反经 · 赵蕤 · Chapter 14 of 64

是非

PinyinModern Translation
Size

fu sǔn yì shū tú zhì wén yì zhèng

夫损益殊途,质文异政。

huò shàng quán yǐ jīng wěi huò dūn dào yǐ zhèn sú

或尚权以经纬,或敦道以镇俗。

shì gù qián zhì chuí jiào jīn jiē kě yǐ lǐ wéi

是故,前志垂教,今皆可以理违。

hé yǐ míng zhī

怎么证明这一点呢?

shì yuē dà yá yún jì míng qiě zhé yǐ bǎo qí shēn

(是曰)《大雅》云:“既明且哲,以保其身。

yì yuē tiān dì zhī dà dé yuē shēng

”《易》曰:“天地之大德曰生。

fēi yuē yǔ yuē shì jiàn wēi zhì mìng

(非曰)《语》曰:“士见危致命。

yòu yuē jūn zǐ yǒu shā shēn yǐ chéng rén wú qiú shēng yǐ hài rén

”又曰:“君子有杀身以成仁,无求生以害仁。

shì yuē guǎn zǐ yuē yí jīn zhě chá zhī gǔ bù zhī lái zhě shì zhī wǎng

(是曰)管子曰:“疑今者察之古,不知来者视之往。

gǔ yǔ yuē yǔ sǐ rén tóng bìng zhě bù kě shēng yě

”古语曰:“与死人同病者,不可生也;

yǔ wáng guó tóng háng zhě bù kě cún yě

与亡国同行者,不可存也。

fēi yuē lǚ shì chūn qiū yuē fū rén yǐ shí sǐ zhě yù jìn tiān xià zhī shí bèi yǐ

(非曰)《吕氏春秋》曰:“夫人以食死者,欲禁天下之食,悖矣;

yǒu yǐ chéng zhōu sǐ zhě yù jìn tiān xià zhī chuán bèi yǐ

有以乘舟死者,欲禁天下之船,悖矣;

yǒu yǐ yòng bīng sàng qí guó zhě yù yǎn tiān xià zhī bīng bèi yǐ

有以用兵丧其国者,欲偃天下之兵,悖矣。

dù shù yuē fu jiān chén zéi zǐ zì gǔ jí jīn wèi cháng bù yǒu

”杜恕曰:“夫奸臣贼子,自古及今,未尝不有。

bǎi suì yī rén shì wèi jì zhǒng

百岁一人,是为继踵;

qiān lǐ yī rén shì wéi bǐ jiān

千里一人,是为比肩。

ér jǔ yǐ wéi jiè shì yóu yī yē ér jìn rén shí yě

而举以为戒,是犹一噎而禁人食也。

yē zhě suī shǎo è zhě bì duō

噎者虽少,饿者必多。

shì yuē kǒng zǐ yuē è jié è yǐ wéi zhí

(是曰)孔子曰:“恶讦恶以为直。

fēi yuē guǎn zǐ yuē è yǐn è yǐ wéi rén zhě

(非曰)管子曰:“恶隐恶以为仁者。

wèi cáo xī zhì gōng lùn yuē fu shì rén suǒ wèi yǎn è yáng shàn zhě jūn zǐ zhī dà yì

”魏曹羲《至公论》曰:“夫世人所谓掩恶扬善者,君子之大义;

bǎo míng tóng hào zhě péng yǒu zhī zhì jiāo

保明同好者,朋友之至交。

sī yán zhī zuò gài lǘ yán zhī bái tán

斯言之作,盖闾阎之白谈。

suǒ yǐ jiù ài zēng zhī xiāng bàng fēi dǔ zhèng zhī zhì lǐ zhé zhōng zhī gōng yì yě

所以救爱憎之相谤,非笃正之至理,折中之公议也。

shì shì bù liào qí shù ér xì qí yán gù shàn è bù fēn yǐ fù guò wèi hóng yě

世士不料其数,而系其言,故善恶不分,以覆过为宏也。

péng yǒu hū yì yǐ léi tóng wèi měi yě

朋友忽义,以雷同为美也。

shàn è bù fēn luàn shí yóu zhī

善恶不分,乱实由之。

péng yǒu léi tóng bài bì cóng yān

朋友雷同,败必从焉。

tán lùn yǐ dāng shí wéi qíng bù yǐ guò nán wéi guì

谈论以当实为情,不以过难为贵;

xiāng zhī yǐ děng fēn wèi jiāo bù yǐ léi tóng wèi gù

相知以等分为交,不以雷同为固。

shì yǐ dá zhě cún qí yì bù chá yú wén

是以达者存其义,不察于文;

shi qí xīn bù qiú yú yán

识其心,不求于言。

shì yuē yuè jué shū yuē xuàn nǚ bù zhēn xuàn shì bù xìn

(是曰)《越绝书》曰:“衒女不贞,衒士不信。

fēi yuē hàn shū yuē dà xíng bù xì jǐn dà lǐ bù ràng cí

(非曰)《汉书》曰:“大行不细谨,大礼不让辞。

shì yuē huáng shí gōng yuē wu guǎng de zhě huāng wu guǎng dé zhě qiáng

(是曰)黄石公曰:“务广地者荒,务广德者强;

yǒu qí yǒu zhě ān tān rén yǒu zhě cán

有其有者安,贪人有者残。

cán miè zhī zhèng suī chéng bì bài

残灭之政,虽成必败。

fēi yuē sī mǎ cuò yuē yù fù guó zhě wu guǎng qí de

(非曰)司马错曰:“欲富国者,务广其地;

yù qiáng bīng zhě wu fù qí rén

欲强兵者,务富其人;

yù wáng zhě wu bó qí dé

欲王者,务博其德。

sān zī zhě bèi ér hòu wáng yè suí zhī

三资者备,而后王业随之。

shì yuē chuán yuē xīn gǒu wú xiá hé xù hu wú jiā

(是曰)《传》曰:“心苟无瑕,何恤乎无家?

yǔ yuē lǐ yì zhī bù jiàn hé xù yú rén yán

”《语》曰:“礼义之不僭,何恤于人言?

fēi yuē yǔ yuē jī huǐ xiāo jīn jī chán mó gǔ zhòng yǔ ruò zhōu qún qīng zhé zhóu

(非曰)《语》曰:“积毁销金,积谗磨骨,众羽溺舟,群轻折轴。

shì yuē kǒng zǐ yuē jūn zǐ bù qì shèng rén zhì zhōu wàn wù

(是曰)孔子曰:“君子不器,圣人智周万物。

fēi yuē liè zǐ yuē tiān dì wú quán gōng shèng rén wú quán néng wàn wù wú quán yòng

(非曰)列子曰:“天地无全功,圣人无全能,万物无全用。

gù tiān zhí shēng fù dì zhí zài xíng shèng zhí jiào huà

故天职生覆,地职载形,圣职教化。

shì yuē kǒng zǐ yuē jūn zǐ tǎn dàng dàng xiǎo rén cháng qī qi

(是曰)孔子曰:“君子坦荡荡,小人长戚戚。

fēi yuē kǒng zǐ yuē jìn zhòng ěr zhī yǒu bà xīn yě shēng yú cáo wèi

(非曰)孔子曰:“晋重耳之有霸心也,生于曹卫;

yuè jù jiàn zhī yǒu bà xīn yě shēng yú kuài jī

越句践之有霸心也,生于会稽。

gù jū xià ér wú yōu zhě zé sī bù yuǎn

故居下而无忧者,则思不远;

fù shēn ér cháng yì zhě zé zhì bù guǎng

覆身而常逸者,则志不广。

shì yuē hán zǐ yuē gǔ zhī rén mù duǎn yú zì xiàn gù yǐ jìng guān miàn

(是曰)韩子曰:“古之人,目短于自现,故以镜观面;

zhì yí yú zì zhī gù yǐ dào zhèng jǐ

智疑于自知,故以道正己。

fēi yuē lǎo zi yuē fǎn tīng zhī wèi cōng nèi shì zhī wèi míng zì shèng zhī wèi qiáng

(非曰)老子曰:“反听之谓聪,内视之谓明,自胜之谓强。

shì yuē táng qiě yuē zhuān zhū huái zhuī dāo ér tiān xià jiē wèi zhī yǒng xī shī bèi duǎn hè ér tiān xià chēng měi

(是曰)唐且曰:“专诸怀锥刀而天下皆谓之勇,西施被短褐而天下称美。

fēi yuē shèn zǐ yuē máo qiáng xī shī tiān xià zhī zhì jiāo yě yī zhī yǐ pí qī zé jiàn zhě jiē zǒu

(非曰)慎子曰:“毛嫱、西施,天下之至姣也,衣之以皮倛,则见者皆走;

yì zhī yǐ xuán xī zé xíng zhě jiē zhǐ

易之以玄緆,则行者皆止。

yóu shì guān zhī zé xuán xī sè zhī zhù yě

由是观之,则玄緆,色之助也。

jiāo zhě cí zhī zé sè yàn yǐ

姣者辞之,则色厌矣。

shì yuē xiàng liáng yuē xiān qǐ zhě zhì fú yú rén hòu qǐ zhě shòu zhì yù rén

(是曰)项梁曰:“先起者制服于人,后起者受制于人。

jūn zhì yuē xiān rén yǒu duó rén zhī xīn

”《军志》曰:“先人有夺人之心。

fēi yuē shǐ yì yǒu yán yuē wú shǐ huò

(非曰)史佚有言曰:“无始祸。

yòu yuē shǐ huò zhě sǐ

”又曰:“始祸者死。

yǔ yuē bù wéi huò shǐ bù wéi fú xiān

”《语》曰:“不为祸始,不为福先。

shì yuē shèn zǐ yuē fu xián ér qū yú bù xiào zhě quán qīng yě

(是曰)慎子曰:“夫贤而屈于不肖者,权轻也;

bù xiào ér fú yú xián zhě wèi zūn yě

不肖而服于贤者,位尊也。

yáo wèi pǐ fū bù néng shǐ qí lín jiā jí zhì nán miàn ér wáng ér lìng xíng jìn zhǐ

尧为匹夫,不能使其邻家,及至南面而王,而令行禁止。

yóu cǐ guān zhī xián bù zú yǐ fú wù ér shì wèi zú yǐ qū xián yǐ

由此观之,贤不足以服物,而势位足以屈贤矣。

fēi yuē jiǎ zǐ yuē zì gǔ zhì jīn yǔ mín wèi chóu zhě yǒu chí yǒu sù ěr ér mín bì shèng zhī yǐ

(非曰)贾子曰:“自古至今,与民为仇者,有迟有速耳,而民必胜之矣。

gù zhòu zì wèi tiān wáng yě ér jié zì wèi tiān fù yě yǐ miè zhī hòu mín yì mà zhī yě

故纣自谓天王也,而桀自谓天父也,已灭之后,民亦骂之也。

yǐ cǐ guān zhī zé wèi bù zú yǐ wéi zūn ér hào bù zú yǐ wéi róng yǐ

以此观之,则位不足以为尊,而号不足以为荣矣。

shì yuē hàn jǐng dì shí yuán gù yǔ huáng shēng zhēng lùn yú shàng qián

(是曰)汉景帝时,辕固与黄生争论于上前。

huáng shēng yuē tāng wǔ fēi shòu mìng nǎi shā yě

黄生曰:“汤、武非受命,乃杀也。

gù yuē bù rán

”固曰:“不然。

fu jié zhòu huāng luàn tiān xià zhī xīn jiē guī tāng wǔ

夫桀纣荒乱,天下之心皆归汤武。

tāng wǔ yǔ tiān xià zhī xīn ér zhū jié zhòu jié zhòu zhī rén fú wèi shǐ ér guī tāng wǔ tāng wǔ bù dé yǐ ér lì fēi shòu mìng wèi hé

汤武与天下之心,而诛桀纣,桀纣之人,弗为使而归汤武,汤武不得已而立,非受命为何?

fēi yuē huáng shēng yuē guān suī bì bì jiā yú shǒu

(非曰)黄生曰:“冠虽蔽,必加于首;

lǚ suī xīn bì guàn yú zú

履虽新,必贯于足。

hé zhě

为什么呢?

shàng xià zhī fēn yě

上下之分也。

jīn jié zhòu suī shī dào rán jūn shàng yě

如今夏桀和商纣虽然失去道义,但仍是君主;

tāng wǔ suī shèng chén xià yě

商汤和周武王虽然圣明,却是臣子。

fū jūn yǒu shī xíng chén bù zhèng yán kuāng guò yǐ zūn tiān zǐ fǎn yīn guò ér zhū zhī dài lì nán miàn fēi shā ér hé

夫君有失行,臣不正言匡过,以尊天子,反因过而诛之,代立南面,非杀而何?

shì yuē tài gōng yuē míng fá zé rén wèi shè rén wèi shè zé biàn gǔ chū

(是曰)太公曰:“明罚则人畏慑,人畏慑则变故出;

míng shǎng zé rén bù zú rén bù zú zé yuàn zhǎng

明赏则人不足,人不足则怨长。

gù míng wáng zhī lǐ rén bù zhī suǒ hǎo bù zhī suǒ è

故明王之理人,不知所好,不知所恶。

fēi yuē wén zǐ yuē fá wú dù zé lù ér wú wēi shǎng wú dù zé fèi ér wú ēn

(非曰)文子曰:“罚无度则戮而无威,赏无度则费而无恩。

gù zhū gě liàng yuē wēi zhī yǐ fǎ fǎ xíng zé zhī ēn

”故诸葛亮曰:“威之以法,法行则知恩;

xiàn zhī yǐ jué jué jiā zé zhī róng

限之以爵,爵加则知荣。

shì yuē wén zǐ yuē rén zhī huà shàng bù cóng qí yán cóng qí xíng yě

(是曰)文子曰:“人之化上,不从其言,从其行也。

gù rén jūn hǎo yǒng ér guó jiā duō nàn

故人君好勇,而国家多难;

rén jūn hào sè ér guó jiā hūn luàn

人君好色,而国家昏乱。

fēi yuē qín wáng yuē wú wén chu zhī tiě jiàn lì ér chàng yōu zhuō

(非曰)秦王曰:“吾闻楚之铁剑利而倡优拙。

fu tiě jiàn lì zé shì yǒng chàng yōu zhuō zé sī lǜ yuǎn

铁剑锋利说明士兵勇猛,艺人笨拙意味着思虑深远。

yǐ yuǎn sī lǜ yù yǒng shì wú kǒng chu zhī tú qín yě

以远思虑御勇士,吾恐楚之图秦也。

shì yuē mò zǐ yuē suī yǒu xián jūn bù ài wú gōng zhī chén

(是曰)墨子曰:“虽有贤君,不爱无功之臣;

suī yǒu cí fù bù ài wú yì zhī zǐ

虽有慈父,不爱无益之子。

fēi yuē cáo zi jiàn yuē shě zuì zé gōng zhě míng jūn zhī zhǔ yě

(非曰)曹子建曰:“舍罪责功者,明君之主也;

qín yú ài néng zhě cí fù zhī ēn yě

矜愚爱能者,慈父之恩也。

sān lüè yuē hán qì zhī lèi jiē yuàn de shēn qí zhì shì yǐ míng jūn xián chén qū jǐ shēn rén

”《三略》曰:“含气之类,皆愿得申其志,是以明君贤臣,屈己申人。

shì yuē chuán yuē rén xīn bù tóng qí yóu miàn yě

(是曰)《传》曰:“人心不同,其犹面也。

cáo zi jiàn yuē rén gè yǒu hào shàng

”曹子建曰:“人各有好尚。

lán zhǐ sūn huì zhī fāng zhòng rén suǒ hǎo ér hǎi pàn yǒu zhú chòu zhī fū

兰芷荪蕙之芳,众人所好,而海畔有逐臭之夫;

xián chí yǒu liù yīng zhī fā zhòng rén suǒ lè ér mò zǐ yǒu fēi zhī zhī lùn

咸池有六英之发,众人所乐,而墨子有非之之论。

qǐ kě tóng zāi

岂可同哉?

fēi yuē yǔ yuē yǐ xīn dù xīn jiān bù róng zhēn

(非曰)语曰:“以心度心,间不容针。

kǒng zǐ yuē qí shù hu

”孔子曰:“其恕乎!

jǐ suǒ bù yù wù shī yú rén

自己不愿意承受的,不要强加给别人。

shì yuē guǎn zǐ yuē cāng lǐn shí zhī lǐ jié

(是曰)管子曰:“仓廪实,知礼节;

yī shí zú zhī róng rǔ

衣食足,知荣辱。

fēi yuē gǔ yǔ yuē guì bù yǔ jiāo qī ér jiāo zì zhì fù bù yǔ chǐ qī ér chǐ zì lái

(非曰)古语曰:“贵不与骄期而骄自至,富不与侈期而侈自来。

shì yuē yǔ yuē zhōng wú bù bào

(是曰)《语》曰:“忠无不报。

fēi yuē zuǒ zhuàn yuē luàn dài zé chán shèng zhí

(非曰)《左传》曰:“乱代则谗胜直。

shì yuē hán zǐ yuē fán rén zhī dà tǐ qǔ shě tóng zé xiāng shì qǔ shě yì zé xiāng fēi yě

(是曰)韩子曰:“凡人之大体,取舍同则相是,取舍异则相非也。

yì yuē tóng shēng xiāng yìng tóng qì xiāng qiú

”《易》曰:“同声相应,同气相求。

shuǐ liú shī huǒ jiù zào

水流湿,火就燥;

yún cóng lóng fēng cóng hǔ

云从龙,风从虎。

fēi yuē yì yuē èr nǚ tóng jū qí zhì bù tóng

(非曰)《易》曰:“二女同居,其志不同。

yǔ yuē yī qī bù liǎng xióng yī quán wú èr jiāo

”《语》曰:“一栖不两雄,一泉无二蛟。

yòu yuē fán rén qíng yǐ tóng xiāng dù

”又曰:“凡人情以同相妒。

gù yuē tóng měi xiāng dù tóng guì xiāng hài tóng lì xiāng jì

”故曰:“同美相妒,同贵相害,同利相忌。

shì yuē hán zǐ yuē shì fǎ shù ér yǐ xīn lǐ yáo shùn bù néng zhèng yī guó

(是曰)韩子曰:“释法术而以心理,尧舜不能正一国;

qù guī ju ér yǐ yì dù xī zhòng bù néng chéng yī lún

去规矩而以意度,奚仲不能成一轮。

shǐ zhōng zhǔ shǒu fǎ shù zhuō jiang zhí guī ju zé wàn bù shī yǐ

使中主守法术,拙匠执规矩,则万不失矣。

fēi yuē huái nán zǐ yuē fu shǐ zhī suǒ yǐ shè yuǎn guàn jiān zhě gōng nǔ lì yě

(非曰)《淮南子》曰:“夫矢之所以射远贯坚者,弓弩力也;

qí suǒ yǐ zhōng de pōu wēi zhě rén xīn yě

其所以中的剖微者,人心也。

shǎng shàn fá bào zhě zhèng lìng yě

赏善罚暴者,政令也;

qí suǒ yǐ xíng zhě jīng chéng yě

其所以行者,精诚也。

gù nǔ suī qiáng bù néng dú zhōng

故弩虽强,不能独中;

lìng suī míng bù néng dú xíng

令虽明,不能独行。

dù shù yuē shì yǒu luàn rén ér wú luàn fǎ

”杜恕曰:“世有乱人,而无乱法。

ruò shǐ fǎ kě zhuān rèn zé táng yú bù xū jì qì zhī zuǒ yīn zhōu wú guì yī lǚ zhī fǔ yǐ

若使法可专任,则唐、虞不须稷、契之佐,殷、周无贵伊、吕之辅矣。

shì yuē lǜ bù xiān dìng bù kě yǐ yìng zú

(是曰)虑不先定,不可以应卒;

bīng bù xiān bàn bù kě yǐ yìng dí

兵不先办,不可以应敌。

zuǒ zhuàn yuē yù bèi bù yú gǔ zhī shàn zhèng

《左传》曰:“豫备不虞,古之善政。

fēi yuē zuǒ zhuàn yuē shì wěi wèi jìn hou yuē chén wén zhī wú sàng ér qi yōu bì chóu yān

(非曰)《左传》曰:“士𫇭谓晋候曰:‘臣闻之:无丧而戚,忧必仇焉;

wú róng ér chéng chóu bì bǎo yān

无戎而城,仇必保焉。

chūn qiū wài zhuàn yuē zhōu jǐng wáng jiāng zhù dà qián

”《春秋外传》曰:“周景王将铸大钱。

dān mù gōng yuē bù kě

单穆公曰:‘不可。

gǔ zhě tiān zāi jiàng lì yú shì hū liàng zī bì quán qīng zhòng yǐ zhèn jiù rén

古者天灾降戾,于是乎量资币,权轻重,以振救人。

fu bèi yù yǒu wèi zhì ér shè zhī xiū guó bèi yě

夫备预,有未至而设之(修国备也。

yù bèi bù yú ān bù wàng wēi

预备不虞,安不忘危。

yǒu zhì ér hòu jiù zhī ruò jiù huǒ liáo jí liàng zī bì zhī shǔ

),有至而后救之(若救火、疗疾,量资币之属。

shì bù xiāng rù yě èr zhě xiān hòu gè yǒu yi bù xiāng rù

),是不相入也(二者先后各有宜,不相入。

kě xiān ér bù bèi wèi zhī dài dài huǎn yě

可先而不备,谓之怠(怠,缓也。

kě hòu ér xiān zhī wèi zhī zhào zāi wèi rén wèi yǒu huàn qīng ér zhòng zhī lí rén kuì cái shì yǐ zhào zāi yě

可后而先之,谓之召灾(谓人未有患,轻而重之,离人匮财,是以召灾也。

zhōu gù yíng guó yě tiān wèi yàn huò yān ér yòu lí rén yǐ zuǒ zāi wú nǎi bù kě hu

周固瀛国也,天未厌祸焉,而又离人以佐灾,无乃不可乎!

shì yuē zuǒ zhuàn yuē gǔ rén yǒu yán yī rì zòng dí shù shì zhī huàn yě

(是曰)《左传》曰:“古人有言:‘一日纵敌,数世之患也。

fēi yuē jìn chu yù yú yān

(非曰)晋楚遇于鄢。

fàn wén zi bù yù zhàn yuē wú xiān jūn zhī jí zhàn yě yǒu gù

范文子不欲战,曰:“吾先君之亟战也有故。

qín dí qí chu jiē qiáng bù jìn lì zǐ sūn jiāng ruò

秦、狄、齐、楚皆强,不尽力,子孙将弱。

jīn sān qiáng fú yǐ qí qín dí

今三强服矣(齐、秦、狄。

dí chu ér yǐ

),敌,楚而已。

wéi shèng rén néng nèi wài wú huàn

唯圣人能内外无患。

zì fēi shèng rén wài níng bì yǒu nèi yōu jiāo ér gāng zé yōu huàn shēng

自非圣人,外宁必有内忧(骄而亢,则忧患生。

hé shì chu yǐ wéi wài jù hu

盍释楚以为外惧乎?

shì yuē sān lüè yuē wú shǐ rén zhě zhǔ cái wèi qí duō ēn shī ér fù yú xià

(是曰)《三略》曰:“无使仁者主财,为其多恩施而附于下。

fēi yuē táo zhū gōng zhōng nán shā rén qiú yú chu

(非曰)陶朱公中男杀人,囚于楚。

zhū gōng yù shǐ qí shǎo zǐ zhuāng huáng jīn qiān yì wǎng shì zhī

朱公欲使其少子装黄金千镒往视之。

qí cháng nán gù qǐng nǎi shǐ xíng

其长男固请,乃使行。

chu shā qí dì

楚杀其弟。

zhū gōng yuē wú gù zhī bì shā qí dì

朱公曰:“吾固知必杀其弟。

shì zhǎng yǔ wǒ jù jiàn kǔ wéi shēng zhī nán gù zhòng qí cái

是长与我俱,见苦为生之难,故重其财。

rú shǎo dì shēng jiàn wǒ fù chéng jiān qū liáng zhú jiǎo tù qǐ zhī qí cái suǒ cóng lái gù qīng qì zhī

如少弟生见我富,乘坚驱良,逐狡兔,岂知其财所从来,固轻弃之。

jīn zhǎng zhě guǒ shā qí dì shì lǐ rán yě wú zú bēi

今长者果杀其弟,事理然也,无足悲。

shì yuē yǔ yuē lù báo zhě bù kě yǔ rù luàn shǎng qīng zhě bù kě yǔ rù nán

(是曰)《语》曰:“禄薄者不可与入乱,赏轻者不可与入难。

shèn zǐ yuē xiān wáng jiàn bù shòu lù zhě bù chén lù bù hòu zhě bù yǔ rù nán

”慎子曰:“先王见不受禄者不臣,禄不厚者,不与入难。

fēi yuē tián dān jiāng gōng dí jiàn lǔ zhòng zǐ

(非曰)田单将攻狄,见鲁仲子。

zhòng zǐ yuē jiāng jūn gōng dí fú néng xià yě

仲子曰:“将军攻狄,弗能下也。

hé zhě

为什么呢?

xī jiāng jūn zhī zài jí mò zuò ér zhī kuì lì ér zhàng chā wèi shì zú chàng

昔将军之在即墨,坐而织蒉,立而杖插,为士卒倡。

cǐ suǒ yǐ pò yàn

此所以破燕。

jīn jiāng jūn dōng yǒu yè yì zhī fèng xi yǒu kuì shàng zhī yú huáng jīn héng dài ér chí hu zī miǎn zhī jiān yǒu shēng zhī lè wú sǐ zhī xīn

今将军东有液邑之奉,西有蒉上之娱,黄金横带,而驰乎淄渑之间,有生之乐,无死之心。

suǒ yǐ bù shèng yě

所以不胜也。

hòu guǒ rán

”后果然。

shì yuē yǔ yuē pín jiàn zhī jiāo bù kě wàng zāo kāng zhī qī bù xià táng

(是曰)《语》曰:“贫贱之交不可忘,糟糠之妻不下堂。

fēi yuē yǔ yuē jiāo jiē guǎng ér xìn shuāi yú you jué lù hòu ér zhōng shuāi yú jūn

(非曰)《语》曰:“交接广而信衰于友,爵禄厚而忠衰于君。

shì yuē chūn qiū hòu yǔ yuē chu chūn shēn jūn shǐ sūn zi wèi zǎi

(是曰)《春秋后语》曰:“楚春申君使孙子为宰。

kè yǒu shuō shēn jūn yuē tāng yǐ bó wǔ wáng yǐ hào jiē bù guò bǎi lǐ yǐ yǒu tiān xià

客有说申君曰:‘汤以亳,武王以鄗,皆不过百里,以有天下。

jīn sūn zi xián rén yě ér jūn jiè zhī bǎi lǐ zhī shì chén qiè wèi jūn wēi zhī

今孙子贤人也,而君藉之百里之势,臣窃为君危之。

chūn shēn jūn yuē shàn

’春申君曰:‘善。

yú shì shǐ rén xiè sūn zi

’于是使人谢孙子。

sūn zi qù zhī zhào zhào yǐ wéi shàng qīng

孙子去之赵,赵以为上卿。

fēi yuē kè yòu shuō chūn shēn jūn yuē xī yī yǐn qù xià rù yīn yīn wáng ér xià wáng

(非曰)客又说春申君曰:“昔伊尹去夏入殷,殷王而夏亡;

guǎn zhòng qù lǔ rù qí lǔ ruò ér qí qiáng

管仲去鲁入齐,鲁弱而齐强。

fu xián zhě zhī suǒ zài qí jūn wèi cháng bù zūn qí guó wèi cháng bù róng yě

夫贤者之所在,其君未尝不尊,其国未尝不荣也。

jīn sūn zi xián rén yě jūn hé wéi cí zhī

今孙子贤人也,君何为辞之?

chūn shēn jūn yòu yuē shàn

”春申君又曰:“善。

fù shǐ rén qǐng sūn zi

”复使人请孙子。

shì yuē hán xuān wáng wèi jiū liú yuē wú liǎng yù yòng gōng zhòng gōng shū qí kě hu

(是曰)韩宣王谓摎留曰:“吾两欲用公仲、公叔,其可乎?

duì yuē bù kě

乐间回答:“不行。”

jìn yòng liù qīng ér guó fēn jiǎn gōng yòng tián chéng hǎn zhǐ ér jiǎn gōng shì wèi liǎng yòng xī shǒu zhāng yí ér xī hé zhī wài wáng

晋用六卿而国分,简公用田成、阚止而简公弑,魏两用犀首、张仪而西河之外亡。

jīn wáng liǎng yòng zhī qí duō lì zhě nèi shù qí dǎng

今王两用之,其多力者,内树其党;

qí lì guǎ zhě yòu jiè yú wài quán

其力寡者,又藉于外权。

qún chén huò nèi shù qí dǎng yǐ shàn zhǔ mìng

群臣或内树其党,以擅主命;

huò wài wèi shì jiāo yǐ liè qí de zé wáng zhī guó wēi yǐ

或外为势交,以裂其地,则王之国危矣。

yòu yuē gōng sūn yǎn wèi wèi jiāng yǔ qí xiāng tián xū bù shàn

”又曰:公孙衍为魏将,与其相田需不善。

jì wén zi wèi yǎn shuō wèi wáng yuē bù dú bú jiàn fu fú niú cān jì hu

季文子为衍说魏王曰:“不独不见夫服牛骖骥乎?

bù kě bǎi bù

不可百步。

jīn wáng yǐ yǎn wèi kě shǐ jiāng gù yòng zhī yě ér tīng xiāng zhī jì shì fú niú cān jì zhī dào

今王以衍为可使将,固用之也,而听相之计,是服牛骖骥之道。

niú mǎ jù sǐ ér bù chéng qí gōng zé wáng zhī guó shāng yǐ

牛马俱死而不成其功,则王之国伤矣。

yuàn wáng chá zhī

愿王察之。

fēi yuē fu zǐ yuē tiān dì zhì shén bù néng tóng dào ér shēng wàn wù

(非曰)傅子曰:“天地至神,不能同道而生万物;

shèng rén zhì míng bù néng yī jiǎn ér zhì bǎi xìng

圣人至明,不能一检而治百姓。

gù yǐ yì zhì tóng zhě tiān dì zhī dào yě

故以异致同者,天地之道也;

yīn wù zhì yí zhě shèng rén zhī zhì yě

因物制宜者,圣人之治也。

jì dé qí dào suī yǒu xiāng hài zhī wù bù shāng hu zhì tǐ yǐ

既得其道,虽有相害之物,不伤乎治体矣。

shuǐ huǒ zhī xìng xiāng miè yě shàn yòng zhī zhě chén dǐng fǔ hu qí jiān xìn zhī zhǔ zhī ér néng liǎng jìn qí yòng bù xiāng hài yě

水火之性,相灭也,善用之者,陈鼎釜乎其间,衅之煮之,而能两尽其用,不相害也。

tiān xià zhī wù wèi shuǐ huǒ zhě duō yǐ

天下之物,为水火者多矣。

hé yōu hu xiāng hài

何忧乎相害?

hé huàn hu bù jìn qí yòng yě

何患乎不尽其用也?

yì yuē tiān dì kuì ér qí shì tóng yě

”《易》曰:“天地睽,而其事同也;

nán nǚ kuì ér qí zhì tōng yě

男女睽,而其志通也;

wàn wù kuì ér qí shì lèi yě

万物睽,而其事类也。

shì yuē chén dēng wèi lǚ bù shuō cáo gōng yuē yǎng lǚ bù pì rú yǎng hǔ cháng xū bǎo qí ròu bù bǎo zé shì rén

(是曰)陈登为吕布说曹公曰:“养吕布,譬如养虎,常须饱其肉,不饱则噬人。

fēi yuē cáo gōng yuē bù shì qīng yán

(非曰)曹公曰:“不似卿言。

pì rú yǎng yīng jī zé wéi rén yòng bǎo zé yáng qù

譬如养鹰,饥则为人用,饱则扬去。

shì yuē liú bèi lái bēn cáo gōng cáo gōng yǐ zhī wèi yù zhōu mù

(是曰)刘备来奔曹公,曹公以之为豫州牧。

huò wèi cáo gōng yuē bèi yǒu xióng zhì jīn bù zǎo tú hòu bì wéi huàn

或谓曹公曰:“备有雄志,今不早图,后必为患。

cáo gōng yǐ wèn guō jiā

”曹公以问郭嘉。

jiā yuē yǒu shì

嘉曰:“有是。

rán gōng tí jiàn qǐ yì bīng wèi bǎi xìng chú bào tuī chéng zhàng xìn yǐ zhào jùn jié yóu jù qí wèi lái yě

然公提剑起义兵,为百姓除暴,推诚仗信,以召俊杰,犹惧其未来也。

jīn bèi yǒu yīng xióng zhī míng yǐ qióng guī jǐ ér hài zhī yǐ hài xián wèi míng zé zhì shì jiāng zì yí huí xīn zé zhǔ gōng shuí yǔ dìng tiān xià zhě

今备有英雄之名,以穷归己而害之,以害贤为名,则智士将自疑,回心择主,公谁与定天下者?

fu chú yī rén zhī huàn yǐ jū sì hǎi zhī wàng ān wēi zhī jī bù kě bù chá

夫除一人之患,以沮四海之望,安危之机,不可不察。

cáo gōng yuē shàn

”曹公曰:“善!

fēi yuē fu zi chēng guō jiā yán yú tài zǔ yuē bèi yǒu xióng zhì ér shén de zhòng xīn guān hòu zhāng fēi jiē wàn rén zhī dí yě wèi zhī sǐ yòng

(非曰)傅子称:郭嘉言于太祖曰:“备有雄志而甚得众心,关侯、张飞皆万人之敌也,为之死用。

yǐ jiā guān zhī qí móu wèi kě cè yě

以嘉观之,其谋未可测也。

gǔ rén yǒu yán yuē yī rì zòng dí shù shì zhī huàn

古人有言曰:‘一日纵敌,数世之患。

yi zǎo wéi zhī suǒ

’宜早为之所。

cáo gōng fāng zhāo huái yīng xióng yǐ míng dà xìn wèi de cóng jiā móu

”曹公方招怀英雄,以明大信,未得从嘉谋。

shì yuē jiā yǔ yuē zǐ lù wèn kǒng zǐ yuē qǐng shì gǔ zhī dào ér xíng yóu zhī yì kě hu

(是曰)《家语》曰:子路问孔子曰:“请释古之道,而行由之意,可乎?

zǐ yuē bù kě yě

”子曰:“不可也。

xī dōng yí mù zhū xià zhī lǐ yǒu nǚ ér guǎ wèi nèi sī hūn zhōng shēn bù jià

昔东夷慕诸夏之礼,有女而寡,为内私婚,终身不嫁。

bù jià zé bù jià yǐ rán fēi zhēn jié zhī yì yǐ

不嫁则不嫁矣,然非贞节之义矣。

cāng wú ráo yīn nú niǎo fǎn

仓吾娆(音奴鸟反。

qǔ qī ér měi ràng yǔ qí xiōng

)取妻而美,让与其兄。

ràng zé ràng yǐ rán fēi lǐ ràng zhī ràng yě

让则让矣,然非礼让之让也。

jīn zi yù shě gǔ zhī dào ér háng zǐ zhī yì yōng zhī zi yì yǐ fēi wéi shì hu

今子欲舍古之道而行子之意,庸知子意以非为是乎?

yǔ yuē biàn gǔ luàn cháng bù sǐ zé wáng

”《语》曰:“变古乱常,不死则亡。

shū yún shì fú shī gǔ yǐ kè yǒng dài fěi shuō yōu wén

”《书》云:“事弗师古,以克永代,匪说攸闻。

fēi yuē zhào wǔ lù wáng yù hú fú gōng zǐ chéng bú yuè

(非曰)赵武露王欲胡服,公子成不悦。

líng wáng yuē fu fú zhě suǒ yǐ biàn yòng lǐ zhě suǒ yǐ biàn shì

灵王曰:“夫服者所以便用,礼者所以便事。

shèng rén guān xiāng ér shùn yi yīn shì ér zhì lǐ suǒ yǐ lì qí rén ér hòu qí guó

圣人观乡而顺宜,因事而制礼,所以利其人而厚其国。

fu jiǎn fà wén shēn cuò bì zuǒ rèn ōu yuè zhī rén yě

夫剪发文身,错臂左衽,殴越之人也;

hēi chǐ diāo tí tí guān shú fèng quǎn róng zhī guó yě

黑齿雕题,鳀冠秫缝,犬戎之国也。

gù lǐ fú mò tóng ér qí biàn yī yě

故礼服莫同,而其便一也。

xiāng yì ér yòng biàn shì yì ér lǐ yì

地方不同,用具就变;事情不同,礼仪就改。

shì yǐ shèng rén móu kě yǐ lì qí guó bù yī qí yòng

是以圣人谋可以利其国,不一其用;

móu kě yǐ biàn qí lǐ bù fǎ qí gù

谋可以便其礼,不法其故。

rú zhě yī shī ér sú yì zhōng guó tóng lǐ ér lí jiào kuàng yú shān gǔ zhī biàn hu

儒者一师而俗异,中国同礼而离教,况于山谷之便乎?

gù qù jiù zhī biàn zhì zhě bù néng yī

所以对于去留取舍的变化,即使聪明人也无法强求一致;

yuǎn ěr zhī fú xián shèng mò néng tóng

远迩之服,贤圣莫能同。

qióng xiāng duō yì sú qǔ xué duō shū biàn

穷乡多异俗,曲学多殊辩。

jīn shū fù zhī yán sú yě

今叔父之言,俗也。

wú zhī suǒ yán yǐ zhì sú yě

吾之所言,以制俗也。

shū fù è biàn fú zhī míng yǐ wàng xiào shì zhī shí fēi guǎ rén zhī suǒ wàng yě

叔父恶变服之名,以忘效事之实,非寡人之所望也!

gōng zǐ chéng suì hú fú

”公子成遂胡服。

shì yuē yí fēng yì sú mò shàn yú lè

(是曰)移风易俗,莫善于乐。

fēi yuē mèng zǐ yuē tiān dào yīn zé dà huà zé xì

(非曰)孟子曰:“天道因则大,化则细。

yīn yě zhě yīn rén zhī qíng yě

因也者,因人之情也。

shì yuē li xún yuē fu yǐ xǐ nù shǎng zhū ér bù gù shí jìn suī yǒu yáo shùn zhī xīn yóu bù néng zhì hé píng

(是曰)李寻曰:“夫以喜怒赏诛,而不顾时禁,虽有尧舜之心,犹不能致和平。

shàn yán gǔ zhě bì yǒu xiào yú jīn

善言古者,必有效于今;

shàn yán tiān zhě bì yǒu zhēng yú rén

善于谈论天道的人,必须用人事来征验。

shè shàng nóng fū yù lìng dōng tián suī ròu tǎn shēn gēng hàn chū zhǒng zhī yóu bù shēng zhě fēi rén xīn bù zhì tiān shí bù dé yě

设上农夫欲令冬田,虽肉袒深耕,汗出种之,犹不生者,非人心不至,天时不得也。

yì yuē shí zhǐ zé zhǐ shí xíng zé xíng dòng jìng bù shī yú shí qí dào guāng míng

”《易》曰:“时止则止,时行则行,动静不失于时,其道光明。

shū yuē jìng shòu rén shí gù gǔ zhī wáng zhě zūn tiān dì zhòng yīn yáng jìng sì shí yuè lìng shùn zhī yǐ shàn zhèng zé hé qì kě lì zhì yóu bāo gǔ zhī xiāng yìng yě

”《书》曰:“敬授人时,故古之王者,尊天地,重阴阳,敬四时月令,顺之以善政,则和气可立致,犹枹鼓之相应也。

fēi yuē tài gōng wèi wǔ wáng yuē tiān wú yì yú bīng shèng

(非曰)太公谓武王曰:“天无益于兵胜,

ér zhòng jiāng suǒ jū zhě jiǔ

而众将所拘者九,

yuē fǎ lìng bù xíng ér rèn qīn zhū

曰:法令不行而任侵诛,

wú dé hòu ér yòng rì yuè zhī shù

无德厚而用日月之数,

bù shùn dí zhī qiáng ruò ér xìng yú tiān

不顺敌之强弱而幸于天,

wú zhì lǜ ér hou fēn qì

无智虑而候氛气,

shǎo yǒng lì ér wàng tiān fú

少勇力而望天福,

bù zhī dì xíng ér guī guò yú shí

不知地形而归过于时,

dí rén qiè ruò bù gǎn jī ér xìn guī cè

敌人怯弱不敢击而信龟策,

shì zú bù yǒng ér fǎ guǐ shén

士卒不勇而法鬼神,

shè fú bù qiǎo ér rèn bèi xiàng zhī dào

设伏不巧而任背向之道。

fán tiān dì guǐ shén shì zhī bù jiàn tīng zhī bù wén bù kě yǐ jué shèng bài

凡天地鬼神,视之不见,听之不闻,不可以决胜败。

gù míng jiāng bù fǎ

故明将不法。

sī mǎ qiān yuē yīn yáng zhī jiā shǐ rén jū ér duō jì

”司马迁曰:“阴阳之家,使人拘而多忌。

fàn yè yuē yīn yáng zhī dào qí bì yě wū

”范晔曰:“阴阳之道,其弊也巫。

shì yuē yì fèng yuē zhì dào zhī yào zài zhī xià zhī xié zhèng

(是曰)翼奉曰:“治道之要,在知下之邪正。

rén chéng xiàng zhèng suī yú wèi yòng ruò qí huái xié zhì yì wéi hài

人诚向正,虽愚为用,若其怀邪,智益为害。

fēi yuē fū rén zhǔ mò bù ài jǐ yě

(非曰)夫人主莫不爱己也。

mò zhī ài jǐ zhě bù zú ài yě

莫知爱己者,不足爱也。

gù huán zǐ yuē bǔ měng shòu zhě bù lìng měi rén jǔ shǒu

故桓子曰:“捕猛兽者,不令美人举手;

diào jù yú zhě bù shǐ zhì zǐ qīng yù

钓巨鱼者,不使稚子轻预。

fēi bù qīn yě lì bù kān yě

非不亲也,力不堪也。

nài hé wàn shèng zhī zhǔ ér bù zé rén zāi

奈何万乘之主,而不择人哉?

gù yuē fu quǎn zhī wèi měng yǒu fēi zé míng fèi ér bù huáng yú sù yè

故曰:夫犬之为猛,有非则鸣吠,而不遑于夙夜。

cǐ zì xiào zhī zhì yě

此自效之至也。

xī sòng rén yǒu gū jiǔ zhě jiǔ suān ér bù shòu hé yě

昔宋人有沽酒者,酒酸而不售,何也?

yǐ yǒu měng quǎn zhī gù

以有猛犬之故。

fu quǎn zhī ài qí zhǔ ér bù néng wèi qí zhǔ lǜ jiǔ suān zhī huàn zhě zhì bù zú yě

夫犬知爱其主,而不能为其主虑酒酸之患者,智不足也。

shì yuē yǔ yuē qiǎo zhà bù rú zhuō chéng

(是曰)《语》曰:“巧诈不如拙诚。

fēi yuē jìn huì dì wèi tài zǐ hé jiào jiàn wǔ dì yuē jì shì duō wěi ér tài zǐ shàng xìn fēi sì hǎi zhī zhǔ yōu bù liǎo bì xià jiā shì

(非曰)晋惠帝为太子,和峤谏武帝曰:“季世多伪,而太子尚信,非四海之主,忧不了陛下家事。

wǔ dì bù cóng hòu huì dì guǒ bài

”武帝不从,后惠帝果败。

shì yuē zuǒ zhuàn yuē kǒng zǐ tàn zǐ chǎn yuē yán yǐ zú zhì wén yǐ zú yán bù yán shéi zhī qí zhì

(是曰)《左传》曰:“孔子叹子产曰:‘言以足志,文以足言,不言谁知其志?

yán zhī wú wén xíng ér bù yuǎn

言之无文,行而不远。

jìn wèi bó zhèng rù chén fēi wén cí ér bù wéi gōng

晋为伯,郑入陈,非文辞而不为功。

shèn cí yě zāi

慎辞也哉!

lún yǔ yuē sòng shī sān bǎi shòu zhī yǐ zhèng bù dá

’”《论语》曰:“诵诗三百,授之以政,不达;

shǐ yú sì fāng bù néng zhuān duì suī duō yì xī yǐ wéi

使于四方,不能专对,虽多,亦奚以为?

fēi yuē hàn wén dì dēng hǔ quān měi sè fū kǒu biàn bài wéi shàng lín lìng

(非曰)汉文帝登虎圈,美啬夫口辩,拜为上林令。

zhāng shì zhī qián yuē bì xià yǐ jiàng hòu zhōu bó hé rú rén yě

张释之前曰:“陛下以绛侯周勃,何如人也?

shàng yuē zhǎng zhě

”上曰:“长者。

yòu wèn yuē dōng yáng hóu zhāng xiàng rú hé rú rén yě

”又问曰:“东阳侯张相如,何如人也?

shàng fù yuē zhǎng zhě

”皇上又说:“也是长者。

shì zhī yuē cǐ liǎng rén yán shì céng bù néng chū kǒu qǐ xiào cǐ sè fū dié dié lì kǒu jié jǐ zāi

”释之曰:“此两人言事,曾不能出口,岂效此啬夫喋喋利口捷给哉?

qiě qín yǐ rèn dāo bǐ zhī lì zhēng yǐ jí jí kē chá xiāng gāo

况且秦朝因为任用刀笔吏,官员争相以办事迅速、苛刻严察来攀比。

rán qí bì tú wén jù ěr

然其弊,徒文具耳!

wáng cè yǐn zhī shí yǐ gù bù wén qí guò ling chi zhì yú èr shì tiān xià tǔ bēng

亡恻隐之实,以故不闻其过,陵迟至于二世,天下土崩。

jīn bì xià yǐ sè fū kǒu biàn ér chāo qiān zhī chén kǒng tiān xià suí fēng ér mǐ zhēng kǒu biàn wú qí shí

今陛下以啬夫口辩而超迁之,臣恐天下随风而靡,争口辩,无其实。

qiě xià zhī huà shàng jí yú yǐng xiǎng

且下之化上,疾于影响;

jǔ cuò zhī jiān bù kě bù shěn

举错之间,不可不审。

dì nǎi zhǐ

”帝乃止。

shì yuē tài shǐ gōng yuē chūn qiū tuī jiàn zhì yǐn yì běn yǐn yǐ zhī xiǎn

(是曰)太史公曰:“《春秋》推见至隐,《易》本隐以之显;

dà yá yán wáng gōng dà rén ér dé dǎi lí shù xiǎo yǎ jī jǐ zhī dé shī qí liú jí shàng

《大雅》言王公大人,而德逮黎庶,《小雅》讥己之得失,其流及上。

suǒ yán suī shū qí hé dé yī yě

所言虽殊,其合德一也。

xiàng rú suī xū cí làn shuō rán qí yào guī yǐn zhī jié jiǎn cǐ yǔ shī zhī fěng jiàn hé yì

相如虽虚辞滥说,然其要归,引之节俭,此与诗之讽谏何异?

fēi yuē yáng xióng yǐ wéi fù zhě jiāng yǐ fěng yě bì tuī lèi ér yán jí lì mǐ zhī cí hóng chǐ jù yǎn jìng yú shǐ rén bù néng jiā yě

(非曰)扬雄以为赋者,将以讽也,必推类而言,极丽靡之辞,闳侈钜衍,竞于使人不能加也。

jì nǎi guī zhī yú zhèng rán lǎn yǐ guò yǐ

既乃归之于正,然览已过矣。

wǎng shí wǔ dì hǎo shén xiān xiàng rú shàng dà rén fù yǐ fěng dì

往时武帝好神仙,相如上《大人赋》以讽帝。

dì fǎn piāo piāo yǒu líng yún zhī zhì

帝反缥缥有凌云之志。

yóu shì yán zhī fù quàn ér bù zhǐ míng yǐ

由是言之,赋劝而不止,明矣。

yòu pō lèi pái yōu fēi fǎ dù suǒ cún

又颇类俳优,非法度所存。

xián rén jūn zǐ shī fù zhī zhèng yě

贤人君子,诗赋之正也。

shì yuē huái nán zǐ yuē dōng hǎi zhī yú míng dié yīn shì hé fǎn

(是曰)《淮南子》曰:“东海之鱼名鲽(音士盍反。

yǔ chuáng tà zì tóng

与床榻字同。

bǐ mù ér xíng

),比目而行;

běi fāng yǒu shòu míng yuē lóu gèng shí gèng hou

北方有兽,名曰娄,更食更候;

nán fāng yǒu niǎo míng yuē jiān yīn jiān bǐ yì ér fēi

南方有鸟,名曰鹣(音兼),比翼而飞。

fu niǎo shòu yú dié yóu zhī jiǎ lì ér kuàng wàn shèng zhī zhǔ hu

夫鸟兽鱼鲽,犹知假力,而况万乘之主乎?

dú bù zhī jiǎ tiān xià zhī yīng xióng jùn shì yǔ zhī wéi wǔ qǐ bù tòng zāi

独不知假天下之英雄俊士,与之为伍,岂不痛哉?

fēi yuē hú juǎn zi yuē fù xián bù guò yáo ér dān zhū fàng xiōng xián bù guò zhōu gōng ér guǎn cài zhū chén xián bù guò tāng wǔ ér jié zhòu fá

(非曰)狐卷子曰:“父贤不过尧而丹朱放,兄贤不过周公而管蔡诛,臣贤不过汤武而桀纣伐。

kuàng jūn zhī yù zhì yì xū cóng shēn shǐ rén hé kě shì hu

况君之欲治,亦须从身始,人何可恃乎?

shì yuē kǒng zǐ yuē bù huàn wú wèi huàn jǐ bù lì

(是曰)孔子曰:“不患无位,患己不立。

fēi yuē kǒng zǐ ě yú chén cài zǐ lù yùn jiàn yuē xī wén zhū fū zǐ jī shàn zhě tiān bào yǐ fú

(非曰)孔子厄于陈蔡,子路愠,见曰:“昔闻诸夫子,积善者,天报以福。

jīn fú zi jī yì huái rén jiǔ yǐ xī jū zhī qióng yě

今夫子积义怀仁久矣,奚居之穷也?

zǐ yuē yóu wèi zhī shi yě

”子曰:“由,未之识也。

wú yǔ rǔ

我告诉你。

rǔ yǐ rén zhě wèi bì xìn yé

汝以仁者为必信耶?

zé bó yí shū qí wèi bù è shǒu yáng

则伯夷、叔齐为不饿首阳;

rǔ yǐ zhì zhě wèi bì yòng yé

汝以智者为必用耶?

zé wáng zǐ bǐ gàn bú jiàn pōu xīn

则王子比干不见剖心;

rǔ yǐ zhōng zhě wèi bì bào yé

汝以忠者为必报耶?

zé guān lóng féng bú jiàn xíng

则关龙逢不见刑;

rǔ yǐ jiàn zhě wèi bì tīng yé

汝以谏者为必听耶?

zé wǔ zǐ xū bú jiàn shā

则伍子胥不见杀。

fu yù bù yù zhě shí yě

能不能遇到赏识,是时机问题;

xián bù xiào zhě cái yě

贤不肖者,才也。

jūn zǐ bó xué shēn móu ér bù yù shí zhě zhòng yǐ

君子博学深谋而不遇时者,众矣!

hé dú qiū zāi

何独丘哉?

shì yuē shén nóng xíng cuì táng yáo shòu qú shùn lí hēi yǔ pián zhī yī yǐn fù dǐng ér gàn tāng lǚ wàng gǔ dāo ér rù zhōu mò dí wú qián tū kǒng zǐ wú nuǎn xí

(是曰)神农形悴,唐尧瘦臞,舜黎黑,禹胼胝,伊尹负鼎而干汤,吕望鼓刀而入周,墨翟无黔突,孔子无暖席。

fēi yǐ tān lù wèi jiāng yù qǐ tiān xià zhī lì chú wàn rén zhī hài

非以贪禄位,将欲起天下之利,除万人之害。

fēi yuē lǐ sī yǐ shū duì qín èr shì yún shēn zǐ yuē yǒu tiān xià zhě ér bù zì suī mìng zhī yuē yǐ tiān xià zhì

(非曰)李斯以书对秦二世云:“申子曰:‘有天下者而不恣睢,命之曰以天下桎。

ruò yáo shùn rán gù wèi zhī zhì yě

’若尧舜然,故谓之‘桎’也。

fu yǐ rén xùn jǐ zé jǐ guì ér rén jiàn

让别人为自己牺牲,那么自己尊贵而别人低贱;

yǐ jǐ xùn rén zé jǐ jiàn ér rén guì

让自己为别人牺牲,那么自己低贱而别人尊贵。

gù xùn rén zhě jiàn ér suǒ xùn zhě guì zì gǔ jí jīn wèi yǒu bù rán

故徇人者贱,而所徇者贵,自古及今,未有不然。

fu yáo yǔ yǐ shēn xùn tiān xià wèi zhī zhì zhě bù yì yi hu

夫尧禹以身徇天下,谓之‘桎’者,不亦宜乎?

shì yuē lún yǔ yuē jǔ yì mín tiān xià zhī rén guī xīn yān

(是曰)《论语》曰:“举逸民,天下之人归心焉。

wèi wén hóu shòu yì yú zi xià jìng duàn gàn mù guò qí lú wèi cháng bù shì

”魏文侯受艺于子夏,敬段干木,过其庐,未尝不式。

yú shì qín yù fá wèi huò yuē wèi jūn xián guó rén chēng rén shàng xià hé qià wèi kě tú yě

于是秦欲伐魏,或曰:“魏君贤,国人称仁,上下和洽,未可图也。

qín wáng nǎi zhǐ

”秦王乃止。

yóu cǐ de yù yú zhū hóu

由此得誉于诸侯。

fēi yuē hán zǐ yuē fū mǎ shì lù cǐ mǎ zhí qiān jīn

(非曰)韩子曰:“夫马似鹿,此马值千金。

jīn yǒu qiān jīn zhī mǎ ér wú yī jīn zhī lù zhě hé yě

今有千金之马,而无一金之鹿者,何也?

mǎ wéi rén yòng ér lù bù wéi rén yòng

马为人用,而鹿不为人用。

jīn chǔ shì bù wéi rén yòng lù lèi yě

今处士不为人用,鹿类也。

suǒ yǐ tài gōng zhì qí ér zhǎn huá shì kǒng zǐ wèi sī kòu ér zhū shǎo zhèng mǎo

所以太公至齐而斩华士,孔子为司寇而诛少正卯。

zhào zhǔ fù shǐ li cī shì zhōng shān kě gōng fǒu hái bào yuē kě gōng yě

赵主父使李疵视中山可攻否,还报曰:“可攻也。

qí jūn hǎo jiàn yán xué zhī shì bù yī zhī rén

其君好见岩穴之士、布衣之人。

zhǔ fù yuē rú zi zhī yán shì xián jūn yě ān kě gōng

”主父曰:“如子之言,是贤君也,安可攻?

li cī yuē bù rán

”李疵曰:“不然。

fu shàng zūn yán xué zhī shì zé zhàn shì dài

夫上尊岩穴之士,则战士怠;

shàng zūn xué zhě zé nóng fū duò

上尊学者,则农夫惰。

nóng fū duò zé guó pín zhàn shì dài zé bīng ruò

农夫惰则国贫,战士怠则兵弱。

bīng ruò yú wài guó pín yú nèi bù wáng hé dài

兵弱于外,国贫于内,不亡何待?

zhǔ fù yuē shàn

主父说:“好。”

suì miè zhōng shān

”遂灭中山。

shì yuē hàn shū yuē chén píng yún wú duō yīn móu dào jiā suǒ jìn wú shì jí fèi wáng yǐ yǐ zhōng bù néng fù qǐ yǐ wú duō yīn huò yě

(是曰)《汉书》曰:陈平云:“吾多阴谋,道家所禁,吾世即废亡,已矣,终不能复起,以吾多阴祸也。

qí hòu xuán sūn zuò zhòu jīn shī hòu

”其后玄孙坐酎金失候。

fēi yuē hòu hàn fàn yè lùn gěng yǎn yuē sān dài wèi jiāng dào jiā suǒ jì

(非曰)后汉范晔论耿弇曰:“三代为将,道家所忌。

ér gěng shì lèi yè yǐ gōng míng zì zhōng

而耿氏累叶以功名自终。

jiāng qí yòng bīng yù yǐ shā zhǐ shā hu

带兵打仗,都是要以暴易暴、以杀制杀的呀!

hé qí dú néng chóng yě

何其独能崇也?

shì yuē yì yuē chóng gāo mò dà yú fù guì

(是曰)《易》曰:“崇高莫大于富贵。

yòu yuē shèng rén zhī dà bǎo yuē wèi

”又曰:“圣人之大宝曰位。

fēi yuē sūn zi wéi shū xiè chūn shēn jūn yuē bǐ yàn yuē lì rén lián wáng

(非曰)孙子为书谢春申君曰:“鄙谚曰:‘厉人怜王。

cǐ bù gōng zhī yán yě

’此不恭之言也。

suī rán gǔ wú xū yàn bù kě bù shěn chá yě

虽然,古无虚谚,不可不审察也。

cǐ wèi jié shā sǐ wáng zhī zhǔ yán yě

此为劫杀死亡之主言也。

fū rén zhǔ nián shào ér qín cái wú fǎ shù yǐ zhī jiān zé dà chén zhǔ duàn tú sī yǐ jìn zhū yú jǐ yě

夫人主年少而矜材,无法术以知奸,则大臣主断图私,以禁诛于己也。

gù shā xián cháng ér lì yòu ruò fèi zhèng dí ér lì bú yì chūn qiū jiè zhī yuē chǔ wáng zi yǔ pìn yú zhèng wèi chū jìng wén wáng bìng fǎn wèn bìng suì yǐ guān yīng jiǎo wáng shā zhī yīn zì lì yě

故杀贤长而立幼弱,废正嫡而立不义,《春秋》戒之,曰:‘楚王子圉聘于郑,未出境,闻王病,反问病,遂以冠缨绞王杀之,因自立也。

qí cuī zhù zhī qī měi zhuāng gōng tōng zhī cuī zhù lǜ qí dǎng ér gōng zhuāng gōng zhuāng gōng zǒu chū yú yú wài qiáng shè zhòng qí gǔ suì shā zhī ér lì qí dì

齐崔杼之妻美,庄公通之,崔杼率其党而攻庄公,庄公走出,逾于外墙,射中其股,遂杀之,而立其弟。

jìn dài li duì yòng zhào è zhǔ fù yú shā qiū bǎi rì ér shā zhī

近代李兑用赵,饿主父于沙丘,百日而杀之;

nào chǐ yòng qí zhuó mǐn wáng zhī jīn xuán yú miào liáng sù xī ér sǐ

淖齿用齐,擢闵王之筋,悬于庙梁,宿昔而死。

fu lì suī zhǒng bāo zhī jí shàng bǐ qián dài wèi zhì jiǎo yīng shè gǔ yě

’夫厉虽肿胞之疾,上比前代,未至绞缨、射股也;

xià bǐ jìn dài wèi zhì zhuó jīn è sǐ yě

下比近代,未至擢筋、饿死也。

fu jié shā sǐ wáng zhī zhǔ xīn zhī yōu láo xíng zhī kùn kǔ bì shén yú lì yǐ

夫劫杀死亡之主,心之忧劳,形之困苦,必甚于厉矣。

yóu cǐ guān zhī lì suī lián wáng kě yě

由此观之,厉虽怜王,可也。

shì yuē yì yuē bèi wù zhì yòng lì chéng qì yǐ wéi tiān xià lì zhě mò dà yú shèng rén

(是曰)《易》曰:“备物致用,立成器以为天下利者,莫大于圣人。

fēi yuē zhuāng zi yuē shèng rén bù sǐ dà dào bù zhǐ

(非曰)庄子曰:“圣人不死,大盗不止。

suī zhòng shèng rén ér zhì tiān xià zé shì zhòng lì dào zhí yě

即使推崇圣人来治理天下,这实际上是在给盗跖那样的盗贼增加利益。

wèi zhī dòu hú yǐ liàng zhī zé bìng yǔ dòu hú ér qiè zhī

制造斗斛来量东西,就连斗斛一起偷走;

wèi zhī quán héng yǐ chēng zhī zé bìng yǔ quán héng ér qiè zhī

为之权衡以称之,则并与权衡而窃之;

wèi zhī fú xǐ yǐ xìn zhī zé bìng yǔ fú xǐ ér qiè zhī

制造符节印章来取信,就连符节印章一起偷走;

wèi zhī rén yì yǐ jiào zhī zé bìng yǔ rén yì yǐ qiè zhī

为之仁义以教之,则并与仁义以窃之。

hé yǐ zhī qí rán yé

何以知其然耶?

bǐ qiè gōu zhě zhū qiè guó zhě wèi zhū hóu

彼窃钩者诛,窃国者为诸侯。

zhū hóu zhī mén ér rén yì cún yān zé shì fēi qiè rén yì shèng zhì yé

诸侯之门,而仁义存焉,则是非窃仁义圣智耶?

gù zhú yú dà dào jiē zhū hóu qiè rén yì bìng dòu hú quán héng fú xǐ zhī lì suī yǒu xuān miǎn zhī shǎng fú néng quàn fǔ yuè zhī wēi fú néng jìn cǐ zhòng lì dào zhí

故逐于大道,揭诸侯,窃仁义,并斗斛、权衡、符玺之利,虽有轩冕之赏弗能劝,斧钺之威弗能禁,此重利盗跖。

ér shǐ bù kě jìn zhě shì nǎi shèng rén zhī guò yě

而使不可禁者,是乃圣人之过也。

gù yuē guó zhī lì qì bù kě yǐ shì rén

故曰:‘国之利器,不可以示人。

bǐ shèng rén zhě tiān xià zhī lì qì yě fēi suǒ yǐ míng tiān xià yě

’彼圣人者,天下之利器也,非所以明天下也。

shì yuē lún yǔ yuē jūn zǐ gù qióng xiǎo rén qióng sī làn yǐ

(是曰)《论语》曰:“君子固穷,小人穷,斯滥矣。

fēi yuē yì yuē qióng zé biàn tōng zé jiǔ

(非曰)《易》曰:“穷则变,通则久。

shì yǐ zì tiān yòu zhī jí wú bù lì

是以自天佑之,吉无不利。

tài shǐ gōng yuē bǐ rén yǒu yán hé zhī rén yì

”太史公曰:“鄙人有言:‘何知仁义?

yǐ xiǎng qí lì zhě wèi yǒu dé

以飨其利者为有德。

gù bó yí chǒu zhōu è sǐ shǒu yáng shān ér wén wǔ bù yǐ qí gù zhǎ wáng

’故伯夷丑周,饿死首阳山,而文武不以其故眨王;

zhí qiāo bào lì qí tú sòng yì wú qióng

跖跷暴戾,其徒诵义无穷。

yóu cǐ guān zhī qiè gōu zhě zhū qiè guó zhě wèi zhū hóu

由此观之,‘窃钩者诛,窃国者为诸侯。

zhū hóu zhī mén rén yì cún yān

诸侯之门,仁义存焉。

fēi xū yán yě

’非虚言也。

jīn jū xué chéng bào zhǐ chǐ zhī yì jiǔ gū yú dài qǐ ruò bēi lùn chái sú yǔ dài chén fú ér qǔ róng míng zāi

今拘学成,抱咫尺之义,久孤于代,岂若卑论侪俗,与代沉浮而取荣名哉?

shì yuē dōng píng wáng cāng yuē wéi shàn zuì lè

(是曰)东平王苍曰:“为善最乐。

fēi yuē yǔ yuē shí bù yǔ shàn jǐ dú yóu zhī

(非曰)《语》曰:“时不与善,己独由之。

gù yuē fēi yāo zé wàng

”故曰:非妖则妄。

shì yuē páng tǒng hǎo rén lún qín yú cháng yǎng měi suǒ chēng shù duō guò yú cái shí rén guài ér wèn zhī

(是曰)庞统好人伦,勤于长养,每所称述,多过于才,时人怪而问之。

tǒng yuē dāng jīn tiān xià dà luàn zhèng dào líng chí shàn rén shǎo ér è rén duō fāng yù xìng fēng sú cháng dào yè bù měi qí tán zé shēng míng bù zú mù yě

统曰:“当今天下大乱,正道凌迟,善人少而恶人多,方欲兴风俗,长道业,不美其谈,则声名不足慕也。

bù zú mù qǐ ér wéi shàn shǎo yǐ

不足慕企,而为善少矣。

jīn bá shí shī wǔ yóu de qí bàn ér kě yǐ chóng mài dài jiào shǐ yǒu zhì zhě zì lì bù yì kě hu

今拔十失五,犹得其半,而可以崇迈代教,使有志者自励,不亦可乎?

fēi yuē rén wù zhì yuē jūn zǐ zhī zì sǔn zhī wèi yì gù gōng yī ér měi èr

(非曰)《人物志》曰:“君子知自损之为益,故功一而美二;

xiǎo rén bù zhī zì yì zhī wèi sǔn gù fá yī ér bìng shī

小人不知自益之为损,故伐一而并失。

yóu cǐ guān zhī zé bù fá zhě fá zhī yě

由此观之,则不伐者,伐之也;

bù zhēng zhě zhēng zhī yě

不争者,争之也;

ràng dí zhě shèng zhī yě

让敌者,胜之也。

shì gù xì zhì shàng rén ér yì xià zī shén

是故,郄至上人,而抑下滋甚;

wáng shū hǎo zhēng ér zhōng yú chū bēn

王叔好争,而终于出奔;

lìn xiāng rú yǐ huí chē qǔ shèng yú lián pō kòu xún yǐ bù dòu qǔ xián yú gǔ fù

蔺相如以回车取胜于廉颇,寇恂以不斗取贤于贾复。

wù shì zhī fǎn nǎi jūn zǐ suǒ wèi dào yě

物势之反,乃君子所谓道也。

shì yuē xiào jīng yuē jū jiā lǐ zhì kě yí yú guān

(是曰)《孝经》曰:“居家理,治可移于官。

fēi yuē lì shēng luò tuò wú yǐ wéi yī shí yè

(非曰)郦生落魄,无以为衣食业。

chén fán yún dà zhàng fū dāng sǎo tiān xià shuí néng sǎo yī shì

陈蕃云:“大丈夫当扫天下,谁能扫一室?

shì yuē gōng sūn hóng yuē lì xíng jìn hū rén hǎo wèn jìn hū zhì zhī chǐ jìn hū yǒng

(是曰)公孙弘曰:“力行近乎仁,好问近乎智,知耻近乎勇。

zhī cǐ sān zhě zhī suǒ zì lǐ zhī suǒ yǐ zì lǐ rán hòu zhī suǒ yǐ lǐ rén

知此三者,知所自理,知所以自理,然后知所以理人。

tiān xià wèi yǒu bù néng zì lǐ ér néng lǐ rén zhě yě

天下未有不能自理而能理人者也。

cǐ bǎi dài bù yì zhī dào

此百代不易之道。

fēi yuē huái nán zǐ yuē fu shěn yú háo lí zhī jì zhě bì yí tiān xià zhī shù

(非曰)《淮南子》曰:“夫审于毫厘之计者,必遗天下之数;

bù shī xiǎo wù zhī xuǎn zhě huò yú dà shì zhī jǔ

不失小物之选者,惑于大事之举。

jīn rén cái yǒu yù píng jiǔ zhōu cún wēi guó ér nǎi zé zhī yǐ guī hé zhī lǐ xiū xiāng qū zhī sú shì yóu yǐ fǔ jiǎn máo yǐ dāo fá mù jiē shī qí yi yǐ

今人才有欲平九州、存危国,而乃责之以闺合之礼,修乡曲之俗,是犹以斧剪毛,以刀伐木,皆失其宜矣。

shì yuē shāng yāng wèi zhào liáng yuē zi zhī guān wǒ lǐ qín shú yǔ wǔ gǔ dà fū xián hu

(是曰)商鞅谓赵良曰:“子之观我理秦,孰与五羖大夫贤乎?

zhào liáng yuē fu wǔ gǔ dà fū jīng zhī bǐ rén yě

”赵良说:“那五羖大夫百里奚,本是楚国边远地方的人。

wén mù gōng zhī xián ér yuàn wàng jiàn xíng ér wú zī zì yù yú qín kè bèi hè fàn niú

闻缪公之贤,而愿望见,行而无资,自鬻于秦客,被褐饭牛。

mù gōng zhī zhī jǔ zhī niú kǒu zhī xià ér jiā zhī bǎi xìng zhī shàng qín guó mò gǎn wàng yān

缪公知之,举之牛口之下,而加之百姓之上,秦国莫敢望焉。

jīn jūn zhī jiàn qín yě yīn bì rén jǐng jiān yǐ wéi zhǔ fēi suǒ yǐ wéi míng yě

今君之见秦也,因嬖人景监以为主,非所以为名也。

fēi yuē shǐ jì yuē lìn xiāng rú yīn huàn zhě miào xián jiàn zhào wáng

(非曰)《史记》曰:“蔺相如因宦者缪贤见赵王。

yòu yuē zōu yǎn zuò tán tiān lùn qí yǔ hóng dà bù jīng rán wáng gōng dà rén zūn lǐ zhī

”又曰:“邹衍作《谈天论》,其语宏大不经,然王公大人尊礼之。

shì liáng liáng huì wáng jiāo yíng zhí bīn zhǔ zhī lǐ

适梁,梁惠王郊迎,执宾主之礼;

rú yàn zhāo wáng yōng huì xiān qū

如燕,昭王拥篲先驱。

qǐ yǔ zhòng ní cài sè chén cài mèng kē kùn yú qí liáng tóng hū zāi

岂与仲尼菜色陈、蔡,孟轲困于齐、梁同乎哉?

wèi líng gōng wèn zhèn yú kǒng zǐ kǒng zǐ bù dá

卫灵公问阵于孔子,孔子不答;

liáng huì wáng móu gōng zhào mèng kē chēng tài wáng qù bīn

梁惠王谋攻赵,孟轲称太王去邠。

chí fāng bǐng yù nà yuán záo qí néng rù hu

持方柄欲纳圆凿,其能入乎?

huò yuē yī yǐn fù dǐng ér fǔ tāng yǐ wáng

或曰:伊尹负鼎而辅汤以王;

bǎi lǐ xī fàn niú mù gōng yòng bà

百里奚饭牛,缪公用霸。

zuò xiān hé rán hòu yǐn zhī dà dào

作先合,然后引之大道。

zōu yǎn qí yán suī bù guǐ yì jiāng yǒu niú dǐng zhī yì hu

邹衍其言虽不轨,亦将有牛鼎之意乎?

shì yuē chén zhòng jǔ tǐ qì gāo liè yǒu wáng chén zhī jié

(是曰)陈仲举体气高烈,有王臣之节;

li yuán lǐ zhōng píng zhèng zhí yǒu shè jì zhī néng

李元礼忠平正直,有社稷之能。

chén liú cài bó jiē yǐ zhòng jǔ qiáng yú fàn shàng yuán lǐ cháng yú jiē xià

陈留蔡伯喈以仲举强于犯上,元礼长于接下。

fàn shàng wéi nán jiē xià wèi yì yi xiān zhòng jǔ ér hòu yuán lǐ

犯上为难,接下为易,宜先仲举而后元礼。

fēi yuē yáo xìn yún fu gāo yáo jiè shùn fàn shàng zhī zhēng yě

(非曰)姚信云:“夫皋陶戒舜,犯上之征也;

shùn lǐ bǎi kuí jiē xià zhī xiào yě

舜理百揆,接下之效也。

gù chén píng wèi wáng líng yán miàn shé tíng zhèng wǒ bù rú gōng

故陈平谓王陵言:‘面折庭诤,我不如公;

zhì ān liú shì gōng bù rú wǒ

至安刘氏,公不如我。

ruò fàn shàng wèi yōu shì wáng líng dāng gāo yú liáng píng zhū yún dāng shèng yú wú shān hu

’若犯上为优,是王陵当高于良、平,朱云当胜于吴、邓乎?

shì yuē shǐ jì yuē hán zǐ chēng rú zhě yǐ wén luàn fǎ ér xiá shì yǐ wǔ fàn jìn

(是曰)《史记》曰:“韩子称:‘儒者以文乱法,而侠士以武犯禁。

èr zhě jiē jī ér xué shì duō chēng yú shì

’二者皆讥,而学士多称于世。

zhì rú yǐ shù qǔ zǎi xiàng qīng dài fū fǔ yì qí shì zhǔ gù wú kě yán zhě

至如以术取宰相、卿大夫,辅翼其世主,固无可言者。

jí ruò jì cì yuán xiàn jì cì kǒng zǐ dì zǐ wèi cháng shì kǒng zǐ chēng zhī

及若季次、原宪(季次,孔子弟子,未尝仕,孔子称之。

dú shū huái dú xíng yì bù gǒu hé dāng shì dāng shì yì xiào zhī

)读书怀独行,议不苟合当世,当世亦笑之。

jīn yóu xiá qí xíng suī bù guǐ yú zhèng yì rán qí yán bì xìn qí xíng bì guǒ yǐ nuò bì chéng bù ài qí qū fù shì zhī è kùn xiū fá qí dé gài yì yǒu zú duō zhě

今游侠,其行虽不轨于正义,然其言必信,其行必果,已诺必诚,不爱其躯,赴士之厄困,羞伐其德,盖亦有足多者。

qiě huǎn jí rén zhī suǒ shí yǒu yě

况且危急之事,是人们时常能遇到的。

yú shùn jiǒng yú jǐng lǐn yī yǐn fù yú dǐng zǔ fù shuō nì yú fù yán lǚ shàng kùn yú jí jīn yí wú zhì gù bǎi lǐ xī fàn niú zhòng ní ě kuāng cài sè chén cài cǐ jiē xué shì suǒ wèi yǒu dào rén rén yě yóu zāo cǐ zāi kuàng yǐ zhōng cái ér shè jìn dài zhī mò liú hu

虞舜窘于井廪,伊尹负于鼎俎,傅说匿于傅岩,吕尚困于棘津,夷吾桎梏,百里奚饭牛,仲尼厄匡,菜色陈、蔡,此皆学士所谓有道仁人也,犹遭此灾,况以中材而涉近代之末流乎?

qí yù hài hé kě shèng dào zāi

他们遭受的祸害怎么能说得完啊!

ér bù yī zhī tú shè qǔ yǔ rán nuò qiān lǐ sòng yì

而布衣之徒,设取予然诺,千里诵义。

gù shì qióng jiǒng ér de wěi mìng cǐ qǐ fēi rén zhī suǒ wèi xián háo zhě yé

故士穷窘而得委命,此岂非人之所谓贤豪者耶?

chéng shǐ xiāng qū zhī xiá yǔ jì cì yuán xiàn bǐ quán liàng lì xiào gōng yú dāng dài bù tóng rì ér lùn yǐ

诚使乡曲之侠,与季次、原宪,比权量力,效功于当代,不同日而论矣。

hé zú xiǎo zāi

曷足小哉!

fēi yuē hàn shū yuē tiān zǐ jiàn guó zhū hóu lì jiā zì qīng dài fū yǐ zhì shù rén gè yǒu děng chà

(非曰)《汉书》曰:“天子建国,诸侯立家,自卿大夫以至庶人,各有等差。

shì yǐ rén fú shì qí shàng ér xià wú jì yú

是以人服事其上,而下无觊觎。

kǒng zǐ yuē tiān zǐ yǒu dào zhèng bù zài dài fū

孔子曰:‘天子有道,政不在大夫。

bǎi guān yǒu sī fèng fǎ chéng lìng yǐ xiū suǒ zhí yuè zhí yǒu zhū qīn guān yǒu fá

’百官有司,奉法承令,以修所职,越职有诛,侵官有罚。

rán gù shàng xià xiāng shùn ér zhù shì lǐ yān

然故上下相顺,而庶事理焉。

zhōu shì jì wēi lǐ yuè zhēng fá chū zì zhū hóu

周室既微,礼乐征伐,出自诸侯。

huán wén zhī hòu dài fū shì quán péi chén zhí mìng

桓、文之后,大夫世权,陪臣执命。

líng yí zhì yú zhàn guó hé zòng lián héng lì zhèng zhēng qiáng

陵夷至于战国,合纵连横,力政争强。

yóu shì liè guó gōng zǐ wèi yǒu xìn líng zhào yǒu píng yuán qí yǒu mèng cháng chu yǒu chūn shēn jiē jiè wáng gōng zhī shì jìng wèi yóu xiá jī míng gǒu dào wú bù bīn lǐ

由是列国公子,魏有信陵,赵有平原,齐有孟尝,楚有春申,皆藉王公之势,竞为游侠,鸡鸣狗盗,无不宾礼。

ér zhào xiāng yú qīng qì guó juān jūn yǐ gù qióng jiāo wèi qí zhī ě

而赵相虞卿,弃国捐君,以固穷交魏、齐之厄;

xìn líng wú jì qiè fú jiǎo mìng shā jiāng zhuān shī yǐ fù píng yuán zhī jí jiē yǐ qǔ zhòng zhū hóu zhāng míng tiān xià

信陵无忌,窃符矫命,杀将专师,以赴平原之急,皆以取重诸侯,彰名天下。

è wàn ér yóu tán zhě yǐ sì háo wèi chēng shǒu

扼腕而游谈者,以四豪为称首。

yú shì bèi gōng sǐ dǎng zhī yì chéng shǒu zhí fèng shàng zhī yì fèi yǐ

于是背公死党之议成,守职奉上之义废矣。

jí zhì hàn xìng jìn wǎng shū kuò wèi zhī kuāng gǎi yě

及至汉兴,禁网疏阔,未之匡改也。

wèi qí wǔ ān zhī shǔ jìng zhú yú jīng shī

魏其、武安之属,竞逐于京师;

guō jiě jù mèng zhī tú chí wù yú lǘ yán quán xíng zhōu yù lì zhé gōng hóu

郭解、剧孟之徒,驰鹜于闾阎,权行州域,力折公侯。

zhòng shù róng qí míng jì jì ér mù zhī suī xiàn xíng pì zì yǔ shā shēn chéng míng ruò jì lù chóu mù sǐ ér bù huǐ yě

众庶荣其名迹,觊而慕之,虽陷刑辟,自与杀身成名,若季、路、仇、牧,死而不悔也。

zēng zǐ yuē shàng shī qí dào mín sàn jiǔ yǐ

曾子曰:‘上失其道,民散久矣。

fēi míng wáng zài shàng shì zhī hào wù qí zhī yǐ lǐ fǎ rén hé yóu zhī jìn ér fǎn zhèng hu

’非明王在上,示之好恶,齐之以礼法,人曷由知禁而反正乎?

gǔ zhī zhèng fǎ wǔ bó sān wáng zhī zuì rén yě

古之正法:五伯,三王之罪人也;

ér liù guó wǔ bó zhī zuì rén yě

而六国,五伯之罪人也;

fu sì háo zhě liù guó zhī zuì rén yě

夫四豪者,六国之罪人也。

kuàng yú guō jiě zhī lún yǐ pǐ fū zhī xì wēi qiè shā shēng zhī quán qí zuì yě bù róng yú zhū yǐ

况于郭解之伦,以匹夫之细微,窃杀生之权,其罪也,不容于诛矣!

shì yuē shī zi yuē rén chén zhě yǐ jìn xián wèi gōng

(是曰)《尸子》曰:“人臣者,以进贤为功;

rén zhǔ zhě yǐ yòng xián wèi gōng yě

人主者,以用贤为功也。

shǐ jì yuē bào shū jǔ guǎn zhòng tiān xià bù duō guǎn zhòng zhī xián ér duō bào shū zhī néng zhī rén yě

”《史记》曰:“鲍叔举管仲,天下不多管仲之贤,而多鲍叔之能知人也。

fēi yuē sū jiàn cháng zé dà jiàng jūn qīng yuē zhì zūn zhòng ér tiān xià zhī xián shì dài fū wú chēng yān

(非曰)苏建常责大将军青曰:“至尊重而天下之贤士大夫无称焉。

yuàn guān gǔ jīn míng jiàng suǒ zhāo xuǎn zé xián zhě

愿观古今名将所招选择贤者。

dà jiàng jūn xiè yuē zì wèi qí wǔ ān zhī hòu bīn kè tiān zǐ cháng qiè chǐ

”大将军谢曰:“自魏其、武安之厚宾客,天子尝切齿。

bǐ qīn fù shì dà fū zhāo xián chù bù xiào zhě rén zhǔ zhī bǐng yě

彼亲附士大夫,招贤黜不肖者,人主之柄也;

rén chén fèng fǎ zūn zhí ér yǐ hé yǔ zhāo shì

人臣奉法遵职而已,何与招士?

qí wèi jiāng rú cǐ

”其为将如此。

yì yuē cǐ yī shì yī fēi jiē jīng shǐ zì xiāng wéi zhě

(议曰:此一是一非,皆经史自相违者。

bān gù yún xī wáng dào jì wēi zhū hóu lì zhèng shí jūn shì zhǔ hào wù shū fāng shì yǐ zhū jiā zhī shù fēng qǐ bìng zuò gè yǐn yī duān chóng qí suǒ shàn yǐ cǐ chí shuō qǔ hé zhū hóu

班固云:“昔王道既微,诸侯力政,时君世主,好恶殊方,是以诸家之术,蜂起并作,各引一端,崇其所善,以此驰说,取合诸侯。

qí yán suī shū pì yóu huǒ shuǐ xiàng miè yì néng xiāng shēng yě

其言虽殊,譬犹火水相灭,亦能相生也。

rén zhī yǔ yì jìng zhī yǔ hé shì suī xiāng fǎn ér jiē xiāng chéng yě

仁之与义,敬之与和,事虽相反,而皆相成也。

yì yuē tiān xià tóng guī ér shū tú yī zhì ér bǎi lǜ

《易》曰:“天下同归而殊途,一致而百虑。

cǐ zhī wèi yě

”说的就是这种情况。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →