān qià
俭以计厚待钦，情好欢洽。
qīn yì gǎn dài tóu xīn wú èr
钦亦感戴，投心无贰。
zhèng yuán èr nián zhēng yuè yǒu huì xīng shù shí zhàng xī běi jìng tiān qǐ yú wú chu zhī fēn
正元二年正月，有彗星数十丈，西北竟天，起于吴、楚之分。
jiǎn qīn xǐ yǐ wéi jǐ xiáng
俭、钦喜，以为己祥。
suì jiáo tài hòu zhào zuì zhuàng dà jiàng jūn sī mǎ jǐng wáng yí zhū jùn guó jǔ bīng fǎn
遂矫太后诏，罪状大将军司马景王，移诸郡国，举兵反。
pò xié huái nán jiāng shǒu zhū bié tún zhě jí lì mín dà xiǎo jiē rù shòu chūn chéng wèi tán wū chéng xi shà xuè chēng bīng wèi méng fēn lǎo ruò shǒu chéng jiǎn qīn zì jiāng wǔ liù wàn zhòng dù huái xi zhì xiàng
迫胁淮南将守诸别屯者，及吏民大小，皆入寿春城，为坛于城西，歃血称兵为盟，分老弱守城，俭、钦自将五六万众渡淮，西至项。
jiǎn jiān shǒu qīn zài wài wèi yóu bīng
俭坚守，钦在外为游兵。
dà jiàng jūn tǒng zhōng wài jūn tǎo zhī bié shǐ zhū gě dàn dū yù zhōu zhū jūn cóng ān fēng jīn nǐ shòu chūn zhēng dōng jiāng jūn hú zūn dū qīng xú zhū jūn chū yú qiáo sòng zhī jiān jué qí guī lù
大将军统中外军讨之，别使诸葛诞督豫州诸军从安风津拟寿春，征东将军胡遵督青、徐诸军出于谯、宋之间，绝其归路。
dà jiàng jūn zhūn rǔ yáng shǐ jiān jūn wáng jī dū qián fēng zhū jūn jù nán dùn yǐ dài zhī
大将军屯汝阳，使监军王基督前锋诸军据南顿以待之。
jīn zhū jūn jiē jiān bì wù yǔ zhàn
今诸军皆坚壁勿与战。
jiǎn qīn jìn bù dé dòu tuì kǒng shòu chūn jiàn xí bù dé guī jì qióng bù zhī suǒ wéi
俭、钦进不得斗，退恐寿春见袭，不得归，计穷不知所为。
huái nán jiàng shì jiā jiē zài běi zhòng xīn jǔ sàn jiàng zhě xiāng zhǔ wéi huái nán xīn fù nóng mín wèi zhī yòng
淮南将士，家皆在北，众心沮散，降者相属，惟淮南新附农民为之用。
dà jiàng jūn qiǎn yǎn zhōu cì shǐ shān ài dū tài shān zhū jūn wàn yú rén zhì lè jiā shì ruò yǐ yòu zhī dà jiàng jūn xún zì zhū zhì
大将军遣兖州刺史邓艾督泰山诸军万馀人至乐嘉，示弱以诱之，大将军寻自洙至。
qīn bù zhī guǒ yè lái yù xí ài děng huì míng jiàn dà jūn bīng mǎ shèng nǎi yǐn hái
钦不知，果夜来欲袭艾等，会明，见大军兵马盛，乃引还。
dà jiàng jūn zòng xiāo qí zhuī jī dà pò zhī qīn dùn zǒu
大将军纵骁骑追击，大破之，钦遁走。
shì rì jiǎn wén qīn zhàn bài kǒng jù yè zǒu zhòng kuì
是日，俭闻钦战败，恐惧夜走，众溃。
bǐ zhì shèn xiàn zuǒ yòu rén bīng shāo qì jiǎn qù jiǎn dú yǔ xiǎo dì xiù jí sūn zhòng cáng shuǐ biān cǎo zhōng
比至慎县，左右人兵稍弃俭去，俭独与小弟秀及孙重藏水边草中。
ān fēng jīn dū wèi bù mín zhāng shǔ jiù shè shā jiǎn chuán shǒu jīng dū
安风津都尉部民张属就射杀俭，传首京都。
shǔ fēng hóu
属封侯。
xiù zhòng zǒu rù wú
秀、重走入吴。
jiàng shì zhū wèi jiǎn qīn suǒ pò xié zhě xī guī xiáng
将士诸为俭、钦所迫胁者，悉归降。
jiǎn zi diān wèi zhì shū shì yù shǐ xiān shí zhī jiǎn móu jiāng fā sī chū jiàng jiā shǔ táo zǒu xīn ān líng shān shàng
俭子甸为治书侍御史，先时知俭谋将发，私出将家属逃走新安灵山上。
bié gōng xià zhī yí jiǎn sān zú
别攻下之，夷俭三族。
qīn wáng rù wú wú yǐ qīn wèi dū hù jiǎ jié zhèn běi dà jiāng jūn yōu zhōu mù qiáo hóu
钦亡入吴，吴以钦为都护、假节、镇北大将军、幽州牧、谯侯。
zhū gě dàn zì gōng xiū láng yá yáng dōu rén zhū gě fēng hòu yě
诸葛诞字公休，琅邪阳都人，诸葛丰后也。
chū yǐ shàng shū láng wèi xíng yáng lìng rù wèi lì bù láng
初以尚书郎为荥阳令，入为吏部郎。
rén yǒu suǒ shǔ tuō zhé xiǎn qí yán ér chéng yòng zhī hòu yǒu dāng fǒu zé gōng yì qí dé shī yǐ wéi bāo biǎn zì shì qún liáo mò bù shèn qí suǒ jǔ
人有所属讬，辄显其言而承用之，后有当否，则公议其得失以为褒贬，自是群僚莫不慎其所举。
lèi qiān yù shǐ zhōng chéng shàng shū yǔ xià hóu xuán shān yáng děng xiāng shàn shōu míng cháo tíng jīng dū xī rán
累迁御史中丞尚书，与夏侯玄、邓飏等相善，收名朝廷，京都翕然。
yán shì zhě yǐ dàn yáng děng xiū fú huá hé xū yù jiàn bù kě zhǎng
言事者以诞、飏等修浮华，合虚誉，渐不可长。
míng dì è zhī miǎn dàn guān
明帝恶之，免诞官。
huì dì bēng zhèng shǐ chū xuán děng bìng zài zhí
会帝崩，正始初，玄等并在职。
fù yǐ dàn wèi yù shǐ zhōng chéng shàng shū chū wèi yáng zhōu cì shǐ jiā zhāo wǔ jiāng jūn
复以诞为御史中丞尚书，出为扬州刺史，加昭武将军。
wáng lìng zhī yīn móu yě tài fù sī mǎ xuān wáng qián jūn dōng fá yǐ dàn wèi zhèn dōng jiāng jūn jiǎ jié dū du yáng zhōu zhū jūn shì fēng shān yáng tíng hòu
王凌之阴谋也，太傅司马宣王潜军东伐，以诞为镇东将军、假节都督扬州诸军事，封山阳亭侯。
zhū gě kè xìng dōng guān qiǎn dàn dū zhū jūn tǎo zhī yǔ zhàn bù lì
诸葛恪兴东关，遣诞督诸军讨之，与战，不利。
hái xǐ wèi zhèn nán jiāng jūn
还，徙为镇南将军。
hòu guàn qiū jiǎn wén qīn fǎn qiǎn shǐ yì dàn zhāo hū yù zhōu shì mín
后毌丘俭、文钦反，遣使诣诞，招呼豫州士民。
dàn zhǎn qí shǐ lù bù tiān xià lìng zhī jiǎn qīn xiōng nì
诞斩其使，露布天下，令知俭、钦凶逆。
dà jiàng jūn sī mǎ jǐng wáng dōng zhēng shǐ dàn dū yù zhōu zhū jūn dù ān fēng jīn xiàng shòu chūn
大将军司马景王东征，使诞督豫州诸军，渡安风津向寿春。
jiǎn qīn zhī pò yě dàn xiān zhì shòu chūn
俭、钦之破也，诞先至寿春。
shòu chūn zhōng shí yú wàn kǒu wén jiǎn qīn bài kǒng zhū xī pò chéng mén chū liú bèng shān zé huò sàn zǒu rù wú
寿春中十馀万口，闻俭、钦败，恐诛，悉破城门出，流迸山泽，或散走入吴。
yǐ dàn jiǔ zài huái nán nǎi fù yǐ wéi zhèn dōng dà jiàng jūn yí tóng sān sī dū du yáng zhōu
以诞久在淮南，乃复以为镇东大将军、仪同三司、都督扬州。
wú dà jiàng sūn jùn lǚ jù liú zàn děng wén huái nán luàn huì wén qīn wǎng nǎi shuài zhòng jiāng qīn jìng zhì shòu chūn
吴大将孙峻、吕据、留赞等闻淮南乱，会文钦往，乃帅众将钦径至寿春；
shí dàn zhū jūn yǐ zhì chéng bù kě gōng nǎi zǒu
时诞诸军已至，城不可攻，乃走。
dàn qiǎn jiàng jūn jiǎng bān zhuī jī zhī zhǎn zàn chuán shǒu shōu qí yìn jié
诞遣将军蒋班追击之，斩赞，传首，收其印节。
jìn fēng gāo píng hóu yì sān qiān wǔ bǎi hù zhuǎn wéi zhēng dōng dà jiàng jūn
进封高平侯，邑三千五百户，转为征东大将军。
dàn jì yǔ xuán yáng děng zhì qīn yòu wáng lìng guàn qiū jiǎn lèi jiàn yí miè jù bù zì ān qīng tǎng cáng zhèn shī yǐ jié zhòng xīn hòu yǎng qīn fù jí yáng zhōu qīng xiá zhě shù qiān rén wéi sǐ shì
诞既与玄、飏等至亲，又王凌、毌丘俭累见夷灭，惧不自安，倾帑藏振施以结众心，厚养亲附及扬州轻侠者数千人为死士。
gān lù yuán nián dōng wú zéi yù xiàng xú yè jì dàn suǒ dū bīng mǎ zú yǐ dài zhī ér fù qǐng shí wàn zhòng shǒu shòu chūn yòu qiú lín huái zhù chéng yǐ bèi kòu nèi yù bǎo yǒu huái nán
甘露元年冬，吴贼欲向徐堨，计诞所督兵马足以待之，而复请十万众守寿春，又求临淮筑城以备寇，内欲保有淮南。
cháo tíng wēi zhī dàn yǒu zì yí xīn yǐ dàn jiù chén yù rù dù zhī
朝廷微知诞有自疑心，以诞旧臣，欲入度之。
èr nián wǔ yuè zhēng wèi sī kōng
二年五月，征为司空。
dàn bèi zhào shū yù kǒng suì fǎn
诞被诏书，愈恐，遂反。
zhào huì zhū jiāng zì chū gōng yáng zhōu cì shǐ lè chēn shā zhī
召会诸将，自出攻扬州刺史乐𬘭，杀之。
liǎn huái nán jí huái běi jùn xiàn tún tián kǒu shí yú wàn guān bīng yáng zhōu xīn fù shèng bīng zhě sì wǔ wàn rén jù gǔ zú yī nián shí bì chéng zì shǒu
敛淮南及淮北郡县屯田口十馀万官兵，扬州新附胜兵者四五万人，聚谷足一年食，闭城自守。
qiǎn zhǎng shǐ wú gāng jiāng xiǎo zi jìng zhì wú qǐng jiù
遣长史吴纲将小子靓至吴请救。
wú rén dà xǐ qiǎn jiàng quán yì quán duān táng zī wáng zuò děng lǜ sān wàn zhòng mì yǔ wén qīn jù lái yīng dàn
吴人大喜，遣将全怿、全端、唐咨、王祚等，率三万众，密与文钦俱来应诞。
yǐ dàn wèi zuǒ dū hù jiǎ jié dà sī tú piào qí jiāng jūn qīng zhōu mù shòu chūn hóu
以诞为左都护、假节、大司徒、骠骑将军、青州牧、寿春侯。
shì shí zhèn nán jiāng jūn wáng jī shǐ zhì dū zhū jūn wéi shòu chūn wèi hé
是时镇南将军王基始至，督诸军围寿春，未合。
zī qīn děng cóng chéng dōng běi yīn shān chéng xiǎn de jiāng qí zhòng tū rù chéng
咨、钦等从城东北，因山乘险，得将其众突入城。
liù yuè chē jià dōng zhēng zhì xiàng
六月，车驾东征，至项。
dà jiàng jūn sī mǎ wén wáng dū zhōng wài zhū jūn èr shí liù wàn zhòng lín huái tǎo zhī
大将军司马文王督中外诸军二十六万众，临淮讨之。
dà jiàng jūn zhūn qiū tóu
大将军屯丘头。
shǐ jī jí ān dōng jiāng jūn chén qiān děng sì miàn hé wéi biǎo lǐ zài zhòng qiàn lěi shén jùn
使基及安东将军陈骞等四面合围，表里再重，堑垒甚峻。
yòu shǐ jiān jūn shí bāo yǎn zhōu cì shǐ zhōu tài děng jiǎn ruì zú wèi yóu jūn bèi wài kòu
又使监军石苞、兖州刺史州泰等，简锐卒为游军，备外寇。
qīn děng shù chū fàn wéi nì jī zǒu zhī
钦等数出犯围，逆击走之。
wú jiāng zhū yì zài yǐ dà zhòng lái yíng dàn děng dù lí jiāng shuǐ tài děng nì yǔ zhàn měi cuī qí fēng
吴将朱异再以大众来迎诞等，渡黎浆水，泰等逆与战，每摧其锋。
sūn chēn yǐ yì zhàn bù jìn nù ér shā zhī
孙𬘭以异战不进，怒而杀之。
chéng zhōng shí zhuǎn shǎo wài jiù bù zhì zhòng wú suǒ shì
城中食转少，外救不至，众无所恃。
jiāng jūn jiǎng bān jiāo yí jiē dàn zhǎo yá jì shì zhě yě qì dàn yú chéng zì guī dà jiàng jūn
将军蒋班、焦彝，皆诞爪牙计事者也，弃诞，逾城自归大将军。
dà jiàng jūn nǎi shǐ fǎn jiàn yǐ qí biàn shuō quán yì děng yì děng lǜ zhòng shù qiān rén kāi mén lái chū
大将军乃使反间，以奇变说全怿等，怿等率众数千人开门来出。
chéng zhōng zhèn jù bù zhī suǒ wéi
城中士兵无不震惊恐惧，不知所措。
sān nián zhēng yuè dàn qīn zī děng dà wéi gōng jù zhòu yè wǔ liù rì gōng nán wéi yù jué wéi ér chū
三年正月，诞、钦、咨等大为攻具，昼夜五六日攻南围，欲决围而出。
wéi shàng zhū jūn lín gāo yǐ fā shí chē huǒ jiàn nì shāo pò qí gōng jù nǔ shǐ jí shí yǔ xià sǐ shāng zhě bì de xuè liú yíng qiàn
围上诸军，临高以发石车火箭逆烧破其攻具，弩矢及石雨下，死伤者蔽地，血流盈堑。
fù huán rù chéng chéng nèi shí zhuǎn jié jiàng chū zhě shù wàn kǒu
复还入城，城内食转竭，降出者数万口。
qīn yù jǐn chū běi fāng rén shěng shí yǔ wú rén jiān shǒu dàn bù tīng yóu shì zhēng hèn
钦欲尽出北方人，省食，与吴人坚守，诞不听，由是争恨。
qīn sù yǔ dàn yǒu xì tú yǐ jì hé shì jí yù xiāng yí
钦素与诞有隙，徒以计合，事急愈相疑。
qīn jiàn dàn jì shì dàn suì shā qīn
钦见诞计事，诞遂杀钦。
qīn zi yāng jí hǔ jiàng bīng zài xiǎo chéng zhōng wén qīn sǐ lè bīng chí fù zhī zhòng bù wéi yòng
钦子鸯及虎将兵在小城中，闻钦死，勒兵驰赴之，众不为用。
yāng hǔ dān zǒu yú chéng chū zì guī dà jiàng jūn
鸯、虎单走，逾城出，自归大将军。
jūn lì qǐng zhū zhī dà jiàng jūn lìng yuē qīn zhī zuì bù róng zhū qí zi gù yīng dāng lù rán yāng hǔ yǐ qióng guī mìng qiě chéng wèi bá shā zhī shì jiān qí xīn yě
军吏请诛之，大将军令曰：“钦之罪不容诛，其子固应当戮，然鸯、虎以穷归命，且城未拔，杀之是坚其心也。
nǎi shè yāng hǔ shǐ jiàng bīng shù bǎi qí chí xún chéng hū yǔ chéng nèi yún wén qīn zhī zǐ yóu bú jiàn shā qí yú hé jù
”乃赦鸯、虎，使将兵数百骑驰巡城，呼语城内云：“文钦之子犹不见杀，其馀何惧？
biǎo yāng hǔ wèi jiāng jūn gè cì jué guān nèi hóu
”表鸯、虎为将军，各赐爵关内侯。
chéng nèi xǐ qiě rǎo yòu rì jī kùn dàn zī děng zhì lì qióng
城内喜且扰，又日饥困，诞、咨等智力穷。
dà jiàng jūn nǎi zì lín wéi sì miàn jìn bīng tóng shí gǔ zào dēng chéng chéng nèi wú gǎn dòng zhě
大将军乃自临围，四面进兵，同时鼓噪登城，城内无敢动者。
dàn jiǒng jí dān chéng mǎ jiāng qí huī xià tū xiǎo chéng mén chū
诞窘急，单乘马，将其麾下突小城门出。
dà jiàng jūn sī mǎ hú fèn bù bīng nì jī zhǎn dàn chuán shǒu yí sān zú
大将军司马胡奋部兵逆击，斩诞，传首，夷三族。
dàn huī xià shù bǎi rén zuò bù jiàng jiàn zhǎn jiē yuē wèi zhū gě gōng sǐ bù hèn
诞麾下数百人，坐不降见斩，皆曰：“为诸葛公死，不恨。
qí dé rén xīn rú cǐ
”其得人心如此。
táng zī wáng zuò jí zhū pí jiàng jiē miàn fù jiàng wú bīng wàn zhòng qì zhàng jūn shí shān jī
唐咨、王祚及诸裨将皆面缚降，吴兵万众，器仗军实山积。
chū wéi shòu chūn yì zhě duō yù jí gōng zhī dà jiàng jūn yǐ wéi chéng gù ér zhòng duō gōng zhī bì lì qū ruò yǒu wài kòu biǎo lǐ shòu dí cǐ wēi dào yě
初围寿春，议者多欲急攻之，大将军以为：“城固而众多，攻之必力屈，若有外寇，表里受敌，此危道也。
jīn sān pàn xiāng jù wū gū chéng zhī zhōng tiān qí huò zhě jiāng shǐ tóng jiù lù wú dāng yǐ quán cè mí zhī kě zuò ér zhì yě
今三叛相聚于孤城之中，天其或者将使同就戮，吾当以全策縻之，可坐而制也。
dàn yǐ èr nián wǔ yuè fǎn sān nián èr yuè pò miè
”诞以二年五月反，三年二月破灭。
liù jūn àn jiǎ shēn gōu gāo lěi ér dàn zì kùn jìng bù fán gōng ér kè
六军按甲，深沟高垒，而诞自困，竟不烦攻而克。
jí pò shòu chūn yì zhě yòu yǐ wéi huái nán réng wèi pàn nì wú bīng shì jiā zài jiāng nán bù kě zòng yi xī kēng zhī
及破寿春，议者又以为淮南仍为叛逆，吴兵室家在江南，不可纵，宜悉坑之。
dà jiàng jūn yǐ wéi gǔ zhī yòng bīng quán guó wéi shàng lù qí yuán è ér yǐ
大将军以为古之用兵，全国为上，戮其元恶而已。
wú bīng jiù de wáng hái shì kě yǐ shì zhōng guó zhī hóng ěr
吴兵就得亡还，适可以示中国之弘耳。
yī wú suǒ shā fēn bù sān hé jìn jùn yǐ ān chǔ zhī
一无所杀，分布三河近郡以安处之。
táng zī běn lì chéng rén
唐咨本利城人。
huáng chū zhōng lì chéng jùn fǎn shā tài shǒu xú jī tuī zī wéi zhǔ
黄初中，利城郡反，杀太守徐箕，推咨为主。
wén dì qiǎn zhū jūn tǎo pò zhī zī zǒu rù hǎi suì wáng zhì wú guān zhì zuǒ jiāng jūn fēng hóu chí jié
文帝遣诸军讨破之，咨走入海，遂亡至吴，官至左将军，封侯、持节。
dàn qīn tú lù zī yì shēng qín sān pàn jiē huò tiān xià kuài yān
诞、钦屠戮，咨亦生禽，三叛皆获，天下快焉。
bài zī ān yuǎn jiāng jūn qí yú pí jiàng xián jiǎ hào wèi wú zhòng yuè fú
拜咨安远将军，其馀裨将咸假号位，吴众悦服。
jiāng dōng gǎn zhī jiē bù zhū qí jiā
江东感之，皆不诛其家。
qí huái nán jiāng lì shì mín zhū wèi dàn suǒ xié lüè zhě wéi zhū qí shǒu nì yú jiē shè zhī
其淮南将吏士民诸为诞所胁略者，惟诛其首逆，馀皆赦之。
tīng yāng hǔ shōu liǎn qīn sàng gěi qí chē niú zhì zàng jiù mù
听鸯、虎收敛钦丧，给其车牛，致葬旧墓。
shān ài zì shì zài yì yáng jí yáng rén yě
邓艾字士载，义阳棘阳人也。
shǎo gū tài zǔ pò jīng zhōu xǐ rǔ nán wèi nóng mín yǎng dú
少孤，太祖破荆州，徙汝南，为农民养犊。
nián shí èr suí mǔ zhì yǐng chuān dú gù tài qiū zhǎng chén shí bēi wén yán wén wèi shì fàn xíng wéi shì zé ài suì zì míng fàn zì shì zé
年十二，随母至颍川，读故太丘长陈寔碑文，言“文为世范，行为士则”，艾遂自名范，字士则。
hòu zōng zú yǒu yǔ tóng zhě gù gǎi yān
后宗族有与同者，故改焉。
wèi dū wèi xué shì yǐ kǒu chī bù dé zuò gàn zuǒ
为都尉学士，以口吃，不得作干佐。
wèi dào tián shǒu cóng cǎo lì
为稻田守丛草吏。
tóng jùn lì fù lián qí jiā pín zī gěi shén hòu ài chū bù chēng xiè
同郡吏父怜其家贫，资给甚厚，艾初不称谢。
měi jiàn gāo shān dà zé zhé guī dù zhǐ huà jūn yíng chù suǒ shí rén duō xiào yān
每见高山大泽，辄规度指画军营处所，时人多笑焉。
hòu wèi diǎn nóng gāng jì shàng jì lì yīn shǐ jiàn tài wèi sī mǎ xuān wáng
后为典农纲纪，上计吏，因使见太尉司马宣王。
xuān wáng qí zhī pì zhī wèi yuàn qiān shàng shū láng
宣王奇之，辟之为掾，迁尚书郎。
shí yù guǎng tián chù gǔ wèi miè zéi zī shǐ ài xíng chén xiàng yǐ dōng zhì shòu chūn
时欲广田畜谷，为灭贼资，使艾行陈、项已东至寿春。
ài yǐ wéi tián liáng shuǐ shǎo bù zú yǐ jǐn dì lì yi kāi hé qú kě yǐ yǐn shuǐ jiāo gài dà jī jūn liáng yòu tōng yùn cáo zhī dào
艾以为“田良水少，不足以尽地利，宜开河渠，可以引水浇溉，大积军粮，又通运漕之道。
nǎi zhe jì hé lùn yǐ yù qí zhǐ
”乃著济河论以喻其指。
yòu yǐ wéi xī pò huáng jīn yīn wèi tún tián jī gǔ yú xǔ dōu yǐ zhì sì fāng
又以为“昔破黄巾，因为屯田，积谷于许都以制四方。
jīn sān yú yǐ dìng shì zài huái nán měi dà jūn zhēng jǔ yùn bīng guò bàn gōng fèi jù yì yǐ wéi dà yì
今三隅已定，事在淮南，每大军征举，运兵过半，功费巨亿，以为大役。
chén cài zhī jiān tǔ xià tián liáng kě shěng xǔ chāng zuǒ yòu zhū dào tián bìng shuǐ dōng xià
陈、蔡之间，土下田良，可省许昌左右诸稻田，并水东下。
lìng huái běi zhūn èr wàn rén huái nán sān wàn rén shí èr fēn xiū cháng yǒu sì wàn rén qiě tián qiě shǒu
令淮北屯二万人，淮南三万人，十二分休，常有四万人，且田且守。
shuǐ fēng cháng shōu sān bèi wū xi jì chú zhòng fèi suì wán wǔ bǎi wàn hú yǐ wéi jūn zī
水丰常收三倍于西，计除众费，岁完五百万斛以为军资。
liù qī nián jiān kě jī sān qiān wàn hú wū huái shàng cǐ zé shí wàn zhī zhòng wǔ nián shí yě
六七年间，可积三千万斛于淮上，此则十万之众五年食也。
yǐ cǐ chéng wú wú wǎng ér bù kè yǐ
以此乘吴，无往而不克矣。
xuān wáng shàn zhī shì jiē shī xíng
”宣王善之，事皆施行。
zhèng shǐ èr nián nǎi kāi guǎng cáo qú měi dōng nán yǒu shì dà jūn xìng zhòng fàn zhōu ér xià dá yú jiāng huái zī shí yǒu chǔ ér wú shuǐ hài ài suǒ jiàn yě
正始二年，乃开广漕渠，每东南有事，大军兴众，泛舟而下，达于江、淮，资食有储而无水害，艾所建也。
chū cān zhēng xi jūn shì qiān nán ān tài shǒu
出参征西军事，迁南安太守。
jiā píng yuán nián yǔ zhēng xi jiāng jūn guō huái jù shǔ piān jiàng jūn jiāng wéi
嘉平元年，与征西将军郭淮拒蜀偏将军姜维。
wéi tuì huái yīn xi jī qiāng
维退，淮因西击羌。
ài yuē zéi qù wèi yuǎn huò néng fù huán yi fēn zhū jūn yǐ bèi bù yú
艾曰：“贼去未远，或能复还，宜分诸军以备不虞。
wū shì liú ài zhūn bái shuǐ běi
”于是留艾屯白水北。
sān rì wéi qiǎn liáo huà zì bái shuǐ nán xiàng ài jié yíng
三日，维遣廖化自白水南向艾结营。
ài wèi zhū jiāng yuē wéi jīn zú hái wú jūn rén shǎo fǎ dāng lái dù ér bù zuò qiáo
艾谓诸将曰：“维今卒还，吾军人少，法当来渡而不作桥。
cǐ wéi shǐ huà chí wú lìng bù dé hái
此维使化持吾，令不得还。
wéi bì zì dōng xí qǔ táo chéng
维必自东袭取洮城。
táo chéng zài shuǐ běi qù ài zhūn liù shí lǐ
”洮城在水北，去艾屯六十里。
ài jí yè qián jūn jìng dào wéi guǒ lái dù ér ài xiān zhì jù chéng dé yǐ bù bài
艾即夜潜军径到，维果来渡，而艾先至据城，得以不败。
cì jué guān nèi hóu jiā tǎo kòu jiāng jūn hòu qiān chéng yáng tài shǒu
赐爵关内侯，加讨寇将军，后迁城阳太守。
shì shí bīng zhōu yòu xián wáng liú bào bìng wèi yī bù ài shàng yán yuē róng dí shòu xīn bù yǐ yì qīn qiáng zé qīn bào ruò zé nèi fù gù zhōu xuān yǒu xiǎn yǔn zhī kòu hàn zǔ yǒu píng chéng zhī wéi
是时并州右贤王刘豹并为一部，艾上言曰：“戎狄兽心，不以义亲，强则侵暴，弱则内附，故周宣有𤞤狁之寇，汉祖有平城之围。
měi xiōng nú yī shèng wèi qián dài zhòng huàn
每匈奴一盛，为前代重患。
zì chán yú zài wài mò néng qiān zhì zhǎng bēi
自单于在外，莫能牵制长卑。
yòu ér zhì zhī shǐ lái rù shì
诱而致之，使来入侍。
yóu shì qiāng yí shī tǒng hé sàn wú zhǔ
由是羌夷失统，合散无主。
yǐ chán yú zài nèi wàn lǐ shùn guǐ
以单于在内，万里顺轨。
jīn chán yú zhī zūn rì shū wài tǔ zhī wēi jìn zhòng zé hú lǔ bù kě bù shēn bèi yě
今单于之尊日疏，外土之威浸重，则胡虏不可不深备也。
wén liú bào bù yǒu pàn hú kě yīn pàn gē wèi èr guó yǐ fēn qí shì
闻刘豹部有叛胡，可因叛割为二国，以分其势。
qù bēi gōng xiǎn qián cháo ér zi bù jì yè yi jiā qí zi xiǎn hào shǐ jū yàn mén
去卑功显前朝，而子不继业，宜加其子显号，使居雁门。
lí guó ruò kòu zhuī lù jiù xūn cǐ yù biān cháng jì yě
离国弱寇，追录旧勋，此御边长计也。
yòu chén qiāng hú yǔ mín tóng chǔ zhě yi yǐ jiàn chū zhī shǐ jū mín biǎo chóng lián chǐ zhī jiào sāi jiān guǐ zhī lù
”又陈：“羌胡与民同处者，宜以渐出之，使居民表崇廉耻之教，塞奸宄之路。
dà jiàng jūn sī mǎ jǐng wáng xīn fǔ zhèng duō nà yòng yān
”大将军司马景王新辅政，多纳用焉。
qiān rǔ nán tài shǒu zhì zé xún qiú xī suǒ hòu jǐ lì fù jiǔ yǐ sǐ qiǎn lì jì zhī zhòng yí qí mǔ jǔ qí zi yǔ jì lì
迁汝南太守，至则寻求昔所厚己吏父，久已死，遣吏祭之，重遗其母，举其子与计吏。
ài suǒ zài huāng yě kāi pì jūn mín bìng fēng
艾所在，荒野开辟，军民并丰。
zhū gě kè wéi hé féi xīn chéng bù kè tuì guī
诸葛恪围合肥新城，不克，退归。
ài yán jǐng wáng yuē sūn quán yǐ méi dà chén wèi fù wú míng zōng dà zú jiē yǒu bù qǔ zǔ bīng zhàng shì zú yǐ jiàn mìng
艾言景王曰：“孙权已没，大臣未附，吴名宗大族，皆有部曲，阻兵仗势，足以建命。
kè xīn bǐng guó zhèng ér nèi wú qí zhǔ bù niàn fǔ xù shàng xià yǐ lì gēn jī jìng wū wài shì nüè yòng qí mín xī guó zhī zhòng dùn wū jiān chéng sǐ zhě wàn shù zài huò ér guī cǐ kè huò zuì zhī rì yě
恪新秉国政，而内无其主，不念抚恤上下以立根基，竞于外事，虐用其民，悉国之众，顿于坚城，死者万数，载祸而归，此恪获罪之日也。
xī zǐ xū wú qǐ shāng yāng yuè yì jiē jiàn rèn shí jūn zhǔ méi ér bài
昔子胥、吴起、商鞅、乐毅皆见任时君，主没而败。
kuàng kè cái fēi sì xián ér bù lǜ dà huàn qí wáng kě dài yě
况恪才非四贤，而不虑大患，其亡可待也。
kè guī guǒ jiàn zhū
”恪归，果见诛。
qiān yǎn zhōu cì shǐ jiā zhèn wēi jiāng jūn
迁兖州刺史，加振威将军。
shàng yán yuē guó zhī suǒ jí wéi nóng yǔ zhàn guó fù zé bīng qiáng bīng qiáng zé zhàn shèng
上言曰：“国之所急，惟农与战，国富则兵强，兵强则战胜。
rán nóng zhě shèng zhī běn yě
然农者，胜之本也。
kǒng zǐ yuē zú shí zú bīng shí zài bīng qián yě
孔子曰'足食足兵'，食在兵前也。
shàng wú shè jué zhī quàn zé xià wú cái chù zhī gōng
上无设爵之劝，则下无财畜之功。
jīn shǐ kǎo jì zhī shǎng zài wū jī sù fù mín zé jiāo yóu zhī lù jué fú huá zhī yuán sāi yǐ
今使考绩之赏，在于积粟富民，则交游之路绝，浮华之原塞矣。
gāo guì xiāng gōng jí zūn wèi jìn fēng fāng chéng tíng hòu
高贵乡公即尊位，进封方城亭侯。
guàn qiū jiǎn zuò luàn qiǎn jiàn bù jī shū yù yí huò dà zhòng ài zhǎn zhī jiān dào jìn jūn xiān qù lè jiā chéng zuò fú qiáo
毌丘俭作乱，遣健步赍书，欲疑惑大众，艾斩之，兼道进军，先趣乐嘉城，作浮桥。
sī mǎ jǐng wáng zhì suì jù zhī
司马景王至，遂据之。
wén qīn yǐ hòu dà jūn pò bài wū chéng xià ài zhuī zhī zhì qiū tóu
文钦以后大军破败于城下，艾追之至丘头。
qīn bēn wú
钦奔吴。
wú dà jiàng jūn sūn jùn děng hào shí wàn zhòng jiāng dù jiāng zhèn dōng jiāng jūn zhū gě dàn qiǎn ài jù féi yáng ài yǐ yǔ zéi shì xiāng yuǎn fēi yào hài zhī de zhé yí tún fù tíng qiǎn tài shān tài shǒu zhū gě xù děng yú lí jiāng jù zhàn suì zǒu zhī
吴大将军孙峻等号十万众，将渡江，镇东将军诸葛诞遣艾据肥阳，艾以与贼势相远，非要害之地，辄移屯附亭，遣泰山太守诸葛绪等于黎浆拒战，遂走之。
qí nián zhēng bài zhǎng shuǐ xiào wèi
其年征拜长水校尉。
yǐ pò qīn děng gōng jìn fēng fāng chéng xiāng hòu xíng ān xi jiāng jūn
以破钦等功，进封方城乡侯，行安西将军。
jiě yōng zhōu cì shǐ wáng jīng wéi wū dí dào jiāng wéi tuì zhù zhōng tí nǎi yǐ ài wèi ān xī jiāng jūn jiǎ jié lǐng hù dōng qiāng xiào wèi
解雍州刺史王经围于狄道，姜维退驻锺提，乃以艾为安西将军，假节、领护东羌校尉。
yì zhě duō yǐ wéi wéi lì yǐ jié wèi néng gèng chū
议者多以为维力已竭，未能更出。
ài yuē táo xi zhī bài fēi xiǎo shī yě
艾曰：“洮西之败，非小失也；
pò jūn shā jiāng cāng lǐn kōng xū bǎi xìng liú lí jǐ wū wēi wáng
破军杀将，仓廪空虚，百姓流离，几于危亡。
jīn yǐ cè yán zhī bǐ yǒu chéng shèng zhī shì wǒ yǒu xū ruò zhī shí yī yě
今以策言之，彼有乘胜之势，我有虚弱之实，一也。
bǐ shàng xià xiāng xí wǔ bīng xī lì wǒ jiāng yì bīng xīn qì zhàng wèi fù èr yě
彼上下相习，五兵犀利，我将易兵新，器杖未复，二也。
bǐ yǐ chuán xíng wú yǐ lù jūn láo yì bù tóng sān yě
彼以船行，吾以陆军，劳逸不同，三也。
dí dào lǒng xī nán ān qí shān gè dāng yǒu shǒu bǐ zhuān wèi yī wǒ fēn wéi sì sì yě
狄道、陇西、南安、祁山，各当有守，彼专为一，我分为四，四也。
cóng nán ān lǒng xī yīn shí qiāng gǔ ruò qù qí shān shú mài qiān qǐng wèi zhī xiàn ěr wǔ yě
从南安、陇西，因食羌谷，若趣祁山，熟麦千顷，为之县饵，五也。
zéi yǒu xiá shù qí lái bì yǐ
贼有黠数，其来必矣。
qǐng zhī wéi guǒ xiàng qí shān wén ài yǐ yǒu bèi nǎi huí cóng dǒng tíng qù nán ān ài jù wǔ chéng shān yǐ xiāng chí
”顷之，维果向祁山，闻艾已有备，乃回从董亭趣南安，艾据武城山以相持。
wéi yǔ ài zhēng xiǎn bù kè qí yè dù wèi dōng xíng yuán shān qù shàng guī ài yǔ zhàn wū duàn gǔ dà pò zhī
维与艾争险，不克，其夜，渡渭东行，缘山趣上邽，艾与战于段谷，大破之。
gān lù yuán nián zhào yuē nì zéi jiāng wéi lián nián jiǎo xiá mín yí sāo dòng xī tǔ bù níng
甘露元年诏曰：“逆贼姜维连年狡黠，民夷骚动，西土不宁。
ài chóu huà yǒu fāng zhōng yǒng fèn fā zhǎn jiāng shí shù guó shǒu qiān jì
艾筹画有方，忠勇奋发，斩将十数，馘首千计；
guó wēi zhèn wū ba shǔ wǔ shēng yáng wū jiāng mín
国威震于巴、蜀，武声扬于江、岷。
jīn yǐ ài wèi zhèn xi jiāng jūn dū du lǒng yòu zhū jūn shì jìn fēng shān hóu
今以艾为镇西将军、都督陇右诸军事，进封邓侯。
fēn wǔ bǎi hù fēng zǐ zhōng wèi tíng hòu
分五百户封子忠为亭侯。
èr nián jù jiāng wéi yú cháng chéng wéi tuì huán
“二年，拒姜维于长城，维退还。
qiān zhēng xi jiāng jūn qián hòu zēng yì fán liù qiān liù bǎi hù
迁征西将军，前后增邑凡六千六百户。
jǐng yuán sān nián yòu pò wéi yú hóu hé wéi què bǎo tà zhōng
景元三年，又破维于侯和，维却保沓中。
sì nián qiū zhào zhū jūn zhēng shǔ dà jiàng jūn sī mǎ wén wáng jiē zhǐ shòu jié dù shǐ ài yǔ wéi xiāng zhuì lián
四年秋，诏诸军征蜀，大将军司马文王皆指授节度，使艾与维相缀连；
yōng zhōu cì shǐ zhū gě xù yào wéi lìng bù dé guī
雍州刺史诸葛绪要维，令不得归。
ài qiǎn tiān shuǐ tài shǒu wáng qí děng zhí gōng wéi yíng lǒng xī tài shǒu qiān hóng děng yāo qí qián jīn chéng tài shǒu yáng xīn děng yì gān sōng
艾遣天水太守王颀等直攻维营，陇西太守牵弘等邀其前，金城太守杨欣等诣甘松。
wéi wén zhōng huì zhū jūn yǐ rù hàn zhōng yǐn tuì hái
维闻锺会诸军已入汉中，引退还。
xīn děng zhuī niè wū qiáng chuān kǒu dà zhàn wéi bài zǒu
欣等追蹑于强川口，大战，维败走。
wén yōng zhōu yǐ sè dào zhūn qiáo tóu cóng kǒng hán gǔ rù běi dào yù chū yōng zhōu hòu
闻雍州已塞道，屯桥头，从孔函谷入北道，欲出雍州后。
zhū gě xù wén zhī què hái sān shí lǐ
诸葛绪闻之，却还三十里。
wéi rù běi dào sān shí yú lǐ wén xù jūn què xún hái cóng qiáo tóu guò xù qù jié wéi jiào yī rì bù jí
维入北道三十馀里，闻绪军却，寻还，从桥头过，绪趣截维，较一日不及。
wéi suì dōng yǐn hái shǒu jiàn gé
维遂东引，还守剑阁。
zhōng huì gōng wéi wèi néng kè
锺会攻维未能克。
ài shàng yán jīn zéi cuī shé yi suì chéng zhī cóng yīn píng yóu xié jìng jīng hàn dé yáng tíng qù fú chū jiàn gé xi bǎi lǐ qù chéng dū sān bǎi yú lǐ qí bīng chōng qí fù xīn
艾上言：“今贼摧折，宜遂乘之，从阴平由邪径经汉德阳亭趣涪，出剑阁西百里，去成都三百馀里，奇兵冲其腹心。
jiàn gé zhī shǒu bì hái fù fú zé huì fāng guǐ ér jìn
剑阁之守必还赴涪，则会方轨而进；
jiàn gé zhī jūn bù hái zé yīng fú zhī bīng guǎ yǐ
剑阁之军不还，则应涪之兵寡矣。
jūn zhì yǒu zhī yuē gōng qí wú bèi chū qí bù yì
军志有之曰：'攻其无备，出其不意。
jīn yǎn qí kōng xū pò zhī bì yǐ
'今掩其空虚，破之必矣。
dōng shí yuè ài zì yīn píng dào héng wú rén zhī dì qī bǎi yú lǐ záo shān tōng dào zào zuò qiáo gé
冬十月，艾自阴平道行无人之地七百馀里，凿山通道，造作桥阁。
shān gāo gǔ shēn zhì wéi jiān xiǎn yòu liáng yùn jiāng kuì pín wū wēi dài
山高谷深，至为艰险，又粮运将匮，频于危殆。
ài yǐ zhān zì guǒ tuī zhuǎn ér xià
艾以毡自裹，推转而下。
jiàng shì jiē pān mù yuán yá yú guàn ér jìn
将士皆攀木缘崖，鱼贯而进。
xiān dēng zhì jiāng yóu shǔ shǒu jiāng mǎ miǎo jiàng
先登至江由，蜀守将马邈降。
shǔ wèi jiāng jūn zhū gě zhān zì fú hái mián zhú liè chén dài ài
蜀卫将军诸葛瞻自涪还绵竹，列陈待艾。
ài qiǎn zǐ huì táng tíng hòu zhōng děng chū qí yòu sī mǎ shī zuǎn děng chū qí zuǒ
艾遣子惠唐亭侯忠等出其右，司马师纂等出其左。
zhōng zuǎn zhàn bù lì bìng tuì huán yuē zéi wèi kě jī
忠、纂战不利，并退还，曰：“贼未可击。
ài nù yuē cún wáng zhī fēn zài cǐ yī jǔ hé bù kě zhī yǒu
”艾怒曰：“存亡之分，在此一举，何不可之有？
nǎi huà zhōng zuǎn děng jiāng zhǎn zhī
”乃叱忠、纂等，将斩之。
zhōng zuǎn chí hái gèng zhàn dà pò zhī zhǎn zhān jí shàng shū zhāng zūn děng shǒu jìn jūn dào luò
忠、纂驰还更战，大破之，斩瞻及尚书张遵等首，进军到雒。
liú shàn qiǎn shǐ fèng huáng dì xǐ shòu wèi jiān yì ài qǐng xiáng
刘禅遣使奉皇帝玺绶，为笺诣艾请降。
ài zhì chéng dū chán lǜ tài zǐ zhū wáng jí qún chén liù shí yú rén miàn fù yú chèn yì jūn mén ài zhí jié jiě fù fén chèn shòu ér yòu zhī
艾至成都，禅率太子诸王及群臣六十馀人面缚舆榇诣军门，艾执节解缚焚榇，受而宥之。
jiǎn yù jiàng shì wú suǒ lǔ lüè suí nà jiàng fù shǐ fù jiù yè shǔ rén chēng yān
检御将士，无所虏略，绥纳降附，使复旧业，蜀人称焉。
zhé yī dèng yǔ gù shì chéng zhì bài chán xíng piào qí jiāng jūn tài zǐ fèng chē zhū wáng fù mǎ dū wèi
辄依邓禹故事，承制拜禅行骠骑将军，太子奉车、诸王驸马都尉。
shǔ qún sī gè suí gāo xià bài wèi wáng guān huò lǐng ài guān shǔ
蜀群司各随高下拜为王官，或领艾官属。
yǐ shī zuǎn lǐng yì zhōu cì shǐ lǒng xī tài shǒu qiān hóng děng lǐng shǔ zhōng zhū jùn
以师纂领益州刺史，陇西太守牵弘等领蜀中诸郡。
shǐ wū mián zhú zhù tái yǐ wéi jīng guān yòng zhāng zhàn gōng
使于绵竹筑台以为京观，用彰战功。
shì zú sǐ shì zhě jiē yǔ shǔ bīng tóng gòng mái cáng
士卒死事者，皆与蜀兵同共埋藏。
ài shēn zì jīn fá wèi shǔ shì dài fū yuē zhū jūn lài zāo mǒu gù de yǒu jīn rì ěr
艾深自矜伐，谓蜀士大夫曰：“诸君赖遭某，故得有今日耳。
ruò yù wú hàn zhī tú yǐ tiǎn miè yǐ
若遇吴汉之徒，已殄灭矣。
yòu yuē jiāng wéi zì yī shí xióng ér yě yǔ mǒu xiāng zhí gù qióng ěr
”又曰：“姜维自一时雄儿也，与某相值，故穷耳。
yǒu shí zhě xiào zhī
”有识者笑之。
shí èr yuè zhào yuē ài yào wēi fèn wǔ shēn rù lǔ tíng zhǎn jiàng qiān qí xiāo qí jīng ní shǐ tiě hào zhī zhǔ qǐ shǒu xì jǐng lì shì bū zhū yī zhāo ér píng
十二月，诏曰：“艾曜威奋武，深入虏庭，斩将搴旗，枭其鲸鲵，使僣号之主，稽首系颈，历世逋诛，一朝而平。
bīng bù yú shí zhàn bù zhōng rì yún chè xí juǎn dàng dìng bā shǔ
兵不逾时，战不终日，云彻席卷，荡定巴蜀。
suī bái qǐ pò qiáng chu hán xìn kè jìn zhào wú hàn qín zi yáng yà fu miè qī guó jì gōng lùn měi bù zú bǐ xūn yě
虽白起破强楚，韩信克劲赵，吴汉禽子阳，亚夫灭七国，计功论美，不足比勋也。
qí yǐ ài wèi tài wèi zēng yì èr wàn hù fēng zǐ èr rén tíng hòu gè shí yì qiān hù
其以艾为太尉，增邑二万户，封子二人亭侯，各食邑千户。
ài yán sī mǎ wén wáng yuē bīng yǒu xiān shēng ér hòu shí zhě jīn yīn píng shǔ zhī shì yǐ chéng wú wú rén zhèn kǒng xí juǎn zhī shí yě
”艾言司马文王曰：“兵有先声而后实者，今因平蜀之势以乘吴，吴人震恐，席卷之时也。
rán dà jǔ zhī hòu jiàng shì pí láo bù kě biàn yòng qiě xú huǎn zhī
然大举之后，将士疲劳，不可便用，且徐缓之；
liú lǒng yòu bīng èr wàn rén shǔ bīng èr wàn rén zhǔ yán xìng yě wèi jūn nóng yào yòng bìng zuò zhōu chuán yù shùn liú zhī shì rán hòu fā shǐ gào yǐ lì hài wú bì guī huà kě bù zhēng ér dìng yě
留陇右兵二万人，蜀兵二万人，煮盐兴冶，为军农要用，并作舟船，豫顺流之事，然后发使告以利害，吴必归化，可不征而定也。
jīn yi hòu liú shàn yǐ zhì sūn xiū ān shì mín yǐ lái yuǎn rén ruò biàn sòng chán wū jīng dū wú yǐ wéi liú xǐ zé wū xiàng huà zhī xīn bù quàn
今宜厚刘禅以致孙休，安士民以来远人，若便送禅于京都，吴以为流徙，则于向化之心不劝。
yi quán tíng liú xū lái nián qiū dōng bǐ ěr wú yì zú píng
宜权停留，须来年秋冬，比尔吴亦足平。
yǐ wéi kě fēng shàn wèi fú fēng wáng xī qí zī cái gōng qí zuǒ yòu
以为可封禅为扶风王，锡其资财，供其左右。
jùn yǒu dǒng zhuó wù wèi zhī gōng shè
郡有董卓坞，为之宫舍。
jué qí zi wèi gōng hóu shí jùn nèi xiàn yǐ xiǎn guī mìng zhī chǒng
爵其子为公侯，食郡内县，以显归命之宠。
kāi guǎng líng chéng yáng yǐ dài wú rén zé wèi wēi huái dé wàng fēng ér cóng yǐ
开广陵、城阳以待吴人，则畏威怀德，望风而从矣。
wén wáng shǐ jiān jūn wèi guàn yù ài shì dāng xū bào bù yí zhé xíng
”文王使监军卫瓘喻艾：“事当须报，不宜辄行。
ài zhòng yán yuē xián mìng zhēng xíng fèng zhǐ shòu zhī cè yuán è jì fú
”艾重言曰：“衔命征行，奉指授之策，元恶既服；
zhì yú chéng zhì bài jiǎ yǐ ān chū fù wèi hé quán yi
至于承制拜假，以安初附，谓合权宜。
jīn shǔ jǔ zhòng guī mìng de jǐn nán hǎi dōng jiē wú huì yi zǎo zhèn dìng
今蜀举众归命，地尽南海，东接吴会，宜早镇定。
ruò dài guó mìng wǎng fù dào tú yán yǐn rì yuè
若待国命，往复道途，延引日月。
chūn qiū zhī yì dài fū chū jiāng yǒu kě yǐ ān shè jì lì guó jiā zhuān zhī kě yě
春秋之义，大夫出疆，有可以安社稷，利国家，专之可也。
jīn wú wèi bīn
今吴未宾；
shì yǔ shǔ lián bù kě jū cháng yǐ shī shì jī
势与蜀连，不可拘常以失事机。
bīng fǎ jìn bù qiú míng tuì bù bì zuì ài suī wú gǔ rén zhī jié zhōng bù zì xián yǐ sǔn yú guó yě
兵法，进不求名，退不避罪，艾虽无古人之节，终不自嫌以损于国也。
zhōng huì hú liè shī zuǎn děng jiē bái ài suǒ zuò bèi nì biàn xìn yǐ jié
“锺会、胡烈、师纂等皆白艾所作悖逆，变衅以结。
zhào shū jiàn chē zhēng ài
诏书槛车征艾。
ài fù zǐ jì qiú zhōng huì zhì chéng dū xiān sòng ài rán hòu zuò luàn
艾父子既囚，锺会至成都，先送艾，然后作乱。
huì yǐ sǐ ài běn yíng jiàng shì zhuī chū ài jiàn chē yíng hái
会已死，艾本营将士追出艾槛车，迎还。
guàn qiǎn tián xù děng tǎo ài yù wū mián zhú xi zhǎn zhī
瓘遣田续等讨艾，遇于绵竹西，斩之。
zi zhōng yǔ ài jù sǐ yú zi zài luò yáng zhě xī zhū xǐ ài qī zǐ jí sūn wū xī yù
子忠与艾俱死，馀子在洛阳者悉诛，徙艾妻子及孙于西域。
chū ài dāng fá shǔ mèng zuò shān shàng ér yǒu liú shuǐ yǐ wèn tiǎn lǔ hù jūn yuán shào
初，艾当伐蜀，梦坐山上而有流水，以问殄虏护军爰邵。
shào yuē àn yì guà shān shàng yǒu shuǐ yuē jiǎn
邵曰：“按易卦，山上有水曰蹇。
jiǎn yáo yuē jiǎn lì xī nán bù lì dōng běi
蹇繇曰：'蹇利西南，不利东北。
kǒng zǐ yuē jiǎn lì xī nán wǎng yǒu gōng yě
'孔子曰：'蹇利西南，往有功也；
bù lì dōng běi qí dào qióng yě
不利东北，其道穷也。
wǎng bì kè shǔ dài bù hái hu
'往必克蜀，殆不还乎！
ài wǔ rán bù lè
”艾怃然不乐。
tài shǐ yuán nián jìn shì jiàn zuò zhào yuē xī tài wèi wáng lìng móu fèi qí wáng ér wáng jìng bù zú yǐ shǒu wèi
泰始元年，晋室践阼，诏曰：“昔太尉王凌谋废齐王，而王竟不足以守位。
zhēng xi jiāng jūn shān ài jīn gōng shī jié shí yīng dà bì
征西将军邓艾，矜功失节，实应大辟。
rán bèi shū zhī rì bà qiǎn rén zhòng shù shǒu shòu zuì bǐ yú qiú shēng suì wèi è zhě chéng fù bù tóng
然被书之日，罢遣人众，束手受罪，比于求生遂为恶者，诚复不同。
jīn dà shè de hái ruò wú zǐ sūn zhě tīng shǐ lì hòu lìng jì sì bù jué
今大赦得还，若无子孙者听使立后，令祭祀不绝。
sān nián yì láng duàn zhuó shàng shū lǐ ài yuē ài xīn huái zhì zhōng ér hé fǎn nì zhī míng píng dìng bā shǔ ér shòu yí miè zhī zhū chén qiè dào zhī
“三年，议郎段灼上疏理艾曰：“艾心怀至忠而荷反逆之名，平定巴蜀而受夷灭之诛，臣窃悼之。
xī zāi yán ài zhī fǎn yě
惜哉，言艾之反也！
ài xìng gāng jí qīng fàn yǎ sú bù néng xié tóng péng lèi gù mò kěn lǐ zhī
艾性刚急，轻犯雅俗，不能协同朋类，故莫肯理之。
chén gǎn yán ài bù fǎn zhī zhuàng
臣敢言艾不反之状。
xī jiāng wéi yǒu duàn lǒng yòu zhī zhì ài xiū zhì bèi shǒu jī gǔ qiáng bīng
昔姜维有断陇右之志，艾修治备守，积谷强兵。
zhí suì xiōng hàn ài wèi qū zhǒng shēn bèi wū yī shǒu zhí lěi sì yǐ lǜ jiāng shì
值岁凶旱，艾为区种，身被乌衣，手执耒耜，以率将士。
shàng xià xiāng gǎn mò bù jìn lì
上下相感，莫不尽力。
ài chí jié shǒu biān suǒ tǒng wàn shù ér bù nán pú lǔ zhī láo shì mín zhī yì fēi zhí jié zhōng qín shú néng ruò cǐ
艾持节守边，所统万数，而不难仆虏之劳，士民之役，非执节忠勤，孰能若此？
gù luò mén duàn gǔ zhī zhàn yǐ shǎo jī duō cuī pò qiáng zéi
故落门、段谷之战，以少击多，摧破强贼。
xiān dì zhī qí kě rèn wěi ài miào shèng shòu yǐ cháng cè
先帝知其可任，委艾庙胜，授以长策。
ài shòu mìng wàng shēn shù mǎ xiàn chē zì tóu sǐ dì yǒng qì líng yún shì zhòng chéng shì shǐ liú shàn jūn chén miàn fù chā shǒu qū xī
艾受命忘身，束马县车，自投死地，勇气陵云，士众乘势，使刘禅君臣面缚，叉手屈膝。
ài gōng míng yǐ chéng dāng shū zhī zhú bó chuán zuò wàn shì
艾功名以成，当书之竹帛，传祚万世。
qī shí lǎo gōng fǎn yù hé qiú
七十老公，反欲何求！
ài chéng shì yǎng yù zhī ēn xīn bù zì yí jiǎo mìng chéng zhì quán ān shè jì
艾诚恃养育之恩，心不自疑，矫命承制，权安社稷；
suī wéi cháng kē yǒu hé gǔ yì yuán xīn dìng zuì běn zài kě lùn
虽违常科，有合古义，原心定罪，本在可论。
zhōng huì jì ài wēi míng gòu chéng qí shì
锺会忌艾威名，构成其事。
zhōng ér shòu zhū xìn ér jiàn yí tóu xiàn mǎ fú zhū zǐ bìng zhǎn jiàn zhī zhě chuí qì wén zhī zhě tàn xī
忠而受诛，信而见疑，头县马巿，诸子并斩，见之者垂泣，闻之者叹息。
bì xià lóng xīng chǎn hóng dà dù shì zhū xián jì shòu zhū zhī jiā bù jū xù yòng
陛下龙兴，阐弘大度，释诸嫌忌，受诛之家，不拘叙用。
xī qín mín lián bái qǐ zhī wú zuì wú rén shāng zǐ xū zhī yuān kù jiē wèi lì cí
昔秦民怜白起之无罪，吴人伤子胥之冤酷，皆为立祠。
jīn tiān xià mín rén wéi ài dào xīn tòng hèn yì yóu shì yě
今天下民人为艾悼心痛恨，亦犹是也。
chén yǐ wéi ài shēn shǒu fēn lí juān qì cǎo tǔ yi shōu shī sàng hái qí tián zhái
臣以为艾身首分离，捐弃草土，宜收尸丧，还其田宅。
yǐ píng shǔ zhī gōng shào fēng qí sūn shǐ hé guān dìng shì sǐ wú yú hèn
以平蜀之功，绍封其孙，使阖棺定谥，死无馀恨。
shè yuān hún yú huáng quán shōu xìn yì yú hòu shì zàng yī rén ér tiān xià mù qí xíng mái yī hún ér tiān xià guī qí yì suǒ wéi zhě guǎ ér yuè zhě zhòng yǐ
赦冤魂于黄泉，收信义于后世，葬一人而天下慕其行，埋一魂而天下归其义，所为者寡而悦者众矣。
jiǔ nián zhào yuē ài yǒu gōng xūn shòu zuì bù táo xíng ér zǐ sūn wèi mín lì zhèn cháng mǐn zhī
”九年，诏曰：“艾有功勋，受罪不逃刑，而子孙为民隶，朕常愍之。
qí yǐ dí sūn lǎng wèi láng zhōng
其以嫡孙朗为郎中。
ài zài xi shí xiū zhì zhàng sāi zhù qǐ chéng wù
艾在西时，修治障塞，筑起城坞。
tài shǐ zhōng qiāng lǔ dà pàn pín shā cì shǐ liáng zhōu dào duàn
泰始中，羌虏大叛，频杀刺史，凉州道断。
lì mín ān quán zhě jiē bǎo ài suǒ zhù wù yān
吏民安全者，皆保艾所筑坞焉。
ài zhōu lǐ shí bèi nán yáng zhōu tài yì hǎo lì gōng yè shàn yòng bīng guān zhì zhēng lǔ jiāng jūn jiǎ jié dū du jiāng nán zhū jūn shì
艾州里时辈南阳州泰，亦好立功业，善用兵，官至征虏将军、假节都督江南诸军事。
jǐng yuán èr nián hōng zhuī zèng wèi jiāng jūn shì yuē zhuàng hóu
景元二年薨，追赠卫将军，谥曰壮侯。
zhōng huì zì shì jì yǐng chuān zhǎng shè rén tài fù yáo xiǎo zi yě
锺会字士季，颍川长社人，太傅繇小子也。
shǎo mǐn huì sù chéng
少敏惠夙成。
zhōng hù jūn jiǎng jì zhe lùn wèi guān qí móu zǐ zú yǐ zhī rén
中护军蒋济著论，谓“观其眸子，足以知人。
huì nián wǔ suì yáo qiǎn jiàn jì jì shén yì zhī yuē fēi cháng rén yě
”会年五岁，繇遣见济，济甚异之，曰：“非常人也。
jí zhuàng yǒu cái shù jì yì ér bó xué jīng liàn míng lǐ yǐ yè xù zhòu yóu shì huò shēng yù
”及壮，有才数技艺，而博学精练名理，以夜续昼，由是获声誉。
zhèng shǐ zhōng yǐ wéi mì shū láng qiān shàng shū zhōng shū shì láng
正始中，以为秘书郎，迁尚书中书侍郎。
gāo guì xiāng gōng jí zūn wèi cì jué guān nèi hóu
高贵乡公即尊位，赐爵关内侯。
guàn qiū jiǎn zuò luàn dà jiàng jūn sī mǎ jǐng wáng dōng zhēng huì cóng diǎn zhī mì shì wèi jiāng jūn sī mǎ wén wáng wèi dà jūn hòu jì
毌丘俭作乱，大将军司马景王东征，会从，典知密事，卫将军司马文王为大军后继。
jǐng wáng hōng wū xǔ chāng wén wáng zǒng tǒng liù jūn huì móu mó wéi wò
景王薨于许昌，文王总统六军，会谋谟帷幄。
shí zhōng zhào chì shàng shū fu gǔ yǐ dōng nán xīn dìng quán liú wèi jiāng jūn zhūn xǔ chāng wèi nèi wài zhī yuán lìng gǔ lǜ zhū jūn hái
时中诏敕尚书傅嘏，以东南新定，权留卫将军屯许昌为内外之援，令嘏率诸军还。
huì yǔ gǔ móu shǐ gǔ biǎo shàng zhé yǔ wèi jiāng jūn jù fā hái dào luò shuǐ nán tún zhù
会与嘏谋，使嘏表上，辄与卫将军俱发，还到雒水南屯住。
wū shì cháo tíng bài wén wáng wèi dà jiàng jūn fǔ zhèng huì qiān huáng mén shì láng fēng dōng wǔ tíng hòu yì sān bǎi hù
于是朝廷拜文王为大将军、辅政，会迁黄门侍郎，封东武亭侯，邑三百户。
gān lù èr nián zhēng zhū gě dàn wèi sī kōng shí huì sàng níng zài jiā cè dàn bì bù cóng mìng chí bái wén wáng
甘露二年，征诸葛诞为司空，时会丧宁在家，策诞必不从命，驰白文王。
wén wáng yǐ shì yǐ shī xíng bù fù zhuī gǎi
文王以事已施行，不复追改。
jí dàn fǎn chē jià zhù xiàng wén wáng zhì shòu chūn huì fù cóng xíng
及诞反，车驾住项，文王至寿春，会复从行。
chū wú dà jiàng quán cóng sūn quán zhī hūn qīn zhòng chén yě cóng zi yì sūn jìng cóng zǐ duān piān jī děng jiē jiàng bīng lái jiù dàn
初，吴大将全琮，孙权之婚亲重臣也，琮子怿、孙静、从子端、翩、缉等，皆将兵来救诞。
yì xiōng zi huī yí liú jiàn yè yǔ qí jiā nèi zhēng sòng xié qí mǔ jiāng bù qǔ shù shí jiā dù jiāng zì guī wén wáng
怿兄子辉、仪留建业，与其家内争讼，携其母，将部曲数十家渡江，自归文王。
huì jiàn cè mì wèi huī yí zuò shū shǐ huī yí suǒ qīn xìn jī rù chéng gào yì děng shuō wú zhōng nù yì děng bù néng bá shòu chūn yù jǐn zhū zhū jiāng jiā gù táo lái guī mìng
会建策，密为辉、仪作书，使辉、仪所亲信赍入城告怿等，说吴中怒怿等不能拔寿春，欲尽诛诸将家，故逃来归命。
yì děng kǒng jù suì jiāng suǒ lǐng kāi dōng chéng mén chū jiàng jiē méng fēng chǒng chéng zhōng yóu shì guāi lí
怿等恐惧，遂将所领开东城门出降，皆蒙封宠，城中由是乖离。
shòu chūn zhī pò huì móu jū duō qīn dài rì lóng shí rén wèi zhī zǐ fáng
寿春之破，会谋居多，亲待日隆，时人谓之子房。
jūn hái qiān wèi tài pú gù cí bù jiù
军还，迁为太仆，固辞不就。
yǐ zhōng láng zài dà jiàng jūn fǔ guǎn jì shì shì wèi fù xīn zhī rèn
以中郎在大将军府管记室事，为腹心之任。
yǐ tǎo zhū gě dàn gōng jìn jué chén hóu lǚ ràng bù shòu
以讨诸葛诞功，进爵陈侯，屡让不受。
zhào yuē huì diǎn zōng jūn shì cān tóng jì cè liào dí zhì shèng yǒu móu mó zhī xūn ér tuī chǒng gù ràng cí zhǐ kuǎn shí qián hòu lèi zhòng zhì bù kě duó
诏曰：“会典综军事，参同计策，料敌制胜，有谋谟之勋，而推宠固让，辞指款实，前后累重，志不可夺。
fu chéng gōng bù chǔ gǔ rén suǒ zhòng qí tīng huì suǒ zhí yǐ chéng qí měi
夫成功不处，古人所重，其听会所执，以成其美。
qiān sī lì xiào wèi
”迁司隶校尉。
suī zài wài sī shí zhèng sǔn yì dāng shì yǔ duó wú bù zōng diǎn
虽在外司，时政损益，当世与夺，无不综典。
jī kāng děng jiàn zhū jiē huì móu yě
嵇康等见诛，皆会谋也。
wén wáng yǐ shǔ dà jiàng jiāng wéi lǚ rǎo biān chuí liào shǔ guó xiǎo mín pí zī lì dān jié yù dà jǔ tú shǔ
文王以蜀大将姜维屡扰边陲，料蜀国小民疲，资力单竭，欲大举图蜀。
wéi huì yì yǐ wéi shǔ kě qǔ yù gòng chóu dù dì xíng kǎo lùn shì shì
惟会亦以为蜀可取，豫共筹度地形，考论事势。
jǐng yuán sān nián dōng yǐ huì wèi zhèn xi jiāng jūn jiǎ jié dū du guān zhōng zhū jūn shì
景元三年冬，以会为镇西将军、假节都督关中诸军事。
wén wáng chì qīng xú yǎn yù jīng yáng zhū zhōu bìng shǐ zuò chuán yòu lìng táng zī zuò fú hǎi dà chuán wài wèi jiāng fá wú zhě
文王敕青、徐、兖、豫、荆、扬诸州，并使作船，又令唐咨作浮海大船，外为将伐吴者。
sì nián qiū nǎi xià zhào shǐ shān ài zhū gě xù gè tǒng zhū jūn sān wàn yú rén ài qù gān sōng tà zhōng lián zhuì wéi xù qù wǔ jiē qiáo tóu jué wéi guī lù
四年秋，乃下诏使邓艾、诸葛绪各统诸军三万馀人，艾趣甘松、沓中连缀维，绪趣武街、桥头绝维归路。
huì tǒng shí yú wàn zhòng fēn cóng xié gǔ luò gǔ rù
会统十馀万众，分从斜谷、骆谷入。
xiān mìng yá mén jiāng xǔ yí zài qián zhì dào huì zài hòu xíng ér qiáo chuān mǎ zú xiàn wū shì zhǎn yí
先命牙门将许仪在前治道，会在后行，而桥穿，马足陷，于是斩仪。
yí zhě xǔ zhě zhī zǐ yǒu gōng wáng shì yóu bù yuán dài
仪者，许褚之子，有功王室，犹不原贷。
zhū jūn wén zhī mò bù zhèn sǒng
诸军闻之，莫不震竦。
shǔ lìng zhū wéi jiē bù dé zhàn tuì huán hàn lè èr chéng shǒu
蜀令诸围皆不得战，退还汉、乐二城守。
wèi xìng tài shǒu liú qīn qù zǐ wǔ gǔ zhū jūn shǔ dào píng xíng zhì hàn zhōng
魏兴太守刘钦趣子午谷，诸军数道平行，至汉中。
shǔ jiān jūn wáng hán shǒu lè chéng hù jūn jiǎng bīn shǒu hàn chéng bīng gè wǔ qiān
蜀监军王含守乐城，护军蒋斌守汉城，兵各五千。
huì shǐ hù jūn xún kǎi qián jiāng jūn li fǔ gè tǒng wàn rén kǎi wéi hàn chéng fǔ wéi lè chéng
会使护军荀恺、前将军李辅各统万人，恺围汉城，辅围乐城。
huì jìng guò xi chū yáng ān kǒu qiǎn rén jì zhū gě liàng zhī mù
会径过，西出阳安口，遣人祭诸葛亮之墓。
shǐ hù jūn hú liè děng xíng qián gōng pò guān chéng de kù cáng jī gǔ
使护军胡烈等行前，攻破关城，得库藏积谷。
jiāng wéi zì tà zhōng hái zhì yīn píng hé jí shì zhòng yù fù guān chéng
姜维自沓中还，至阴平，合集士众，欲赴关城。
wèi dào wén qí yǐ pò tuì qù bái shuǐ yǔ shǔ jiāng zhāng yì liáo huà děng hé shǒu jiàn gé jù huì
未到，闻其已破，退趣白水，与蜀将张翼、廖化等合守剑阁拒会。
huì yí xí shǔ jiāng lì shì mín yuē
会移檄蜀将吏士民曰：
wǎng zhě hàn zuò shuāi wēi shuài tǔ fēn bēng shēng mín zhī mìng jǐ yú mǐn miè
往者汉祚衰微，率土分崩，生民之命，几于泯灭。
tài zǔ wǔ huáng dì shén wǔ shèng zhé bō luàn fǎn zhèng zhěng qí jiāng zhuì zào wǒ qū xià
太祖武皇帝神武圣哲，拨乱反正，拯其将坠，造我区夏。
gāo zǔ wén huáng dì yìng tiān shùn mín shòu mìng jiàn zuò
高祖文皇帝应天顺民，受命践阼。
liè zǔ míng huáng dì yì shì chóng guāng huī tuò hóng yè
烈祖明皇帝奕世重光，恢拓洪业。
rán jiāng shān zhī wài yì zhèng shū sú shuài tǔ qí mín wèi méng wáng huà cǐ sān zǔ suǒ yǐ gù huái yí hèn yě
然江山之外，异政殊俗，率土齐民未蒙王化，此三祖所以顾怀遗恨也。
jīn zhǔ shàng shèng dé qīn míng shào lóng qián xù zǎi fǔ zhōng sù míng yǔn qú láo wáng shì bù zhèng chuí huì ér wàn bāng xié hé shī dé bǎi mán ér sù shèn zhì gòng
今主上圣德钦明，绍隆前绪，宰辅忠肃明允，劬劳王室，布政垂惠而万邦协和，施德百蛮而肃慎致贡。
dào bǐ bā shǔ dú wèi fěi mín mǐn cǐ bǎi xìng láo yì wèi yǐ
悼彼巴蜀，独为匪民，愍此百姓，劳役未已。
shì yǐ mìng shòu liù shī gōng xíng tiān fá zhēng xi yōng zhōu zhèn xi zhū jūn wǔ dào bìng jìn
是以命授六师，龚行天罚，征西、雍州、镇西诸军，五道并进。
gǔ zhī xíng jūn yǐ rén wèi běn yǐ yì zhì zhī
古之行军，以仁为本，以义治之；
wáng zhě zhī shī yǒu zhēng wú zhàn
王者之师，有征无战；
gù yú shùn wǔ gàn qi ér fú yǒu miáo zhōu wǔ yǒu sàn cái fā lǐn biǎo lǘ zhī yì
故虞舜舞干戚而服有苗，周武有散财、发廪、表闾之义。
jīn zhèn xi fèng cí xián mìng shè tǒng róng zhòng zhù hóng wén gào zhī xun yǐ jì yuán yuán zhī mìng fēi yù qióng wǔ jí zhàn yǐ kuài yī zhāo zhī zhèng gù lüè chén ān wēi zhī yào qí jìng tīng huà yán
今镇西奉辞衔命，摄统戎重，庶弘文告之训，以济元元之命，非欲穷武极战，以快一朝之政，故略陈安危之要，其敬听话言。
yì zhōu xiān zhǔ yǐ mìng shì yīng cái xīng bīng shuò yě kùn zhì jì xú zhī jiāo zhì mìng shào bù zhī shǒu tài zǔ zhěng ér jì zhī yǔ lóng dà hǎo
益州先主以命世英才，兴兵朔野，困踬冀、徐之郊，制命绍、布之手，太祖拯而济之，与隆大好。
zhōng gēng bèi wéi qì tóng jí yì zhū gě kǒng míng réng guī qín chuān jiāng bó yuē lǚ chū lǒng yòu láo dòng wǒ biān jìng qīn rǎo wǒ dǐ qiāng fāng guó jiā duō gù wèi huáng xiū jiǔ fá zhī zhēng yě
中更背违，弃同即异，诸葛孔明仍规秦川，姜伯约屡出陇右，劳动我边境，侵扰我氐、羌，方国家多故，未遑修九伐之征也。
jīn biān jìng yì qīng fāng nèi wú shì chù lì dài shí bìng bīng yī xiàng ér bā shǔ yī zhōu zhī zhòng fēn zhāng shǒu bèi nán yǐ yù tiān xià zhī shī
今边境乂清，方内无事，畜力待时，并兵一向，而巴蜀一州之众，分张守备，难以御天下之师。
duàn gǔ hóu hé jǔ shāng zhī qì nán yǐ dí táng táng zhī chén
段谷、侯和沮伤之气，难以敌堂堂之陈。
bǐ nián yǐ lái céng wú nìng suì zhēng fū qín cuì nán yǐ dāng zǐ lái zhī mín
比年以来，曾无宁岁，征夫勤瘁，难以当子来之民。
cǐ jiē zhū xián suǒ qīn jiàn yě
此皆诸贤所亲见也。
shǔ xiàng zhuàng jiàn qín wū qín gōng sūn shù shòu shǒu yú hàn jiǔ zhōu zhī xiǎn shì fēi yī xìng
蜀相壮见禽于秦，公孙述授首于汉，九州之险，是非一姓。
cǐ jiē zhū xián suǒ bèi wén yě
此皆诸贤所备闻也。
míng zhě jiàn wēi yú wú xíng zhì zhě guī huò yú wèi méng shì yǐ wēi zǐ qù shāng zhǎng wèi zhōu bīn chén píng bèi xiàng lì gōng yú hàn
明者见危于无形，智者规祸于未萌，是以微子去商，长为周宾，陈平背项，立功于汉。
qǐ yàn ān zhèn dú huái lù ér bù biàn zāi
岂晏安鸩毒，怀禄而不变哉？
jīn guó cháo lóng tiān fù zhī ēn zǎi fǔ hóng kuān shù zhī dé xiān huì hòu zhū hǎo shēng wù shā
今国朝隆天覆之恩，宰辅弘宽恕之德，先惠后诛，好生恶杀。
wǎng zhě wú jiāng sūn yī jǔ zhòng nèi fù wèi wéi shàng sī chǒng zhì shū yì
往者吴将孙壹举众内附，位为上司，宠秩殊异。
wén qīn táng zī wèi guó dà hài pàn zhǔ chóu zéi hái wèi róng shǒu
文钦、唐咨为国大害，叛主仇贼，还为戎首。
zī kùn bī qín huò qīn èr zi hái jiàng jiē jiāng jūn fēng hóu
咨困逼禽获，钦二子还降，皆将军、封侯；
zī yù wén guó shì
咨与闻国事。
yī děng qióng dí guī mìng yóu jiā shèng chǒng kuàng bā shǔ xián zhī jiàn jī ér zuò zhě zāi
壹等穷踧归命，犹加盛宠，况巴蜀贤知见机而作者哉！
chéng néng shēn jiàn chéng bài miǎo rán gāo dǎo tóu jì wēi zǐ zhī zōng cuò shēn chén píng zhī guǐ zé fú tóng gǔ rén qìng liú lái yì bǎi xìng shì mín ān dǔ jiù yè nóng bù yì mǔ fú bù huí sì qù lěi luǎn zhī wēi jiù yǒng ān zhī fú qǐ bù měi yǔ
诚能深鉴成败，邈然高蹈，投迹微子之踪，错身陈平之轨，则福同古人，庆流来裔，百姓士民，安堵旧业，农不易亩，巿不回肆，去累卵之危，就永安之福，岂不美与！
ruò tōu ān dàn xī mí ér bù fǎn dà bīng yī fà yù shí jiē suì suī yù huǐ zhī yì wú jí yǐ
若偷安旦夕，迷而不反，大兵一发，玉石皆碎，虽欲悔之，亦无及已。
qí xiáng zé lì hài zì qiú duō fú gè jù xuān bù xián shǐ wén zhī
其详择利害，自求多福，各具宣布，咸使闻知。
shān ài zhuī jiāng wéi dào yīn píng jiǎn xuǎn jīng ruì yù cóng hàn dé yáng rù jiāng yóu zuǒ dān dào yì mián zhú qù chéng dū yǔ zhū gě xù gòng xíng
邓艾追姜维到阴平，简选精锐，欲从汉德阳入江由、左儋道诣绵竹，趣成都，与诸葛绪共行。
xù yǐ běn shòu jié dù yāo jiāng wéi xi xíng fēi běn zhào suì jìn jūn qián xiàng bái shuǐ yù huì hé
绪以本受节度邀姜维，西行非本诏，遂进军前向白水，与会合。
huì qiǎn jiàng jūn tián zhāng děng cóng jiàn gé xi jìng chū jiāng yóu
会遣将军田章等从剑阁西，径出江由。
wèi zhì bǎi lǐ zhāng xiān pò shǔ fú bīng sān xiào ài shǐ zhāng xiān dēng
未至百里，章先破蜀伏兵三校，艾使章先登。
suì zhǎng qū ér qián
遂长驱而前。
huì yǔ xù jūn xiàng jiàn gé huì yù zhuān jūn shì mì bái xù wèi nuò bù jìn jiàn chē zhēng hái
会与绪军向剑阁，会欲专军势，密白绪畏懦不进，槛车征还。
jūn xī shǔ huì jìn gōng jiàn gé bù kè yǐn tuì shǔ jūn bǎo xiǎn jù shǒu
军悉属会，进攻剑阁，不克，引退，蜀军保险拒守。
ài suì zhì mián zhú dà zhàn zhǎn zhū gě zhān
艾遂至绵竹，大战，斩诸葛瞻。
wéi děng wén zhān sì pò lǜ qí zhòng dōng rù yú ba
维等闻瞻巳破，率其众东入于巴。
huì nǎi jìn jūn zhì fú qiǎn hú liè tián xù páng huì děng zhuī wéi
会乃进军至涪，遣胡烈、田续、庞会等追维。
ài jìn jūn xiàng chéng dū liú shàn yì ài jiàng qiǎn shǐ chì wéi děng lìng jiàng yú huì
艾进军向成都，刘禅诣艾降，遣使敕维等令降于会。
wéi zhì guǎng hàn qī xiàn lìng bīng xī fàng qì zhàng sòng jié chuán wū hú liè biàn cóng dōng dào yì huì jiàng
维至广汉郪县，令兵悉放器仗，送节传于胡烈，便从东道诣会降。
huì shàng yán yuē zéi jiāng wéi zhāng yì liáo huà dǒng jué děng táo sǐ dùn zǒu yù qù chéng dū
会上言曰：“贼姜维、张翼、廖化、董厥等逃死遁走，欲趣成都。
chén zhé qiǎn sī mǎ xià hóu xián hù jūn hú liè děng jīng cóng jiàn gé chū xīn dōu dà dù jié qí qián cān jūn yuán qīng shān jiāng jūn jù ān děng niè qí hòu cān jūn huáng fǔ kǎi jiāng jūn wáng mǎi děng cóng fú nán chū chōng qí fù chén jù fú xiàn wèi dōng xī shì yuán
臣辄遣司马夏侯咸、护军胡烈等，经从剑阁，出新都、大渡截其前，参军爰青彡、将军句安等蹑其后，参军皇甫闿、将军王买等从涪南出冲其腹，臣据涪县为东西势援。
wéi děng suǒ tǒng bù qí sì wǔ wàn rén huàn jiǎ lì bīng sāi chuān tián gǔ shù bǎi lǐ zhōng shǒu wěi xiāng jì píng shì qí zhòng fāng guǐ ér xi
维等所统步骑四五万人，擐甲厉兵，塞川填谷，数百里中首尾相继，凭恃其众，方轨而西。
chén chì xián kǎi děng lìng fēn bīng jù shì guǎng zhāng luó wǎng nán dù zǒu wú zhī dào xī sāi chéng dū zhī lù běi jué yuè yì zhī jìng sì miàn yún jí shǒu wěi bìng jìn qī lù duàn jué zǒu fú wú dì
臣敕咸、闿等令分兵据势，广张罗罔，南杜走吴之道，西塞成都之路，北绝越逸之径，四面云集，首尾并进，蹊路断绝，走伏无地。
chén yòu shǒu shū shēn yù kāi shì shēng lù qún kòu kùn bī zhī mìng qióng shù jǐn jiě jiǎ tóu gē miàn fù wěi zhì yìn shòu wàn shù zī qì shān jī
臣又手书申喻，开示生路，群寇困逼，知命穷数尽，解甲投戈，面缚委质，印绶万数，资器山积。
xī shùn wǔ gàn qi yǒu miáo zì fú
昔舜舞干戚，有苗自服；
mù yě zhī shī shāng lǚ dǎo gē yǒu zhēng wú zhàn dì wáng zhī shèng yè
牧野之师，商旅倒戈：有征无战，帝王之盛业。
quán guó wéi shàng pò guó cì zhī
全国为上，破国次之；
quán jūn wéi shàng pò jūn cì zhī yòng bīng zhī lìng diǎn
全军为上，破军次之：用兵之令典。
bì xià shèng dé móu zōng qián dài yì fǔ zhōng míng qí guǐ gōng dàn rén yù qún shēng yì zhēng bù huì shū sú xiàng huà wú sī bù fú shī bù yú shí bīng bù xuè rèn wàn lǐ tóng fēng jiǔ zhōu gòng guàn
陛下圣德，侔踪前代，翼辅忠明，齐轨公旦，仁育群生，义征不𬤝，殊俗向化，无思不服，师不逾时，兵不血刃，万里同风，九州共贯。
chén zhé fèng xuān zhào mìng dǎo yáng ēn huà fù qí shè jì ān qí lǘ wǔ shě qí fù diào chí qí zhēng yì xun zhī dé lǐ yǐ yí qí fēng shì zhī guǐ yí yǐ yì qí sú bǎi xìng xīn xīn rén huái yì yù hòu lái qí sū yì wú yǐ guò
臣辄奉宣诏命，导扬恩化，复其社稷，安其闾伍，舍其赋调，弛其征役，训之德礼以移其风，示之轨仪以易其俗，百姓欣欣，人怀逸豫，后来其苏，义无以过。
huì yú shì jìn jiǎn shì zhòng bù dé chāo lüè xū jǐ yòu nà yǐ jiē shǔ zhī qún sī yǔ wéi qíng hǎo huan shén
”会于是禁检士众不得钞略，虚己诱纳，以接蜀之群司，与维情好欢甚。
shí èr yuè zhào yuē huì suǒ xiàng cuī bì qián wú qiáng dí jiān zhì zhòng chéng wǎng luō bèng yì
十二月诏曰：“会所向摧弊，前无强敌，缄制众城，罔罗迸逸。
shǔ zhī háo shuài miàn fù guī mìng móu wú yí cè jǔ wú fèi gōng
蜀之豪帅，面缚归命，谋无遗策，举无废功。
fán suǒ jiàng zhū dòng yǐ wàn jì quán shèng dú kè yǒu zhēng wú zhàn
凡所降诛，动以万计，全胜独克，有征无战。
zhí píng xī xià fāng yú qīng yàn
拓平西夏，方隅清晏。
qí yǐ huì wèi sī tú jìn fēng xiàn hòu zēng yì wàn hù
其以会为司徒，进封县侯，增邑万户。
fēng zǐ èr rén tíng hòu yì gè qiān hù
封子二人亭侯，邑各千户。
huì nèi yǒu yì zhì yīn shān ài chéng zhì zhuān shì mì bái ài yǒu fǎn zhuàng wū shì zhào shū jiàn chē zhēng ài
会内有异志，因邓艾承制专事，密白艾有反状，于是诏书槛车征艾。
sī mǎ wén wáng jù ài huò bù cóng mìng chì huì bìng jìn jūn chéng dū jiān jūn wèi guàn zài huì qián xíng yǐ wén wáng shǒu bǐ lìng xuān yù ài jūn ài jūn jiē shì zhàng suì shōu ài rù jiàn chē
司马文王惧艾或不从命，敕会并进军成都，监军卫瓘在会前行，以文王手笔令宣喻艾军，艾军皆释仗，遂收艾入槛车。
huì suǒ dàn wéi ài ài jì qín ér huì xún zhì dú tǒng dà zhòng wēi zhèn xī tǔ
会所惮惟艾，艾既禽而会寻至，独统大众，威震西土。
zì wèi gōng míng gài shì bù kě fù wéi rén xià jiā měng jiàng ruì zú jiē zài jǐ shǒu suì móu fǎn
自谓功名盖世，不可复为人下，加猛将锐卒皆在己手，遂谋反。
yù shǐ jiāng wéi děng jiē jiāng shǔ bīng chū xié gǔ huì zì jiāng dà zhòng suí qí hòu
欲使姜维等皆将蜀兵出斜谷，会自将大众随其后。
jì zhì cháng ān lìng qí shì cóng lù dào bù bīng cóng shuǐ dào shùn liú fú wèi rù hé yǐ wéi wǔ rì kě dào mèng jīn yǔ qí huì luò yáng yī dàn tiān xià kě dìng yě
既至长安，令骑士从陆道，步兵从水道顺流浮渭入河，以为五日可到孟津，与骑会洛阳，一旦天下可定也。
huì de wén wáng shū yún kǒng shān ài huò bù jiù zhēng jīn qiǎn zhōng hù jūn gǔ chōng jiāng bù qí wàn rén jìng rù xié gǔ zhūn lè chéng wú zì jiāng shí wàn tún zhǎng ān xiāng jiàn zài jìn
会得文王书云：“恐邓艾或不就征，今遣中护军贾充将步骑万人径入斜谷，屯乐城，吾自将十万屯长安，相见在近。
huì de shū jīng hū suǒ qīn yǔ zhī yuē dàn qǔ shān ài xiàng guó zhī wǒ néng dú bàn zhī
”会得书，惊呼所亲语之曰：“但取邓艾，相国知我能独办之；
jīn lái dà zhòng bì jué wǒ yì yǐ biàn dāng sù fā
今来大重，必觉我异矣，便当速发。
shì chéng kě dé tiān xià
事成，可得天下；
bù chéng tuì bǎo shǔ hàn bù shī zuò liú bèi yě
不成，退保蜀汉，不失作刘备也。
wǒ zì huái nán yǐ lái huà wú yí cè sì hǎi suǒ gòng zhī yě
我自淮南以来，画无遗策，四海所共知也。
wǒ yù chí cǐ ān guī hu
我欲持此安归乎！
huì yǐ wǔ nián zhēng yuè shí wǔ rì zhì qí míng rì xī qǐng hù jūn jùn shǒu yá mén qí dū yǐ shàng jí shǔ zhī gù guān wèi tài hòu fā sāng yú shǔ cháo táng
”会以五年正月十五日至，其明日，悉请护军、郡守、牙门骑督以上及蜀之故官，为太后发丧于蜀朝堂。
jiáo tài hòu yí zhào shǐ huì qǐ bīng fèi wén wáng jiē bān shì zuò shàng rén shǐ xià yì qì shū bǎn shǔ zhì gèng shǐ suǒ qīn xìn dài lǐng zhū jūn
矫太后遗诏，使会起兵废文王，皆班示坐上人，使下议讫，书版署置，更使所亲信代领诸军。
suǒ qǐng qún guān xī bì zhe yì zhōu zhū cáo wū zhōng chéng mén gōng mén jiē bì yán bīng wéi shǒu
所请群官，悉闭著益州诸曹屋中，城门宫门皆闭，严兵围守。
huì zhàng xià dū qiū jiàn běn shǔ hú liè liè jiàn zhī wén wáng huì qǐng yǐ zì suí rèn ài zhī
会帐下督丘建本属胡烈，烈荐之文王，会请以自随，任爱之。
jiàn mǐn liè dú zuò qǐ huì shǐ tīng nèi yī qīn bīng chū qǔ yǐn shí zhū yá mén suí lì gè nèi yī rén
建愍烈独坐，启会，使听内一亲兵出取饮食，诸牙门随例各内一人。
liè dài yǔ qīn bīng jí shū yǔ qí zǐ yuē qiū jiàn mì shuō xiāo xī huì yǐ zuò dà kēng bái bàng shù qiān yù xī hū wài bīng rù rén cì bái jīn xiàn bài wèi sàn jiāng yǐ cì bàng shā kēng zhōng
烈绐语亲兵及疏与其子曰：“丘建密说消息，会已作大坑，白棓数千，欲悉呼外兵入，人赐白〈巾臽〉，拜为散将，以次棓杀坑中。
zhū yá mén qīn bīng yì xián shuō cǐ yǔ yī yè chuán xiāng gào jiē biàn
”诸牙门亲兵亦咸说此语，一夜传相告，皆遍。
huò wèi huì kě jǐn shā yá mén qí dū yǐ shàng
或谓会：“可尽杀牙门骑督以上。
huì yóu yù wèi jué
”会犹豫未决。
shí bā rì rì zhōng liè jūn bīng yǔ liè r léi gǔ chū mén zhū jūn bīng bù qī jiē gǔ zào chū céng wú dū cù zhī zhě ér zhēng xiān fù chéng
十八日日中，烈军兵与烈儿雷鼓出门，诸军兵不期皆鼓噪出，曾无督促之者，而争先赴城。
shí fāng gěi yǔ jiāng wéi kǎi zhàng bái wài yǒu xiōng xiōng shēng shì shī huǒ yǒu qǐng bái bīng zǒu xiàng chéng
时方给与姜维铠杖，白外有匈匈声，似失火，有顷，白兵走向城。
huì jīng wèi wéi yuē bīng lái shì yù zuò è dāng yún hé
会惊，谓维曰：“兵来似欲作恶，当云何？
wéi yuē dàn dāng jī zhī ěr
”维曰：“但当击之耳。
huì qiǎn bīng xī shā suǒ bì zhū yá mén jùn shǒu nèi rén gòng jǔ jī yǐ zhù mén bīng zhuó mén bù néng pò
“会遣兵悉杀所闭诸牙门郡守，内人共举机以柱门，兵斫门，不能破。
sī xū mén wài yǐ tī dēng chéng huò shāo chéng wū yǐ fù luàn jìn shǐ xià rú yǔ yá mén jùn shǒu gè yuán wū chū yǔ qí zú bīng xiāng de
斯须，门外倚梯登城，或烧城屋，蚁附乱进，矢下如雨，牙门、郡守各缘屋出，与其卒兵相得。
jiāng wéi lǜ huì zuǒ yòu zhàn shǒu shā wǔ liù rén zhòng jì gé zhǎn wéi zhēng fù shā huì
姜维率会左右战，手杀五六人，众既格斩维，争赴杀会。
huì shí nián sì shí jiàng shì sǐ zhě shù bǎi rén
会时年四十，将士死者数百人。
chū ài wèi tài wèi huì wèi sī tú jiē chí jié dū du zhū jūn rú gù xián wèi shòu mìng ér bì
初，艾为太尉，会为司徒，皆持节、都督诸军如故，咸未受命而毙。
huì xiōng yù yǐ sì nián dōng hōng huì jìng wèi zhī wèn
会兄毓，以四年冬薨，会竟未知问。
huì xiōng zi yōng suí huì yǔ jù sǐ huì suǒ yǎng xiōng zi yì jí jùn chán děng xià yù dāng fú zhū
会兄子邕，随会与俱死，会所养兄子毅及峻、辿等下狱，当伏诛。
sī mǎ wén wáng biǎo tiān zǐ xià zhào yuē jùn děng zǔ fù yáo sān zǔ zhī shì jí wèi tái sī zuǒ mìng lì xūn xiǎng shí miào tíng
司马文王表天子下诏曰：“峻等祖父繇，三祖之世，极位台司，佐命立勋，飨食庙庭。
fù yù lì zhí nèi wài gàn shì yǒu jī
父毓，历职内外，干事有绩。
xī chu sī zi wén zhī zhì bù miè dòu shì zhī sì
昔楚思子文之治，不灭斗氏之祀。
jìn lù chéng xuān zhī zhōng yòng cún zhào shì zhī hòu
晋录成宣之忠，用存赵氏之后。
yǐ huì yōng zhī zuì ér jué yáo yù zhī lèi wú yǒu mǐn rán
以会、邕之罪，而绝繇、毓之类，吾有愍然！
jùn chán xiōng dì tè yuán yǒu guān jué zhě rú gù
峻、辿兄弟特原，有官爵者如故。
wéi yì jí yōng xi fú fǎ
惟毅及邕息伏法。
huò yuē yù céng mì qǐ sī mǎ wén wáng yán huì xié shù nán bǎo bù kě zhuān rèn gù yòu jùn děng yún
”或曰，毓曾密启司马文王，言会挟术难保，不可专任，故宥峻等云。
chū wén wáng yù qiǎn huì fá shǔ xī cáo shǔ shào tì qiú jiàn yuē jīn qiǎn zhōng huì lǜ shí yú wàn zhòng fá shǔ yú wèi huì dān shēn wú zhòng rèn bù ruò shǐ yú rén xíng
初，文王欲遣会伐蜀，西曹属邵悌求见曰：“今遣锺会率十馀万众伐蜀，愚谓会单身无重任，不若使馀人行。
wén wáng xiào yuē wǒ níng dāng fù bù zhī cǐ yé
”文王笑曰：“我宁当复不知此耶？
shǔ wèi tiān xià zuò huàn shǐ mín bù dé ān xī wǒ jīn fá zhī rú zhǐ zhǎng ěr ér zhòng rén jiē yán shǔ bù kě fá
蜀为天下作患，使民不得安息，我今伐之如指掌耳，而众人皆言蜀不可伐。
fū rén xīn yù qiè zé zhì yǒng bìng jié zhì yǒng bìng jié ér qiáng shǐ zhī shì wèi dí qín ěr
夫人心豫怯则智勇并竭，智勇并竭而强使之，适为敌禽耳。
wéi zhōng huì yú rén yì tóng jīn qiǎn huì fá shǔ bì kě miè shǔ
惟锺会与人意同，今遣会伐蜀，必可灭蜀。
miè shǔ zhī hòu jiù rú qīng suǒ lǜ dāng hé suǒ néng yī bàn yé
灭蜀之后，就如卿所虑，当何所能一办耶？
fán bài jūn zhī jiàng bù kě yǐ yǔ yǒng wáng guó zhī dài fū bù kě yǔ tú cún xīn dǎn yǐ pò gù yě
凡败军之将不可以语勇，亡国之大夫不可与图存，心胆以破故也。
ruò shǔ yǐ pò yí mín zhèn kǒng bù zú yǔ tú shì
若蜀以破，遗民震恐，不足与图事；
zhōng guó jiàng shì gè zì sī guī bù kěn yǔ tóng yě
中国将士各自思归，不肯与同也。
ruò zuò è zhī zì miè zú ěr
若作恶，祗自灭族耳。
qīng bù xū yōu cǐ shèn mò shǐ rén wén yě
卿不须忧此，慎莫使人闻也。
jí huì bái shān ài bù guǐ wén wáng jiāng xi tì fù yuē zhōng huì suǒ tǒng wǔ liù bèi yú shān ài dàn kě chì huì qǔ ài bù zú zì xíng
”及会白邓艾不轨，文王将西，悌复曰：“锺会所统，五六倍于邓艾，但可敕会取艾，不足自行。
wén wáng yuē qīng wàng qián shí suǒ yán yá ér gèng yún kě bù xū xíng hu
”文王曰：“卿忘前时所言邪，而更云可不须行乎？
suī ěr cǐ yán bù kě xuān yě
虽尔，此言不可宣也。
wǒ yào zì dāng yǐ xìn yì dài rén dàn rén bù dàng fù wǒ wǒ qǐ kě xiān rén shēng xīn zāi
我要自当以信义待人，但人不当负我，我岂可先人生心哉！
jìn rì gǔ hù jūn wèn wǒ yán pō yí zhōng huì bù
近日贾护军问我，言：‘颇疑锺会不？
wǒ dá yán rú jīn qiǎn qīng xíng nìng kě fù yí qīng yá
’我答言：'如今遣卿行，宁可复疑卿邪？
gǔ yì wú yǐ yì wǒ yǔ yě
'贾亦无以易我语也。
wǒ dào cháng ān zé zì le yǐ
我到长安，则自了矣。
jūn zhì cháng ān huì guǒ yǐ sǐ xián rú suǒ cè
“军至长安，会果已死，咸如所策。
huì cháng lùn yì wú hù tǐ cái xìng tóng yì
会尝论易无互体、才性同异。
jí huì sǐ hòu yú huì jiā de shū èr shí piān míng yuē dào lùn ér shí xíng míng jiā yě qí wén shì huì
及会死后，于会家得书二十篇，名曰道论，而实刑名家也，其文似会。
chū huì ruò guàn yǔ shān yáng wáng bì bìng zhī míng
初，会弱冠与山阳王弼并知名。
bì hǎo lùn rú dào cí cái yì biàn zhù yì jí lǎo zi wèi shàng shū láng nián èr shí yú zú
弼好论儒道，辞才逸辩，注易及老子，为尚书郎，年二十馀卒。
píng yuē wáng líng fēng jié gé shàng guàn qiū jiǎn cái shí bá gàn zhū gě dàn yán yì wēi zhòng zhōng huì jīng liàn cè shù xián yǐ xiǎn míng zhì cí róng rèn ér jiē xīn dà zhì yū bù lǜ huò nán biàn rú fā jī zōng zú tú dì qǐ bù miù huò yá
评曰：王凌风节格尚，毌丘俭才识拔干，诸葛诞严毅威重，锺会精练策数，咸以显名，致兹荣任，而皆心大志迂，不虑祸难，变如发机，宗族涂地，岂不谬惑邪！
shān ài jiǎo rán qiáng zhuàng lì gōng lì shì rán àn yú fáng huàn jiù bài xuán zhì qǐ yuǎn zhī hū zhū gě kè ér bù néng jìn zì xiàn cǐ gài gǔ rén suǒ wèi mù lùn zhě yě
邓艾矫然强壮，立功立事，然暗于防患，咎败旋至，岂远知乎诸葛恪而不能近自见，此盖古人所谓目论者也。