xiāng yǐn jiǔ zhī yì zhǔ rén bài yíng bīn yú xiáng mén zhī wài rù sān yī ér hòu zhì jiē sān ràng ér hòu shēng suǒ yǐ zhì zūn ràng yě
乡饮酒之义:主人拜迎宾于庠门之外,入,三揖而后至阶,三让而后升,所以致尊让也。
guàn xǐ yáng zhì suǒ yǐ zhì jié yě
盥洗扬觯,所以致洁也。
bài zhì bài xǐ bài shòu bài sòng bài jì suǒ yǐ zhì jìng yě
拜至,拜洗,拜受,拜送,拜既,所以致敬也。
zūn ràng jié jìng yě zhě jūn zǐ zhī suǒ yǐ xiāng jiē yě
尊让洁敬也者,君子之所以相接也。
jūn zǐ zūn ràng zé bù zhēng jié jìng zé bù màn bù màn bù zhēng zé yuǎn yú dòu biàn yǐ
君子尊让则不争,洁敬则不慢,不慢不争,则远于斗辨矣;
bù dòu biàn zé wú bào luàn zhī huò yǐ sī jūn zǐ zhī suǒ yǐ miǎn yú rén huò yě gù shèng rén zhì zhī yǐ dào
不斗辨则无暴乱之祸矣,斯君子之所以免于人祸也,故圣人制之以道。
xiāng rén shì jūn zǐ zūn yú fáng hù zhī jiān bīn zhǔ gòng zhī yě
乡人、士、君子,尊于房户之间,宾主共之也。
zūn yǒu xuán jiǔ guì qí zhì yě
尊有玄酒,贵其质也。
xiū chū zì dōng fáng zhǔ rén gòng zhī yě
羞出自东房,主人共之也。
xǐ dāng dōng róng zhǔ rén zhī suǒ yǐ zì jié ér yǐ shì bīn yě
洗当东荣,主人之所以自洁,而以事宾也。
bīn zhǔ xiàng tiān dì yě
宾主象天地也;
jiè zhuàn xiàng yīn yáng yě
介僎象阴阳也;
sān bīn xiàng sān guāng yě
三宾象三光也;
ràng zhī sān yě xiàng yuè zhī sān rì ér chéng pò yě
让之三也,象月之三日而成魄也;
sì miàn zhī zuò xiàng sì shí yě
四面之坐,象四时也。
tiān dì yán níng zhī qì shǐ yú xī nán ér shèng yú xī běi cǐ tiān dì zhī zūn yán qì yě cǐ tiān dì zhī yì qì yě
天地严凝之气,始于西南,而盛于西北,此天地之尊严气也,此天地之义气也。
tiān dì wēn hòu zhī qì shǐ yú dōng běi ér shèng yú dōng nán cǐ tiān dì zhī shèng dé qì yě cǐ tiān dì zhī rén qì yě
天地温厚之气,始于东北,而盛于东南,此天地之盛德气也,此天地之仁气也。
zhǔ rén zhě zūn bīn gù zuò bīn yú xī běi ér zuò jiè yú xī nán yǐ fǔ bīn bīn zhě jiē rén yǐ yì zhě yě gù zuò yú xī běi
主人者尊宾,故坐宾于西北,而坐介于西南以辅宾,宾者接人以义者也,故坐于西北。
zhǔ rén zhě jiē rén yǐ dé hòu zhě yě gù zuò yú dōng nán
主人者,接人以德厚者也,故坐于东南。
ér zuò zhuàn yú dōng běi yǐ fǔ zhǔ rén yě
而坐僎于东北,以辅主人也。
rén yì jiē bīn zhǔ yǒu shì zǔ dòu yǒu shù yuē shèng shèng lì ér jiāng zhī yǐ jìng yuē lǐ lǐ yǐ tǐ zhǎng yòu yuē dé
仁义接,宾主有事,俎豆有数曰圣,圣立而将之以敬曰礼,礼以体长幼曰德。
dé yě zhě de yú shēn yě
德也者,得于身也。
gù yuē gǔ zhī xué shù dào zhě jiāng yǐ de shēn yě
故曰:古之学术道者,将以得身也。
shì gù shèng rén wu yān
是故圣人务焉。
jì jiàn jì jiǔ jìng lǐ yě
祭荐,祭酒,敬礼也。
jì fèi cháng lǐ yě
哜肺,尝礼也。
cuì jiǔ chéng lǐ yě
啐酒,成礼也。
yú xí mò yán shì xí zhī zhèng fēi zhuān wèi yǐn shí yě wéi xíng lǐ yě cǐ suǒ yǐ guì lǐ ér jiàn cái yě
于席末,言是席之正,非专为饮食也,为行礼也,此所以贵礼而贱财也。
zú zhì zhì shí yú xī jiē shàng yán shì xí zhī shàng fēi zhuān wèi yǐn shí yě cǐ xiān lǐ ér hòu cái zhī yì yě
卒觯,致实于西阶上,言是席之上,非专为饮食也,此先礼而后财之义也。
xiān lǐ ér hòu cái zé mín zuò jìng ràng ér bù zhēng yǐ
先礼而后财,则民作敬让而不争矣。
xiāng yǐn jiǔ zhī lǐ liù shí zhě zuò wǔ shí zhě lì shì yǐ tīng zhèng yì suǒ yǐ míng zūn zhǎng yě
乡饮酒之礼:六十者坐,五十者立侍,以听政役,所以明尊长也。
liù shí zhě sān dòu qī shí zhě sì dòu bā shí zhě wǔ dòu jiǔ shí zhě liù dòu suǒ yǐ míng yǎng lǎo yě
六十者三豆,七十者四豆,八十者五豆,九十者六豆,所以明养老也。
mín zhī zūn zhǎng yǎng lǎo ér hòu nǎi néng rù xiào dì
民知尊长养老,而后乃能入孝弟。
mín rù xiào dì chū zūn cháng yǎng lǎo ér hòu chéng jiào chéng jiào ér hòu guó kě ān yě
民入孝弟,出尊长养老,而后成教,成教而后国可安也。
jūn zǐ zhī suǒ wèi xiào zhě fēi jiā zhì ér rì jiàn zhī yě
君子之所谓孝者,非家至而日见之也;
hé zhū xiāng shè jiào zhī xiāng yǐn jiǔ zhī lǐ ér xiào dì zhī xíng lì yǐ
合诸乡射,教之乡饮酒之礼,而孝弟之行立矣。
kǒng zǐ yuē wú guān yú xiāng ér zhī wáng dào zhī yì yì yě
孔子曰:“吾观于乡,而知王道之易易也。
zhǔ rén qīn sù bīn jí jiè ér zhòng bīn zì cóng zhī
主人亲速宾及介,而众宾自从之。
zhì yú mén wài zhǔ rén bài bīn jí jiè ér zhòng bīn zì rù
至于门外,主人拜宾及介,而众宾自入;
guì jiàn zhī yì bié yǐ
贵贱的分别就体现出来了。
sān yī zhì yú jiē sān ràng yǐ bīn shēng bài zhì xiàn chou cí ràng zhī jié fán
三揖至于阶,三让以宾升,拜至、献、酬、辞让之节繁。
jí jiè shěng yǐ
及介省矣。
zhì yú zhòng bīn shēng shòu zuò jì lì yǐn
至于众宾升受,坐祭,立饮。
bù cù ér jiàng
不酢而降;
lóng shā zhī yì bié yǐ
隆杀之义别矣。
zhǔ rén chou jiè gōng rù shēng gē sān zhōng zhǔ rén xiàn zhī
主人酬介工入,升歌三终,主人献之;
shēng rù sān zhōng zhǔ rén xiàn zhī
吹笙的乐工进来演奏三曲,主人向他们献酒;
jiān gē sān zhōng hé lè sān zhōng gōng gào lè bèi suì chū
歌唱与吹笙交替进行三曲,合奏三曲,乐工报告音乐齐备,然后退出。
yī rén yáng zhì nǎi lì sī zhèng yān zhī qí néng hé lè ér bù liú yě
一人扬觯,乃立司正焉,知其能和乐而不流也。
bīn chou zhǔ rén zhǔ rén chou jiè jiè chou zhòng bīn shào zhǎng yǐ chǐ zhōng yú wò xǐ zhě yān
宾酬主人,主人酬介,介酬众宾,少长以齿,终于沃洗者焉。
zhī qí néng dì cháng ér wú yí yǐ
知其能弟长而无遗矣。
jiàng shuō jù shēng zuò xiū jué wú shù
下堂,脱鞋入座,互相敬酒不计其数。
yǐn jiǔ zhī jié cháo bù fèi cháo mò bù fèi xī
饮酒的节度,早晨不影响早上的事务,晚上不影响晚上的事务。
bīn chū zhǔ rén bài sòng jié wén zhōng suì yān
宾出,主人拜送,节文终遂焉。
zhī qí néng ān yàn ér bù luàn yě
知其能安燕而不乱也。
guì jiàn míng lóng shā biàn hé lè ér bù liú dì cháng ér wú yí ān yàn ér bù luàn cǐ wǔ xíng zhě zú yǐ zhèng shēn ān guó yǐ
贵贱分明,隆杀有别,和谐欢乐而不放纵,尊敬长幼而没有遗漏,安享宴乐而不混乱,这五种行为,足以端正自身、安定国家了。
bǐ guó ān ér tiān xià ān
那个国家安定,天下就安定了。
gù yuē wú guān yú xiāng ér zhī wáng dào zhī yì yì yě
故曰:“吾观于乡,而知王道之易易也。
xiāng yǐn jiǔ zhī yì lì bīn yǐ xiàng tiān lì zhǔ yǐ xiàng de shè jiè zhuàn yǐ xiàng rì yuè lì sān bīn yǐ xiàng sān guāng
乡饮酒之义:立宾以象天,立主以象地,设介僎以象日月,立三宾以象三光。
gǔ zhī zhì lǐ yě jīng zhī yǐ tiān dì jì zhī yǐ rì yuè cān zhī yǐ sān guāng zhèng jiào zhī běn yě
古之制礼也,经之以天地,纪之以日月,参之以三光,政教之本也。
hēng gǒu yú dōng fāng zǔ yáng qì zhī fā yú dōng fāng yě
亨狗于东方,祖阳气之发于东方也。
xǐ zhī zài zuò qí shuǐ zài xǐ dōng zǔ tiān dì zhī zuǒ hǎi yě
洗之在阼,其水在洗东,祖天地之左海也。
zūn yǒu xuán jiǔ jiào mín bù wàng běn yě
尊有玄酒,教民不忘本也。
bīn bì nán xiāng
宾必南乡。
dōng fāng zhě chūn chūn zhī wéi yán chǔn yě chǎn wàn wù zhě shèng yě
东方者春,春之为言蠢也,产万物者圣也。
nán fāng zhě xià xià zhī wéi yán jiǎ yě yǎng zhī zhǎng zhī jiǎ zhī rén yě
南方者夏,夏之为言假也,养之、长之、假之,仁也。
xī fāng zhě qiū qiū zhī wéi yán chóu yě chóu zhī yǐ shí chá shǒu yì zhě yě
西方者秋,秋之为言愁也,愁之以时察,守义者也。
běi fāng zhě dōng dōng zhī yán zhōng yě zhōng zhě cáng yě
北方者冬,冬之言中也,中者藏也。
shì yǐ tiān zǐ zhī lì yě zuǒ shèng xiāng rén yòu yì bèi cáng yě
是以天子之立也,左圣乡仁,右义偝藏也。
jiè bì dōng xiāng jiè bīn zhǔ yě
介必东乡,介宾主也。
zhǔ rén bì jū dōng fāng dōng fāng zhě chūn chūn zhī wéi yán chǔn yě chǎn wàn wù zhě yě
主人必居东方,东方者春,春之为言蠢也,产万物者也;
zhǔ rén zhě zào zhī chǎn wàn wù zhě yě
主人者造之,产万物者也。
yuè zhě sān rì zé chéng pò sān yuè zé chéng shí shì yǐ lǐ yǒu sān ràng jiàn guó bì lì sān qīng
月者三日则成魄,三月则成时,是以礼有三让,建国必立三卿。
sān bīn zhě zhèng jiào zhī běn lǐ zhī dà cān yě
三宾者,政教之本,礼之大参也。