伤寒论 · 张仲景 · Chapter 20 of 24

辨不可下病脉证并治

PinyinModern Translation
Size

mài rú ér ruò ruò fǎn zài guān rú fǎn zài diān wēi fǎn zài shàng sè fǎn zài xià

脉濡而弱,弱反在关,濡反在巅,微反在上,涩反在下。

wēi zé yáng qì bù zú sè zé wú xuè

微则阳气不足,涩则无血。

yáng qì fǎn wēi zhòng fēng hàn chū ér fǎn zào fán

阳气反微,中风、汗出而反躁烦;

sè zé wú xuè jué ér qiě hán

涩则无血,厥而且寒。

yáng wēi bù kě xià xià zhī zé xīn xià pǐ yìng

阳微不可下,下之则心下痞硬。

dòng qì zài yòu bù kě xià xià zhī zé jīn yè nèi jié yàn zào bí gàn tóu xuàn xīn jì yě

动气在右,不可下,下之则津液内竭,咽燥、鼻干、头眩、心悸也。

dòng qì zài zuǒ bù kě xià

动气在左,不可下。

xià zhī zé fù nèi jū jí shí bù xià dòng qì gèng jù

下之则腹内拘急,食不下,动气更剧。

suī yǒu shēn rè wò zé yù quán

虽有身热,卧则欲蜷。

dòng qì zài shàng bù kě xià

动气在上,不可下。

xià zhī zé zhǎng wò rè fán shēn shàng fú lěng rè hàn zì xiè yù de shuǐ zì guàn

下之则掌握热烦,身上浮冷,热汗自泄,欲得水自灌。

dòng qì zài xià bù kě xià

动气在下,不可下。

xià zhī zé fù zhàng mǎn zú qǐ tóu xuàn shí zé xià qīng gǔ xīn xià pǐ yě

下之则腹胀满,卒起头眩,食则下清谷,心下痞也。

yàn zhōng bì hán bù kě xià

咽中闭寒,不可下。

xià zhī zé shàng qīng xià zhòng shuǐ jiāng bù xià wò zé yù quán shēn jí tòng xià lì rì shù shí háng

下之则上轻下重,水浆不下,卧则欲蜷,身急痛,下利日数十行。

zhū wài shí zhě bù kě xià

诸外实者,不可下。

xià zhī zé fā wēi rè wáng mài jué zhě dāng qí wò rè

下之则发微热,亡脉厥者,当脐握热。

zhū xū zhě bù kě xià

诸虚者,不可下。

xià zhī zé dà kě qiú shuǐ zhě yì yù è shuǐ zhě jù

下之则大渴,求水者易愈,恶水者剧。

mài rú ér ruò ruò fǎn zài guān rú fǎn zài diān xián fǎn zài shàng wēi fǎn zài xià

脉濡而弱,弱反在关,濡反在巅,弦反在上,微反在下。

xián wèi yáng yùn wēi wèi yīn hán

弦为阳运,微为阴寒。

shàng shí xià xū yì yù de wēn

上实下虚,意欲得温。

wēi xián wèi xū xū zhě bù kě xià yě

微弦为虚,虚者不可下也。

wēi zé wèi hāi

微则为咳,

hāi zé tǔ xián

咳则吐涎,

xià zhī zé hāi zhǐ

下之则咳止,

ér lì yīn bù xiū

而利因不休,

lì bù xiū

利不休,

zé xiōng zhōng rú chóng niè

则胸中如虫啮,

zhōu rù zé chū

粥入则出,

xiǎo biàn bù lì

小便不利,

liǎng xié jū jí

两胁拘急,

chuǎn xī wéi nán

喘息为难,

jǐng bèi xiāng yǐn

颈背相引,

bì zé bù rén

臂则不仁,

jí hán fǎn hàn chū

极寒反汗出,

shēn lěng ruò bīng

身冷若冰,

yǎn jīng bù huì

眼睛不慧,

yǔ yán bù xiū

语言不休,

ér gǔ qì duō rù

而谷气多入,

cǐ wèi chú zhōng

此为除中,

kǒu suī yù yán

口虽欲言,

shé bù dé qián

舌不得前。

mài rú ér ruò ruò fǎn zài guān rú fǎn zài diān fú fǎn zài shàng shù fǎn zài xià

脉濡而弱,弱反在关,濡反在巅,浮反在上,数反在下。

fú wèi yáng xū shù wèi wú xuè fú wèi xū shù wèi rè

浮为阳虚,数为无血,浮为虚,数为热。

fú wèi xū zì hàn chū ér wù hán

浮为虚,自汗出而恶寒;

shù wèi tòng zhèn hán ér lì

数为痛,振寒而栗。

wēi ruò zài guān xiōng xià wèi jí chuǎn hàn ér bù dé hū xī hū xī zhī zhōng tòng zài yú xié zhèn hán xiāng bó xíng rú nüè zhuàng yī fǎn xià zhī gù lìng mài shù fā rè kuáng zǒu jiàn guǐ xīn xià wèi pǐ xiǎo biàn lín lì xiǎo fù shén yìng xiǎo biàn niào xuè yě

微弱在关,胸下为急,喘汗而不得呼吸,呼吸之中,痛在于胁,振寒相搏,形如疟状,医反下之,故令脉数、发热、狂走见鬼,心下为痞,小便淋沥,小腹甚硬,小便尿血也。

mài rú ér jǐn rú zé wèi qì wēi jǐn zé róng zhōng hán

脉濡而紧,濡则卫气微,紧则荣中寒。

yáng wēi wèi zhòng fēng fā rè ér wù hán

阳微卫中风,发热而恶寒;

róng jǐn wèi qì lěng wēi ǒu xīn nèi fán

荣紧胃气冷,微呕心内烦。

yī wèi yǒu dà rè jiě jī ér fā hàn wáng yáng xū fán zào xīn xià kǔ pǐ jiān

医为有大热,解肌而发汗,亡阳虚烦躁,心下苦痞坚。

biǎo lǐ jù xū jié zú qǐ ér tóu xuàn

表里俱虚竭,卒起而头眩。

kè rè zài pí fū chàng yàng bù dé mián

客热在皮肤,怅怏不得眠。

bù zhī wèi qì lěng jǐn hán zài guān yuán

不知胃气冷,紧寒在关元。

jì qiǎo wú suǒ shī jí shuǐ guàn qí shēn

技巧无所施,汲水灌其身。

kè rè yìng shí ba lì lì ér zhèn hán

客热应时罢,栗栗而振寒。

zhòng bèi ér fù zhī hàn chū ér mào diān

重被而复之,汗出而冒巅。

tǐ tì ér yòu zhèn xiǎo biàn wèi wēi nán

体惕而又振,小便为微难。

hán qì yīn shuǐ fā qīng gǔ bù róng jiān

寒气因水发,清谷不容间。

ǒu biàn fǎn cháng chū diān dǎo bù dé ān

呕变反肠出,颠倒不得安。

shǒu zú wèi wēi nì shēn lěng ér nèi fán

手足为微逆,身冷而内烦。

chí yù cóng hòu jiù ān kě fù zhuī huán

迟欲从后救,安可复追还。

mài fú ér dà fú wéi qì shí dà wéi xuè xū

脉浮而大,浮为气实,大为血虚。

xuè xū wèi wú yīn gū yáng dú xià yīn bù zhě xiǎo biàn dāng chì ér nán bāo zhōng dāng xū jīn fǎn xiǎo biàn lì ér dà hán chū fǎ yīng wèi jiā dàng wēi jīn fǎn gèng shí jīn yè sì shè róng jié xuè jǐn gàn fán ér bù dé mián xuè báo ròu xiāo ér chéng bào yè

血虚为无阴,孤阳独下阴部者,小便当赤而难,胞中当虚,今反小便利,而大汗出,法应卫家当微,今反更实,津液四射,荣竭血尽,干烦而不得眠,血薄肉消,而成暴液。

yī fù yǐ dú yào gōng qí wèi cǐ wéi zhòng xū kè yáng qù yǒu qī bì xià rú wū ní ér sǐ

医复以毒药攻其胃,此为重虚,客阳去有期,必下如污泥而死。

mài shù zhě jiǔ shù bù zhǐ zhǐ zé yá jié zhèng qì bù néng fù zhèng qì què jié yú cáng gù xié qì fú zhī yǔ pí máo xiāng de

脉数者,久数不止,止则邪结,正气不能复,正气却结于藏,故邪气浮之,与皮毛相得。

mài shù zhě bù kě xià xià zhī zé bì fán lì bù zhǐ

脉数者,不可下,下之则必烦,利不止。

mài fú dà yīng fā hàn yī fǎn xià zhī cǐ wèi dà nì

脉浮大,应发汗,医反下之,此为大逆。

ǒu duō suī yǒu yáng míng zhèng bù kě gōng zhī

呕多,虽有阳明证,不可攻之。

tài yáng bìng wài zhèng wèi jiě bù kě xià xià zhī wèi nì

太阳病,外证未解,不可下,下之为逆。

fu bìng yáng duō zhě rè xià zhī zé yìng

夫病阳多者热,下之则硬。

wú yáng yīn qiáng dà biàn yìng zhě xià zhī zé bì qīng gǔ fù mǎn

无阳阴强,大便硬者,下之则必清谷腹满。

shāng hán fā rè tóu tòng wēi hàn

伤寒发热,头痛,微汗。

fā hàn zé bù shí rén

发汗,则不识人;

xūn zhī zé chuǎn bù dé xiǎo biàn xīn fù mǎn

熏之则喘,不得小便,心腹满;

xià zhī zé duǎn qì xiǎo biàn nán tóu tòng bèi qiáng

下之则短气,小便难,头痛,背强;

jiā wēn zhēn zé nǜ

加温针则衄。

shāng hán mài yīn yáng jù jǐn wù hán fā rè zé mài yù jué

伤寒,脉阴阳俱紧,恶寒发热,则脉欲厥。

jué zhě mài chū lái dà jiàn jiàn xiǎo gèng lái jiàn jiàn dà shì qí hou yě

厥者,脉初来大,渐渐小,更来渐渐大,是其候也。

rú cǐ zhě wù hán shèn zhě xī xī hàn chū hóu zhōng tòng

如此者恶寒,甚者,翕翕汗出,喉中痛;

rè duō zhě mù chì mài duō jing bù huì yī fù fā zhī yàn zhōng zé shāng

热多者,目赤脉多,睛不慧,医复发之,咽中则伤;

ruò fù xià zhī zé liǎng mù bì hán duō zhě biàn qīng gǔ rè duō zhě biàn nóng xuè

若复下之,则两目闭,寒多者便清谷,热多者便脓血;

ruò xūn zhī zé shēn fā huáng

若熏之,则身发黄;

ruò yùn zhī zé yàn zào

若熨之,则咽燥。

ruò xiǎo biàn lì zhě kě jiù zhī

若小便利者,可救之;

xiǎo biàn nán zhě wèi wēi dài

小便难者,为危殆。

shāng hán fā rè kǒu zhōng bó bó qì chū tóu tòng mù huáng nǜ bù kě zhì tān shuǐ zhě bì ǒu è shuǐ zhě jué

伤寒发热,口中勃勃气出,头痛,目黄,衄不可制,贪水者必呕,恶水者厥。

ruò xià zhī yàn zhōng shēng chuāng jiǎ lìng shǒu zú wēn zhě bì xià zhòng biàn nóng xuè

若下之,咽中生疮,假令手足温者,必下重便脓血。

tóu tòng mù huáng zhě ruò xià zhī zé liǎng mù bì

头痛目黄者,若下之,则两目闭。

tān shuǐ zhě mài bì jué qí shēng yīng yān hóu sāi

贪水者,脉必厥,其声嘤,咽喉塞;

ruò fā hàn zé zhàn lì yīn yáng jù xū

若发汗,则战栗,阴阳俱虚。

è shuǐ zhě ruò xià zhī zé lǐ lěng bù shì shí dà biàn wán gǔ chū

恶水者,若下之,则里冷不嗜食,大便完谷出;

ruò fā hàn zé kǒu zhòng shāng shé shàng bái tāi fán zào mài shù shí bù dà biàn liù qī rì hòu bì biàn xuè

若发汗,则口中伤,舌上白胎,烦躁,脉数实,不大便,六七日后,必便血;

ruò fā hàn zé xiǎo biàn zì lì yě

若发汗,则小便自利也。

xià lì mài dà zhě xū yě yǐ qí qiáng xià zhī gù yě

下利,脉大者,虚也,以其强下之故也。

shè mài fú gé gù ěr cháng míng zhě shǔ dāng guī sì nì tāng zhǔ zhī

设脉浮革,固尔肠鸣者,属当归四逆汤主之。

✦ You read 辨不可下病脉证并治

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.