zhū gě liàng zì kǒng míng láng yá yáng dōu rén yě
诸葛亮字孔明，琅邪阳都人也。
hàn sī lì xiào wèi zhū gě fēng hòu yě
汉司隶校尉诸葛丰后也。
fù guī zì jūn gòng hàn mò wèi tài shān jùn chéng
父珪，字君贡，汉末为太山郡丞。
liàng zǎo gū cóng fù xuán wèi yuán shù suǒ shǔ yù zhāng tài shǒu xuán jiāng liàng jí liàng dì jūn zhī guān
亮早孤，从父玄为袁术所署豫章太守，玄将亮及亮弟均之官。
huì hàn cháo gēng xuǎn zhū hào dài xuán
会汉朝更选朱皓代玄。
xuán sù yǔ jīng zhōu mù liú biǎo yǒu jiù wǎng yī zhī
玄素与荆州牧刘表有旧，往依之。
xuán zú liàng gōng gēng lǒng mǔ hǎo wèi liáng fù yín
玄卒，亮躬耕陇亩，好为梁父吟。
shēn cháng bā chǐ měi zì bǐ wū guǎn zhòng yuè yì shí rén mò zhī xǔ yě
身长八尺，每自比于管仲、乐毅，时人莫之许也。
wéi bó líng cuī zhōu píng yǐng chuān xú zhù yuán zhí yǔ liàng yǒu shàn wèi wéi xìn rán
惟博陵崔州平、颍川徐庶元直与亮友善，谓为信然。
shí xiān zhǔ zhūn xīn yě
时先主屯新野。
xú zhù jiàn xiān zhǔ xiān zhǔ qì zhī wèi xiān zhǔ yuē zhū gě kǒng míng zhě wò lóng yě jiāng jūn qǐ yuàn jiàn zhī hu
徐庶见先主，先主器之，谓先主曰：“诸葛孔明者，卧龙也，将军岂愿见之乎？
xiān zhǔ yuē jūn yǔ jù lái
”先主曰：“君与俱来。
zhù yuē cǐ rén kě jiù jiàn bù kě qū zhì yě
“庶曰：“此人可就见，不可屈致也。
jiāng jūn yi wǎng jià gù zhī
将军宜枉驾顾之。
yóu shì xiān zhǔ suì yì liàng fán sān wǎng nǎi jiàn
”由是先主遂诣亮，凡三往，乃见。
yīn píng rén yuē hàn shì qīng tuí jiān chén qiè mìng zhǔ shàng meng chen
因屏人曰：“汉室倾颓，奸臣窃命，主上蒙尘。
gū bù duó dé liàng lì yù xìn dà yì wū tiān xià ér zhì shù qiǎn duǎn suì yòng chāng juě zhì yú jīn rì
孤不度德量力，欲信大义于天下，而智术浅短，遂用猖蹶，至于今日。
rán zhì yóu wèi yǐ jūn wèi jì jiāng ān chū
然志犹未已，君谓计将安出？
liàng dá yuē zì dǒng zhuó yǐ lái háo jié bìng qǐ kuà zhōu lián jùn zhě bù kě shèng shǔ
”亮答曰：“自董卓已来，豪杰并起，跨州连郡者不可胜数。
cáo cāo bǐ wū yuán shào zé míng wēi ér zhòng guǎ rán cāo suì néng kè shào yǐ ruò wèi qiáng zhě fēi wéi tiān shí yì yì rén móu yě
曹操比于袁绍，则名微而众寡，然操遂能克绍，以弱为强者，非惟天时，抑亦人谋也。
jīn cāo yǐ yōng bǎi wàn zhī zhòng xié tiān zǐ ér lìng zhū hóu cǐ chéng bù kě yǔ zhēng fēng
今操已拥百万之众，挟天子而令诸侯，此诚不可与争锋。
sūn quán jù yǒu jiāng dōng yǐ lì sān shì guó xiǎn ér mín fù xián néng wèi zhī yòng cǐ kě yǐ wèi yuán ér bù kě tú yě
孙权据有江东，已历三世，国险而民附，贤能为之用，此可以为援而不可图也。
jīng zhōu běi jù hàn miǎn lì jǐn nán hǎi dōng lián wú huì xi tōng bā shǔ cǐ yòng wǔ zhī guó ér qí zhǔ bù néng shǒu cǐ dài tiān suǒ yǐ zī jiāng jūn jiāng jūn qǐ yǒu yì hu
荆州北据汉、沔，利尽南海，东连吴会，西通巴、蜀，此用武之国，而其主不能守，此殆天所以资将军，将军岂有意乎？
yì zhōu xiǎn sāi wò yě qiān lǐ tiān fǔ zhī tǔ gāo zǔ yīn zhī yǐ chéng dì yè
益州险塞，沃野千里，天府之土，高祖因之以成帝业。
liú zhāng ān ruò zhāng lǔ zài běi mín yīn guó fù ér bù zhī cún xù zhì néng zhī shì sī de míng jūn
刘璋暗弱，张鲁在北，民殷国富而不知存恤，智能之士思得明君。
jiāng jūn jì dì shì zhī zhòu xìn yì zhe wū sì hǎi zǒng lǎn yīng xióng sī xián rú kě ruò kuà yǒu jīng yì bǎo qí yán zǔ xī hé zhū róng nán fǔ yí yuè wài jié hǎo sūn quán nèi xiū zhèng lǐ
将军既帝室之胄，信义著于四海，总揽英雄，思贤如渴，若跨有荆、益，保其岩阻，西和诸戎，南抚夷越，外结好孙权，内修政理；
tiān xià yǒu biàn zé mìng yī shàng qiāng qiāng jīng zhōu zhī jūn yǐ xiàng wǎn luò jiāng jūn shēn lǜ yì zhōu zhī zhòng chū wū qín chuān bǎi xìng shú gǎn bù dān sì hú jiāng yǐ yíng jiāng jūn zhě hu
天下有变，则命一上将将荆州之军以向宛、洛，将军身率益州之众出于秦川，百姓孰敢不箪食壶浆以迎将军者乎？
chéng rú shì zé bà yè kě chéng hàn shì kě xìng yǐ
诚如是，则霸业可成，汉室可兴矣。
xiān zhǔ yuē shàn
”先主曰：“善！
wū shì yǔ liàng qíng hǎo rì mì
”于是与亮情好日密。
guān yǔ zhāng fēi děng bú yuè xiān zhǔ jiě zhī yuē gū zhī yǒu kǒng míng yóu yú zhī yǒu shuǐ yě
关羽、张飞等不悦，先主解之曰：“孤之有孔明，犹鱼之有水也。
yuàn zhū jūn wù fù yán
愿诸君勿复言。
yǔ fēi nǎi zhǐ
”羽、飞乃止。
liú biǎo zhǎng zǐ qí yì shēn qì liàng
刘表长子琦，亦深器亮。
biǎo shòu hòu qī zhī yán ài shǎo zǐ cóng bú yuè wū qí
表受后妻之言，爱少子琮，不悦于琦。
qí měi yù yǔ liàng móu zì ān zhī shù liàng zhé jù sāi wèi yǔ chǔ huà
琦每欲与亮谋自安之术，亮辄拒塞，未与处画。
qí nǎi jiāng liàng yóu guān hòu yuán gòng shàng gāo lóu yǐn yàn zhī jiān lìng rén qù tī yīn wèi liàng yuē jīn rì shàng bù zhì tiān xià bù zhì de yán chū zǐ kǒu rù wū wú ěr kě yǐ yán wèi
琦乃将亮游观后园，共上高楼，饮宴之间，令人去梯，因谓亮曰：“今日上不至天，下不至地，言出子口，入于吾耳，可以言未？
liàng dá yuē jūn bú jiàn shēn shēng zài nèi ér wēi zhòng ěr zài wài ér ān hu
”亮答曰：“君不见申生在内而危，重耳在外而安乎？
qí yì gǎn wù yīn guī chū jì
”琦意感悟，阴规出计。
huì huáng zǔ sǐ dé chū suì wèi jiāng xià tài shǒu
会黄祖死，得出，遂为江夏太守。
é ér biǎo zú cóng wén cáo gōng lái zhēng qiǎn shǐ qǐng xiáng
俄而表卒，琮闻曹公来征，遣使请降。
xiān zhǔ zài fán wén zhī lǜ qí zhòng nán xíng liàng yǔ xú zhù bìng cóng wèi cáo gōng suǒ zhuī pò huò shù mǔ
先主在樊闻之，率其众南行，亮与徐庶并从，为曹公所追破，获庶母。
zhù cí xiān zhǔ ér zhǐ qí xīn yuē běn yù yǔ jiāng jūn gòng tú wáng bà zhī yè zhě yǐ cǐ fāng cùn zhī dì yě
庶辞先主而指其心曰：“本欲与将军共图王霸之业者，以此方寸之地也。
jīn yǐ shī lǎo mǔ fāng cùn luàn yǐ wú yì wū shì qǐng cóng cǐ bié
今已失老母，方寸乱矣，无益于事，请从此别。
suì yì cáo gōng
”遂诣曹公。
xiān zhǔ zhì wū xià kǒu liàng yuē shì jí yǐ qǐng fèng mìng qiú jiù wū sūn jiāng jūn
先主至于夏口，亮曰：“事急矣，请奉命求救于孙将军。
shí quán yōng jūn zài chái sāng guān wàng chéng bài liàng shuō quán yuē hǎi nèi dà luàn jiāng jūn qǐ bīng jù yǒu jiāng dōng liú yù zhōu yì shōu zhòng hàn nán yǔ cáo cāo bìng zhēng tiān xià
”时权拥军在柴桑，观望成败，亮说权曰：“海内大乱，将军起兵据有江东，刘豫州亦收众汉南，与曹操并争天下。
jīn cāo shān yí dà nàn lüè yǐ píng yǐ suì pò jīng zhōu wēi zhèn sì hǎi
今操芟夷大难，略已平矣，遂破荆州，威震四海。
yīng xióng wú suǒ yòng wǔ gù yù zhōu dùn táo zhì cǐ
英雄无所用武，故豫州遁逃至此。
jiāng jūn liàng lì ér chù zhī ruò néng yǐ wú yuè zhī zhòng yǔ zhōng guó kàng héng bù rú zǎo yǔ zhī jué
将军量力而处之：若能以吴、越之众与中国抗衡，不如早与之绝；
ruò bù néng dāng hé bù àn bīng shù jiǎ běi miàn ér shì zhī
若不能当，何不案兵束甲，北面而事之！
jīn jiāng jūn wài tuō fú cóng zhī míng ér nèi huái yóu yù zhī jì shì jí ér bù duàn huò zhì wú rì yǐ
今将军外讬服从之名，而内怀犹豫之计，事急而不断，祸至无日矣！
quán yuē gǒu rú jūn yán liú yù zhōu hé bù suì shì zhī hu
”权曰：“苟如君言，刘豫州何不遂事之乎？
liàng yuē tián héng qí zhī zhuàng shì ěr yóu shǒu yì bù rǔ kuàng liú yù zhōu wáng shì zhī zhòu yīng cái gài shì zhòng shì mù yǎng ruò shuǐ zhī guī hǎi ruò shì zhī bù jì cǐ nǎi tiān yě ān néng fù wèi zhī xià hu
”亮曰：“田横，齐之壮士耳，犹守义不辱，况刘豫州王室之胄，英才盖世，众士慕仰，若水之归海，若事之不济，此乃天也，安能复为之下乎！
quán bó rán yuē wú bù néng jǔ quán wú zhī de shí wàn zhī zhòng shòu zhì wū rén
”权勃然曰：“吾不能举全吴之地，十万之众，受制于人。
wú jì jué yǐ
吾计决矣！
fēi liú yù zhōu mò kě yǐ dāng cáo cāo zhě rán yù zhōu xīn bài zhī hòu ān néng kàng cǐ nán hu
非刘豫州莫可以当曹操者，然豫州新败之后，安能抗此难乎？
liàng yuē yù zhōu jūn suī bài wū cháng bǎn jīn zhàn shì hái zhě jí guān yǔ shuǐ jūn jīng jiá wàn rén liú qí hé jiāng xià zhàn shì yì bù xià wàn rén
”亮曰：“豫州军虽败于长阪，今战士还者及关羽水军精甲万人，刘琦合江夏战士亦不下万人。
cáo cāo zhī zhòng yuǎn lái pí bì wén zhuī yù zhōu qīng jì yī rì yī yè xíng sān bǎi yú lǐ cǐ suǒ wèi qiáng nǔ zhī mò shì bù néng chuān lǔ gǎo zhě yě
曹操之众，远来疲弊，闻追豫州，轻骑一日一夜行三百馀里，此所谓'强弩之末，势不能穿鲁缟'者也。
gù bīng fǎ jì zhī yuē bì jué shàng jiàng jūn
故兵法忌之，曰'必蹶上将军'。
qiě běi fāng zhī rén bù xí shuǐ zhàn
且北方之人，不习水战；
yòu jīng zhōu zhī mín fù cāo zhě bī bīng shì ěr fēi xīn fú yě
又荆州之民附操者，偪兵势耳，非心服也。
jīn jiāng jūn chéng néng mìng měng jiàng tǒng bīng shù wàn yǔ yù zhōu xié guī tóng lì pò cāo jūn bì yǐ
今将军诚能命猛将统兵数万，与豫州协规同力，破操军必矣。
cāo jūn pò bì běi hái rú cǐ zé jīng wú zhī shì qiáng dǐng zú zhī xíng chéng yǐ
操军破，必北还，如此则荆、吴之势强，鼎足之形成矣。
chéng bài zhī jī zài wū jīn rì
成败之机，在于今日。
quán dà yuè jí qiǎn zhōu yú chéng pǔ lǔ sù děng shuǐ jūn sān wàn suí liàng yì xiān zhǔ bìng lì jù cáo gōng
”权大悦，即遣周瑜、程普、鲁肃等水军三万，随亮诣先主，并力拒曹公。
cáo gōng bài wū chì bì yǐn jūn guī qiū
曹公败于赤壁，引军归邺。
xiān zhǔ suì shōu jiāng nán yǐ liàng wèi jūn shī zhōng láng jiàng shǐ dū líng líng guì yáng cháng shā sān jùn diào qí fù shuì yǐ chōng jūn shí
先主遂收江南，以亮为军师中郎将，使督零陵、桂阳、长沙三郡，调其赋税，以充军实。
jiàn ān shí liù nián yì zhōu mù liú zhāng qiǎn fǎ zhèng yíng xiān zhǔ shǐ jī zhāng lǔ
建安十六年，益州牧刘璋遣法正迎先主，使击张鲁。
liàng yǔ guān yǔ zhèn jīng zhōu
亮与关羽镇荆州。
xiān zhǔ zì jiā méng hái gōng zhāng liàng yǔ zhāng fēi zhào yún děng lǜ zhòng sù jiāng fēn dìng jùn xiàn yǔ xiān zhǔ gòng wéi chéng dū
先主自葭萌还攻璋，亮与张飞、赵云等率众溯江，分定郡县，与先主共围成都。
chéng dū píng yǐ liàng wèi jūn shī jiāng jūn shǔ zuǒ jiāng jūn fǔ shì
成都平，以亮为军师将军，署左将军府事。
xiān zhǔ wài chū liàng cháng zhèn shǒu chéng dū zú shí zú bīng
先主外出，亮常镇守成都，足食足兵。
èr shí liù nián qún xià quàn xiān zhǔ chēng zūn hào xiān zhǔ wèi xǔ liàng shuō yuē xī wú hàn gěng yǎn děng chū quàn shì zǔ jí dì wèi shì zǔ cí ràng qián hòu shù sì gěng chún jìn yán yuē tiān xià yīng xióng yóng yóng jì yǒu suǒ wàng
二十六年，群下劝先主称尊号，先主未许，亮说曰：“昔吴汉、耿弇等初劝世祖即帝位，世祖辞让，前后数四，耿纯进言曰：'天下英雄喁喁，冀有所望。
rú bù cóng yì zhě shì dà fū gè guī qiú zhǔ wú wéi cóng gōng yě
如不从议者，士大夫各归求主，无为从公也。
shì zǔ gǎn chún yán shēn zhì suì rán nuò zhī
'世祖感纯言深至，遂然诺之。
jīn cáo shì cuàn hàn tiān xià wú zhǔ dài wáng liú shì miáo zú shào shì ér qǐ jīn jí dì wèi nǎi qí yi yě
今曹氏篡汉，天下无主，大王刘氏苗族，绍世而起，今即帝位，乃其宜也。
shì dà fū suí dài wáng jiǔ qín kǔ zhě yì yù wàng chǐ cù zhī gōng rú chún yán ěr
士大夫随大王久勤苦者，亦欲望尺寸之功如纯言耳。
xiān zhǔ wū shì jí dì wèi cè liàng wèi chéng xiàng yuē zhèn zāo jiā bù zào fèng cheng dà tǒng jīng jīng yè yè bù gǎn kāng níng sī jìng bǎi xìng jù wèi néng suí
”先主于是即帝位，策亮为丞相曰：“朕遭家不造，奉承大统，兢兢业业，不敢康宁，思靖百姓，惧未能绥。
wū xì
啊！
chéng xiàng liàng qí xī zhèn yì wú dài fǔ zhèn zhī quē zhù xuān chóng guāng yǐ zhào míng tiān xià jūn qí xù zāi
丞相亮其悉朕意，无怠辅朕之阙，助宣重光，以照明天下，君其勖哉！
liàng yǐ chéng xiàng lù shàng shū shì jiǎ jié
”亮以丞相录尚书事，假节。
zhāng fēi zú hòu lǐng sī lì xiào wèi
张飞卒后，领司隶校尉。
zhāng wǔ sān nián chūn xiān zhǔ wū yǒng ān bìng dǔ zhào liàng wū chéng dū shǔ yǐ hòu shì wèi liàng yuē jūn cái shí bèi cáo pī bì néng ān guó zhōng dìng dà shì
章武三年春，先主于永安病笃，召亮于成都，属以后事，谓亮曰：“君才十倍曹丕，必能安国，终定大事。
ruò sì zi kě fǔ fǔ zhī
若嗣子可辅，辅之；
rú qí bù cái jūn kě zì qǔ
如其不才，君可自取。
liàng tì qì yuē chén gǎn jié gǔ gōng zhī lì xiào zhōng zhēn zhī jié jì zhī yǐ sǐ
“亮涕泣曰：“臣敢竭股肱之力，效忠贞之节，继之以死！
xiān zhǔ yòu wèi zhào chì hòu zhǔ yuē rǔ yǔ chéng xiàng cóng shì shì zhī rú fù
”先主又为诏敕后主曰：“汝与丞相从事，事之如父。
jiàn xìng yuán nián fēng liàng wǔ xiāng hóu kāi fǔ zhì shì
”建兴元年，封亮武乡侯，开府治事。
qǐng zhī yòu lǐng yì zhōu mù
顷之，又领益州牧。
zhèng shì wú jù xì xián jué wū liàng
政事无巨细，咸决于亮。
nán zhōng zhū jùn bìng jiē pàn luàn liàng yǐ xīn zāo dà sàng gù wèi biàn jiā bīng qiě qiǎn shǐ pìn wú yīn jié hé qīn suì wèi yǔ guó
南中诸郡，并皆叛乱，亮以新遭大丧，故未便加兵，且遣使聘吴，因结和亲，遂为与国。
sān nián chūn liàng lǜ zhòng nán zhēng qí qiū xī píng
三年春，亮率众南征，其秋悉平。
jūn zī suǒ chū guó yǐ fù ráo nǎi zhì róng jiǎng wǔ yǐ sì dà jǔ
军资所出，国以富饶，乃治戎讲武，以俟大举。
wǔ nián lǜ zhū jūn běi zhù hàn zhōng lín fā shàng shū yuē
五年，率诸军北驻汉中，临发，上疏曰：
xiān dì chuàng yè wèi bàn ér zhōng dào bēng cú jīn tiān xià sān fēn yì zhōu pí bì cǐ chéng wēi jí cún wáng zhī qiū yě
先帝创业未半而中道崩殂，今天下三分，益州疲弊，此诚危急存亡之秋也。
rán shì wèi zhī chén bù xiè wū nèi zhōng zhì zhī shì wàng shēn wū wài zhě gài zhuī xiān dì zhī shū yù yù bào zhī wū bì xià yě
然侍卫之臣不懈于内，忠志之士忘身于外者，盖追先帝之殊遇，欲报之于陛下也。
chéng yi kāi zhāng shèng tīng yǐ guāng xiān dì yí dé huī hóng zhì shì zhī qì bù yí wàng zì fěi bó yǐn yù shī yì yǐ sāi zhōng jiàn zhī lù yě
诚宜开张圣听，以光先帝遗德，恢弘志士之气，不宜妄自菲薄，引喻失义，以塞忠谏之路也。
gōng zhōng fǔ zhōng jù wèi yī tǐ zhì fá zāng pǐ bù yí yì tóng
宫中府中俱为一体，陟罚臧否，不宜异同。
ruò yǒu zuò jiān fàn kē jí wèi zhōng shàn zhě yi fù yǒu sī lùn qí xíng shǎng yǐ zhāo bì xià píng míng zhī lǐ bù yí piān sī shǐ nèi wài yì fǎ yě
若有作奸犯科及为忠善者，宜付有司论其刑赏，以昭陛下平明之理，不宜偏私，使内外异法也。
shì zhōng shì láng guō yōu zhī fèi yī dǒng yǔn děng cǐ jiē liáng shí zhì lǜ zhōng chún shì yǐ xiān dì jiǎn bá yǐ yí bì xià
侍中、侍郎郭攸之、费祎、董允等，此皆良实，志虑忠纯，是以先帝简拔以遗陛下。
yú yǐ wéi gōng zhōng zhī shì shì wú dà xiǎo xī yǐ zī zhī rán hòu shī xíng bì néng bì bǔ quē lòu yǒu suǒ guǎng yì
愚以为宫中之事，事无大小，悉以咨之，然后施行，必能裨补阙漏，有所广益。
jiāng jūn xiàng chǒng xìng xíng shū jūn xiǎo chàng jūn shì shì yòng wū xī rì xiān dì chēng zhī yuē néng shì yǐ zhòng yì jǔ chǒng wèi dū
将军向宠，性行淑均，晓畅军事，试用于昔日，先帝称之曰能，是以众议举宠为督。
yú yǐ wéi yíng zhōng zhī shì xī yǐ zī zhī bì néng shǐ xíng chén hé mù yōu liè de suǒ
愚以为营中之事，悉以咨之，必能使行陈和睦，优劣得所。
qīn xián chén yuǎn xiǎo rén cǐ xiān hàn suǒ yǐ xīng lóng yě
亲贤臣，远小人，此先汉所以兴隆也；
qīn xiǎo rén yuǎn xián chén cǐ hòu hàn suǒ yǐ qīng tuí yě
亲近小人，疏远贤臣，这是后汉衰败的根由。
xiān dì zài shí měi yǔ chén lùn cǐ shì wèi cháng bù tàn xī tòng hèn wū huán líng yě
先帝在时，每与臣论此事，未尝不叹息痛恨于桓、灵也。
shì zhōng shàng shū zhǎng shǐ cān jūn cǐ xī zhēn liáng sǐ jié zhī chén yuàn bì xià qīn zhī xìn zhī zé hàn shì zhī lóng kě jì rì ér dài yě
侍中、尚书、长史、参军，此悉贞良死节之臣，愿陛下亲之信之，则汉室之隆，可计日而待也。
chén běn bù yī gōng gēng wū nán yáng gǒu quán xìng mìng wū luàn shì bù qiú wén dá wū zhū hóu
臣本布衣，躬耕于南阳，苟全性命于乱世，不求闻达于诸侯。
xiān dì bù yǐ chén bēi bǐ wěi zì wǎng qū sān gù chén wū cǎo lú zhī zhōng zī chén yǐ dāng shì zhī shì yóu shì gǎn jī suì xǔ xiān dì yǐ qū chí
先帝不以臣卑鄙，猥自枉屈，三顾臣于草庐之中，谘臣以当世之事，由是感激，遂许先帝以驱驰。
hòu zhí qīng fù shòu rèn wū bài jūn zhī jì fèng mìng wū wēi nàn zhī jiān ěr lái èr shí yǒu yī nián yǐ
后值倾覆，受任于败军之际，奉命于危难之间，尔来二十有一年矣。
xiān dì zhī chén jǐn shèn gù lín bēng jì chén yǐ dà shì yě
先帝知臣谨慎，故临崩寄臣以大事也。
shòu mìng yǐ lái sù yè yōu tàn kǒng tuō fù bù xiào yǐ shāng xiān dì zhī míng gù wǔ yuè dù lú shēn rù bù máo
受命以来，夙夜忧叹，恐讬付不效，以伤先帝之明，故五月渡泸，深入不毛。
jīn nán fāng yǐ dìng bīng jiǎ yǐ zú dāng jiǎng lǜ sān jūn běi dìng zhōng yuán zhù jié nú dùn rǎng chú jiān xiōng xīng fù hàn shì hái yú jiù dū
今南方已定，兵甲已足，当奖率三军，北定中原，庶竭驽钝，攘除奸凶，兴复汉室，还于旧都。
cǐ chén suǒ yǐ bào xiān dì ér zhōng bì xià zhī zhí fèn yě
此臣所以报先帝，而忠陛下之职分也。
zhì wū zhēn zhuó sǔn yì jìn jìn zhōng yán zé yōu zhī yī yǔn zhī rèn yě
至于斟酌损益，进尽忠言，则攸之、祎、允之任也。
yuàn bì xià tuō chén yǐ tǎo zéi xīng fù zhī xiào
愿陛下讬臣以讨贼兴复之效；
bù xiào zé zhì chén zhī zuì yǐ gào xiān dì zhī líng
不效，则治臣之罪，以告先帝之灵。
ruò wú xīng dé zhī yán zé zé yōu zhī yī yǔn děng zhī màn yǐ zhāng qí jiù
若无兴德之言，则责攸之、祎、允等之慢，以彰其咎。
bì xià yì yi zì móu yǐ zī zōu shàn dào chá nà yǎ yán shēn zhuī xiān dì yí zhào
陛下亦宜自谋，以谘诹善道，察纳雅言，深追先帝遗诏。
chén bù shèng shòu ēn gǎn jī jīn dāng yuǎn lí lín biǎo tì líng bù zhī suǒ yán
臣不胜受恩感激，今当远离，临表涕零，不知所言。
suì xíng zhūn yú miǎn yáng
遂行，屯于沔阳。
liù nián chūn yáng shēng yóu xié gǔ dào qǔ méi shǐ zhào yún shān zhī wèi yí jūn jù jī gǔ wèi dà jiàng jūn cáo zhēn jǔ zhòng jù zhī
六年春，扬声由斜谷道取郿，使赵云、邓芝为疑军，据箕谷，魏大将军曹真举众拒之。
liàng shēn lǜ zhū jūn gōng qí shān róng chén zhěng qí shǎng fá sù ér hào lìng míng nán ān tiān shuǐ ān dìng sān jùn pàn wèi yīng liàng guān zhōng xiǎng zhèn
亮身率诸军攻祁山，戎陈整齐，赏罚肃而号令明，南安、天水、安定三郡叛魏应亮，关中响震。
wèi míng dì xi zhèn cháng ān mìng zhāng hé jù liàng liàng shǐ mǎ sù dū zhū jūn zài qián yǔ hé zhàn yú jiē tíng
魏明帝西镇长安，命张郃拒亮，亮使马谡督诸军在前，与郃战于街亭。
sù wéi liàng jié dù jǔ dòng shī yí dà wéi hé suǒ pò
谡违亮节度，举动失宜，大为郃所破。
liàng bá xi xiàn qiān yú jiā hái yú hàn zhōng lù sù yǐ xiè zhòng
亮拔西县千馀家，还于汉中，戮谡以谢众。
shàng shū yuē chén yǐ ruò cái dāo qiè fēi jù qīn bǐng máo yuè yǐ lì sān jūn bù néng xun zhāng míng fǎ lín shì ér jù zhì yǒu jiē tíng wéi mìng zhī quē jī gǔ bù jiè zhī shī jiù jiē zài chén shòu rèn wú fāng
上疏曰：“臣以弱才，叨窃非据，亲秉旄钺以厉三军，不能训章明法，临事而惧，至有街亭违命之阙，箕谷不戒之失，咎皆在臣授任无方。
chén míng bù zhī rén xù shì duō àn chūn qiū zé shuài chén zhí shì dāng
臣明不知人，恤事多暗，春秋责帅，臣职是当。
qǐng zì biǎn sān děng yǐ dū jué jiù
请自贬三等，以督厥咎。
wū shì yǐ liàng wèi yòu jiāng jūn xíng chéng xiàng shì suǒ zǒng tǒng rú qián
”于是以亮为右将军，行丞相事，所总统如前。
dōng liàng fù chū sàn guān wéi chén cāng cáo zhēn jù zhī liàng liáng jǐn ér hái
冬，亮复出散关，围陈仓，曹真拒之，亮粮尽而还。
wèi jiāng wáng shuāng lǜ qí zhuī liàng liàng yǔ zhàn pò zhī zhǎn shuāng
魏将王双率骑追亮，亮与战，破之，斩双。
qī nián liàng qiǎn chén shì gōng wǔ dū yīn píng
七年，亮遣陈式攻武都、阴平。
wèi yōng zhōu cì shǐ guō huái lǜ zhòng yù jī shì liàng zì chū zhì jiàn wēi huái tuì huán suì píng èr jùn
魏雍州刺史郭淮率众欲击式，亮自出至建威，淮退还，遂平二郡。
zhào cè liàng yuē jiē tíng zhī yì jiù yóu mǎ sù ér jūn yǐn qiān shēn zì biǎn yì zhòng wéi jūn yì tīng shùn suǒ shǒu
诏策亮曰：“街亭之役，咎由马谡，而君引愆，深自贬抑，重违君意，听顺所守。
qián nián yào shī guó zhǎn wáng shuāng
前年耀师，馘斩王双；
jīn suì yuán zhēng guō huái dùn zǒu
今岁爰征，郭淮遁走；
jiàng jí dǐ qiāng xīng fù èr jùn wēi zhèn xiōng bào gōng xūn xiǎn rán
降集氐、羌，兴复二郡，威镇凶暴，功勋显然。
fāng jīn tiān xià sāo rǎo yuán è wèi xiāo jūn shòu dà rèn gàn guó zhī zhòng ér jiǔ zì yì sǔn fēi suǒ yǐ guāng yáng hóng liè yǐ
方今天下骚扰，元恶未枭，君受大任，干国之重，而久自挹损，非所以光扬洪烈矣。
jīn fù jūn chéng xiàng jūn qí wù cí
今复君丞相，君其勿辞。
jiǔ nián liàng fù chū qí shān yǐ mù niú yùn liáng jǐn tuì jūn yǔ wèi jiāng zhāng hé jiāo zhàn shè shā hé
九年，亮复出祁山，以木牛运，粮尽退军，与魏将张郃交战，射杀郃。
shí èr nián chūn liàng xī dà zhòng yóu xié gǔ chū yǐ liú mǎ yùn jù wǔ gōng wǔ zhàng yuán yǔ sī mǎ xuān wáng duì wū wèi nán
十二年春，亮悉大众由斜谷出，以流马运，据武功五丈原，与司马宣王对于渭南。
liàng měi huàn liáng bù jì shǐ jǐ zhì bù shēn shì yǐ fēn bīng tún tián wéi jiǔ zhù zhī jī
亮每患粮不继，使己志不申，是以分兵屯田，为久驻之基。
gēng zhě zá wū wèi bīn jū mín zhī jiān ér bǎi xìng ān dǔ jūn wú sī yān
耕者杂于渭滨居民之间，而百姓安堵，军无私焉。
xiāng chí bǎi yú rì
相持百馀日。
qí nián bā yuè liàng jí bìng zú yú jūn shí nián wǔ shí sì
其年八月，亮疾病，卒于军，时年五十四。
jí jūn tuì xuān wáng àn xíng qí yíng lěi chù suǒ yuē tiān xià qí cái yě
及军退，宣王案行其营垒处所，曰：“天下奇才也！
liàng yí mìng zàng hàn zhōng dìng jūn shān yīn shān wèi fén zhǒng zú róng guān liǎn yǐ shí fú bù xū qì wù
亮遗命葬汉中定军山，因山为坟，冢足容棺，敛以时服，不须器物。
zhào cè yuē wéi jūn tǐ zī wén wǔ míng ruì dǔ chéng shòu yí tuō gū kuāng fǔ zhèn gōng jì jué xìng wēi zhì cún jìng luàn
诏策曰：“惟君体资文武，明叡笃诚，受遗讬孤，匡辅朕躬，继绝兴微，志存靖乱；
yuán zhěng liù shī wú suì bù zhēng shén wǔ hè rán wēi zhèn bā huāng jiāng jiàn shū gōng wū jì hàn cān yī zhōu zhī jù xūn
爰整六师，无岁不征，神武赫然，威镇八荒，将建殊功于季汉，参伊、周之巨勋。
rú hé bù diào shì lín chuí kè gòu jí yǔn sàng
如何不吊，事临垂克，遘疾陨丧！
zhèn yòng shāng dào gān xīn ruò liè
朕用伤悼，肝心若裂。
fu chóng dé xù gōng jì xíng mìng shì suǒ yǐ guāng zhāo jiāng lái kān zǎi bù xiǔ
夫崇德序功，纪行命谥，所以光昭将来，刊载不朽。
jīn shǐ shǐ chí jié zuǒ zhōng láng jiàng dù qióng zèng jūn chéng xiàng wǔ xiāng hòu yìn shòu shì jūn wèi zhōng wǔ hóu
今使使持节左中郎将杜琼，赠君丞相武乡侯印绶，谥君为忠武侯。
hún ér yǒu líng jiā cí chǒng róng
魂而有灵，嘉兹宠荣。
wū hū āi zāi
多么悲痛啊！
wū hū āi zāi
多么悲痛啊！
chū liàng zì biǎo hòu zhǔ yuē chéng dū yǒu sāng bā bǎi zhū bó tián shí wǔ qǐng zǐ dì yī shí zì yǒu yú ráo
初，亮自表后主曰：“成都有桑八百株，薄田十五顷，子弟衣食，自有馀饶。
zhì wū chén zài wài rèn wú bié diào dù suí shēn yī shí xī yǎng wū guān bù bié zhì shēng yǐ zhǎng chǐ cùn
至于臣在外任，无别调度，随身衣食，悉仰于官，不别治生，以长尺寸。
ruò chén sǐ zhī rì bù shǐ nèi yǒu yú bó wài yǒu yíng cái yǐ fù bì xià
若臣死之日，不使内有馀帛，外有赢财，以负陛下。
jí zú rú qí suǒ yán
”及卒，如其所言。
liàng xìng zhǎng wū qiǎo sī sǔn yì lián nǔ mù niú liú mǎ jiē chū qí yì
亮性长于巧思，损益连弩，木牛流马，皆出其意；
tuī yǎn bīng fǎ zuò bā chén tú xián de qí yào yún
推演兵法，作八陈图，咸得其要云。
liàng yán jiào shū zòu duō kě guān bié wèi yī jí
亮言教书奏多可观，别为一集。
jǐng yào liù nián chūn zhào wèi liàng lì miào yú miǎn yáng
景耀六年春，诏为亮立庙于沔阳。
qiū wèi zhēng xī jiāng jūn zhōng huì zhēng shǔ zhì hàn chuān jì liàng zhī miào lìng jūn shì bù dé yú liàng mù suǒ zuǒ yòu chú mù qiáo cǎi
秋，魏征西将军钟会征蜀，至汉川，祭亮之庙，令军士不得于亮墓所左右刍牧樵采。
liàng dì jūn guān zhì zhǎng shuǐ xiào wèi
亮弟均，官至长水校尉。
liàng zi zhān sì jué
亮子瞻，嗣爵。
zhū gě shì jí mù lù kāi fǔ zuò mù dì yī quán zhì dì èr nán zhēng dì sān běi chū dì sì jì suàn dì wǔ xùn lì dì liù zōng hé shàng dì qī zōng hé xià dì bā zá yán shàng dì jiǔ zá yán dì shí guì hé dì shí yī bīng yào dì shí èr chuán yùn dì shí sān yǔ sūn quán shū dì shí sì yǔ zhū gě jǐn shū dì shí wǔ yǔ mèng dá shū dì shí liù fèi li píng dì shí qī fǎ jiǎn shàng dì shí bā fǎ jiǎn xià dì shí jiǔ kē lìng shàng dì èr shí kē lìng xià dì èr shí yī jūn lìng shàng dì èr shí èr jūn lìng zhōng dì èr shí sān jūn lìng xià dì èr shí sì yòu èr shí sì piān
诸葛氏集目录：开府作牧第一权制第二南征第三北出第四计算第五训厉第六综核上第七综核下第八杂言上第九杂言第十贵和第十一兵要第十二传运第十三与孙权书第十四与诸葛谨书第十五与孟达书第十六废李平第十七法检上第十八法检下第十九科令上第二十科令下第二十一军令上第二十二军令中第二十三军令下第二十四右二十四篇，
fán shí wàn sì qiān yī bǎi yī shí èr zì
凡十万四千一百一十二字。
chén shòu děng yán chén qián zài zhù zuò láng shì zhōng lǐng zhōng shū jiān jì běi hóu chén xún xù zhōng shū lìng guān nèi hóu chén hé jiào zòu shǐ chén dìng gù shǔ chéng xiàng zhū gě liàng gù shì
臣寿等言：臣前在著作郎，侍中领中书监济北侯臣荀勖、中书令关内侯臣和峤奏，使臣定故蜀丞相诸葛亮故事。
liàng pí zuǒ wēi guó fù zǔ bù bīn rán yóu cún lù qí yán chǐ shàn yǒu yí chéng shì dà jìn guāng míng zhì dé zé bèi wú jiāng zì gǔ yǐ lái wèi zhī yǒu lún yě
亮毗佐危国，负阻不宾，然犹存录其言，耻善有遗，诚是大晋光明至德，泽被无疆，自古以来，未之有伦也。
zhé shān chú fù zhòng suí lèi xiāng cóng fán wèi èr shí sì piān piān míng rú yòu
辄删除复重，随类相从，凡为二十四篇，篇名如右。
liàng shǎo yǒu yì qún zhī cái yīng bà zhī qì shēn cháng bā chǐ róng mào shén wěi shí rén yì yān
亮少有逸群之才，英霸之器，身长八尺，容貌甚伟，时人异焉。
zāo hàn mò rǎo luàn suí shū fù xuán bì nàn jīng zhōu gōng gēng yú yě bù qiú wén dá
遭汉末扰乱，随叔父玄避难荆州，躬耕于野，不求闻达。
shí zuǒ jiāng jūn liú bèi yǐ liàng yǒu shū liàng nǎi sān gù liàng wū cǎo lú zhī zhōng
时左将军刘备以亮有殊量，乃三顾亮于草庐之中；
liàng shēn wèi bèi xióng zī jié chū suì jiě dài xiě chéng hòu xiāng jié nà
亮深谓备雄姿杰出，遂解带写诚，厚相结纳。
jí wèi wǔ dì nán zhēng jīng zhōu liú cóng jǔ zhōu wěi zhì ér bèi shī shì zhòng guǎ wú lì zhuī zhī dì
及魏武帝南征荆州，刘琮举州委质，而备失势众寡，无立锥之地。
liàng shí nián èr shí qī nǎi jiàn qí cè shēn shǐ sūn quán qiú yuán wú huì
亮时年二十七，乃建奇策，身使孙权，求援吴会。
quán jì sù fú yǎng bèi yòu dǔ liàng qí yā shén jìng zhòng zhī jí qiǎn bīng sān wàn rén yǐ zhù bèi
权既宿服仰备，又睹亮奇雅，甚敬重之，即遣兵三万人以助备。
bèi de yòng yǔ wǔ dì jiāo zhàn dà pò qí jūn chéng shèng kè jié jiāng nán xī píng
备得用与武帝交战，大破其军，乘胜克捷，江南悉平。
hòu bèi yòu xi qǔ yì zhōu
后备又西取益州。
yì zhōu jì dìng yǐ liàng wèi jūn shī jiāng jūn
益州既定，以亮为军师将军。
bèi chēng zūn hào bài liàng wèi chéng xiàng lù shàng shū shì
备称尊号，拜亮为丞相，录尚书事。
jí bèi cú mò sì zi yòu ruò shì wú jù xì liàng jiē zhuān zhī
及备殂没，嗣子幼弱，事无巨细，亮皆专之。
wū shì wài lián dōng wú nèi píng nán yuè lì fǎ shī dù zhěng lǐ róng lǚ gōng xiè jì qiǎo wù jiū qí jí kē jiào yán míng shǎng fá bì xìn wú è bù chéng wú shàn bù xiǎn zhì wū lì bù róng jiān rén huái zì lì dào bù shí yí qiáng bù qīn ruò fēng huà sù rán yě
于是外连东吴，内平南越，立法施度，整理戎旅，工械技巧，物究其极，科教严明，赏罚必信，无恶不惩，无善不显，至于吏不容奸，人怀自厉，道不拾遗，强不侵弱，风化肃然也。
dāng cǐ zhī shí liàng zhī sù zhì jìn yù lóng xiāng hǔ shì bāo kuò sì hǎi tuì yù kuà líng biān jiāng zhèn dàng yǔ nèi
当此之时，亮之素志，进欲龙骧虎视，苞括四海，退欲跨陵边疆，震荡宇内。
yòu zì yǐ wéi wú shēn zhī rì zé wèi yǒu néng dǎo shè zhōng yuán kàng héng shàng guó zhě shì yǐ yòng bīng bù jí lǚ yào qí wǔ
又自以为无身之日，则未有能蹈涉中原、抗衡上国者，是以用兵不戢，屡耀其武。
rán liàng cái wū zhì róng wèi zhǎng qí móu wèi duǎn lǐ mín zhī gàn yōu wū jiàng lüè
然亮才，于治戎为长，奇谋为短，理民之干，优于将略。
ér suǒ yǔ duì dí huò zhí rén jié jiā zhòng guǎ bù móu gōng shǒu yì tǐ gù suī lián nián dòng zhòng wèi néng yǒu kè
而所与对敌，或值人杰，加众寡不侔，攻守异体，故虽连年动众，未能有克。
xī xiāo hé jiàn hán xìn guǎn zhòng jǔ wáng zǐ chéng fù jiē cǔn jǐ zhī zhǎng wèi néng jiān yǒu gù yě
昔萧何荐韩信，管仲举王子城父，皆忖己之长，未能兼有故也。
liàng zhī qì néng zhèng lǐ yì yì guǎn xiāo zhī yà pǐ yě ér shí zhī míng jiàng wú chéng fù hán xìn gù shǐ gōng yè ling chi dà yì bù jí yá
亮之器能政理，抑亦管、萧之亚匹也，而时之名将无城父、韩信，故使功业陵迟，大义不及邪？
gài tiān mìng yǒu guī bù kě yǐ zhì lì zhēng yě
盖天命有归，不可以智力争也。
qīng lóng èr nián chūn liàng shuài zhòng chū wǔ gōng fēn bīng tún tián wéi jiǔ zhù zhī jī
青龙二年春，亮帅众出武功，分兵屯田，为久驻之基。
qí qiū bìng zú lí shù zhuī sī yǐ wéi kǒu shí
其秋病卒，黎庶追思，以为口实。
zhì jīn liáng yì zhī mín zī shù liàng zhě yán yóu zài ěr suī gān táng zhī yǒng zhào gōng zhèng rén zhī gē zǐ chǎn wú yǐ yuǎn pì yě
至今梁、益之民，咨述亮者，言犹在耳，虽甘棠之咏召公，郑人之歌子产，无以远譬也。
mèng kē yǒu yún yǐ yì dào shǐ mín suī láo bù yuàn
孟轲有云：“以逸道使民，虽劳不怨；
yǐ shēng dào shā rén suī sǐ bù fèn
以生道杀人，虽死不忿。
xìn yǐ
”信矣！
lùn zhě huò guài liàng wén cǎi bù yàn ér guò wū dīng níng zhōu zhì
论者或怪亮文彩不艳，而过于丁宁周至。
chén yú yǐ wéi jiù yáo dà xián yě zhōu gōng shèng rén yě kǎo zhī shàng shū jiù yáo zhī mó lüè ér yā zhōu gōng zhī gào fán ér xī
臣愚以为咎繇大贤也，周公圣人也，考之尚书，咎繇之谟略而雅，周公之诰烦而悉。
hé zé
为什么呢？
jiù yáo yǔ shùn yǔ gòng tán zhōu gōng yǔ qún xià shǐ shì gù yě
咎繇与舜、禹共谈，周公与群下矢誓故也。
liàng suǒ yǔ yán jǐn zhòng rén fán shì gù qí wén zhǐ bù dé jí yuǎn yě
亮所与言，尽众人凡士，故其文指不得及远也。
rán qí shēng jiào yí yán jiē jīng shì zōng wù gōng chéng zhī xīn xíng yú wén mò zú yǐ zhī qí rén zhī yì lǐ ér yǒu bǔ wū dāng shì
然其声教遗言，皆经事综物，公诚之心，形于文墨，足以知其人之意理，而有补于当世。
fú wéi bì xià mài zōng gǔ shèng dàng rán wú jì gù suī dí guó fěi bàng zhī yán xián sì qí cí ér wú suǒ gé huì suǒ yǐ míng dà tōng zhī dào yě
伏惟陛下迈踪古圣，荡然无忌，故虽敌国诽谤之言，咸肆其辞而无所革讳，所以明大通之道也。
jǐn lù xiě shàng yì zhù zuò
谨录写上诣著作。
chén shòu chéng huáng chéng kǒng dùn shǒu dùn shǒu sǐ zuì sǐ zuì
臣寿诚惶诚恐，顿首顿首，死罪死罪。
tài shǐ shí nián èr yuè yī rì guǐ sì píng yáng hóu xiāng chén chén shòu shàng
泰始十年二月一日癸巳，平阳侯相臣陈寿上。
qiáo zì bó sōng liàng xiōng jǐn zhī dì èr zi yě běn zì zhòng shèn
乔字伯松，亮兄瑾之第二子也，本字仲慎。
yǔ xiōng yuán xùn jù yǒu míng wū shí lùn zhě yǐ wéi qiáo cái bù jí xiōng ér xìng yè guò zhī
与兄元逊俱有名于时，论者以为乔才不及兄，而性业过之。
chū liàng wèi yǒu zi qiú qiáo wèi sì jǐn qǐ sūn quán qiǎn qiáo lái xi liàng yǐ qiáo wèi jǐ shì zi gù yì qí zì yān
初，亮未有子，求乔为嗣，瑾启孙权遣乔来西，亮以乔为己适子，故易其字焉。
bài wèi fù mǎ dū wèi suí liàng zhì hàn zhōng
拜为驸马都尉，随亮至汉中。
nián èr shí wǔ jiàn xìng liù nián zú
年二十五，建兴六年卒。
zi pān guān zhì xíng hù jūn yì wǔ jiàng jūn yì zǎo zú
子攀，官至行护军翊武将军，亦早卒。
zhū gě kè jiàn zhū wū wú zǐ sūn jiē jǐn ér liàng zì yǒu zhòu yì gù pān hái fù wèi jǐn hòu
诸葛恪见诛于吴，子孙皆尽，而亮自有胄裔，故攀还复为瑾后。
zhān zì sī yuǎn
瞻字思远。
jiàn xìng shí èr nián liàng chū wǔ gōng yǔ xiōng jǐn shū yuē zhān jīn yǐ bā suì cōng huì kě ài xián qí zǎo chéng kǒng bù wéi zhòng qì ěr
建兴十二年，亮出武功，与兄瑾书曰：“瞻今已八岁，聪慧可爱，嫌其早成，恐不为重器耳。
nián shí qī shàng gōng zhǔ bài qí dū wèi
“年十七，尚公主，拜骑都尉。
qí míng nián wèi yǔ lín zhōng láng jiàng lǚ qiān shè shēng xiào wèi shì zhōng shàng shū pú yè jiā jūn shī jiāng jūn
其明年为羽林中郎将，屡迁射声校尉、侍中、尚书仆射，加军师将军。
zhān gōng shū huà qiáng zhì niàn shǔ rén zhuī sī liàng xián ài qí cái mǐn
瞻工书画，强识念，蜀人追思亮，咸爱其才敏。
měi cháo tíng yǒu yī shàn zhèng jiā shì suī fēi zhān suǒ jiàn chàng bǎi xìng jiē chuán xiāng gào yuē gé hóu zhī suǒ wéi yě
每朝廷有一善政佳事，虽非瞻所建倡，百姓皆传相告曰：“葛侯之所为也。
shì yǐ měi shēng yì yù yǒu guò qí shí
“是以美声溢誉，有过其实。
jǐng yào sì nián wéi xíng dū hù wèi jiāng jūn yǔ fǔ guó dà jiàng jūn nán xiāng hóu dǒng jué bìng píng shàng shū shì
景耀四年，为行都护卫将军，与辅国大将军南乡侯董厥并平尚书事。
liù nián dōng wèi zhēng xī jiāng jūn shān ài fá shǔ zì yīn píng yóu jǐng gǔ dào páng rù
六年冬，魏征西将军邓艾伐蜀，自阴平由景谷道旁入。
zhān dū zhū jūn zhì fú tíng zhù qián fēng pò tuì huán zhù mián zhú
瞻督诸军至涪停住，前锋破，退还，住绵竹。
ài qiǎn shū yòu zhān yuē ruò jiàng zhě bì biǎo wèi láng yá wáng
艾遣书诱瞻曰：“若降者必表为琅邪王。
zhān nù zhǎn ài shǐ
”瞻怒，斩艾使。
suì zhàn dà bài lín chén sǐ shí nián sān shí qī
遂战，大败，临陈死，时年三十七。
zhòng jiē lí sàn ài cháng qū zhì chéng dū
众皆离散，艾长驱至成都。
zhān zhǎng zǐ shàng yǔ zhān jù méi
瞻长子尚，与瞻俱没。
cì zǐ jīng jí pān zi xiǎn děng xián xī yuán nián nèi yí hé dōng
次子京及攀子显等，咸熙元年内移河东。
dǒng jué zhě chéng xiàng liàng shí wéi fǔ lìng shǐ liàng chēng zhī yuē dǒng lìng shǐ liáng shì yě
董厥者，丞相亮时为府令史，亮称之曰：“董令史，良士也。
wú měi yǔ zhī yán sī shèn yi shì
吾每与之言，思慎宜适。
xǐ wéi zhǔ bù
“徙为主簿。
liàng zú hòu shāo qiān zhì shàng shū pú yè dài chén zhī wèi shàng shū lìng qiān dà jiàng jūn píng tái shì ér yì yáng fán jiàn dài yān
亮卒后，稍迁至尚书仆射，代陈祗为尚书令，迁大将军，平台事，而义阳樊建代焉。
yán xī shí sì nián yǐ xiào wèi shǐ wú zhí sūn quán bìng dǔ bù zì xiàn jiàn
延熙十四年，以校尉使吴，值孙权病笃，不自见建。
quán wèn zhū gě kè yuē fán jiàn hé rú zōng yù yě
权问诸葛恪曰：“樊建何如宗预也？
kè duì yuē cái shí bù jí yù ér yǎ xìng guò zhī
”恪对曰：“才识不及预，而雅性过之。
hòu wèi shì zhōng shǒu shàng shū lìng
”后为侍中，守尚书令。
zì zhān jué jiàn tǒng shì jiāng wéi cháng zhēng fá zài wài huàn rén huáng hào qiè nòng jī bǐng xián gòng jiāng hù wú néng kuāng jiǎo rán jiàn tè bù yǔ hào hé hǎo wǎng lái
自瞻、厥、建统事，姜维常征伐在外，宦人黄皓窃弄机柄，咸共将护，无能匡矫，然建特不与皓和好往来。
shǔ pò zhī míng nián chūn jué jiàn jù yì jīng dū tóng wèi xiàng guó cān jūn qí qiū bìng jiān sàn qí cháng shì shǐ shǔ wèi láo
蜀破之明年春，厥、建俱诣京都，同为相国参军，其秋并兼散骑常侍，使蜀慰劳。
píng yuē zhū gě liàng zhī wèi xiàng guó yě fǔ bǎi xìng shì yí guǐ yuē guān zhí cóng quán zhì kāi chéng xīn bù gōng dào
评曰：诸葛亮之为相国也，抚百姓，示仪轨，约官职，从权制，开诚心，布公道；
jìn zhōng yì shí zhě suī chóu bì shǎng fàn fǎ dài màn zhě suī qīn bì fá fú zuì shū qíng zhě suī zhòng bì shì yóu cí qiǎo shì zhě suī qīng bì lù
尽忠益时者虽雠必赏，犯法怠慢者虽亲必罚，服罪输情者虽重必释，游辞巧饰者虽轻必戮；
shàn wú wēi ér bù shǎng è wú xiān ér bù biǎn
善无微而不赏，恶无纤而不贬；
zhù shì jīng liàn wù lǐ qí běn xún míng zé shí xū wěi bù chǐ
庶事精练，物理其本，循名责实，虚伪不齿；
zhōng wū bāng yù zhī nèi xián wèi ér ài zhī xíng zhèng suī jùn ér wú yuàn zhě yǐ qí yòng xīn píng ér quàn jiè míng yě
终于邦域之内，咸畏而爱之，刑政虽峻而无怨者，以其用心平而劝戒明也。
kě wèi shi zhì zhī liáng cái guǎn xiāo zhī yà pǐ yǐ
可谓识治之良才，管、萧之亚匹矣。
rán lián nián dòng zhòng wèi néng chéng gōng gài yìng biàn jiàng lüè fēi qí suǒ zhǎng yú
然连年动众，未能成功，盖应变将略，非其所长欤！