fū rén chén méng yá wèi dòng xíng zhào wèi jiàn zhāo rán dú jiàn cún wáng zhī jī dé shī zhī yào yù jìn hu wèi rán zhī qián shǐ zhǔ chāo rán lì hu xiǎn róng zhī chù rú cǐ zhě shèng chén yě
夫人臣萌芽未动，形兆未见，昭然独见存亡之机，得失之要，豫禁乎未然之前，使主超然立乎显荣之处，如此者，圣臣也。
xū xīn jìn yì rì jìn shàn dào
虚心尽意，日进善道；
miǎn zhǔ yǐ lǐ yì yù zhǔ yǐ cháng cè
勉主以礼义，谕主以长策；
jiāng shùn qí měi kuāng jiù qí è
将顺其美，匡救其恶。
rú cǐ zhě dà chén yě
如此者，大臣也。
sù xīng yè mèi jìn xián bù xiè shù chēng wǎng gǔ zhī xíng shì yǐ lì zhǔ yì
夙兴夜寐，进贤不懈，数称往古之行事，以厉主意。
rú cǐ zhě zhōng chén yě
如此者，忠臣也。
huò wèn yuán zǐ yuē gù shào fǔ yáng fù qǐ fēi zhōng chén zāi
(或问袁子曰：“故少府杨阜，岂非忠臣哉？
duì yuē kě wèi zhí shì zhōng zé wú bù zhī
”对曰：“可谓直士，忠则吾不知。
hé zhě
为什么呢？
fu wéi rén chén jiàn zhǔ shī dào zhǐ qí fēi ér bō yáng qí è kě wèi zhí shì wèi wèi zhōng yě
夫为人臣，见主失道，指其非而播扬其恶，可谓直士，未为忠也。
gù sī kōng chén qún zé bù rán qí tán yǔ zhōng rì wèi cháng yán rén zhǔ zhī fēi shū shù shí shàng ér bù zhī jūn zǐ wèi chén qún yú shì hū zhǎng zhě
故司空陈群则不然，其谈语终日，未尝言人主之非，书数十上而不知，君子谓陈群于是乎长者。
cǐ wèi zhōng yǐ
此为忠矣。
míng chá chéng bài zǎo fáng ér jiù zhī sāi qí jiān jué qí yuán zhuǎn huò yǐ wéi fú jūn zhōng jǐ wú yōu
明察成败，早防而救之，塞其间，绝其源，转祸以为福，君终己无忧。
rú cǐ zhě zhì chén yě
如此者，智臣也。
yī wén fèng fǎ rèn guān zhí shì bù shòu zèng yí shí yǐn jié jiǎn
依文奉法，任官职事，不受赠遗，食饮节俭。
rú cǐ zhě zhēn chén yě
如此者，贞臣也。
guó jiā hūn luàn suǒ wéi bù yú gǎn fàn zhǔ zhī yán yán miàn yán zhǔ zhī guò shī
国家昏乱，所为不谀，敢犯主之严颜，面言主之过失。
rú cǐ zhě zhí chén yě
如此者，直臣也。
shì wèi liù zhèng
是谓六正。
huán fàn shì yào lùn yuē
(桓范《世要论》曰：“
chén yǒu cí zhuō ér yì gōng yán nì ér shì shùn kě bù shù zhī yǐ zhí hu
臣有辞拙而意工，言逆而事顺，可不恕之以直乎？
chén yǒu piáo ái ér cí nè wài shū ér nèi mǐn kě bù shù zhī yǐ zhì hu
臣有朴𫘤而辞讷，外疏而内敏，可不恕之以质乎？
chén yǒu fàn nán yǐ wéi shàng lí bàng yǐ wéi guó kě bù shù yǐ zhōng hu
臣有犯难以为上，离谤以为国，可不恕以忠乎？
chén yǒu shǒu zhèng yǐ nì zhòng yì zhí fǎ ér wéi sī yù kě bù shù zhī yǐ gōng hu
臣有守正以逆众意，执法而违私欲，可不恕之以公乎？
chén yǒu bù qū jǐ yǐ qiú hé bù huò shì yǐ qǔ míng kě bù shù zhī yǐ zhí hu
臣有不屈己以求合，不祸世以取名，可不恕之以直乎？
chén yǒu cóng zè lòu ér jìn xiǎn yán yóu bēi jiàn ér chén guó shì kě bù shù zhī yǐ nán hu
臣有从仄陋而进显言，由卑贱而陈国事，可不恕之以难乎？
chén yǒu gū tè ér zhí jié jiè lì ér jiàn huǐ kě bù shù zhī yǐ jìn hu
臣有孤特而执节，介立而见毁，可不恕之以劲乎？
cǐ qī shù zhě suǒ yǐ jìn shàn yě
此七恕者，所以进善也。
ān guān tān lù bù wu gōng shì yú shì chén fú zuǒ yòu guān wàng
安官贪禄，不务公事，与世沉浮，左右观望。
rú cǐ zhě jù chén yě
如此者，具臣也。
zhǔ suǒ yán jiē yuē shàn zhǔ suǒ wéi jiē yuē kě yǐn ér qiú zhǔ zhī suǒ hǎo ér jìn zhī yǐ kuài zhǔ zhī ěr mù
主所言皆曰“善”，主所为皆曰“可”，隐而求主之所好而进之，以快主之耳目。
tōu hé gǒu róng yǔ zhǔ wéi lè bù gù hòu hài
偷合苟容，与主为乐，不顾后害。
rú cǐ zhě yú chén yě
如此者，谀臣也。
zhōng shí xiǎn bì wài mào xiǎo jǐn qiǎo yán lìng sè yòu xīn jí xián
中实险诐，外貌小谨，巧言令色，又心疾贤。
suǒ yù jìn zé míng qí měi yǐn qí è
所欲进则明其美，隐其恶；
suǒ yù tuì zé zhāng qí guò nì qí měi shǐ zhǔ shǎng fá bù dàng hào lìng bù xíng
所欲退则彰其过，匿其美，使主赏罚不当、号令不行。
rú cǐ zhě jiān chén yě
如此者，奸臣也。
zhì zú yǐ shì fēi biàn zú yǐ xíng shuì nèi lí gǔ ròu zhī qīn wài dù luàn yú cháo tíng
智足以饰非，辩足以行说，内离骨肉之亲，外妒乱于朝廷。
rú cǐ zhě chán chén yě
如此者，谗臣也。
zhuān quán shàn shì yǐ qīng wéi zhòng
专权擅势，以轻为重；
sī mén chéng dǎng yǐ fù qí jiā
私门成党，以富其家；
shàn jiáo zhǔ mìng yǐ zì xiǎn guì
擅矫主命，以自显贵。
rú cǐ zhě zéi chén yě
如此者，贼臣也。
chǎn zhǔ yǐ nìng xié zhuì zhǔ yú bú yì péng dǎng bǐ zhōu yǐ bì zhǔ míng shǐ bái hēi wú bié shì fēi wú wén
谄主以佞邪，坠主于不义，朋党比周，以蔽主明，使白黑无别、是非无闻；
shǐ zhǔ è bù yú jìng nèi wén yú sì lín
使主恶布于境内、闻于四邻。
rú cǐ zhě wáng guó zhī chén yě
如此者，亡国之臣也。
shì wèi liù xié
是谓六邪。
huán fàn shì yào lùn yuē
(桓范《世要论》曰：“
chén yǒu lì xiǎo zhōng yǐ shòu dà bù zhōng xiào xiǎo xìn yǐ chéng dà bù xìn kě bù lǜ zhī yǐ zhà hu
臣有立小忠以售大不忠，效小信以成大不信，可不虑之以诈乎？
chén yǒu mào lì ér nèi rěn sè qǔ rén ér xíng wéi kě bù lǜ zhī yǐ xū hu
臣有貌厉而内荏，色取仁而行违，可不虑之以虚乎？
chén yǒu hài tóng chái yǐ zhuān cháo sāi xià qíng yǐ yōng shàng kě bù lǜ zhī yǐ jí hu
臣有害同侪以专朝，塞下情以壅上，可不虑之以嫉乎？
chén yǒu jìn xié shuō yǐ luàn shì yīn shì rán yǐ shāng xián kě bù lǜ zhī yǐ chán hu
臣有进邪说以乱是，因似然以伤贤，可不虑之以谗乎？
chén yǒu yīn shǎng yǐ cháng ēn yīn fá yǐ zuò wēi kě bù lǜ zhī yǐ jiān hu
臣有因赏以偿恩，因罚以作威，可不虑之以奸乎？
chén yǒu wài xiǎn xiāng jiàn nèi yīn xiāng chú móu shì tuō gōng ér shí xié sī kě bù lǜ zhī yǐ qī hu
臣有外显相荐，内阴相除，谋事托公而实挟私，可不虑之以欺乎？
chén yǒu shì zuǒ yòu yǐ qiú jìn tuō zhòng chén yǐ zì jié kě bù lǜ zhī yǐ wěi hu
臣有事左右以求进，托重臣以自结，可不虑之以伪乎？
chén yǒu hé tóng yǐ xié qǔ gǒu hé yǐ qiú jìn kě bù lǜ zhī yǐ huò hu
臣有和同以谐取，苟合以求进，可不虑之以祸乎？
chén yǒu yuè zhǔ yì yǐ qiú qīn yuè zhǔ yán yǐ qǔ róng kě bù lǜ zhī yǐ nìng hu
臣有悦主意以求亲，悦主言以取容，可不虑之以佞乎？
cǐ jiǔ lǜ zhě suǒ yǐ fáng è yě
此九虑者，所以防恶也。
zǐ gòng yuē chén líng gōng jūn chén xuān yín yú cháo xiè yě jiàn ér shā zhī shì yǔ bǐ gàn tóng yě kě wèi rén hu
子贡曰：“陈灵公君臣宣淫于朝，泄冶谏而杀之，是与比干同也，可谓仁乎？
zǐ yuē bǐ gàn yú zhòu qīn zé shū fù guān zé shǎo shī zhōng kuǎn zhī xīn zài yú cún zōng miào ér yǐ gù yǐ bì sǐ zhēng zhī jì shēn sǐ zhī hòu ér zhòu huǐ wù
子曰：“比干于纣，亲则叔父，官则少师，忠款之心，在于存宗庙而已，故以必死争之，冀身死之后而纣悔悟。
qí běn qíng zài hu rén yě
其本情在乎仁也。
xiè yě wèi wéi xià dài fū wú gǔ ròu zhī qīn huái chǒng bù qù yǐ qū qū zhī yī shēn yù zhèng yī guó zhī yín hūn sǐ ér wú yì kě wèi huái yǐ
泄冶位为下大夫，无骨肉之亲，怀宠不去，以区区之一身，欲正一国之淫昏，死而无益，可谓怀矣！
shī yún mín zhī duō pì wú zì lì pì
《诗》云：‘民之多僻，无自立辟。
qí xiè yě zhī wèi hu
’其泄冶之谓乎？
huò yuē shū sūn tōng ā èr shì yì kě hu
或曰：“叔孙通阿二世意，可乎？
sī mǎ qiān yuē fu liàng zhǔ ér jìn qián zhé suǒ wěi
司马迁曰：“夫量主而进，前哲所韪。
shū sūn shēng xī shì dù wu zhì lǐ jìn tuì yǔ shí biàn huà zú wèi hàn jiā rú zōng
叔孙生希世，度务制礼，进退与时变化，卒为汉家儒宗。
gǔ zhī jūn zǐ zhí ér bù tǐng qū ér bù náo dà zhí ruò qū dào tóng wēi shé gài wèi shì yě
古之君子，直而不挺，曲而不挠，大直若诎，道同蜲蛇，盖谓是也。
yì yuē tài gōng yún lì bù zhì jiàn fēi wú lì yě
(议曰：太公云：“吏不志谏，非吾吏也。
zhū yún yán jí zhāng yǔ yuē shī lù bǎo wèi wú néng wǎng lái kě zhǎn yě
”朱云延诘张禹曰：“尸禄保位，无能往来，可斩也。
bān gù yuē yī shì zé fèi dào wéi sú zé wēi dài cǐ gǔ rén suǒ yǐ nán shòu jué wèi
班固曰：“依世则废道，违俗则危殆，此古人所以难受爵位。
yóu cǐ yán zhī cún yǔ sǐ qí yì yún hé
”由此言之，存与死，其义云何？
duì yuē fàn yè chēng fu zhuān wèi yì zé shāng shēng zhuān wéi shēng zé qiān yì
对曰：范晔称：“夫专为义则伤生，专为生则骞义。
ruò yì zhòng yú shēng shě shēng kě yě
若义重于生，舍生可也；
shēng zhòng yú yì quán shēng kě yě
生重于义，全生可也。
huò yuē rán zé dòu wǔ chén fán yǔ huàn zhě tóng cháo tíng zhēng héng zhōng wèi suǒ zhū wèi fēi hu
或曰：“然则窦武、陈蕃，与宦者同朝廷争衡，终为所诛，为非乎？
fàn yè yuē huán líng zhī shì ruò chén fán zhī tú xián néng shù lì fēng shēng kàng lùn hūn sú qū chí shān qū wéi zhī zhōng ér yǔ fǔ fū zhēng héng zhōng qǔ miè wáng zhě bǐ fēi bù néng jié qíng zhì wéi āi wù yě
范晔曰：“桓灵之世，若陈蕃之徒，咸能树立风声，抗论昏俗，驱驰山岨峗之中，而与腐夫争衡，终取灭亡者，彼非不能洁情志，违埃雾也。
mǐn fu shì shì yǐ lí sú wèi gāo ér rén lún mò xiāng xù yě
悯夫世士，以离俗为高，而人伦莫相恤也；
yǐ dùn shì wèi fēi yì gù lǚ tuì ér bù qù
以遁世为非义，故屡退而不去；
yǐ rén xīn wéi jǐ rèn suī dào yuǎn ér mí lì
以仁心为己任，虽道远而弥厉。
jí zāo zhí jì huì xié cè dòu wǔ kě wèi wàn dài yī shí yě
及遭值际会，协策窦武，可谓万代一时也。
gōng suī bù zhōng rán qí xìn yì zú yǐ xié chí shì xīn yǐ
功虽不终，然其信义足以携持世心矣。
yì yuē cǐ suǒ wèi yì zhòng yú shēng shě shēng kě yě
(议曰：此所谓义重于生，舍生可也。
huò yuē zāng hóng sǐ zhāng chāo zhī nán kě wèi yì hu
或曰：“臧洪死张超之难，可谓义乎？
fàn yè yuē yōng qiū zhī wéi zāng hóng zhī gǎn fèn zhuàng yǐ
范晔曰：“雍丘之围，臧洪之感愤，壮矣！
xiāng qí tú xiǎn qiě hào shù jiǎ qǐng jǔ chéng zú lián yě
相其徒跣且号，束甲请举，诚足怜也。
fu háo xióng zhī suǒ qù shè qí yǔ shǒu yì zhī xīn yì hu
夫豪雄之所趣舍，其与守义之心异乎？
ruò nǎi dì móu lián héng huái zhà suàn yǐ xiāng shàng zhě gài wéi shì lì suǒ zài ér yǐ
若乃缔谋连衡，怀诈算以相尚者，盖惟势利所在而已。
kuàng piān chéng jì wēi cáo yuán fāng mù hóng tú zhǐ wài dí zhī héng yǐ shū dào xuán zhī huì fèn yuān zhī shī bīng jiā suǒ jì kě wèi huái kū qín zhī jié cún jīng zé wèi wén
况偏城既危，曹、袁方穆，洪徒指外敌之衡，以纾倒悬之会，忿悁之师，兵家所忌，可谓怀哭秦之节，存荆则未闻。
xī guǎng líng tài shǒu zhāng chāo wěi zhèng zāng hóng hòu yuán shào yì yǔ jié yǒu
(昔广陵太守张超委政臧洪，后袁绍亦与结友。
jí cáo cāo wéi zhāng chāo yú yōng qiū hóng wén chāo bèi wéi nǎi tú xiǎn hào qì lè bīng jiù chāo jiān cóng shào qǐng bīng shào bù tīng chāo chéng xiàn suì zú zhū chāo
及曹操围张超于雍丘，洪闻超被围，乃徒跣号泣，勒兵救超，兼从绍请兵，绍不听，超城陷，遂族诛超。
hóng yóu shì yuàn shào yǔ zhī jué shào xīng bīng wéi zhī chéng xiàn zhū sǐ
洪由是怨绍，与之绝，绍兴兵围之，城陷诛死。
yì yuē zāng hóng dāng zòng héng zhī shí xíng píng jū zhī yì fēi lì gōng zhī shì yě
议曰：臧洪当纵横之时，行平居之义，非立功之士也。
huò yuē jì bù zhuàng shì ér fǎn cuī gāng wéi róu kūn qián fěi nì wéi shì hu
或曰：“季布壮士，而反摧刚为柔，髡钳匪匿，为是乎？
sī mǎ qiān yuē yǐ xiàng yǔ zhī qì ér jì bù yǐ yǒng xiǎn yú chu shēn lǚ diǎn jūn qiān yīn qǐ lián fǎn qí zhě shù yǐ kě wèi zhuàng shì
司马迁曰：“以项羽之气，而季布以勇显于楚，身屡典军，搴(音绮连反)旗者数矣，可谓壮士。
rán zhì bèi xíng lù wéi rén nú ér bù sǐ hé qí xià yě
然而到了遭受刑罚、沦为奴隶的地步却不求死，多么卑下啊！
bǐ bì zì fù qí cái gù shòu rǔ ér bù xiū yù yǒu suǒ yòng qí wèi zú yě gù zhōng wèi hàn míng jiàng
他必定是自负才能，所以受辱而不以为耻，想要施展尚未充分发挥的抱负，因此最终成为汉朝名将。
xián zhě chéng zhòng qí sǐ
贤能的人确实看重自己的生死。
fu bì qiè jiàn rén gǎn kǎi ér zì shā zhě fēi yǒng yě qí jì jǐn wú fù zhī ěr
夫婢妾贱人，感慨而自杀者，非勇也，其计尽，无复之耳。
yì yuē dà shǐ gōng yuē wèi bào péng chéng suī gù jiàn rán yǐ xí juǎn qiān lǐ nán miàn chēng gū dié xuè chéng shèng rì yǒu wén yǐ
(议曰：大史公曰：“魏豹、彭城虽故贱，然已席卷千里，南面称孤，喋血乘胜，日有闻矣。
huái pàn nì zhī yì jí bài bù sǐ ér lǔ qiú shēn bèi xíng lù hé zāi
怀叛逆之意，及败，不死而虏，囚身被刑戮，何哉？
zhōng cái yǐ shàng qiě xiū qí xíng kuàng wáng zhě hu
中材以上且羞其行，况王者乎！
bǐ wú yì gù zhì lüè jué rén dú huàn wú shēn ěr
彼无异，故智略绝人，独患无身耳。
de shè chǐ cùn zhī bǐng qí yún zhēng lóng biàn yù yǒu suǒ huì qí dù yǐ gù yōu qiú ér bù cí yún
一旦掌握了哪怕很小的权柄，他们就像云气升腾、蛟龙变化一样，想要抓住机会实现自己的抱负，因此即使被囚禁幽禁也不推辞。
cǐ zé zòng héng zhī shì wu lì qí gōng zhě yě
”此则纵横之士，务立其功者也。
yòu lìn gōng zàn yuē zhī sǐ bì yǒng fēi sǐ zhě nán yě chǔ sǐ zhě nán
又《蔺公赞》曰：“知死必勇，非死者难也，处死者难。
fāng lìn xiāng rú yǐn bì nì zhù jí huà qín wáng zuǒ yòu shì bù guò zhū rán shì huò qiè nuò bù gǎn fā
方蔺相如引璧睨柱，及叱秦王左右，势不过诛，然士或怯懦不敢发。
xiàng rú yī lì qí qì wēi xìn dí guó
相如一厉其气，威信敌国；
tuì ér ràng lián pō míng zhòng tài shān
退而让廉颇，名重太山。
qí chù zhì yǒng kě wèi jiān zhī yǐ
其处智勇，可谓兼之矣！
cǐ zé zhōng zhēn zhī chén chéng zhī sǐ suǒ zhě yě
”此则忠贞之臣，诚知死所者也。
guǎn zǐ yuē bù chǐ shēn zài léi xiè zhī zhōng ér chǐ tiān xià zhī bù lǐ
管子曰：“不耻身在缧绁之中，而耻天下之不理；
bù chǐ bù sǐ gōng zi jiū ér chǐ wēi zhī bù shēn yú zhū hou
不耻不死公子纠，而耻威之不申于诸候。
cǐ zé zì fù qí cái yǐ jì shì wèi dù zhě yě
”此则自负其才，以济世为度者也。
cǐ jiē shì zhī xíng jǐ sǐ yǔ bù sǐ zhī míng xiào yě
此皆士之行己，死与不死之明效也。
huò yuē zōng què zhī jiàn yě jiàn qīng yǔ yè
或曰：“宗悫之贱也，见轻庾业。
jí qí guì yě qǐng yè wèi zhǎng shǐ hé rú
及其贵也，请业为长史，何如？
péi zǐ yě yuē fu pín ér wú qi jiàn ér wú mèn tián hu tiān sù hóng cǐ dà yóu céng yuán zhī dé yě
裴子野曰：“夫贫而无戚，贱而无闷，恬乎天素，弘此大猷，曾、原之德也。
jiàng zhì rǔ shēn fǔ méi zhé jí rěn qū yōng cáo zhī xià guì chěng qún xióng zhī shàng hán qíng zhī zhì yě
降志辱身，俯眉折脊，忍屈庸曹之下，贵骋群雄之上，韩、黥之志也。
bēi shēn zhī shì zé tóng jū bēi zhī qíng yǐ yì
卑身之事则同，居卑之情已异。
ruò zōng yuán gàn wú zuò yú cǎo jù yǒu hán qíng zhī dù yǐ
若宗元干无怍于草具，有韩、黥之度矣。
zhōng qì jiù è zhǎng zhě zāi
终弃旧恶，长者哉！
sòng zōng què zhī jiàn yě zhōu rén yǔ yè fēng fù dài kè bì fāng zhàng
(宋宗悫之贱也，州人庾业丰富，待客必方丈。
qí wèi què shè zé sù fàn què yì zhì bǎo
其为悫设，则粟饭，悫亦致饱。
jí wèi yù zhōu qǐng yè wèi zhǎng shǐ yě
及为豫州，请业为长史也。
shì chēng lì jì mài jiāo yǐ qí dài lǚ lù yě yú lǐ hé rú
世称郦寄卖交，以其绐吕禄也，于理何如？
bān gù yuē fu mài jiāo zhě wèi jiàn lì wàng yì yě
班固曰：“夫卖交者，谓见利忘义也。
ruò jì fù wèi gōng chén ér zhí jié suī cuī lǚ lù yǐ ān shè jì yì cún jūn qīn kě yě
若寄，父为功臣而执劫，虽摧吕禄，以安社稷，义存君亲可也。
huò yuē jìn yǔn wéi qīn shǒu chéng kě wèi zhōng hu
或曰：“靳允违亲守城，可谓忠乎？
xú zhòng yuē jìn yǔn yú cáo gōng wèi chéng jūn chén
徐众曰：“靳允于曹公，未成君臣。
mǔ zhì qīn yě yú yì yīng qù
母，至亲也，于义应去。
xī wáng líng mǔ wèi xiàng yǔ suǒ jū mǔ yǐ gāo zǔ bì děi tiān xià yīn zì shā yǐ gù líng zhì míng xīn wú suǒ xì rán hòu kě de shì rén jǐn qí sǐ jié
昔王陵母为项羽所拘，母以高祖必得天下，因自杀以固陵志，明心无所系，然后可得事人，尽其死节。
wèi gōng zǐ kāi fāng shì qí shí nián bù guī guǎn zhòng yǐ qí bù huái qí qīn ān néng ài jūn bù kě yǐ wèi xiāng
卫公子开方仕齐，十年不归，管仲以其不怀其亲，安能爱君，不可以为相。
shì yǐ qiú zhōng chén bì yú xiào zǐ zhī mén
是以求忠臣，必于孝子之门。
yǔn yí xiān jiù zhì qīn
允宜先救至亲。
xú shù mǔ wèi cáo gōng suǒ de liú bèi nǎi qiǎn zhù guī
徐庶母为曹公所得，刘备乃遣庶归。
yù tiān xià zhě shù rén zǐ zhī qíng gōng yòu yi qiǎn yǔn yě
欲天下者，恕人子之情，公又宜遣允也。
wèi tài zǔ zhēng jì zhōu shǐ chéng yù liú shǒu zhēn chéng
(魏太祖征冀州，使程昱留守甄城。
zhāng miǎo pàn
张邈叛。
tài zǔ yíng lǚ bù bù zhí fàn lìng jìn yǔn mǔ
太祖迎吕布，布执范令靳允母。
tài zǔ qiǎn yù shuō jìn yǔn wú yǐ mǔ gù shǐ gù shǒu fàn
太祖遣昱说靳允，无以母故，使固守范。
yǔn liú tì yuē bù gǎn yǒu èr yě
允流涕曰：“不敢有二也。
wèi wén dì wèn wáng lǎng děng yuē xī zǐ chǎn zhì zhèng rén bù néng qī
魏文帝问王朗等曰：“昔子产治郑，人不能欺；
zi jiàn zhì shàn fù rén bù rěn qī
子贱治单父，人不忍欺；
xī mén bào zhì qiū rén bù gǎn qī
西门豹治邺，人不敢欺。
sān zi zhī cái yú jūn dé shú yōu
三子之才，于君德孰优？
duì yuē jūn rèn dé zé chén gǎn yì ér bù rěn qī
对曰：“君任德，则臣感义而不忍欺；
jūn rèn chá zé chén wèi jué ér bù néng qī
君任察，则臣畏觉而不能欺；
jūn rèn xíng zé chén wèi zuì ér bù gǎn qī
君任刑，则臣畏罪而不敢欺。
rèn dé gǎn yì yǔ fu dǎo dé qí lǐ yǒu chǐ qiě gé děng qū zhě yě
任德感义，与夫导德齐礼，有耻且格，等趋者也；
rèn chá wèi fēi yǔ fu dǎo zhèng qí xíng miǎn ér wú chǐ tóng guī zhě yě
任察畏非，与夫导政齐刑，免而无耻，同归者也。
yōu liè zhī xuán zài yú quán héng fēi tú jūn zhū zhī jué yě
优劣之悬，在于权衡，非徒钧铢之觉也。
huò yuē jì wén zi gōng sūn hóng cǐ èr rén jiē zhé jié jiǎn sù ér huǐ yù bù tóng hé yě
或曰：“季文子、公孙弘，此二人皆折节俭素，而毁誉不同，何也？
fàn yè chēng fū rén lì rén zhě huò jiè rén yǐ cóng lì
范晔称：“夫人利仁者，或借仁以从利；
tǐ yì zhě bù qī tǐ yǐ hé yì
体义者，不期体以合义。
jì wén zi qiè bù yī bó lǔ rén yǐ wéi měi tán
季文子妾不衣帛，鲁人以为美谈；
gōng sūn hóng shēn fú bù bèi jí àn jī qí duō zhà
公孙弘身服布被，汲黯讥其多诈。
shì shí wèi shū ér huǐ yù bié zhě hé yě
事实未殊而毁誉别者，何也？
jiāng tǐ zhī yǔ lì zhī yì hu
将体之与利之异乎？
gù qián zhì yún rén zhě ān rén zhì zhě lì rén wèi zuì zhě qiáng rén
故前志云：仁者安仁，智者利仁，畏罪者强仁。
xiào qí rén zhě gōng wú yǐ shū
校其仁者，功无以殊；
hé qí wèi rén bù dé bù yì
核其为仁，不得不异。
ān rén zhě xìng shàn zhě yě
安仁者，性善者也；
lì rén zhě lì xíng zhě yě
利仁者，力行者也；
qiáng rén zhě bù dé yǐ zhě yě
强仁者，不得已者也。
sān rén xiāng bǐ zé ān zhě yōu yǐ
三仁相比，则安者优矣。
yì yuē fu shèng rén dé quán qì wú bù bèi
(议曰：夫圣人德全，器无不备。
zhōng yōng yǐ xiáng cái zé hǎo piān
中庸已降，才则好偏。
gù yuē chái yě yú cān yě lǔ shī yě pì yóu yě yàn
故曰：柴也愚，参也鲁，师也僻，由也喭。
yóu cǐ guān zhī quán dé zhě xiān yǐ
由此观之，全德者鲜矣！
quán dé jì xiān zé zī jiáo qíng ér lì shàn yǐ
全德既鲜，则资矫情而力善矣！
rán shì è jiǎo wěi ér rén xián rèn zhēn
然世恶矫伪，而人贤任真。
shǐ qí zhēn tān yú ér yì rèn zhī kě wèi xián hu
使其真贪愚而亦任之，可为贤乎？
duì yuē xū
对曰：吁！
hé wéi qí rán
何为其然？
fu xiào jīng tiān dì fù yīn bào yáng suī qīng zhuó xián yú qí xìng zé yì ér qū zǒu shì yù suǒ guī zé tóng
夫肖精天地，负阴抱阳，虽清浊贤愚，其性则异，而趋走嗜欲，所规则同。
gù mǐ yán nì lǐ rén suǒ yuè yě
故靡颜腻理，人所悦也；
chéng jiān qū liáng rén suǒ ài yě
乘坚驱良，人所爱也；
kǔ xīn zhēn jié rén suǒ nán yě
苦心贞节，人所难也；
xùn gōng miè sī rén suǒ kǔ yě
徇公灭私，人所苦也。
bù yǐ lǐ jiào jié zhī zé dàng ér bù zhì ān dé gōng kǔ shí dàn zhēn jié gōng fāng lín cái lián ér qǔ yǔ yì hu
不以礼教节之，则荡而不制，安得攻苦食淡，贞洁公方，临财廉而取与义乎？
gù lǐ yuē yù bù kě zòng zhì bù kě mǎn
故《礼》曰：“欲不可纵，志不可满。
gǔ yǔ yún lián shì fēi bù ài cái qǔ zhī yǐ dào
”古语云：“廉士非不爱财，取之以道。
shī yún rú qiē rú cuō rú zuó rú mó
”《诗》云：“如切如磋，如琢如磨。
jiē jiǎo wěi zhī wèi yě
”皆矫伪之谓也。
ruò sì qí yú tài suí qí bǐ qíng míng yuē rèn zhēn ér xián zhī cǐ xiān wáng zhī zuì rén yě
若肆其愚态，随其鄙情，名曰任真而贤之，此先王之罪人也。
gù wú yǐ wéi jiǎo wěi zhě lǐ yì zhī duān
故吾以为矫伪者，礼义之端；
rèn zhēn zhě tān bǐ zhī zhǔ
任真者，贪鄙之主。
fu qiáng rén zhě yōng kě wū hu
夫强仁者，庸可诬乎？
huò yuē cháng píng zhī shì bái qǐ kēng zhào zú sì shí wàn kě wèi qí jiāng hu
或曰：“长平之事，白起坑赵卒四十万，可为奇将乎？
hé yàn yuē bái qǐ zhī jiàng zhào zú zhà ér kēng qí sì shí wàn qí tú kù bào zhī wèi hu
何晏曰：“白起之降赵卒，诈而坑其四十万，其徒酷暴之谓乎？
hòu yì nán yǐ zhòng dé zhì yǐ
后亦难以重得志矣！
xiàng shǐ zhòng rén yù zhī jiàng zhī bì sǐ zé zhāng xū quán yóu kě wèi yě
向使众人预知降之必死，则张虚拳，犹可畏也。
kuàng yú sì shí wàn pī jiān zhí ruì zāi
况于四十万披坚执锐哉？
tiān xià jiàn jiàng qín zhī jiāng tóu lú yī shān
天下见降秦之将，头颅依山；
guī qín zhī zhòng hái jī chéng qiū zé hòu rì zhī zhàn sǐ dàng sǐ ěr hé zhòng kěn fú hé chéng kěn xià hu
归秦之众，骸积成丘，则后日之战，死当死耳，何众肯服，何城肯下乎？
shì wèi suī néng cái sì shí wàn zhī mìng ér shì zú yǐ qiáng tiān xià zhī zhàn
是为虽能裁四十万之命，而适足以强天下之战。
yù yǐ yào yī qī zhī gōng ér nǎi gèng jiān zhū hóu zhī shǒu
欲以要一期之功，而乃更坚诸侯之守。
gù bīng jìn ér zì fá qí shì jūn shèng ér hái sàng qí jì hé zhě
故兵进而自伐其势，军胜而还丧其计，何者？
shè shǐ zhào zhòng fù hé mǎ fú gēng shēng zé hòu rì zhī zhàn qǐ bì fēi qián rì zhī duì yě kuàng jīn jiē shǐ tiān xià wèi hòu rì hu
设使赵众复合，马服更生，则后日之战起，必非前日之对也，况今皆使天下为后日乎！
qí suǒ yǐ zhōng bù gǎn fù jiā bīng yú hán dān zhě fēi dàn yōu píng yuán zhī bǔ fèng huàn zhū hóu zhī jiù zhì yě tú huì zhī ér bù yán ěr
其所以终不敢复加兵于邯郸者，非但忧平原之补缝，患诸侯之救至也，徒讳之而不言耳。
qiě cháng píng zhī shì qín rén shí wǔ yǐ shàng jiē hé jǐ ér xiàng zhào yǐ
且长平之事，秦人十五以上，皆荷戟而向赵矣。
fu yǐ qín zhī qiáng ér shí wǔ yǐ shàng sǐ shāng guò bàn cǐ wèi pò zhào zhī gōng xiǎo shāng qín zhī bài dà yě
夫以秦之强，而十五以上，死伤过半，此为破赵之功小，伤秦之败大也。
yòu hé chēng qí zāi
又何称奇哉？
yì yuē huáng shí gōng chēng róu zhě néng zhì gāng ruò zhě néng zhì qiáng
(议曰：黄石公称：“柔者能制刚，弱者能制强。
róu zhě dé yě gāng zhě zéi yě
柔者德也，刚者贼也。
róu zhě rén zhī suǒ zhù
柔者，人之所助；
gāng zhě yuàn zhī suǒ jū
刚者，怨之所居。
shì gù zhòu zhī bǎi kè ér zú wú hòu
”是故，纣之百克，而卒无后；
xiàng yǔ bīng qiáng zhōng shī tiān xià
项羽兵强，终失天下。
gù suí hé yuē shǐ chu shèng zé zhū hóu zì wēi jù ér xiāng jiù
故随何曰：“使楚胜，则诸侯自危惧而相救。
fu chu zhī qiáng shì zú yǐ zhì tiān xià zhī bīng ěr
楚国的强大，恰恰足以招致天下诸侯的联合攻击。
yóu shì guān zhī ruò tiān xià yǐ dìng jiè yī zhàn zhī shèng zhà zhī kě yě
”由是观之，若天下已定，借一战之胜，诈之可也。
ruò hǎi nèi fēn fēn cí xióng wèi jué ér shī xìn yì yú tiān xià bài wáng zhī dào yě
若海内纷纷，雌雄未决而失信义于天下，败亡之道也。
dāng qī guó zhī shí zhū hóu shàng qiáng ér bái qǐ nǎi kēng zhào jiàng zú shǐ zhū hóu wèi zhī ér hé zòng zhū hóu hé zòng fēi qín zhī lì wèi zhàn shèng ér fǎn bài
当七国之时，诸侯尚强，而白起乃坑赵降卒，使诸侯畏之而合纵，诸侯合纵，非秦之利，为战胜而反败。
hé yàn zhī lùn dāng yǐ
何晏之论当矣。
huò yuē yuè yì bù tú èr chéng suì sàng hóng yè wèi fēi hu
或曰：“乐毅不屠二城，遂丧洪业，为非乎？
xià hóu xuán yuē guān lè shēng yǔ yàn huì wáng shū qí dài hu zhī jī hé dào yǐ lǐ zhōng shǐ zhě yú
夏侯玄曰：“观乐生与燕惠王书，其殆乎知机合道，以礼终始者欤！
fu yù jí dào dé zhī liàng wu yǐ tiān xià wèi xīn zhě qǐ qí jú jì dāng shí zhǐ yú jiān bìng ér yǐ zāi
夫欲极道德之量，务以天下为心者，岂其局迹当时，止于兼并而已哉？
fu jiān bìng zhě fēi lè shēng zhī suǒ xiè
夫兼并者，非乐生之所屑；
qiáng yàn ér fèi dào yòu fēi lè shēng zhī suǒ qiú
强燕而废道，又非乐生之所求。
bù xiè gǒu lì bù qiú xiǎo chéng sī yì jiān tiān xià zhě yě
不屑苟利，不求小成，斯意兼天下者也。
jǔ qí zhī shì suǒ yǐ yùn qí jī ér dòng sì hǎi yě
举齐之事，所以运其机而动四海也。
wéi chéng ér hài bù jiā yú bǎi xìng cǐ rén xīn zhe yú xiá ěr yǐ
围城而害不加于百姓，此仁心着于遐迩矣。
mài lìng dé yǐ lǜ liè guó zé jǐ yú tāng wǔ zhī shì yǐ
迈令德以率列国，则几于汤武之事矣。
lè shēng fāng huī dà gāng yǐ zòng èr chéng shōu rén míng xìn yǐ dài qí bì jiāng shǐ jí mò jǔ rén gù chóu qí shàng kāi hóng guǎng zhī lù yǐ dài tián dān zhī tú
乐生方恢大纲，以纵二城，收人明信，以待其弊，将使即墨、莒人，顾仇其上，开宏广之路，以待田单之徒；
zhǎng róng shàn zhī fēng yǐ shēn qí shì zhī zhì
长容善之风，以申齐士之志。
zhāo zhī dōng hǎi shǔ zhī huá yì
招之东海，属之华裔。
wǒ zé rú chūn rén yīng rú cǎo sī dài yàn wáng yǎng fēng shēng èr chéng bì cóng zé wáng yè lóng yǐ
我泽如春，人应如草，思戴燕王，仰风声，二城必从，则王业隆矣。
suī yān liú yú liǎng yì nǎi zhì sù yú tiān xià yě
虽淹留于两邑，乃致速于天下也。
bù xìng zhī biàn shì suǒ bù tú bài yú chuí chéng shí biàn suǒ rán
不幸之变，势所不图，败于垂成，时变所然。
ruò nǎi bī zhī yǐ bīng jié zhī yǐ wēi chǐ shā shāng zhī cán yǐ shì sì hǎi zhī rén suī èr chéng jǐ yú kě bá zé bà wáng zhī shì shì qí yuǎn yǐ
若乃逼之以兵，劫之以威，侈杀伤之残，以示四海之人，虽二城几于可拔，则霸王之事，逝其远矣。
lè shēng qǐ bù zhī bá èr chéng zhī sù le zāi
乐生岂不知拔二城之速了哉？
gù chéng bá ér yè guāi yě
顾城拔而业乖也。
qǐ bù lǜ bù sù zhī zhì biàn zāi
岂不虑不速之致变哉？
gù yè sù yǔ biàn tóng yě
顾业速与变同也。
yóu shì guān zhī lè shēng zhī bù tú èr chéng wèi kě liàng yě
由是观之，乐生之不屠二城，未可量也。
huò yuē yuè yì xiāng ruò yàn pò qiáng qí hé wǔ guó zhī bīng xuě jūn wáng zhī chǐ wéi chéng ér bù jí gōng jiàng lìng dào qióng ér yì fú cǐ zé rén zhě zhī shī xián yǐ wéi mó móu shèng wǔ hòu yě
(或曰：“乐毅相弱燕，破强齐，合五国之兵，雪君王之耻，围城而不急攻，将令道穷而义服，此则仁者之师，咸以为谟谋胜武侯也。
kě hu
可乎？
zhāng fǔ yuē fu yǐ wǔ guó zhī bīng gòng fá yī qí bù zú wèi qiáng
张辅曰：“夫以五国之兵共伐一齐，不足为强；
dà zhàn jì xi fú shī liú xiě bù zú wèi rén
大战济西，伏尸流血，不足为仁。
bǐ kǒng míng bāo wén wǔ zhī dé cháng xiào sì shí
彼孔明包文武之德，长啸俟时。
liú xuán dé yǐ zhī rén zhī míng lǚ zào qí lú zī yǐ jì shì qí cè quán yǒng
刘玄德以知人之明，屡造其庐，咨以济世，奇策泉涌。
suì dōng shuō sūn quán běi kàng dà wèi yǐ chéng shèng zhī shī yì zuǒ qǔ shǔ
遂东说孙权，北抗大魏，以乘胜之师，翼佐取蜀。
jí xuán dé lín zhōng chán yǐ dà wèi zài rǎo rǎng zhī jì lì tóng méng zhī zhǔ shè guān fēn zhí bān xù zhòng cái wén yǐ zhì nèi wǔ yǐ zhé héng rán hòu bù ēn zé yú guó zhōng zhī rén
及玄德临终，禅以大位，在扰攘之际，立童蒙之主，设官分职，班叙众才，文以治内，武以折衡，然后布恩泽于国中之人。
qí xíng jūn yě lù bù shí yí háo máo bù fàn
其行军也，路不拾遗，毫毛不犯。
xūn yè chuí jì ér yǔn
勋业垂济而陨。
guān qí yí wén mó móu hóng yuǎn yǐ
观其遗文，谟谋宏远矣。
jǐ yǒu lì zé ràng yú xià xià yǒu quē zé gōng zì jiù
己有利则让于下，下有阙则躬自咎。
jiàn shàn zé qiān nà jiàn zé gǎi gù shēng liè zhèn xiá ěr yě
见善则迁，纳谏则改，故声烈震遐迩也。
mèng zǐ yuē wén bó yí zhī fēng tān fū zì lián
孟子曰：‘闻伯夷之风，贪夫自廉。
yú yǐ wéi dǔ kǒng míng zhī zhōng jiān chén lì jié
’余以为睹孔明之忠，奸臣立节。
dài jiāng yǔ yī lǚ zhēng shèng qǐ tú yǐ yuè yì wéi wǔ zāi
殆将与伊、吕争胜，岂徒以乐毅为伍哉？
huò yuē shāng yāng qǐ tú bù gàn xiào gōng xié sān shù zhī lüè tūn liù guó zhī zòng shǐ qín yè dì kě wèi bà zhě zhī zuǒ hu
或曰：“商鞅起徒步，干孝公，挟三术之略，吞六国之纵，使秦业帝，可为霸者之佐乎？
liú xiàng yuē fu shāng jūn nèi jí gēng zhàn zhī yè wài zhòng zhàn fá zhī shǎng bù ē guì chǒng bù piān shū yuǎn
刘向曰：“夫商君，内急耕战之业，外重战伐之赏，不阿贵宠，不偏疏远。
suī shū yún wú piān wú dǎng shī yún zhōu dào rú dǐ qí zhí zhī shǐ sī mǎ fǎ zhī lì róng shì zhōu hòu jì zhī quàn nóng yè wú yǐ yì cǐ
虽《书》云：‘无偏无党’，《诗》云：‘周道如砥，其直知矢’，《司马法》之厉戎士，周后稷之劝农业，无以易此。
cǐ suǒ yǐ bìng zhū hóu yě
此所以并诸侯也。
gù sūn qīng yuē sì shì yǒu shèng fēi xìng yě shù yě
故孙卿曰：‘四世有胜，非幸也，数也。
fu bà jūn ruò qí huán jìn wén zhě huán bù bèi kē zhī méng wén bù fù yuán zhī qī ér zhū hóu xìn zhī
’夫霸君若齐桓、晋文者，桓不倍柯之盟，文不负原之期，而诸侯信之。
cǐ guǎn zhòng jiù fàn zhī móu yě
此管仲、咎犯之谋也。
jīn shāng jūn bèi gōng zǐ yǎng zhī jiù ēn qì jiāo wèi zhī míng xìn zhà qǔ sān jūn zhī zhòng gù zhū hóu wèi qí qiáng ér mò qīn xìn yě
今商君倍公子卬之旧恩，弃交魏之明信，诈取三军之众，故诸侯畏其强而莫亲信也。
jiè shǐ xiào gōng yù qí huán jìn wén de zhū hóu zhī tǒng jiāng hé zhū hóu zhī jūn qū tiān xià zhī bīng yǐ fá qín qín zé wáng yǐ
藉使孝公遇齐桓、晋文，得诸侯之统，将合诸侯之君，驱天下之兵以伐秦，秦则亡矣。
tiān xià wú huán wén zhī jūn gù qín dé yǐ jiān zhū hóu yě
天下无桓、文之君，故秦得以兼诸侯也。
wèi yāng shǐ zì yǐ wéi zhī wáng bà zhī dé yuán qí shì bù lún yě
卫鞅始自以为知王霸之德，原其事，不伦也。
xī zhōu zhào gōng shī měi zhèng qí sǐ yě hòu shì sī zhī bì fèi gān táng zhī shī shì cháng shě yú shù xià bù rěn fá qí shù kuàng hài yú shēn hu
昔周召公施美政，其死也，后世思之，《蔽芾甘棠》之诗是，尝舍于树下，不忍伐其树，况害于身乎？
guǎn zhòng duó bó shì pián yì sān bǎi hù wú yuàn yán
管仲夺伯氏骈邑三百户，无怨言。
wèi yāng nèi kè dāo jù zhī xíng wài shēn fǔ yuè zhī zhū shēn sǐ chē liè qí qù bà zhě zhī zuǒ yì yuǎn yǐ
卫鞅内刻刀锯之刑，外深斧钺之诛，身死车裂，其去霸者之佐，亦远矣！
rán xiào gōng shā zhī yì fēi yě
然孝公杀之，亦非也。
kě fǔ ér yòng shǐ wèi yāng shī kuān píng zhī fǎ jiā zhī yǐ ēn shēn zhī yǐ xìn shù jī bà zhě zhī zuǒ hu
可辅而用，使卫鞅施宽平之法，加之以恩，申之以信，庶几霸者之佐乎！
yì yuē shāng yāng chū yīn jǐng jiān qiú jiàn qín xiào gōng shuō yǐ dì dào xiào gōng yì bù rù shí shí shuì hòu yòu yǔ yāng yǔ bù zhī xī zhī guò xí
(议曰：商鞅初因景监求见秦孝公，说以帝道，孝公意不入，时时睡，后又与鞅语，不知膝之过席。
jǐng jiān yuē zi hé yǐ zhōng wú jūn
景监问：“你是用什么打动了我们国君？
jūn zhī huan shén yě
君之欢甚也。
yāng yuē shǐ wú shuō gōng yǐ dì dào ér jūn yuē jiǔ yuǎn yǐ
”鞅曰：“始吾说公以帝道，而君曰：‘久远矣！
ān néng yì yì dài shù shí bǎi nián yǐ zǐ sūn chéng shì hu
安能邑邑待数十百年以子孙成事乎？
wú yòu shuō yǐ bà dào qí yì yù zhī ér wèi néng yě
’吾又说以霸道，其意欲之而未能也。
wú yòu yǐ qiáng guó zhī shù shuō jūn jūn dà yuè zhī
吾又以强国之术说君，君大悦之。
rán yì nán yǐ bǐ dé yú yīn zhōu yǐ
然亦难以比德于殷周矣！
xī qí huán gōng yǔ lǔ zhuāng gōng huì yú kē ér méng cáo mò yǐ bǐ shǒu jié huán gōng fǎn lǔ qīn dì
昔齐桓公与鲁庄公会于柯而盟，曹沫以匕首劫桓公反鲁侵地。
huán gōng xǔ zhī hòu huǐ yù wú yǔ lǔ de ér shā cáo mò
桓公许之，后悔，欲无与鲁地而杀曹沫。
guǎn zhòng yuē qì xìn yú zhū hóu xiān tiān xià zhī yuán bù kě
管仲曰：“弃信于诸侯，先天下之援，不可。
yú shì yǔ cáo mò sān bài suǒ wáng zhī de
”于是与曹沫三败所亡之地。
zhū hóu wén zhī jiē xìn qí ér yù fù yān
诸侯听说这件事，都信任齐国并愿意归附。
shān róng fá yàn yàn gào jí yú qí
山戎伐燕，燕告急于齐。
qí huán gōng jiù yàn ér hái yàn zhuāng gōng sòng huán gōng rù qí jìng
齐桓公救燕而还，燕庄公送桓公入齐境。
huán gōng yuē fēi tiān zǐ zhū hóu xiāng sòng bù chū jìng
桓公曰：“非天子，诸侯相送不出境。
wú bù kě yǐ wú lǐ yú yàn
吾不可以无礼于燕。
yú shì fēn gōu gē yàn jūn suǒ zhì yǔ yàn jūn lìng fù xiū zhào gōng zhī zhèng nà gòng yú zhōu zhū hóu wén zhī jiē cóng qí huán gōng yú shì shǐ bà
”于是分沟割燕君所至与燕君，令复修召公之政，纳贡于周，诸侯闻之皆从，齐桓公于是始霸。
yóu cǐ guān zhī shāng yāng shēn kè qì xìn fēi bà zhě zhī zuǒ míng yǐ
由此观之，商鞅深刻弃信，非霸者之佐明矣。
rán xiào gōng yù sù bù cóng yāng yán xiào gōng guò yě
然孝公欲速，不从鞅言，孝公过也。
shāng yāng qiān yú shì pò yú jūn bù dé xíng qí zhì ěr
商鞅牵于世，迫于君，不得行其志耳。
liú xiàng yǐ yāng wú bà wáng zhī shù miù yǐ
刘向以鞅无霸王之术，谬矣。
zhū gě liàng yǐ mǎ sù bài yú jiē tíng shā zhī
诸葛亮以马谡败于街亭，杀之。
hòu jiǎng wǎn wèi liàng yuē xī chu shā de chén rán hòu wén gōng xǐ kě zhī yě
后蒋琬谓亮曰：“昔楚杀得臣，然后文公喜可知也。
tiān xià wèi dìng ér lù zhì jì zhī shì qǐ bù xī zāi
天下未定，而戮智计之士，岂不惜哉？
liàng liú tì yuē sūn wǔ suǒ yǐ néng zhì shèng zhě yòng fǎ míng yě
”亮流涕曰：“孙武所以能制胜者，用法明也。
shì yǐ yáng gān luàn fǎ wèi jiàng lù zhī
是以杨干乱法，魏绛戮之。
sì hǎi fēn liè bīng jiāo fāng shǐ ruò fù fèi fǎ hé yòng tǎo zéi yé
四海分裂，兵交方始，若复废法，何用讨贼耶？
xí záo chǐ yuē zhū gě liàng zhī bù néng jiān shàng guó yě qǐ bù yi zāi
习凿齿曰：“诸葛亮之不能兼上国也，岂不宜哉？
fu jìn rén shì lín fù zhī hòu jì gù fèi fǎ ér shōu gōng
夫晋人视林父之后济，故废法而收功。
chu chéng àn de chén zhī yì jǐ gù shā zhī yǐ zhòng bài
楚成暗得臣之益己，故杀之以重败。
jīn shǔ pì lòu yī fāng cái shǎo shàng guó ér shā qí jùn jié tuì shōu nú xià zhī yòng míng fǎ shèng cái bù shī sān bài zhī dào jiāng yǐ chéng yè bù yì nán hu
今蜀僻陋一方，才少上国，而杀其俊杰，退收驽下之用，明法胜才，不师三败之道，将以成业，不亦难乎？
jìn hóu shǐ xún huán zi yǔ chu zhàn yú bì huán zi bài guī ér qǐng sǐ jìn hóu yù xǔ zhī
(晋侯使荀桓子与楚战于邲，桓子败归而请死，晋侯欲许之。
shì zhēn zǐ yuē bù kě
士贞子曰：“不可。
chéng pú zhī yì jìn shī sān rì guǎn gǔ wén gōng yóu yǒu yōu sè
晋楚城濮之战时，晋军取胜之后，占领了楚军大寨，寨中屯积着大量的粮草，晋军整整吃了三天。晋文公仍旧神色忧郁。
zuǒ yòu yuē yǒu xǐ ér yōu rú yǒu yōu ér xǐ hu
左右曰：‘有喜而忧，如有忧而喜乎？
gōng yuē de chén yóu zài yōu wèi xiē yě
’公曰：‘得臣犹在，忧未歇也。
kùn shòu yóu dòu kuàng guó xiāng hu
困兽犹斗，况国相乎！
jí chu shā zi yù gōng xǐ ér hòu kě zhī yuē shì jìn zài kè ér chu zài bài yě
’及楚杀子玉，公喜而后可知，曰：‘是晋再克而楚再败也。
chu shì yǐ zài shì bù jìng
’楚是以再世不竞。
jīn tiān huò zhě dà jǐng jìn yě ér yòu shā lín fù yǐ zhòng chu shèng qí wú nǎi bù jìng hu
今天或者大警晋也，而又杀林父，以重楚胜，其无乃不竞乎？
lín fù zhī shì jūn yě jìn sī jìn zhōng tuì sī bǔ guò shè jì zhī wèi yě
林父之事君也，进思尽忠，退思补过，社稷之卫也。
jūn ruò zhī hé shā zhī
君若之何杀之？
fu qí bài yě ruò rì yuè zhī shí hé sǔn yú míng
夫其败也，若日月之蚀，何损于明？
jìn hóu shǐ fù qí wèi yě
”晋侯使复其位也。
hàn dài yǐ zhōu bó gōng dà huò guāng hé rú
汉代以周勃功大霍光，何如？
duì yuē bó běn gāo dì dà chén zhòng suǒ guī xiàng jū tài wèi wèi yōng bīng bǎi wàn jì yǒu chén píng wáng líng zhī lì yòu yǒu zhū xū zhū wáng zhī yuán lì jì yóu shuì yǐ jué zhū lǚ yīn zhòng zhī xīn yì yǐ jì shì
对曰：“勃本高帝大臣，众所归向，居太尉位，拥兵百万，既有陈平、王陵之力，又有朱虚诸王之援，郦寄游说，以谲诸吕，因众之心，易以济事。
ruò huò guāng zhě yǐ cāng cù zhī jì shòu jì tuō zhī rèn fǔ bì yòu zhǔ tiān xià yàn rán
若霍光者，以仓卒之际，受寄托之任，辅弼幼主，天下晏然。
yù yàn wáng wǎn zhī luàn zhū chú xiōng nì yǐ jìng wáng shì
遇燕王绾之乱，诛除凶逆，以靖王室。
fèi chāng yì lì xiào xuān rèn hàn jiā zhī zhòng lóng zhōng xìng zhī zuò cān shēng yī zhōu wèi hàn xián xiàng
废昌邑，立孝宣，任汉家之重，隆中兴之祚，参声伊周，为汉贤相。
tuī yàn shì xiào yōu liè míng yǐ
推验事效，优劣明矣。
yuán àng wèn hàn wén dì yuē bì xià yǐ jiàng hòu zhōu bó hé rú rén yě
(袁盎问汉文帝曰：“陛下以绛侯周勃何如人也？
shàng yuē shè jì chén yě
”上曰：“社稷臣也。
àng yuē kě wèi gōng chén fēi shè jì chén
”盎曰：“可谓功臣，非社稷臣。
shè jì chén zhě zhǔ zài yǔ zài zhǔ wáng yǔ wáng
社稷臣者，主在与在，主亡与亡。
fāng lǚ hòu shí liú shì bù jué rú dài jiàng hòu wèi tài wèi zhǔ bīng bǐng bù néng zhèng
方吕后时，刘氏不绝如带，绛侯为太尉，主兵柄，不能正。
lǚ shì bēng dà chén xiāng yǔ zhū zhū lǚ tài wèi zhǔ bīng shì huì qí chéng gōng
吕氏崩，大臣相与诛诸吕，太尉主兵，适会其成功。
suǒ wèi gōng chén fēi shè jì chén yě
所谓功臣，非社稷臣也。
hòu hàn chén fán shàng shū jiàn xú zhì yuán hóng wéi zhe sān rén
后汉陈蕃上疏荐徐稚、袁闳、韦着三人。
dì wèn fán yuē sān rén shuí wèi xiān hòu
帝问蕃曰：“三人谁为先后？
fán yuē hóng shēng gōng zú wén dào jiàn xun
”蕃曰：“闳生公族，闻道渐训。
zhe cháng yú sān fǔ lǐ yì zhī sú suǒ wèi bù fú zì zhí bù lòu zì diāo
着长于三辅，礼义之俗，所谓不扶自直，不镂自雕。
zhì yú zhì zhě yuán zì jiāng nán bēi báo zhī yù ér jiao li jie chu yí dāng wèi xiān
至于稚者，爰自江南卑薄之域，而角立杰出，宜当为先。
huò yuē xiè ān shí wèi xiāng kě yǔ hé rén wéi bǐ
或曰：“谢安石为相，可与何人为比？
yú nán yuē xī gù yōng fēng hóu zhī rì ér jiā rén bù zhī qián dài chēng qí zhì zhòng mò yǐ wéi ǒu
虞南曰：“昔顾雍封侯之日，而家人不知，前代称其质重，莫以为偶。
fu yǐ dōng jìn shuāi wēi jiāng yì rì hài kuàng yǒng gù fú jiān zì yě liù yí yīng zhǔ qīn lǜ bǎi wàn
夫以东晋衰微，疆埸日骇，况永固(符坚字也)六夷英主，亲率百万；
fú róng jùn cái míng xiāng zhí ruì xiān qū lì hǔ láng zhī zhǎo yá chěng cháng shé zhī fēng è xiān zhù bīn guǎn yǐ dài jìn jūn
苻融俊才名相，执锐先驱，厉虎狼之爪牙，骋长蛇之锋锷，先筑宾馆，以待晋君。
qiáng ruò ér lùn hóng máo tài shān bù zú wèi yù
强弱而论，鸿毛太山，不足为喻。
wén jìng shēn jù huán pèi zhī yuán bù xǐ xiè xuán zhī shū zé shèng bài zhī shù gù yǐ cún yú xiōng zhōng yǐ
文静深拒桓沛之援，不喜谢玄之书，则胜败之数，固已存于胸中矣。
fu sī rén yě qǐ yǐ qū qū wàn hù zhī fēng dòng qí fāng cùn zhě yú
夫斯人也，岂以区区万户之封，动其方寸者欤？
ruò lùn qí dù liàng jìn gǔ yǐ lái wèi jiàn qí pǐ
若论其度量，近古已来，未见其匹。
suí yáng dì zài dōng gōng cháng wèi hè ruò bì yuē yáng sù hán qín hǔ shǐ wàn suì sān rén jù chēng liáng jiàng qí jiān yōu liè hé rú
隋炀帝在东宫，尝谓贺若弼曰：“杨素、韩擒虎、史万岁三人，俱称良将，其间优劣何如？
duì yuē yáng sù shì měng jiàng fēi móu jiāng yì yuē dǎn qì guǒ gǎn měng jiàng yě
”对曰：“杨素是猛将，非谋将(议曰：胆气果敢，猛将也；
yuān ér yǒu móu móu jiāng yě
渊而有谋，谋将也。
hán qín hǔ shì dòu jiāng fēi lǐng jiāng yì yuē quán jié jiáo hàn dòu jiāng yě
韩擒虎是斗将，非领将(议曰：拳捷矫悍，斗将也；
yù jūn qí sù lǐng jiāng yě
御军齐肃，领将也。
shǐ wàn suì shì qí jiāng fēi dà jiàng yì yuē lǐng yī piān shī suǒ xiàng wú dí qí jiāng yě
史万岁是骑将，非大将(议曰：领一偏师，所向无敌，骑将也；
bāo luó yīng xióng shǐ qún cái gè dāng qí yòng dà jiàng yě
包罗英雄，使群才各当其用，大将也。
tài zǐ yuē shàn
”太子曰：“善。
gù zì liù zhèng zhì yú wèn jiāng jiē rén chén dé shī zhī xiào yě
故自“六正”至于“问将”，皆人臣得失之效也。
gǔ yǔ yuē yǔ yǐ xià wáng jié yǐ xià wáng
古语曰：“禹以夏王，桀以夏亡；
tāng yǐ yīn wáng zhòu yǐ yīn wáng
汤以殷王，纣以殷亡。
hé lú yǐ wú zhàn shèng wú dí yú tiān xià ér fū chà yǐ jiàn qín yú yuè
”阖庐以吴战胜，无敌于天下，而夫差以见擒于越；
mù gōng yǐ qín xiǎn míng zūn hào ér èr shì yǐ jié yú wàng yí
穆公以秦显名尊号，而二世以劫于望夷。
qí suǒ yǐ jūn wáng zhě tóng ér gōng jì bù děng zhě suǒ rèn yì yě
其所以君王者同，而功迹不等者，所任异也。
shì yǐ chéng wáng chù qiǎng bǎo ér cháo zhū hóu zhōu gōng yòng shì yě
是以成王处襁褓而朝诸侯，周公用事也；
zhào wǔ líng wáng nián wǔ shí ér è sǐ yú shā qiū rèn li duì yě
赵武灵王年五十而饿死于沙丘，任李兑也。
gù wèi yǒu gōng zǐ wú jì xuē dì fù de
故魏有公子无忌，削地复得；
zhào rèn lìn xiāng rú qín bīng bù gǎn chū
赵任蔺相如，秦兵不敢出；
chu yǒu shēn bāo xū ér zhāo wáng fǎn wèi
楚有申包胥，而昭王反位；
qí yǒu tián dān ér xiāng wáng de guó
齐有田单，而襄王得国。
yīn sī ér tán fu yǒu guó zhě bù néng táo yě shì sú zhēn zōng rén wù lùn xié zhèng zhī dé shī cuō bà wáng zhī yú yì yǒu néng lì gōng chéng míng zhě wèi zhī qián wén
因斯而谈，夫有国者，不能陶冶世俗，甄综人物，论邪正之得失，撮霸王之余议，有能立功成名者，未之前闻。
gù zhī liàng néng shòu guān zhì lǐ zhī shù yě
(故知量能授官，至理之术也。