fán yīn zhī qǐ yóu rén xīn shēng yě
一切音乐的产生,都源于人的内心。
rén xīn zhī dòng wù shǐ zhī rán yě
人心的波动,是受外物影响造成的。
gǎn yú wù ér dòng gù xíng yú shēng
感于物而动,故形于声。
shēng xiāng yìng gù shēng biàn
声音相互应和,因此产生变化;
biàn chéng fāng wèi zhī yīn
变化形成一定的规律,就叫做音调;
bǐ yīn ér lè zhī jí gàn qī yǔ máo wèi zhī lè
比音而乐之,及干戚羽旄,谓之乐。
lè zhě yīn zhī suǒ yóu shēng yě
乐者,音之所由生也;
qí běn zài rén xīn zhī gǎn yú wù yě
其本在人心之感于物也。
shì gù qí āi xīn gǎn zhě qí shēng qiáo yǐ shā
是故其哀心感者,其声瞧以杀。
qí lè xīn gǎn zhě qí shēng jiào yǐ huǎn
其乐心感者,其声噍以缓。
qí xǐ xīn gǎn zhě qí shēng fā yǐ sàn
其喜心感者,其声发以散。
qí nù xīn gǎn zhě qí shēng cū yǐ lì
其怒心感者,其声粗以厉。
qí jìng xīn gǎn zhě qí shēng zhí yǐ lián
其敬心感者,其声直以廉。
qí ài xīn gǎn zhě qí shēng hé yǐ róu
当内心感到慈爱时,发出的声音温和而柔顺。
liù zhě fēi xìng yě gǎn yú wù ér hòu dòng
六者,非性也,感于物而后动。
shì gù xiān wáng shèn suǒ yǐ gǎn zhī zhě
是故先王慎所以感之者。
gù lǐ yǐ dào qí zhì lè yǐ hé qí shēng zhèng yǐ yī qí xíng xíng yǐ fáng qí jiān
故礼以道其志,乐以和其声,政以一其行,刑以防其奸。
lǐ yuè xíng zhèng qí jí yī yě
礼乐刑政,其极一也;
suǒ yǐ tóng mín xīn ér chū zhì dào yě
所以同民心而出治道也。
fán yīn zhě shēng rén xīn zhě yě
一切音乐都产生于人的内心。
qíng dòng yú zhōng gù xíng yú shēng
情动于中,故形于声。
shēng chéng wén wèi zhī yīn
声成文,谓之音。
shì gù zhì shì zhī yīn ān yǐ lè qí zhèng hé
是故治世之音安以乐,其政和。
luàn shì zhī yīn yuàn yǐ nù qí zhèng guāi
乱世之音怨以怒,其政乖。
wáng guó zhī yīn āi yǐ sī qí mín kùn
亡国时代的音乐悲哀而忧思,因为人民困苦。
shēng yīn zhī dào yǔ zhèng tōng yǐ
声音之道,与政通矣。
gōng wèi jūn shāng wéi chén jiǎo wèi mín zhēng wéi shì yǔ wèi wù
宫为君,商为臣,角为民,征为事,羽为物。
wǔ zhě bù luàn zé wú tiē chì zhī yīn yǐ
这五音协调不乱,就不会出现不和谐的音乐。
gōng luàn zé huāng qí jūn jiāo
宫乱则荒,其君骄。
shāng luàn zé bēi qí guān huài
商乱则陂,其官坏。
jiǎo luàn zé yōu qí mín yuàn
角乱则忧,其民怨。
zhēng luàn zé āi qí shì qín
征乱则哀,其事勤。
yǔ luàn zé wēi qí cái kuì
羽音混乱就显得危急,象征财物匮乏。
wǔ zhě jiē luàn dié xiāng líng wèi zhī màn
五音全都混乱,互相侵凌,就叫作“慢音”。
rú cǐ zé guó zhī miè wáng wú rì yǐ
如此,则国之灭亡无日矣。
zhèng wèi zhī yīn luàn shì zhī yīn yě bǐ yú màn yǐ
郑卫之音,乱世之音也,比于慢矣。
sāng jiān pú shàng zhī yīn wáng guó zhī yīn yě qí zhèng sàn qí mín liú wū shàng xíng sī ér bù kě zhǐ yě
桑间濮上之音,亡国之音也,其政散,其民流,诬上行私而不可止也。
fán yīn zhě shēng yú rén xīn zhě yě
凡音者,生于人心者也。
lè zhě tōng lún lǐ zhě yě
乐者,通伦理者也。
shì gù zhī shēng ér bù zhī yīn zhě qín shòu shì yě
所以只懂得声音而不懂得音乐的,是禽兽;
zhī yīn ér bù zhī lè zhě zhòng shù shì yě
懂得音乐而不懂得礼乐的,是普通百姓。
wéi jūn zǐ wèi néng zhī lè
只有君子才能懂得礼乐。
shì gù shěn shēng yǐ zhī yīn shěn yīn yǐ zhī lè shěn lè yǐ zhī zhèng ér zhì dào bèi yǐ
因此,辨别声音以了解音乐,辨别音乐以了解礼乐,辨别礼乐以了解政治,这样治国之道就完备了。
shì gù bù zhī shēng zhě bù kě yǔ yán yīn bù zhī yīn zhě bù kě yǔ yán lè
是故不知声者不可与言音,不知音者不可与言乐。
zhī lè zé jǐ yú lǐ yǐ
知乐则几于礼矣。
lǐ yuè jiē de wèi zhī yǒu dé
礼和乐都掌握了,就叫做有德。
dé zhě de yě
德就是得到。
shì gù lè zhī lóng fēi jí yīn yě
是故乐之隆,非极音也。
shí xiǎng zhī lǐ fēi zhì wèi yě
食飨之礼,非致味也。
qīng miào zhī sè zhū xián ér shū yuè yī chàng ér sān tàn yǒu yí yīn zhě yǐ
清庙之瑟,朱弦而疏越,壹倡而三叹,有遗音者矣。
dà xiǎng zhī lǐ shàng xuán jiǔ ér zǔ xīng yú dà gēng bù hé yǒu yí wèi zhě yǐ
大祭的礼仪,崇尚玄酒和生鱼,肉汤不加调料,有质朴的余味。
shì gù xiān wáng zhī zhì lǐ yuè yě fēi yǐ jí kǒu fù ěr mù zhī yù yě jiāng yǐ jiào mín píng hào wù ér fǎn rén dào zhī zhèng yě
所以先王制定礼乐,不是为了满足口腹耳目的欲望,而是用来教导百姓节制好恶,回归人道的正道。
rén shēng ér jìng tiān zhī xìng yě
人生来是安静的,这是天性;
gǎn yú wù ér dòng xìng zhī yù yě
感于物而动,性之欲也。
wù zhì zhī zhī rán hòu hào wù xíng yān
外物到来,心智感知,然后好恶就形成了。
hào wù wú jié yú nèi zhī yòu yú wài bù néng fǎn gōng tiān lǐ miè yǐ
好恶无节于内,知诱于外,不能反躬,天理灭矣。
fu wù zhī gǎn rén wú qióng ér rén zhī hào wù wú jié zé shì wù zhì ér rén huà wù yě
外物对人的诱惑无穷无尽,而人的好恶没有节制,那么外物到来时,人就被物化了。
rén huà wù yě zhě miè tiān lǐ ér qióng rén yù zhě yě
人被物化,就是泯灭天理、穷尽人欲。
yú shì yǒu bèi nì zhà wěi zhī xīn yǒu yín yì zuò luàn zhī shì
于是有悖逆诈伪之心,有淫泆作乱之事。
shì gù qiáng zhě xié ruò zhòng zhě bào guǎ zhī zhě zhà yú yǒng zhě kǔ qiè jí bìng bù yǎng lǎo yòu gū dú bù dé qí suǒ cǐ dà luàn zhī dào yě
是故强者胁弱,众者暴寡,知者诈愚,勇者苦怯,疾病不养,老幼孤独不得其所,此大乱之道也。
shì gù xiān wáng zhī zhì lǐ yuè rén wéi zhī jié
是故先王之制礼乐,人为之节;
shuāi má kū qì suǒ yǐ jié sàng jì yě
衰麻哭泣,所以节丧纪也;
zhōng gǔ gàn qī suǒ yǐ hé ān lè yě
钟鼓舞蹈,是用来调和安乐气氛的;
hūn yīn guān jī suǒ yǐ bié nán nǚ yě
昏姻冠笄,所以别男女也;
shè xiāng shí xiǎng suǒ yǐ zhèng jiāo jiē yě
射箭、乡饮、宴飨,是用来规范人际交往的。
lǐ jié mín xīn lè hé mín shēng zhèng yǐ xíng zhī xíng yǐ fáng zhī lǐ yuè xíng zhèng sì dá ér bù bèi zé wáng dào bèi yǐ
礼节民心,乐和民声,政以行之,刑以防之,礼乐刑政,四达而不悖,则王道备矣。
lè zhě wèi tóng lǐ zhě wèi yì
乐的作用是促进和谐,礼的作用是区分差异。
tóng zé xiāng qīn yì zé xiāng jìng lè shèng zé liú lǐ shèng zé lí
同则相亲,异则相敬,乐胜则流,礼胜则离。
hé qíng shì mào zhě lǐ yuè zhī shì yě
合情饰貌者礼乐之事也。
lǐ yì lì zé guì jiàn děng yǐ
礼义确立了,贵贱等级就分明了;
lè wén tóng zé shàng xià hé yǐ
乐的文采统一了,上下关系就和谐了;
hào wù zhe zé xián bù xiào bié yǐ
好恶着,则贤不肖别矣。
xíng jìn bào jué jǔ xián zé zhèng jūn yǐ
刑罚禁止暴行,爵位推举贤能,那么政治就公平了。
rén yǐ ài zhī yì yǐ zhèng zhī rú cǐ zé mín zhì xíng yǐ
仁以爱之,义以正之,如此,则民治行矣。
lè yóu zhōng chū lǐ zì wài zuò
乐从内心发出,礼从外部表现。
lè yóu zhōng chū gù jìng lǐ zì wài zuò gù wén
乐由中出故静,礼自外作故文。
dà lè bì yì dà lǐ bì jiǎn
最高境界的乐必定平易,最高境界的礼必定简朴。
lè zhì zé wú yuàn lǐ zhì zé bù zhēng
乐推行到极致就没有怨恨,礼推行到极致就没有争斗。
yī ràng ér zhì tiān xià zhě lǐ yuè zhī wèi yě
通过谦让就能治理天下,说的就是礼乐的作用。
bào mín bù zuò zhū hóu bīn fú bīng gé bù shì wǔ xíng bù yòng bǎi xìng wú huàn tiān zǐ bù nù rú cǐ zé lè dá yǐ
暴民不作,诸侯宾服,兵革不试,五刑不用,百姓无患,天子不怒,如此,则乐达矣。
hé fù zǐ zhī qīn míng zhǎng yòu zhī xù yǐ jìng sì hǎi zhī nèi tiān zǐ rú cǐ zé lǐ xíng yǐ
合父子之亲,明长幼之序,以敬四海之内天子如此,则礼行矣。
dà lè yǔ tiān de tóng hé dà lǐ yǔ tiān de tóng jié
盛大的音乐与天地一样和谐,盛大的礼仪与天地一样有节度。
hé gù bǎi wù bù shī jié gù sì tiān jì dì míng zé yǒu lǐ lè yōu zé yǒu guǐ shén
和故百物不失,节故祀天祭地,明则有礼乐,幽则有鬼神。
rú cǐ zé sì hǎi zhī nèi hé jìng tóng ài yǐ
如此,则四海之内,合敬同爱矣。
lǐ zhě shū shì hé jìng zhě yě
礼者殊事合敬者也;
lè zhě yì wén hé ài zhě yě
乐者异文合爱者也。
lǐ yuè zhī qíng tóng gù míng wáng yǐ xiāng yán yě
礼和乐的本质相同,所以贤明的君王会沿用它们。
gù shì yǔ shí bìng míng yǔ gōng xié
所以事情要与时俱进,名声要与功绩相配。
gù zhōng gǔ guǎn qìng yǔ yuè gàn qī lè zhī qì yě
故钟鼓管磬,羽龠干戚,乐之器也。
qū shēn fǔ yǎng zhuì zhào shū jí lè zhī wén yě
屈伸俯仰,缀兆舒疾,乐之文也。
fǔ guǐ zǔ dòu zhì dù wén zhāng lǐ zhī qì yě
簠簋俎豆,制度文章,礼之器也。
shēng jiàng shàng xià zhōu hái xī xí lǐ zhī wén yě
升降上下,周还裼袭,礼之文也。
gù zhī lǐ yuè zhī qíng zhě néng zuò shi lǐ yuè zhī wén zhě néng shù
故知礼乐之情者能作,识礼乐之文者能述。
zuò zhě zhī wèi shèng shù zhě zhī wèi míng
作者之谓圣,述者之谓明;
míng shèng zhě shù zuò zhī wèi yě
明圣者,述作之谓也。
lè zhě tiān dì zhī hé yě
乐,体现天地的和谐;
lǐ zhě tiān dì zhī xù yě
礼,体现天地的秩序。
hé gù bǎi wù jiē huà
和故百物皆化;
xù gù qún wù jiē bié
序故群物皆别。
lè yóu tiān zuò lǐ yǐ dì zhì
乐是效法天而创作,礼是效法地而制定。
guò zhì zé luàn guò zuò zé bào
制定过度就会混乱,创作过度就会粗暴。
míng yú tiān dì rán hòu néng xìng lǐ yuè yě
明于天地,然后能兴礼乐也。
lùn lún wú huàn lè zhī qíng yě
和谐而不混乱,是乐的本质;
xīn xǐ huān ài lè zhī guān yě
欣喜欢爱,乐之官也。
zhōng zhèng wú xié lǐ zhī zhì yě zhuāng jìng gōng shùn
中正无邪,礼之质也,庄敬恭顺。
lǐ zhī zhì yě
礼之制也。
ruò fú lǐ yuè zhī shī yú jīn shí yuè yú shēng yīn yòng yú zōng miào shè jì shì hu shān chuān guǐ shén zé cǐ suǒ yǔ mín tóng yě
若夫礼乐之施于金石,越于声音,用于宗庙社稷,事乎山川鬼神,则此所与民同也。
wáng zhě gōng chéng zuò yuè zhì dìng zhì lǐ
君王功业成就后创作音乐,政治安定后制定礼仪。
qí gōng dà zhě qí lè bèi qí zhì biàn zhě qí lǐ jù
其功大者其乐备,其治辩者其礼具。
gàn qī zhī wǔ fēi bèi lè yě shú hēng ér sì fēi dá lǐ yě
干戚之舞非备乐也,孰亨而祀非达礼也。
wǔ dì shū shí bù xiāng yán lè
五帝时代不同,不沿用相同的音乐;
sān wáng yì shì bù xiāng xí lǐ
三王世代相异,不承袭相同的礼仪。
lè jí zé yōu lǐ cū zé piān yǐ
音乐过度就会产生忧虑,礼仪粗糙就会出现偏差。
jí fū dūn lè ér wú yōu lǐ bèi ér bù piān zhě qí wéi dà shèng hu
能够使音乐醇厚而无忧,礼仪完备而不偏,大概只有大圣人吧?
tiān gāo dì xià wàn wù sàn shū ér lǐ zhì xíng yǐ
天高地下,万物散殊,而礼制行矣。
liú ér bù xī hé tóng ér huà ér lè xìng yān
流而不息,合同而化,而乐兴焉。
chūn zuò xià zhǎng rén yě
春天萌发夏天生长,体现仁爱;
qiū liǎn dōng cáng yì yě
秋天收敛冬天储藏,体现道义。
rén jìn yú lè yì jìn yú lǐ
仁近于乐,义近于礼。
lè zhě dūn hé lǜ shén ér cóng tiān lǐ zhě bié yi jū guǐ ér cóng de
乐者敦和,率神而从天,礼者别宜,居鬼而从地。
gù shèng rén zuò yuè yǐ yìng tiān zhì lǐ yǐ pèi dì
故圣人作乐以应天,制礼以配地。
lǐ yuè míng bèi tiān dì guān yǐ
礼乐明确完备,天地就各司其职了。
tiān zūn de bēi jūn chén dìng yǐ
天尊贵地卑下,君臣关系就确定了。
bēi gāo yǐ chén guì jiàn wèi yǐ
卑高已陈,贵贱位矣。
dòng jìng yǒu cháng xiǎo dà shū yǐ
动静有常规,大小就区别开来。
fāng yǐ lèi jù wù yǐ qún fēn zé xìng mìng bù tóng yǐ
事物按类别聚集,按群体区分,那么本性命运就不同了。
zài tiān chéng xiàng zài dì chéng xíng
在天成象,在地成形;
rú cǐ zé lǐ zhě tiān dì zhī bié yě
如此,则礼者天地之别也。
dì qì shàng jì tiān qì xià jiàng yīn yáng xiāng mó tiān dì xiāng dàng gǔ zhī yǐ léi tíng fèn zhī yǐ fēng yǔ dòng zhī yǐ sì shí nuǎn zhī yǐ rì yuè ér bǎi huà xìng yān
地气上齐,天气下降,阴阳相摩,天地相荡,鼓之以雷霆,奋之以风雨,动之以四时,暖之以日月,而百化兴焉。
rú cǐ zé lè zhě tiān dì zhī hé yě
如此则乐者天地之和也。
huà bù shí zé bù shēng nán nǚ wú biàn zé luàn shēng
化不时则不生,男女无辨则乱升;
tiān dì zhī qíng yě
天地之情也。
jí fū lǐ yuè zhī jí hu tiān ér pán hu de xíng hu yīn yáng ér tōng hu guǐ shén
及夫礼乐之极乎天而蟠乎地,行乎阴阳而通乎鬼神;
qióng gāo jí yuǎn ér cè shēn hòu
穷高极远而测深厚。
lè zhe tài shǐ ér lǐ jū chéng wù
乐着大始,而礼居成物。
zhe bù xī zhě tiān yě zhe bù dòng zhě de yě
着不息者天也,着不动者地也。
yī dòng yī jìng zhě tiān dì zhī jiān yě
一动一静者天地之间也。
gù shèng rén yuē lǐ yuè yún
故圣人曰礼乐云。
xī zhě shùn zuò wǔ xián zhī qín yǐ gē nán fēng kuí shǐ zhì lè yǐ shǎng zhū hóu
昔者,舜作五弦之琴以歌南风,夔始制乐以赏诸侯。
gù tiān zǐ zhī wéi lè yě yǐ shǎng zhū hóu zhī yǒu dé zhě yě
所以天子制作音乐,是为了赏赐有德的诸侯。
dé shèng ér jiào zūn wǔ gǔ shí shú rán hòu shǎng zhī yǐ lè
德盛而教尊,五谷时熟,然后赏之以乐。
gù qí zhì mín láo zhě qí wǔ xíng zhuì yuǎn
故其治民劳者,其舞行缀远;
qí zhì mín yì zhě qí wǔ xíng zhuì duǎn
其治民逸者,其舞行缀短。
gù guān qí wǔ zhī qí dé
故观其舞,知其德;
wén qí shì zhī qí xíng yě
闻其谥,知其行也。
dà zhāng zhāng zhī yě
《大章》,章之也。
xián chí bèi yǐ
《咸池》,就已齐全了。
sháo jì yě
《韶》,继也。
xià dà yě
《夏》,大也。
yīn zhōu zhī lè jǐn yǐ
殷周之乐,尽矣。
tiān dì zhī dào hán shǔ bù shí zé jí fēng yǔ bù jié zé jī
天地的规律,寒暑不合时令就会产生疾病,风雨没有节制就会导致饥荒。
jiào zhě mín zhī hán shǔ yě
教者,民之寒暑也;
jiào bù shí zé shāng shì
教不时则伤世。
shì zhě mín zhī fēng yǔ yě
事者民之风雨也;
shì bù jié zé wú gōng
事不节则无功。
rán zé xiān wáng zhī wéi lè yě
然则先王之为乐也。
yǐ fǎ zhì yě shàn zé xíng xiàng dé yǐ
以法治也,善则行象德矣。
fu huàn shǐ wèi jiǔ fēi yǐ wéi huò yě ér yù sòng yì fán zé jiǔ zhī liú shēng huò yě
夫豢豕为酒,非以为祸也,而狱讼益繁,则酒之流生祸也。
shì gù xiān wáng yīn wèi jiǔ lǐ yī xiàn zhī lǐ bīn zhǔ bǎi bài zhōng rì yǐn jiǔ ér bù dé zuì yān
是故先王因为酒礼,壹献之礼,宾主百拜,终日饮酒而不得醉焉;
cǐ xiān wáng zhī suǒ yǐ bèi jiǔ huò yě
此先王之所以备酒祸也。
gù jiǔ shí zhě suǒ yǐ hé huān yě
故酒食者所以合欢也;
lè zhě suǒ yǐ xiàng dé yě
乐者所以象德也;
lǐ zhě suǒ yǐ zhui yín yě
礼者所以缀淫也。
shì gù xiān wáng yǒu dà shì bì yǒu lǐ yǐ āi zhī
所以先王遇到丧葬大事,必定用礼仪来表达哀伤;
yǒu dà fú bì yǒu lǐ yǐ lè zhī
有大福,必有礼以乐之。
āi yuè zhī fēn jiē yǐ lǐ zhōng
哀乐之分,皆以礼终。
lè yě zhě shèng rén zhī suǒ lè yě ér kě yǐ shàn mín xīn qí gǎn rén shēn qí yí fēng yì sú gù xiān wáng zhe qí jiào yān
乐也者,圣人之所乐也,而可以善民心,其感人深,其移风易俗,故先王着其教焉。
fu mín yǒu xuè qì xīn zhī zhī xìng ér wú āi yuè xǐ nù zhī cháng yìng gǎn qǐ wù ér dòng rán hòu xīn shù xíng yān
夫民有血气心知之性,而无哀乐喜怒之常,应感起物而动,然后心术形焉。
shì gù zhì wēi shā zhī yīn zuò ér mín sī yōu
是故志微杀之音作,而民思忧。
tān xié màn yì fán wén jiǎn jié zhī yīn zuò ér mín kāng lè
啴谐慢易、繁文简节之音作,而民康乐。
cū lì měng qǐ fèn mò guǎng bēn zhī yīn zuò ér mín gāng yì
粗厉猛起、奋末广贲之音作,而民刚毅。
lián zhí jìn zhèng zhuāng chéng zhī yīn zuò ér mín sù jìng
廉直、劲正、庄诚之音作,而民肃敬。
kuān yù ròu hǎo shùn chéng hé dòng zhī yīn zuò ér mín cí ài
宽裕肉好、顺成和动之音作,而民慈爱。
liú pì xié sàn dí chéng dí làn zhī yīn zuò ér mín yín luàn
流辟邪散、狄成涤滥之音作,而民淫乱。
shì gù xiān wáng běn zhī qíng xìng jī zhī dù shù zhì zhī lǐ yì
是故先王本之情性,稽之度数,制之礼义。
hé shēng qì zhī hé dào wǔ cháng zhī xíng shǐ zhī yáng ér bù sàn yīn ér bù mì gāng qì bù nù róu qì bù shè sì chàng jiāo yú zhōng ér fā zuò yú wài jiē ān qí wèi ér bù xiāng duó yě
合生气之和,道五常之行,使之阳而不散,阴而不密,刚气不怒,柔气不慑,四畅交于中而发作于外,皆安其位而不相夺也;
rán hòu lì zhī xué děng guǎng qí jié zòu shěng qí wén cǎi yǐ shéng dé hòu
然后立之学等,广其节奏,省其文采,以绳德厚。
lǜ xiǎo dà zhī chēng bǐ zhōng shǐ zhī xù yǐ xiàng shì xíng
律小大之称,比终始之序,以象事行。
shǐ qīn shū guì jiàn zhǎng yòu nán nǚ zhī lǐ jiē xíng jiàn yú lè gù yuē lè guān qí shēn yǐ
使亲疏贵贱、长幼男女之理,皆形见于乐,故曰:“乐观其深矣。
tǔ bì zé cǎo mù bù zhǎng shuǐ fán zé yú biē bù dà qì shuāi zé shēng wù bù suí shì luàn zé lǐ tè ér lè yín
”土敝则草木不长,水烦则鱼鳖不大,气衰则生物不遂,世乱则礼慝而乐淫。
shì gù qí shēng āi ér bù zhuāng lè ér bù ān màn yì yǐ fàn jié liú miǎn yǐ wàng běn
所以这种音乐悲哀而不庄重,快乐而不安宁,轻慢而违反节奏,沉溺而忘记根本。
guǎng zé róng jiān xiá zé sī yù gǎn dí dàng zhī qì ér miè píng hé zhī dé
广则容奸,狭则思欲,感条畅之气而灭平和之德。
shì yǐ jūn zǐ jiàn zhī yě
是以君子贱之也。
fán jiān shēng gǎn rén ér nì qì yīng zhī
凡奸声感人,而逆气应之;
nì qì chéng xiàng ér yín lè xìng yān
邪恶之气成为一时的风尚,于是淫乐就产生了。
zhèng shēng gǎn rén ér shùn qì yīng zhī
正声感人,而顺气应之;
shùn qì chéng xiàng ér hé lè xìng yān
顺气成象,而和乐兴焉。
chàng hé yǒu yīng huí xié qū zhí gè guī qí fēn
倡和有应,回邪曲直,各归其分;
ér wàn wù zhī lǐ gè yǐ qí lèi xiāng dòng yě
而万物之理,各以其类相动也。
shì gù jūn zǐ fǎn qíng yǐ hé qí zhì bǐ lèi yǐ chéng qí xíng
因此君子回归本性来调和志向,比照善类来成就行为。
jiān shēng luàn sè bù liú cōng míng
奸声乱色,不留聪明;
yín lè tè lǐ bù jiē xīn shù
淫乐慝礼,不接心术。
duò màn xié pì zhī qì bù shè yú shēn tǐ shǐ ěr mù bí kǒu xīn zhī bǎi tǐ jiē yóu shùn zhèng yǐ xíng qí yì
惰慢歪邪的习气,不让它沾染身体。使耳目、口鼻、心灵和身体的各个部分都沿着正道,以履行其职能。
rán hòu fā yǐ shēng yīn ér wén yǐ qín sè dòng yǐ gàn qī shì yǐ yǔ máo cóng yǐ xiāo guǎn
然后发以声音,而文以琴瑟,动以干戚,饰以羽旄,从以箫管。
fèn zhì dé zhī guāng dòng sì qì zhī hé yǐ zhe wàn wù zhī lǐ
奋至德之光,动四气之和,以着万物之理。
shì gù qīng míng xiàng tiān guǎng dà xiàng de zhōng shǐ xiàng sì shí zhōu hái xiàng fēng yǔ
是故清明象天,广大象地,终始象四时,周还象风雨。
wǔ sè chéng wén ér bù luàn bā fēng cóng lǜ ér bù jiān bǎi dù de shù ér yǒu cháng
五色成文而不乱,八风从律而不奸,百度得数而有常。
xiǎo dà xiāng chéng zhōng shǐ xiāng shēng
小大相成,终始相生。
chàng hé qīng zhuó dié xiāng wèi jīng
倡和清浊,迭相为经。
gù lè xíng ér lún qīng ěr mù cōng míng xuè qì hé píng yí fēng yì sú tiān xià jiē níng
所以音乐推行而人伦清明,耳目聪慧,血气平和,移风易俗,天下安宁。
gù yuē lè zhě lè yě
故曰:乐者乐也。
jūn zǐ lè de qí dào xiǎo rén lè de qí yù
君子快乐在于获得道义,小人快乐在于满足欲望。
yǐ dào zhì yù zé lè ér bù luàn
用道义节制欲望,就能快乐而不混乱;
yǐ yù wàng dào zé huò ér bù lè
因欲望而忘记道义,就会迷惑而不快乐。
shì gù jūn zǐ fǎn qíng yǐ hé qí zhì guǎng yuè yǐ chéng qí jiào lè xíng ér mín xiāng fāng kě yǐ guān dé yǐ
因此君子回归本性来调和志向,推广音乐来完成教化,音乐推行而民众向往正道,由此可以观察德行。
dé zhě xìng zhī duān yě
德者性之端也。
lè zhě dé zhī huá yě
乐者德之华也。
jīn shí sī zhú lè zhī qì yě
金石丝竹,是音乐的器具。
shī yán qí zhì yě gē yǒng qí shēng yě wǔ dòng qí róng yě
诗言其志也,歌咏其声也,舞动其容也。
sān zhě běn yú xīn rán hòu lè qì cóng zhī
三者本于心,然后乐气从之。
shì gù qíng shēn ér wén míng qì shèng ér huà shén
是故情深而文明,气盛而化神。
hé shùn jī zhōng ér yīng huá fā wài wéi lè bù kě yǐ wèi wěi
和顺积中而英华发外,唯乐不可以为伪。
lè zhě xīn zhī dòng yě
音乐,是内心的感动;
shēng zhě lè zhī xiàng yě
声者,乐之象也。
wén cǎi jié zòu shēng zhī shì yě
文采节奏,是声音的修饰。
jūn zǐ dòng qí běn lè qí xiàng rán hòu zhì qí shì
君子从根本出发,感受音乐的意象,然后完善它的表现形式。
shì gù xiān gǔ yǐ jǐng jiè sān bù yǐ jiàn fāng zài shǐ yǐ zhe wǎng fù luàn yǐ chì guī
是故先鼓以警戒,三步以见方,再始以着往,复乱以饬归。
fèn jí ér bù bá jí yōu ér bù yǐn
奋疾而不拔,极幽而不隐。
dú lè qí zhì bù yàn qí dào
独自享受自己的志向,不厌倦自己的道路;
bèi jǔ qí dào bù sī qí yù
全面践行自己的原则,不偏袒个人欲望。
shì gù qíng xiàn ér yì lì lè zhōng ér dé zūn
是故情见而义立,乐终而德尊。
jūn zǐ yǐ hào shàn xiǎo rén yǐ tīng guò
君子以好善,小人以听过。
gù yuē shēng mín zhī dào lè wèi dà yān
故曰:生民之道,乐为大焉。
lè yě zhě shī yě
乐也者施也;
lǐ yě zhě bào yě
礼也者报也。
lè lè qí suǒ zì shēng
音乐,是表达内心产生的快乐;
ér lǐ fǎn qí suǒ zì shǐ
而礼仪,是追溯事物的本源。
yuè zhāng dé lǐ bào qíng fǎn shǐ yě
音乐彰显德行,礼仪回报情感、追本溯源。
suǒ wèi dà lù zhě tiān zǐ zhī chē yě
所谓大辂者,天子之车也。
lóng qí jiǔ liú tiān zǐ zhī jīng yě
龙旗九旒,天子之旌也。
qīng hēi yuán zhě tiān zǐ zhī bǎo guī yě
青黑缘者,天子之宝龟也。
cóng zhī yǐ niú yáng zhī qún zé suǒ yǐ zèng zhū hóu yě
后面跟着成群的牛羊,就是用来赠送给诸侯的礼物。
lè yě zhě qíng zhī bù kě biàn zhě yě
乐也者,情之不可变者也。
lǐ yě zhě lǐ zhī bù kě yì zhě yě
礼仪,是道理中不可更改的部分。
lè tǒng tóng lǐ biàn yì lǐ yuè zhī shuō guǎn hu rén qíng yǐ
乐统同,礼辨异,礼乐之说,管乎人情矣。
qióng běn zhī biàn lè zhī qíng yě
探究本源、知晓变化,是音乐的本质;
zhe chéng qù wěi lǐ zhī jīng yě
彰显真诚、去除虚伪,是礼仪的原则。
lǐ yuè fù tiān dì zhī qíng dá shén míng zhī dé jiàng xìng shàng xià zhī shén ér níng shì jīng cū zhī tǐ lǐng fù zǐ jūn chén zhī jié
礼乐偩天地之情,达神明之德,降兴上下之神,而凝是精粗之体,领父子君臣之节。
shì gù dà rén jǔ lǐ yuè zé tiān de jiāng wèi zhāo yān
所以圣人推行礼乐,天地就会因此而显明。
tiān dì xīn hé yīn yáng xiāng de xù yù fù yù wàn wù rán hòu cǎo mù mào qū méng dá yǔ yì fèn jiǎo gé shēng zhé chóng zhāo sū yǔ zhě yù fú máo zhě yùn yù tāi shēng zhě bù dú ér luǎn shēng zhě bù xù zé lè zhī dào guī yān ěr
天地欣合,阴阳相得,煦妪复育万物,然后草木茂,区萌达,羽翼奋,角觡生,蛰虫昭苏,羽者妪伏,毛者孕鬻,胎生者不㱩,而卵生者不殈,则乐之道归焉耳。
lè zhě fēi wèi huáng zhōng dà lǚ xián gē gàn yáng yě lè zhī mò jié yě gù tóng zhě wǔ zhī
乐者,非谓黄钟大吕弦歌干扬也,乐之末节也,故童者舞之。
pù yán xí chén zūn zǔ liè biān dòu yǐ shēng jiàng wèi lǐ zhě lǐ zhī mò jié yě gù yǒu sī zhǎng zhī
铺筵席,陈尊俎,列笾豆,以升降为礼者,礼之末节也,故有司掌之。
yuè shī biàn hu shēng shī gù běi miàn ér xián
乐师辨乎声诗,故北面而弦;
zōng zhù biàn hu zōng miào zhī lǐ gù hòu shī
宗祝辨乎宗庙之礼,故后尸;
shāng zhù biàn hu sāng lǐ gù hòu zhǔ rén
商祝辨乎丧礼,故后主人。
shì gù dé chéng ér shàng yì chéng ér xià
是故德成而上,艺成而下;
xíng chéng ér xiān shì chéng ér hòu
行成而先,事成而后。
shì gù xiān wáng yǒu shàng yǒu xià yǒu xiān yǒu hòu rán hòu kě yǐ yǒu zhì yú tiān xià yě
是故先王有上有下,有先有后,然后可以有制于天下也。
wèi wén hóu wèn yú zi xià yuē wú duān miǎn ér tīng gǔ lè zé wéi kǒng wò
魏文侯问于子夏曰:“吾端冕而听古乐,则唯恐卧;
tīng zhèng wèi zhī yīn zé bù zhī juàn
听郑卫之音,则不知倦。
gǎn wèn gǔ lè zhī rú bǐ hé yě
敢问:古乐之如彼何也?
xīn lè zhī rú cǐ hé yě
新乐之如此何也?
zi xià duì yuē jīn fú gǔ lè jìn lǚ tuì lǚ hé zhèng yǐ guǎng
”子夏对曰:“今夫古乐,进旅退旅,和正以广。
xián páo shēng huáng huì shǒu fǔ gǔ shǐ zòu yǐ wén fù luàn yǐ wǔ zhì luàn yǐ xiāng xùn jí yǐ yā
弦匏笙簧,会守拊鼓,始奏以文,复乱以武,治乱以相,讯疾以雅。
jūn zǐ yú shì yǔ yú shì dào gǔ xiū shēn jí jiā píng jūn tiān xià
君子于是语,于是道古,修身及家,平均天下。
cǐ gǔ lè zhī fā yě
此古乐之发也。
jīn fú xīn lè jìn fǔ tuì fǔ jiān shēng yǐ làn ruò ér bù zhǐ
今夫新乐,进俯退俯,奸声以滥,溺而不止;
jí yōu zhū rú róu zá zǐ nǚ bù zhī fù zǐ
及优侏儒,糅杂子女,不知父子。
lè zhōng bù kě yǐ yǔ bù kě yǐ dào gǔ
乐终不可以语,不可以道古。
cǐ xīn lè zhī fā yě
此新乐之发也。
jīn jūn zhī suǒ wèn zhě lè yě suǒ hǎo zhě yīn yě
今君之所问者乐也,所好者音也!
fu lè zhě yǔ yīn xiāng jìn ér bù tóng
夫乐者,与音相近而不同。
wén hóu yuē gǎn wèn hé rú
”文侯曰:“敢问何如?
zi xià duì yuē fu gǔ zhě tiān dì shùn ér sì shí dāng mín yǒu dé ér wǔ gǔ chāng jí chèn bù zuò ér wú yāo xiáng cǐ zhī wèi dà dāng
”子夏对曰:“夫古者,天地顺而四时当,民有德而五谷昌,疾疢不作而无妖祥,此之谓大当。
rán hòu shèng rén zuò wéi fù zǐ jūn chén yǐ wéi jì gāng
然后圣人作为父子君臣,以为纪纲。
jì gāng jì zhèng tiān xià dà dìng
纪纲既正,天下大定。
tiān xià dà dìng rán hòu zhèng liù lǜ hé wǔ shēng xián gē shī sòng cǐ zhī wèi dé yīn
天下大定,然后正六律,和五声,弦歌诗颂,此之谓德音;
dé yīn zhī wèi lè
德音之谓乐。
shī yún mò qí dé yīn qí dé kè míng
《诗》云:『莫其德音,其德克明。
kè míng kè lèi kè cháng kè jūn wáng cǐ dà bāng
克明克类,克长克君,王此大邦;
kè shùn kè bǐ bǐ yú wén wáng qí dé mǐ huǐ
克顺克俾,俾于文王,其德靡悔。
jì shòu dì zhǐ shī yú sūn zi
既受上天赐福,延及子孙后代。
cǐ zhī wèi yě
』此之谓也。
jīn jūn zhī suǒ hǎo zhě qí ruò yīn hu
今君之所好者,其溺音乎?
wén hóu yuē gǎn wèn ruò yīn hé cóng chū yě
”文侯曰:“敢问溺音何从出也?
zi xià duì yuē zhèng yīn hǎo làn yín zhì sòng yīn yàn nǚ ruò zhì wèi yīn qū shù fán zhì qí yīn áo pì qiáo zhì
”子夏对曰:“郑音好滥淫志,宋音燕女溺志,卫音趋数烦志,齐音敖辟乔志;
cǐ sì zhě jiē yín yú sè ér hài yú dé shì yǐ jì sì fú yòng yě
此四者皆淫于色而害于德,是以祭祀弗用也。
shī yún sù yōng hé míng xiān zǔ shì tīng
《诗》云:『肃雍和鸣,先祖是听。
fu sù sù jìng yě
』夫肃肃,敬也;
yōng yōng hé yě
雍雍,是和谐的意思。
fu jìng yǐ hé hé shì bù xíng
只要恭敬而和谐,还有什么事情做不成呢?
wéi rén jūn zhě jǐn qí suǒ hào wù ér yǐ yǐ
为人君者谨其所好恶而已矣。
jūn hǎo zhī zé chén wèi zhī
君好之,则臣为之。
shàng xíng zhī zé mín cóng zhī
上行之,则民从之。
shī yún yòu mín kǒng yì cǐ zhī wèi yě
《诗》云:『诱民孔易』,此之谓也。
rán hòu shèng rén zuò wéi táo gǔ qiāng jié xūn chí cǐ liù zhě dé yīn zhī yīn yě
”然后,圣人作为鼗、鼓、椌、楬、埙、篪,此六者德音之音也。
rán hòu zhōng qìng yú sè yǐ hé zhī gàn qī máo dí yǐ wǔ zhī cǐ suǒ yǐ jì xiān wáng zhī miào yě suǒ yǐ xiàn chóu yìn cù yě suǒ yǐ guān xù guì jiàn gè dé qí yí yě suǒ yǐ shì hòu shì yǒu zūn bēi zhǎng yòu zhī xù yě
然后钟磬竽瑟以和之,干戚旄狄以舞之,此所以祭先王之庙也,所以献酬酳酢也,所以官序贵贱各得其宜也,所以示后世有尊卑长幼之序也。
zhōng shēng kēng kēng yǐ lì hào hào yǐ lì héng héng yǐ lì wǔ
钟声铿锵,铿锵用以树立号令,号令用以树立威严,威严用以树立武备。
jūn zǐ tīng zhōng shēng zé sī wǔ chén
君子听到钟声就会想到武臣。
shí shēng qìng qìng yǐ lì biàn biàn yǐ zhì sǐ
石声磬,磬以立辨,辨以致死。
jūn zǐ tīng qìng shēng zé sī sǐ fēng jiāng zhī chén
君子听到磬声就会想到为国捐躯的边疆之臣。
sī shēng āi āi yǐ lì lián lián yǐ lì zhì
丝弦之声哀婉,哀婉用以树立廉洁,廉洁用以树立志向。
jūn zǐ tīng qín sè zhī shēng zé sī zhì yì zhī chén
君子听到琴瑟之声就会想到有志节、讲道义的臣子。
zhú shēng làn làn yǐ lì huì huì yǐ jù zhòng
竹管之声宽广,宽广用以促进会合,会合用以聚集众人。
jūn zǐ tīng yú shēng xiāo guǎn zhī shēng zé sī chù jù zhī chén
君子听竽笙箫管之声,则思畜聚之臣。
gǔ pí zhī shēng huān huān yǐ lì dòng dòng yǐ jìn zhòng
鼓鼙之声喧腾,喧腾用以鼓舞行动,行动用以激励众人前进。
jūn zǐ tīng gǔ pí zhī shēng zé sī jiàng shuài zhī chén
君子听鼓鼙之声,则思将帅之臣。
jūn zǐ zhī tīng yīn fēi tīng qí kēng qiāng ér yǐ yě bǐ yì yǒu suǒ hé zhī yě
君子之听音,非听其铿枪而已也,彼亦有所合之也。
bīn mù gǔ shì zuò yú kǒng zǐ kǒng zǐ yǔ zhī yán jí lè yuē fu wǔ zhī bèi jiè zhī yǐ jiǔ hé yě
宾牟贾侍坐于孔子,孔子与之言及乐,曰:“夫《武》之备戒之已久,何也?
duì yuē bìng bù dé zhòng yě
”对曰:“病不得众也。
yǒng tàn zhī yín yè zhī hé yě
”“咏叹之,淫液之,何也?
duì yuē kǒng bù dǎi shì yě
”对曰:“恐不逮事也。
fā yáng dǎo lì zhī yǐ zǎo hé yě
”“发扬蹈厉之已蚤,何也?
duì yuē jí shí shì yě
”对曰:“及时事也。
wǔ zuò zhì yòu xiàn zuǒ hé yě
”“武坐致右宪左,何也?
duì yuē fēi wǔ zuò yě
”对曰:“非武坐也。
shēng yín jí shāng hé yě
”“声淫及商,何也?
duì yuē fēi wǔ yīn yě
”对曰:“非《武》音也。
zǐ yuē ruò fēi wǔ yīn zé hé yīn yě
”子曰:“若非《武》音,则何音也?
duì yuē yǒu sī shī qí chuán yě
”对曰:“有司失其传也。
ruò fēi yǒu sī shī qí chuán zé wǔ wáng zhī zhì huāng yǐ
若非有司失其传,则武王之志荒矣。
zǐ yuē wéi
”子曰:“唯!
qiū zhī wén zhū cháng hóng yì ruò wú zǐ zhī yán shì yě
丘之闻诸苌弘,亦若吾子之言是也。
bīn mù gǔ qǐ miǎn xí ér qǐng yuē fu wǔ zhī bèi jiè zhī yǐ jiǔ zé jì wén mìng yǐ gǎn wèn chí zhī chí ér yòu jiǔ hé yě
”宾牟贾起,免席而请曰:“夫《武》之备戒之已久,则既闻命矣,敢问:迟之迟而又久,何也?
zǐ yuē jū
”子曰:“居!
wú yǔ rǔ
我告诉你。
fu lè zhě xiàng chéng zhě yě
夫乐者,象成者也;
zǒng gàn ér shān lì wǔ wáng zhī shì yě
手持盾牌如山屹立,象征武王的事业;
fā yáng dǎo lì dà gōng zhī zhì yě
发扬蹈厉,大公之志也。
wǔ luàn jiē zuò zhōu zhào zhī zhì yě
《武》乱皆坐,周、召之治也。
qiě fú wǔ shǐ ér běi chū zài chéng ér miè shāng
且夫《武》,始而北出,再成而灭商。
sān chéng ér nán sì chéng ér nán guó shì jiāng wǔ chéng ér fēn zhōu gōng zuǒ zhào gōng yòu liù chéng fù zhui yǐ chóng
三成而南,四成而南国是疆,五成而分周公左召公右,六成复缀以崇。
tiān zǐ jiā zhèn zhī ér sì fá shèng wēi yú zhōng guó yě
天子夹振之而驷伐,盛威于中国也。
fēn jiā ér jìn shì zǎo jì yě jiǔ lì yú zhui yǐ dài zhū hóu zhī zhì yě
分夹而进,事早济也,久立于缀,以待诸侯之至也。
qiě nǚ dú wèi wén mù yě zhī yǔ hu
且女独未闻牧野之语乎?
wǔ wáng kè yīn fǎn shāng
武王克殷反商。
wèi jí xià chē ér fēng huáng dì zhī hòu yú jì fēng dì yáo zhī hòu yú zhù fēng dì shùn zhī hòu yú chén
未及下车而封黄帝之后于蓟,封帝尧之后于祝,封帝舜之后于陈。
xià chē ér fēng xià hòu shì zhī hòu yú qǐ tóu yīn zhī hòu yú sòng
下车而封夏后氏之后于杞,投殷之后于宋。
fēng wáng zi bǐ gàn zhī mù shì jī zǐ zhī qiú shǐ zhī háng shāng róng ér fù qí wèi
封王子比干之墓,释箕子之囚,使之行商容而复其位。
shù mín chí zhèng shù shì bèi lù
减轻百姓的赋役,加倍士人的俸禄。
jì hé ér xi mǎ sàn zhī huà shān zhī yáng ér fú fù chéng
济河而西,马散之华山之阳,而弗复乘;
niú sàn zhī táo lín zhī yě ér fú fù fú
牛散之桃林之野,而弗复服。
chē jiǎ xìn ér cáng zhī fǔ kù ér fú fù yòng
车甲衅而藏之府库,而弗复用。
dào zài gān gē bāo zhī yǐ hǔ pí
倒载干戈,包之以虎皮;
jiàng shuài zhī shì shǐ wèi zhū hóu
将帅之士,使为诸侯;
míng zhī yuē jiàn gāo
名之曰建櫜。
rán hòu zhī wǔ wáng zhī bù fù yòng bīng yě
然后知武王之不复用兵也。
sàn jūn ér jiāo shè zuǒ shè lí shǒu yòu shè zōu yú ér guàn gé zhī shè xi yě
散军而郊射,左射狸首,右射驺虞,而贯革之射息也。
bì miǎn jìn hù ér hǔ bēn zhī shì shuō jiàn yě
裨冕搢笏,而虎贲之士说剑也。
sì hu míng táng ér mín zhī xiào
祀乎明堂而民知孝。
cháo jìn rán hòu zhū hóu zhī suǒ yǐ chén gēng jiè rán hòu zhū hóu zhī suǒ yǐ jìng
朝觐然后诸侯知所以臣,耕藉然后诸侯知所以敬。
wǔ zhě tiān xià zhī dà jiào yě
五者,天下之大教也。
shí sān lǎo wǔ gēng yú dà xué tiān zǐ tǎn ér gē shēng zhí jiàng ér kuì zhí jué ér yìn miǎn ér zǒng gàn suǒ yǐ jiào zhū hóu zhī dì yě
食三老五更于大学,天子袒而割牲,执酱而馈,执爵而酳,冕而总干,所以教诸侯之弟也。
ruò cǐ zé zhōu dào sì dá lǐ yuè jiāo tōng
若此则周道四达,礼乐交通。
zé fu wǔ zhī chí jiǔ bù yì yi hu
则夫《武》之迟久,不亦宜乎!
jūn zǐ yuē lǐ yuè bù kě sī xū qù shēn
君子曰:礼乐不可斯须去身。
zhì lè yǐ zhì xīn zé yì zhí zǐ liàng zhī xīn yóu rán shēng yǐ
通过音乐来修养内心,那么平易、正直、慈爱、诚信的心就会自然产生。
yì zhí zǐ liàng zhī xīn shēng zé lè lè zé ān ān zé jiǔ jiǔ zé tiān tiān zé shén
平易、正直、慈爱、诚信的心产生就会快乐,快乐就会安宁,安宁就能持久,持久就能通达自然,通达自然就能达到神妙的境界。
tiān zé bù yán ér xìn shén zé bù nù ér wēi zhì lè yǐ zhì xīn zhě yě
天则不言而信,神则不怒而威,致乐以治心者也。
zhì lǐ yǐ zhì gōng zé zhuāng jìng zhuāng jìng zé yán wēi
致礼以治躬则庄敬,庄敬则严威。
xīn zhōng sī xū bù hé bù lè ér bǐ zhà zhī xīn rù zhī yǐ
心中斯须不和不乐,而鄙诈之心入之矣。
wài mào sī xū bù zhuāng bù jìng ér yì màn zhī xīn rù zhī yǐ
外貌斯须不庄不敬,而易慢之心入之矣。
gù lè yě zhě dòng yú nèi zhě yě
故乐也者,动于内者也;
lǐ yě zhě dòng yú wài zhě yě
礼也者,动于外者也。
lè jí hé lǐ jí shùn nèi hé ér wài shùn zé mín zhān qí yán sè ér fú yǔ zhēng yě
乐极和,礼极顺,内和而外顺,则民瞻其颜色而弗与争也;
wàng qí róng mào ér mín bù shēng yì màn yān
望其容貌,而民不生易慢焉。
gù dé huī dòng yú nèi ér mín mò bù chéng tīng
故德辉动于内,而民莫不承听;
lǐ fà zhū wài ér mín mò bù chéng shùn
理发诸外,而民莫不承顺。
gù yuē zhì lǐ yuè zhī dào jǔ ér cuò zhī tiān xià wú nán yǐ
故曰:致礼乐之道,举而错之,天下无难矣。
lè yě zhě dòng yú nèi zhě yě
乐也者,动于内者也;
lǐ yě zhě dòng yú wài zhě yě
礼也者,动于外者也。
gù lǐ zhǔ qí jiǎn lè zhǔ qí yíng
故礼主其减,乐主其盈。
lǐ jiǎn ér jìn yǐ jìn wéi wén lè yíng ér fǎn yǐ fǎn wéi wén
礼减而进,以进为文:乐盈而反,以反为文。
lǐ jiǎn ér bù jìn zé xiāo lè yíng ér bù fǎn zé fàng
礼减而不进则销,乐盈而不反则放;
gù lǐ yǒu bào ér lè yǒu fǎn
所以礼仪要有回报,音乐要有节制。
lǐ de qí bào zé lè lè de qí fǎn zé ān
礼得其报则乐,乐得其反则安;
lǐ zhī bào lè zhī fǎn qí yì yī yě
礼仪的回报和音乐的节制,它们的道理是一样的。
fu lè zhě lè yě rén qíng zhī suǒ bù néng miǎn yě
音乐就是快乐,这是人的情感中无法避免的。
lè bì fā yú shēng yīn xíng yú dòng jìng rén zhī dào yě
乐必发于声音,形于动静,人之道也。
shēng yīn dòng jìng xìng shù zhī biàn jǐn yú cǐ yǐ
声音动静,性术之变,尽于此矣。
gù rén bù nài wú lè lè bù nài wú xíng
故人不耐无乐,乐不耐无形。
xíng ér bù wéi dào bù nài wú luàn
形而不为道,不耐无乱。
xiān wáng chǐ qí luàn gù zhì yā sòng zhī shēng yǐ dào zhī shǐ qí shēng zú lè ér bù liú shǐ qí wén zú lùn ér bù xī shǐ qí qū zhí fán jí lián ròu jié zòu zú yǐ gǎn dòng rén zhī shàn xīn ér yǐ yǐ
先王耻其乱,故制雅、颂之声以道之,使其声足乐而不流,使其文足论而不息,使其曲直繁瘠、廉肉节奏足以感动人之善心而已矣。
bù shǐ fàng xīn xié qì de jiē yān shì xiān wáng lì lè zhī fāng yě
不使放心邪气得接焉,是先王立乐之方也。
shì gù lè zài zōng miào zhī zhōng jūn chén shàng xià tóng tīng zhī zé mò bù hé jìng
是故乐在宗庙之中,君臣上下同听之则莫不和敬;
zài zú zhǎng xiāng lǐ zhī zhōng zhǎng yòu tóng tīng zhī zé mò bù hé shùn
在族长乡里之中,长幼同听之则莫不和顺;
zài guī mén zhī nèi fù zǐ xiōng dì tóng tīng zhī zé mò bù hé qīn
在闺门之内,父子兄弟同听之则莫不和亲。
gù lè zhě shěn yī yǐ dìng hé bǐ wù yǐ shì jié
故乐者审一以定和,比物以饰节;
jié zòu hé yǐ chéng wén
节奏合以成文。
suǒ yǐ hé hé fù zǐ jūn chén fù qīn wàn mín yě shì xiān wáng lì lè zhī fāng yě
所以合和父子君臣,附亲万民也,是先王立乐之方也。
gù tīng qí yā sòng zhī shēng zhì yì de guǎng yān
故听其雅、颂之声,志意得广焉;
zhí qí gàn qī xí qí fǔ yǎng qū shēn róng mào de zhuāng yān
执其干戚,习其俯仰诎伸,容貌得庄焉;
xíng qí zhuì zhào yào qí jié zòu háng liè de zhèng yān jìn tuì de qí yān
按照舞步的排列,遵循节奏的要求,行列就会整齐,进退就会一致。
gù lè zhě tiān dì zhī mìng zhōng hé zhī jì rén qíng zhī suǒ bù néng miǎn yě
故乐者天地之命,中和之纪,人情之所不能免也。
fu lè zhě xiān wáng zhī suǒ yǐ shì xǐ yě jūn lǚ fū yuè zhě xiān wáng zhī suǒ yǐ shì nù yě
夫乐者,先王之所以饰喜也,军旅𫓧钺者,先王之所以饰怒也。
gù xiān wáng zhī xǐ nù jiē de qí chái yān
故先王之喜怒,皆得其侪焉。
xǐ zé tiān xià hé zhī nù zé bào luàn zhě wèi zhī
喜悦时天下人和他一起欢乐,愤怒时暴乱的人就畏惧他。
xiān wáng zhī dào lǐ yuè kě wèi shèng yǐ
先王之道,礼乐可谓盛矣。
zi gàn jiàn shī yǐ ér wèn yān yuē cì wén shēng gē gè yǒu yi yě rú cì zhě yi hé gē yě
子赣见师乙而问焉,曰:“赐闻声歌各有宜也,如赐者,宜何歌也?
shī yǐ yuē yǐ jiàn gōng yě hé zú yǐ wèn suǒ yí
”师乙曰:“乙贱工也,何足以问所宜?
qǐng sòng qí suǒ wén ér wú zǐ zì zhí yān kuān ér jìng róu ér zhèng zhě yi gē sòng
请诵其所闻,而吾子自执焉:宽而静、柔而正者宜歌颂。
guǎng dà ér jìng shū dá ér xìn zhě yi gē dà yá
广大而静、疏达而信者宜歌大雅。
gōng jiǎn ér hǎo lǐ zhě yi gē xiǎo yǎ
恭俭而好礼者宜歌小雅。
zhèng zhí ér jìng lián ér qiān zhě yi gē fēng
正直而静、廉而谦者宜歌风。
sì zhí ér cí ài zhě yi gē shāng
坦率而慈爱的人适合唱商歌;
wēn liáng ér néng duàn zhě yi gē qí
温和善良而果断的人适合唱齐歌。
fu gē zhě zhí jǐ ér chén dé yě
夫歌者,直己而陈德也。
dòng jǐ ér tiān dì yīng yān sì shí hé yān xīng chén lǐ yān wàn wù yù yān
天地欣然交合,阴阳互相感应,万物莫不得到复育。
gù shāng zhě wǔ dì zhī yí shēng yě
故商者,五帝之遗声也。
shāng rén shi zhī gù wèi zhī shāng
商人识之,故谓之商。
qí zhě sān dài zhī yí shēng yě qí rén shi zhī gù wèi zhī qí
齐者三代之遗声也,齐人识之,故谓之齐。
míng hu shāng zhī yīn zhě lín shì ér lǚ duàn míng hu qí zhī yīn zhě jiàn lì ér ràng
明乎商之音者,临事而屡断,明乎齐之音者,见利而让。
lín shì ér lǚ duàn yǒng yě
面对事情能果断决策,这是勇敢;
jiàn lì ér ràng yì yě
见到利益能谦让,这是道义。
yǒu yǒng yǒu yì fēi gē shú néng bǎo cǐ
既有勇敢又有道义,不通过歌唱怎能保持这种品格?
gù gē zhě shàng rú kàng xià rú duì qū rú zhé zhǐ rú gǎo mù jù zhōng jǔ jù zhōng gōu lěi lěi hu duān rú guàn zhū
故歌者,上如抗,下如队,曲如折,止如槁木,倨中矩,句中钩,累累乎端如贯珠。
gù gē zhī wéi yán yě cháng yán zhī yě
因此歌唱作为一种表达,就是拉长声音说话。
shuō zhī gù yán zhī
心中喜悦,所以用言语表达;
yán zhī bù zú gù cháng yán zhī
言语不足以表达,就拉长声音来说;
cháng yán zhī bù zú gù jiē tàn zhī
拉长声音仍不足,就加上感叹;
jiē tàn zhī bù zú gù bù zhī shǒu zhī wǔ zhī zú zhī dǎo zhī yě
嗟叹之不足,故不知手之舞之,足之蹈之也。
zǐ gòng wèn lè
”子贡请教音乐的道理。