反经 · 赵蕤 · Chapter 17 of 64

霸图

PinyinModern Translation
Size

chén wén zhōu yǒu tiān xià qí lǐ sān bǎi yú nián

臣闻周有天下,其理三百余年。

chéng kāng zhī lóng yě xíng cuò sì shí yú nián ér bù yòng

成康之隆也,刑措四十余年而不用;

jí qí shuāi yě yì sān bǎi yú nián

及其衰也,亦三百余年。

tài gōng shuō wén wáng yuē suī qū yú yī rén zhī xià zé shēn yú wàn rén zhī shàng wéi xián rén ér hòu néng wéi zhī

(太公说文王曰:“虽屈于一人之下,则申于万人之上,唯贤人而后能为之。

yú shì wén wáng suǒ jiù ér jiàn zhě liù rén qiú ér jiàn zhě shí rén suǒ hū ér you zhě qiān rén you zhī you wèi zhī péng péng zhī péng zhī dǎng dǎng zhī dǎng wèi zhī qún yǐ cǐ you tiān xià xián rén zhě èr rén ér guī zhī gù yuē sān fēn tiān xià yǒu qí èr yǐ fú shì yīn

”于是文王所就而见者六人,求而见者十人,所呼而友者千人,友之友谓之朋,朋之朋之党,党之党谓之群,以此友天下贤人者,二人而归之,故曰:“三分天下有其二,以服事殷。

cǐ zhī wèi yě

”说的就是这种情况。

gù wǔ bó yīn bà gèng qǐ

)故五伯(音霸)更起。

bó zhě cháng zuǒ tiān zǐ xīng lì chú hài zhū bào jìn xié kuāng zhèng hǎi nèi yǐ zūn tiān zǐ

伯者常佐天子,兴利除害,诛暴禁邪,匡正海内,以尊天子。

wǔ bó jì méi xián shèng mò xù tiān zǐ gū ruò hào lìng bù xíng zhū hóu zì xíng qiáng lìng ruò zhòng bào guǎ

五伯既没,贤圣莫续,天子孤弱,号令不行,诸侯恣行,强凌弱,众暴寡。

wú wáng wèn wǔ xū yuē fá chu rú hé

(吴王问伍胥曰:“伐楚如何?

duì yuē chu zhí zhèng zhòng ér guāi mò shì rèn huàn

”对曰:“楚执政众而乖,莫适任患。

ruò wéi sān shī yǐ yì zhī yī shī zhì bǐ bì jiē chū bǐ chū jí guī bǐ guī jí chū chu bì dào bì jí yì yǐ pí zhī duō fāng yǐ wù zhī

若为三师以肄之,一师至,彼必皆出,彼出即归,彼归即出,楚必道弊,亟肄以疲之,多方以误之。

jì pí ér hòu yǐ sān jūn jì zhī bì dà kè

既疲,而后以三军继之,必大克。

hé lǘ cóng zhī

”阖闾从之。

chu yú shì hū shǐ bìng

楚于是乎始病。

yuè wáng gōu jiàn wèn yú dài fū zhǒng yuē fá wú hé rú

越王勾践问于大夫种曰:“伐吴何如?

duì yuē fá wú yǒu qī shù qí lüè yún zūn tiān shì guǐ yǐ jǔ qí yá

”对曰:“伐吴有七术,其略云:尊天事鬼,以举其邪;

yí zhī hǎo měi yǐ yíng qí zhì

遗之好美,以荧其志;

yí zhī qiǎo gōng shǐ qǐ gōng shì yǐ jǐn qí cái

遗之巧工,使起宫室,以尽其财;

yí zhī yú chén shǐ zhī yì fá

遗之谀臣,使之易伐;

qiáng qí jiàn chén shǐ zhī zì shā

强其谏臣,使之自杀;

jiān jiǎ lì bīng yǐ chéng qí bì

坚甲利兵,以承其弊。

yuè wáng yú shì shì měi nǚ xī shī xiàn zhī wú wáng

”越王于是饰美女西施,献之吴王。

wú wáng yuè zhī

吴王悦之。

zǐ xū jiàn bù shòu

子胥谏,不受。

wú wáng zhū zǐ xū

吴王诛子胥。

yuè yòu wèi róng měi lòu yǐ huáng jīn xiàn zhī wú wáng

越又为荣楣,镂以黄金,献之吴王。

wú wáng shòu zhī ér qǐ gū sū zhī tái wǔ nián nǎi néng chéng bǎi xìng dào sǐ

吴王受之,而起姑苏之台,五年乃能成,百姓道死。

yuè yòu zhēng sù zhǒng yí wú wáng wú wáng fù rén zhǒng zhī bù shēng wú dà jī

越又蒸粟种遗吴王,吴王付人种之,不生,吴大饥。

qí huán gōng yù ruò chu nǎi zhù qián shì shēng lù yú chu

齐桓公欲弱楚,乃铸钱,市生鹿于楚。

chu wén zhī xǐ fèi gēng ér chù lù huán gōng cáng sù wǔ bèi

楚闻之,喜,废耕而畜鹿,桓公藏粟五倍。

chu zú qián ér fá sù

楚足钱而乏粟。

huán gōng nǎi bì guān chu jiàng zhě shí sì wǔ

桓公乃闭关,楚降者十四五。

jí kē zhī méng huán gōng yù bèi cáo mò zhī yuē guǎn zhòng yīn ér xìn zhī zhū hóu yóu shì guī qí

及柯之盟,桓公欲倍曹沫之约,管仲因而信之,诸侯由是归齐。

gù qí chēng yuē zhī yǔ zhī wèi qǔ zhèng zhī bǎo yě

故其称曰:“知与之为取,政之宝也。

zhèng huán gōng yù xí kuài xiān wèn kuài zhī háo jié liáng chén biàn shì shū qí míng xìng zé kuài zhī liáng tián yí zhī wèi guān jué zhī míng ér shū zhī yīn wèi jiāng yì kuò mén zhī wài ér mái zhī xìn yǐ jī jiā zhī xuè

郑桓公欲袭郐,先问郐之豪杰、良臣、辨士,书其名姓,择郐之良田贻之,为官爵之名而书之,因为疆埸廓门之外而埋之,衅以鸡猳之血。

kuài jūn yǐ wéi nèi nán yě jǐn shā zhī

郐君以为内难也,尽杀之。

huán gōng yīn xí kuài

桓公因袭郐。

cǐ jiē zhū hóu zì xíng tiān zǐ zhī lìng bù xíng yě

此皆诸侯恣行,天子之令不行也。

tián cháng cuàn qí liù qīng fēn jìn bìng wèi zhàn guó

田常篡齐,六卿分晋,并为战国。

cǐ rén zhī shǐ kǔ yě

此人之始苦也。

qí hóu yǔ yàn zǐ zuò yú lù qǐn gōng tàn yuē měi zāi cí shì

(齐侯与晏子坐于露寝,公叹曰:“美哉兹室!

qí shuí yǒu cǐ hu

其谁有此乎!

yàn zǐ yuē rú jūn zhī yán qí chén shì hu

”晏子曰:“如君之言,其陈氏乎?

chén shì suī wú dà dé ér yǒu shī yú rén dòu qū fǔ zhōng zhī shù qí qǔ zhī gōng yě báo qí shī zhī rén yě hòu

陈氏虽无大德,而有施于人,豆区釜钟之数,其取之公也薄,其施之人也厚。

gōng hòu liǎn yān chén shì hòu shī yān rén guī zhī yǐ

公厚敛焉,陈氏厚施焉,人归之矣。

shī yún suī wú dé yǔ rǔ shì gē qiě wǔ

《诗》云:‘虽无德与汝,式歌且舞。

chén shì zhī shī rén gē wǔ zhī yǐ

’陈氏之施,人歌舞之矣。

hòu shì ruò shǎo duò chén shì ér bù wáng zé guó qí guó yě yǐ

后世若少惰,陈氏而不亡,则国其国也已。

hòu guǒ cuàn qí

”后果篡齐。

zhì bó cóng hán wèi zhī jūn fá zhào hán wèi yīn móu pàn

智伯从韩魏之君伐赵,韩魏阴谋叛。

zhì guǒ yuē èr wáng dài jiāng yǒu biàn bù rú shā zhī

智果曰:“二王殆将有变,不如杀之;

bù shā zé suì qīn zhī

不杀,则遂亲之。

zhì bó yuē qīn zhī nài hé

”智伯曰:“亲之奈何?

zhì guǒ yuē wèi xuān zi zhī móu chén zhào jiā hán kāng zi zhī móu chén duàn guī shì chén néng yí qí jūn zhī jì

”智果曰:“魏宣子之谋臣赵葭,韩康子之谋臣段规,是臣能移其君之计。

jūn yǔ èr jūn yuē pò zhào zé fēng èr zi wàn jiā zhī xiàn gè yī

君与二君约破赵,则封二子万家之县各一。

rú shì zé èr zhǔ zhī xīn kě yǐ wú biàn

如是,则二主之心可以无变。

zhì bó bù cóng

”智伯不从。

hán wèi guǒ fǎn shā zhì bó

韩魏果反,杀智伯。

yú shì qiáng guó wu gōng ruò guó wù shǒu hé zòng lián héng chí chē gǔ jī jiè zhòu shēng jī shī rén wú suǒ gào sù

)于是强国务功,弱国务守,合纵连横,驰车毂击,介胄生虮虱,人无所告诉。

jí zhì qín cán shí tiān xià bìng tūn zhàn guó yī hǎi nèi zhī zhèng huài zhū hóu zhī chéng fǎ yán zhèng jùn chǎn yú zhě zhòng

及至秦蚕食天下,并吞战国,一海内之政,坏诸侯之城,法严政峻,谄谀者众。

shǐ méng tián jiàng bīng běi gōng hú wèi tuó jiāng zú yǐ shù yuè sù bīng wú yòng zhī de rén bù liáo shēng

使蒙恬将兵北攻胡,尉佗将卒以戍粤,宿兵无用之地,人不聊生。

shǐ huáng bēng tiān xià dà pàn chén shèng wú guǎng jǔ yú chén chén shè wú guǎng shù yú yáng zhūn dà zé

始皇崩,天下大叛,陈胜、吴广举于陈(陈涉、吴广戍渔阳,屯大泽。

huì tiān yù dào bù tōng dù yǐ shī qī shī qī dāng zhǎn

会天雨,道不通,度已失期,失期当斩。

èr rén nǎi móu yuē jīn yǐ shī qī dāng zhǎn

二人乃谋曰:“今已失期,当斩。

jīn jǔ dà jì yì sǐ děng sǐ wèi guó kě hu

今举大计亦死,等死,为国可乎?

nǎi xiān yǐ guǐ shén wēi zhòng yīn zhǎn wèi

”乃先以鬼神威众,因斩尉。

zhào lìng tú shǔ yuē gōng děng yù yǔ jiē yǐ shī qī shī qī dāng zhǎn

陈胜召集并号令所属的人说:‘各位遇到大雨,都已经误了期限,误期按法令是要杀头的。

jiè dì lìng wú zhǎn ér shù sǐ zhě gù shí liù qī ěr

藉第令毋斩而戍,死者固十六七耳。

zhuàng shì bù sǐ zé yǐ sǐ zé jǔ dà míng

壮士不死则已,死则举大名。

hòu wáng jiàng xiàng níng yǒu zhǒng hu

侯王将相,宁有种乎?

tú shǔ jiē yuē jìng shòu mìng

’部下都说:‘愿意听从您的号令。’

suì fēn jiāng xùn dì zì lì wèi chén wáng

”遂分将徇地,自立为陈王。

wǔ chén zhāng ěr jǔ yú zhào wǔ chén lüè dìng zhào de hào wǔ xìn jūn

),武臣张耳举于赵(武臣略定赵地,号武信君。

kuǎi tōng shuō fàn yáng lìng xú gōng yuē fàn yáng bǎi xìng kuǎi tōng yě

蒯通说范阳令徐公曰:“范阳百姓,蒯通也。

qiè mǐn gōng zhī jiāng sǐ gù diào

窃悯公之将死,故吊。

suī rán hè gōng de tōng ér shēng yě

虽然,贺公得通而生也。

xú gōng zài bài yuē hé yǐ diào zhī

”徐公再拜曰:“何以吊之?

tōng yuē zú xià wèi lìng shí nián yǐ shā rén zhī fù gū rén zhī zǐ duàn rén zhī zú qíng rén zhī shǒu shén zhòng

”通曰:“足下为令十年矣,杀人之父,孤人之子,断人之足,黥人之首,甚众。

rán ér cí fù xiào zǐ suǒ yǐ bù gǎn zì rèn gōng zhī fù zhōng zhě wèi qín fǎ yě

然而慈父孝子所以不敢倳刃公之腹中者,畏秦法也。

jīn tiān xià dà luàn qín zhèng bù shī rán ér cí fù xiào zǐ jiāng zhēng jiē rèn gōng zhī fù yǐ fù qí yuàn ér chéng qí míng cǐ tōng zhī suǒ yǐ diào yě

今天下大乱,秦政不施,然而慈父孝子将争接刃公之腹,以复其怨,而成其名,此通之所以吊也。

yuē hé yǐ hè de zi ér shēng yě

”曰:“何以贺得子而生也?

tōng yuē zhào wǔ xìn jūn bù zhī tōng bù xiào shǐ rén hou tōng wèn qí sǐ shēng tōng jiàn wǔ xìn jūn ér shuō zhī yuē bì jiāng zhàn shèng ér hòu lüè dì gōng de ér hòu qǔ tiān xià chéng chén qiè yǐ wéi dài yǐ

”通曰:“赵武信君不知通不肖,使人候通,问其死生,通见武信君而说之曰:‘必将战胜而后略地,攻得而后取天下城,臣窃以为殆矣。

yòng chén zhī jì wú zhàn ér lüè dì bù gōng ér xià chéng chuán xí ér qiān lǐ kě dìng kě hu

用臣之计,无战而略地,不攻而下城,传檄而千里可定,可乎!

bǐ jiāng yuē hé wèi yě

’彼将曰:‘何谓也?

chén yīn shuō yuē fàn yáng lìng yi zhěng dùn qí shì zú yǐ shǒu zhàn zhě yě

’臣因说曰:‘范阳令宜整顿其士卒,以守战者也。

qiè ér wèi sǐ tān ér hǎo fù guì gù yù yǐ qí chéng xiān xià jūn xiān xià jūn ér bù lì zé biān dì zhī chéng jiē jiàng xiàng gào yuē fàn yáng lìng xiān jiàng ér shēn sǐ

怯而畏死,贪而好富贵,故欲以其城先下君,先下君而不利,则边地之城皆将相告曰:范阳令先降而身死。

bì jiāng yīng chéng gù shǒu jiē ruò jīn chéng tāng chí bù kě gōng yǐ

必将婴城固守,皆若金城汤池,不可攻矣。

wèi jūn jì zhě mò rú yǐ huáng wū zhū lún yíng fàn yáng lìng shǐ chí wù yú yān zhào zhī jiāo zé biān chéng jiē jiàng xiàng gào yuē fàn yáng lìng xiān xià ér shēn fù guì yǐ

为君计者,莫如以黄屋朱轮迎范阳令,使驰骛于燕赵之郊,则边城皆将相告曰:范阳令先下而身富贵矣。

bì xiāng shuài ér jiàng yóu rú bǎn shàng zǒu wán yě

必相率而降,犹如阪上走丸也。

cǐ chén zhī suǒ wèi chuán xí ér qiān lǐ dìng zhě yě

’此臣之所谓传檄而千里定者也。

xú gōng zài bài jù chē mǎ qiǎn tōng

”徐公再拜,具车马遣通。

tōng suì yǐ cǐ shuō wǔ chén

通遂以此说武臣。

wǔ chén yǐ chē bǎi shèng qí èr bǎi hòu yìn yíng xú gōng

武臣以车百乘、骑二百、侯印,迎徐公。

yān zhào wén zhī jiàng zhě sān shí yú chéng rú kuǎi tōng cè yě

燕赵闻之,降者三十余城,如蒯通策也。

xiàng liáng jǔ wú liáng lìng xiàng yǔ shā jiǎ shǒu tōng biàn jǔ bīng qǐ wú

),项梁举吴(梁令项羽杀假守通,便举兵起吴。

wú jīn sū zhōu yě

吴,今苏州也。

tián dān jǔ qí dān cóng shào nián fù nú yù shā zhī yǐ jiàn dí lìng yīn shā lìng jǔ bīng yě

),田儋举齐(儋从少年,缚奴欲杀之,以见狄令,因杀令举兵也。

jǐng jū jǔ yǐng zhōu shì jǔ wèi hán guǎng jǔ yàn

),景驹举郢,周市举魏,韩广举燕。

qióng shān tōng gǔ háo jié bìng qǐ ér wáng qín zú yǐ

穷山通谷,豪杰并起,而亡秦族矣。

hàn gāo zǔ míng bāng zì jì xìng liú shì pèi guó fēng yì rén wèi sì shàng zhī tíng cháng

汉高祖名邦,字季,姓刘氏,沛国丰邑人,为泗上之亭长。

qín èr shì yuán nián chén shèng děng qǐ shèng zì lì wèi chǔ wáng

秦二世元年,陈胜等起,胜自立为楚王。

zhāng ěr chén yú jiàn yuē jiāng jūn chū wàn sǐ zhī jì wèi tiān xià chú hài jīn shǐ zhì chén ér zì lì wèi wáng shì shì tiān xià zhī sī yě

(张耳、陈余谏曰:“将军出万死之计,为天下除害,今始至陈,而自立为王,是示天下之私也。

bù rú lì liù guó hòu zì wèi shù dǎng jìn shī ér xi zé yě wú jiāo bīng chéng wú shǒu qiáng

不如立六国后,自为树党,进师而西,则野无交兵、城无守墙。

zhū bào qín jù xián yáng yǐ lìng zhū hóu tiān xià kě tú yě

诛暴秦,据咸阳,以令诸侯,天下可图也。

shèng bù tīng

”胜不听。

pèi rén shā qí lìng lì gāo zǔ wèi pèi gōng

)沛人杀其令,立高祖为沛公。

shí xiàng liáng zhǐ xuē pèi gōng wǎng cóng zhī gòng lì yì dì

时项梁止薛,沛公往从之,共立义帝。

fàn zēng shuì xiàng liáng yuē qín miè liù guó chu zuì wú zuì

(范增说项梁曰:“秦灭六国,楚最无罪。

zì huái wáng rù qín bù fǎn chu rén lián zhī

自怀王入秦不反,楚人怜之。

gù yǔ yuē chu suī sān hù wáng qín bì chu

故语曰:‘楚虽三户,亡秦必楚。

jīn chén shèng shǒu shì bù lì chu hòu ér zì lì qí shì bù zhǎng

’如今陈胜首先起事,却不拥立楚王的后代而自立为王,他的势力难以长久。

jīn jūn qǐ jiāng dōng chu fēng qǐ zhī jiāng jiē zhēng fù jūn zhě yǐ jūn dài dài chu jiāng wèi néng fù lì chu hòu yě

今君起江东,楚锋起之将,皆争附君者,以君代代楚将,为能复立楚后也。

liáng yīn qiú huái wáng sūn xīn lì yě

”梁因求怀王孙心立也。

yuē yuē xiān rù xián yáng zhě wáng zhī

)约曰:先入咸阳者王之。

qín jiāng zhāng hán dà bài xiàng liáng yú dìng táo

秦将章邯,大败项梁于定陶。

liáng sǐ zhāng hán yǐ wéi chu bù zú yōu nǎi běi fá zhào

梁死,章邯以为楚不足忧,乃北伐赵。

chu shǐ xiàng yǔ děng jiù zhào qiǎn pèi gōng bié jiāng xi rù guān

楚使项羽等救赵,遣沛公别将西入关。

pèi gōng suì gōng wǎn jiàng zhī

沛公遂攻宛,降之。

pèi gōng gōng wǎn nán yáng tài shǒu lǚ yǐ bǎo chéng bù xià

(沛公攻宛,南阳太守吕𬺈保城不下。

pèi gōng yù suì xi zhāng liáng yuē qiáng qín zài qián wǎn bīng zài hòu cǐ wēi dào yě

沛公欲遂西,张良曰:“强秦在前,宛兵在后,此危道也。

nǎi wéi wǎn

”乃围宛。

wǎn jí yǐ yù zì shā qí shè rén chén huī yú chéng jiàn pèi gōng yuē wǎn lì rén jù sǐ jiān shǒu zú xià jìn rì gōng zhī sǐ yǔn zhě bì zhòng yǐn bīng ér qù wǎn bì suí zhī

宛急,𬺈欲自杀,其舍人陈恢逾城见沛公,曰:“宛吏人惧死坚守,足下尽日攻之,死殒者必众,引兵而去,宛必随之。

zú xià qián shī xián yáng zhī yuē hòu yǒu qiáng wǎn zhī huàn

足下前失咸阳之约,后有强宛之患。

bù rú yuē jiàng fēng qí shǒu yǐn qí jiǎ zú ér xi zhū chéng wèi xià zhě bì kāi mén ér dài zú xià

不如约降,封其守,引其甲卒而西,诸城未下者,必开门而待足下。

pèi gōng yuē shàn

沛公说:“好。”

fēng lǚ yǐ wèi yīn hóu

”封吕𬺈为殷侯。

gōng wǔ guān dà pò qín jūn

)攻武关,大破秦军。

zhào gāo shā èr shì lì zǐ yīng qiǎn bīng jù guān

(赵高杀二世,立子婴,遣兵拒关。

zhāng liáng yuē qín bīng shàng qiáng wèi kě qīng yě

张良曰:“秦兵尚强,未可轻也。

yuàn yì zhāng qí zhì zhū shān shàng wèi yí bīng

愿益张旗帜诸山上,为疑兵。

lìng lì yì jī chí zhòng bǎo dàn qín jiāng

令郦食其持重宝啖秦将。

qín jiāng guǒ yù lián hé jù xi

”秦将果欲连和俱西。

pèi gōng yù tīng zhī

沛公欲听之。

liáng yuē cǐ dú qí jiāng yù pàn kǒng shì zú bù cóng

良曰:“此独其将欲叛,恐士卒不从。

shì zú bù cóng bì wēi

士卒不从,必危。

bù rú yīn qí xiè ér jī zhī

不如因其懈而击之。

nǎi jī qín jūn pò zhī

乃击秦军,破之。

rù xián yáng yǔ qín rén yuè fǎ sān zhāng

)入咸阳,与秦人约法三章。

qín rén xiàn niú jiǔ

(秦人献牛、酒。

pèi gōng ràng bù shòu

沛公让不受。

yú shì rén zhī dé yǐ

于是人知德矣。

qiǎn bīng jù guān yù wáng guān zhōng

)遣兵拒关,欲王关中。

shì shí xiàng yǔ pò qín jūn yú hé běi lǜ zhū hóu bīng sì shí wàn zhì hóng mén yù jī pèi gōng pèi gōng yīn xiàng bó zì jiě yú yǔ

是时,项羽破秦军于河北,率诸侯兵四十万至鸿门,欲击沛公,沛公因项伯自解于羽。

yǔ suì shā zǐ yīng ér dōng dōu péng chéng

羽遂杀子婴而东都彭城。

lì pèi gōng wèi hàn wáng wáng ba hàn

立沛公为汉王,王巴、汉。

hàn wáng bù kěn jiù guó yù gōng chu

(汉王不肯就国,欲攻楚。

xiāo hé yuē wáng suī wáng hàn zhī è bù yóu yù yú sǐ hu

萧何曰:“王虽王汉之恶,不犹愈于死乎?

qiě shī yuē tiān hàn qí chēng shén měi

且《诗》曰:‘天汉’,其称甚美。

fu néng qū yú yī rén zhī xià ér shēn yú wàn rén zhī shàng tāng wǔ shì yě

夫能屈于一人之下,而申于万人之上,汤武是也。

yuàn dài wáng wáng hàn zhōng fǔ qí shì rén yǐ zhì xián rén shōu yòng bā shǔ hái dìng sān qín tiān xià kě tú

愿大王王汉中,抚其士人,以致贤人,收用巴蜀,还定三秦,天下可图。

yú shì yòng hán xìn cè nǎi dōng fá hái dìng sān qín

”)于是用韩信策,乃东伐,还定三秦。

hàn wáng zhī guó yě

(汉王之国也。

hán xìn wáng chu cóng rù shǔ wú suǒ zhī míng

韩信亡楚,从入蜀,无所知名。

shù yǔ xiāo hé yǔ hé qí zhī jiàn wèi dà jiàng jūn

数与萧何语,何奇之,荐为大将军。

xìn bài lǐ bì wáng yuē chéng xiàng shù yán jiāng jūn jiāng jūn hé yǐ jiào guǎ rén jì cè

信拜礼毕,王曰:“丞相数言将军,将军何以教寡人计策?

xìn xiè yīn wèn wáng yuē jīn dōng xiàng zhēng quán tiān xià zhě qǐ fēi xiàng wáng yé

”信谢,因问王曰:“今东向争权天下者,岂非项王耶?

yuē rán

他回答说:“是的。

xìn yuē dài wáng zì liào yǒng hàn rén qiáng shú yǔ xiàng wáng bǐ

”信曰:“大王自料勇悍仁强孰与项王比?

hàn wáng mò rán liáng jiǔ yuē bù rú yě

汉王沉默了很久,说:“我不如他。”

xìn zài bài hè yuē suī xìn yì yǐ wéi dài wáng bù rú yě

”信再拜贺曰:“虽信亦以为大王不如也。

rán chén cháng shì zhī qǐng yán xiàng wáng zhī wéi rén yě

但我曾经侍奉过他,请让我说说项王的为人。

xiàng wáng yīn yǎ chì zhà qiān rén jiē fèi rán bù néng rèn shǔ xián jiāng cǐ tè pǐ fū zhī yǒng yě

项王喑哑叱咤,千人皆废,然不能任属贤将,此特匹夫之勇也。

xiàng wáng jiàn rén gōng jìng cí ài yán yǔ ǒu hǒu rén yǒu jí bìng tì qì fēn shí yǐn

项王见人恭敬慈爱,言语呕呴,人有疾病,涕泣分食饮。

zhì shǐ rén yǒu gōng dāng fēng jué zhě xiāo yìn wān liè bì rěn bù néng yǔ cǐ suǒ wèi fù rén zhī rén yě

至使人有功当封爵者,销印剜列币,忍不能与,此所谓妇人之仁也。

xiàng wáng suī bà zhōng guó ér chén zhū hóu bù jū guān zhōng ér dōu péng chéng yǒu bèi yì dì zhī yuē ér yǐ qīn ài wáng zhū hóu bù píng

项王虽霸中国而臣诸侯,不居关中而都彭城,有背义帝之约,而以亲爱王诸侯,不平。

zhū hóu zhī jiàn xiàng wáng qiān zhú yì dì zhì jiāng nán yì jiē guī zhú qí zhǔ ér zì wáng shàn dì

诸侯之见项王迁逐义帝置江南,亦皆归逐其主而自王善地。

xiàng wáng suǒ guò wú bù cán miè zhě tiān xià duō yuàn bǎi xìng bù qīn fù tè jié yú wēi qiáng fú ěr

项王所过,无不残灭者,天下多怨,百姓不亲附,特劫于威强服耳。

míng suī wèi bà shí shī tiān xià xīn

名义上虽然是霸主,实际上却失去了天下人心。

gù yuē qí qiáng yì ruò

故曰:其强易弱。

jīn dài wáng chéng néng fǎn qí dào rèn tiān xià wǔ yǒng hé suǒ bù zhū

如今大王如果能反其道而行,任用天下英勇之人,还有什么敌人不能诛灭!

yǐ tiān xià chéng yì fēng gōng chén hé suǒ bù fú

把天下的城池封赏给有功之臣,还有什么人不心服呢!

yǐ yì bīng cóng sī dōng guī zhī shì hé suǒ bù sàn

率领正义之师,顺应将士们思念东归的心情,还有什么敌人不能击溃呢!

qiě sān qín wáng wèi qín jiāng jiāng qín zǐ dì shù suì yǐ shā wáng bù kě shèng jì yòu qī qí zhòng jiàng zhū hóu zhì xīn ān xiàng wáng zhà kēng qín jiàng zú èr shí yú wàn wéi dú hán xīn yì de tuō qín rén fù xiōng yuàn cǐ sān rén tòng rù gǔ suǐ

且三秦王为秦将,将秦子弟数岁矣,杀亡不可胜计,又欺其众降诸侯,至新安,项王诈坑秦降卒二十余万,唯独邯、欣、翳得脱,秦人父兄怨此三人,痛入骨髓。

jīn chu qiáng yǐ wēi ér wáng cǐ sān rén qín rén mò ài yě

今楚强以威而王此三人,秦人莫爱也。

dài wáng zhī rù wǔ guān qiū háo wú suǒ hài chú qín kē fǎ yǔ mín yuē fǎ sān zhāng ěr

大王之入武关,秋毫无所害,除秦苛法,与民约法三章耳。

qín mín wú bù yù de dài wáng wáng qín zhě

秦地百姓没有不希望大王在秦地称王的。

yú zhū hóu zhī yuē dài wáng dāng wáng guān zhōng guān zhōng rén hù xián zhī zhī

于诸侯之约,大王当王关中,关中人户咸知之。

dài wáng shī zhí rù hàn zhōng qín rén wú bù hèn zhě

大王失职入汉中,秦人无不恨者。

jīn dài wáng jǔ ér dōng sān qín kě chuán xí ér dìng yě

现在大王起兵东进,三秦之地只需发布一道檄文就可以平定。

yú shì hàn wáng dà xǐ suì tīng xìn jì

”于是汉王大喜,遂听信计。

chū hàn wáng zhī guó yě

初,汉王之国也。

zhāng liáng sòng zhì bāo zhōng shuō hàn wáng yuē wáng hé bù shāo jué suǒ guò zhàn dào shì tiān xià wú hái xīn yǐ gù xiàng wáng yì

张良送至褒中,说汉王曰:“王何不烧绝所过栈道,示天下无还心,以固项王意。

hàn wáng nǎi shǐ zhāng liáng hái yīn shāo zhī

”汉王乃使张良还,因烧之。

chu yǐ cǐ wú yōu hàn wáng zhī xīn yě

楚以此无忧汉王之心也。

tián róng yuàn xiàng wáng zhī bù jǐ lì shā tián shì zì lì wèi qí wáng

)田荣怨项王之不己立,杀田市,自立为齐王。

yǔ běi jī miè qí xiàng yǔ yǐ wú lìng zhèng chāng wèi hán wáng jù hàn

羽北击灭齐,(项羽以吴令郑昌为韩王拒汉。

zhāng liáng yí xiàng yǔ shū yuē hàn wáng shī zhí zhī shǔ yù de wáng guān zhōng rú yuē jí zhǐ bù gǎn fǎn

张良遗项羽书曰:“汉王失职之蜀,欲得王关中,如约即止,不敢反。

yòu yǐ qí fǎn shū yí yǔ yuē qí yù miè chu

”又以齐反书遗羽曰:“齐欲灭楚。

yǔ yǐ gù bù xi xíng ér běi jī qí

”羽以故不西行,而北击齐。

ér shǐ jiǔ jiāng wáng shā yì dì yú chēn

)而使九江王杀义帝于郴。

hàn wáng wèi zhī gǎo sù fā sāng lín sān rì yǐ gào zhū hóu

汉王为之缟素发丧,临三日,以告诸侯。

dǒng gōng shuō hàn wáng yuē chén wén shùn dé zhě chāng shī dé zhě wáng

(董公说汉王曰:“臣闻:顺德者昌,失德者亡;

bīng chū wú míng shì gù bù chéng

兵出无名,事故不成。

gù yuē míng qí wèi zéi dí nǎi kě fú

故曰:明其为贼,敌乃可服。

xiàng wáng wèi wú dào fàng shā qí zhǔ tiān xià zhī zéi yě

项王为无道,放杀其主,天下之贼也。

fu rén bù yǐ yǒng yì bù yǐ lì sān jūn zhī zhòng wèi zhī sù fú yǐ gào zhū hóu wèi zhī dōng fá sì hǎi zhī nèi mò bù yǎng dé

夫仁不以勇,义不以力,三军之众为之素服,以告诸侯,为之东伐,四海之内,莫不仰德。

cǐ sān wáng zhī jǔ yě

此三王之举也。

hàn wáng yuē shàn

汉王说:“好。”

hàn wáng yīn xiàng yǔ zhī jī qí lǜ zhū hóu zhī shī wǔ shí liù wàn dōng xí chu pò péng chéng

汉王因项羽之击齐,率诸侯之师五十六万,东袭楚,破彭城。

yǔ wén zhī liú qí jiāng jī qí zì yǐ jīng bīng sān wàn guī jī hàn

羽闻之,留其将击齐,自以精兵三万归击汉。

hàn wáng yǔ yǔ dà zhàn péng chéng xià

汉王与羽大战彭城下。

hàn wáng bù lì chū liáng de zhì yú wèi zuǒ yòu yuē shú néng wéi shǐ huái nán wáng qíng bù lìng fā bīng bèi chu liú xiàng wáng yú qí shù yuè wǒ zhī qǔ tiān xià kě yǐ wàn quán

汉王不利,出梁地,至虞,谓左右曰:“孰能为使淮南王黥布,令发兵背楚,留项王于齐数月,我之取天下,可以万全。

suí hé nǎi shǐ huái nán shuō bù bèi chu

”随何乃使淮南,说布背楚。

suí hé shuō huái nán wáng yuē hàn wáng shǐ chén jìng jìn shū yǔ dài wáng yù zhě qiè guài dài wáng yǔ chu hé qīn yě

(随何说淮南王曰:“汉王使臣敬进书与大王御者,窃怪大王与楚何亲也?

huái nán wáng yuē guǎ rén běi miàn ér chén shì zhī

”淮南王曰:“寡人北面而臣事之。

suí hé yuē dài wáng yǔ xiàng wáng jù liè wéi zhū hóu běi miàn ér chén shì zhī bì yǐ chu wèi qiáng kě yǐ tuō guó yě

”随何曰:“大王与项王俱列为诸侯,北面而臣事之,必以楚为强,可以托国也。

xiàng wáng fá qí shēn zì fù bǎn zhù yǐ wéi shì zú xiān

项王伐齐,身自负版筑,以为士卒先。

dài wáng yi xī fā huái nán zhī zhòng shēn zì jiāng zhī wèi chu jūn qián fēng

大王宜悉发淮南之众,身自将之,为楚军前锋。

jīn nǎi fā sì qiān rén yǐ zhù chu běi miàn ér chén shì rén zhě gù ruò shì hu

今乃发四千人以助楚,北面而臣事人者,固若是乎?

fu hàn wáng zhàn yú péng chéng xiàng wáng wèi chū qí yě dài wáng yi sǎo huái nán zhī bīng dù huái rì yè huì zhàn péng chéng xià

夫汉王战于彭城,项王未出齐也,大王宜扫淮南之兵渡淮,日夜会战彭城下。

dài wáng fǔ wàn rén zhī zhòng wú dù huái zhě chuí gǒng ér guān shú shèng

大王抚万人之众,无渡淮者,垂拱而观孰胜?

fu tuō guó yú rén zhě gù ruò shì hu

将国家托付给别人,难道是这样的吗?

dài wáng tí kōng míng yǐ xiàng chu ér yù hòu zì tuō chén qiè wèi dài wáng bù qǔ yě

大王提空名以向楚,而欲厚自托,臣窃为大王不取也。

rán dài wáng bù bèi chu zhě yǐ hàn wèi ruò yě

然大王不背楚者,以汉为弱也。

fu chu bīng suī qiáng tiān xià fù zhī yǐ bù yì zhī míng yǐ qí bèi yuē ér shā yì dì yě

夫楚兵虽强,天下负之以不义之名,以其背约而杀义帝也。

rán ér chǔ wáng shì zhàn shèng zì qiáng hàn wáng shōu zhū hóu hái shǒu xíng yáng xià shǔ hàn zhī sù shēn gōu gāo lěi fēn zú shǒu jiǎo chéng sāi

然而楚王恃战胜自强,汉王收诸侯,还守荥阳,下蜀汉之粟,深沟高垒,分卒守徼乘塞。

chu rén hái bīng jiān yǐ liáng de shēn rù dí guó bā jiǔ bǎi lǐ yù zhàn zé bù de gōng chéng zé lì bù néng lǎo ruò zhuǎn liáng qiān lǐ zhī wài

楚人还兵,间以梁地,深入敌国八九百里,欲战则不得,攻城则力不能,老弱转粮千里之外;

chu bīng zhì xíng yáng chéng gāo hàn jiān shǒu ér bù dòng jìn zé bù de gōng tuì zé bù de jiě

楚军到达荥阳、成皋,汉军坚守不动,楚军前进无法攻克,后退又不能解脱困境。

gù yuē chu bù zú shì yě

故曰:楚不足恃也。

shǐ chu shèng zé zhū hóu zì wēi jù ér xiāng jiù

使楚胜,则诸侯自危惧而相救。

fu chu zhī qiáng shì zú yǐ zhì tiān xià zhī bīng ěr

楚国的强大,恰恰足以招致天下诸侯的联合攻击。

gù chu bù rú hàn qí shì yì jiàn yě

所以楚国不如汉国,这种形势是显而易见的。

jīn dài wáng bù yǔ wàn quán zhī hàn ér zì tuō yú wēi wáng zhī chu chén qiè wèi dài wáng huò zhī

现在大王你不亲附万无一失的汉王,却于危亡的楚王结为一体,我私下为大王的行为感到迷惑不解。

chén fēi yǐ huái nán zhī bīng zú yǐ wáng chu yě

我并不是说淮南的兵力足以灭亡楚国。

dài wáng fā bīng ér bèi chu xiàng wáng bì liú qí shù yuè hàn zhī qǔ tiān xià kě yǐ wàn quán

大王发兵而背楚,项王必留齐数月,汉之取天下,可以万全。

chén qǐng yǔ dài wáng tí jiàn ér guī hàn hàn wáng bì liè dì ér fēn dài wáng yòu kuàng huái nán

臣请与大王提剑而归汉,汉王必裂地而分大王,又况淮南?

bì dà wáng yǒu yě

必大王有也。

gù shǐ chén jìn yú jì yuàn dài wáng liú yì yě

故使臣进愚计,愿大王留意也。

huái nán wáng yuē qǐng fèng mìng

淮南王说:“我听从您的建议。

yīn xǔ pàn chu yǔ hàn wèi gǎn xiè

”阴许叛楚与汉,未敢泄。

chu shǐ zhě zài huái nán fāng jí zé yīng bù fā bīng shě chuán shè suí hé zhí rù zuò chu shǐ zhě shàng zuò yuē jiǔ jiāng wáng yǐ guī hàn chu hé yǐ de lìng fā bīng

楚使者在淮南,方急责英布发兵,舍传舍,随何直入,坐楚使者上坐,曰:“九江王已归汉,楚何以得令发兵?

bù è rán

”英布大吃一惊。

chu shǐ zhě qǐ

楚国使者起身。

hé yīn shuō bù yuē shì yǐ gòu yǐ

何因说布曰:“事已构矣。

dú shā chu shǐ zhě wú shǐ guī ér jí zǒu hàn bìng lì

独杀楚使者,无使归,而疾走汉并力。

nǎi rú hàn shǐ zhě jiào

”乃如汉使者教。

yú shì shā chu shǐ zhě yīn qǐ bīng gōng chu yě

于是杀楚使者,因起兵攻楚也。

hàn wáng rú xíng yáng shǐ hán xìn jī wèi wáng bào lǔ zhī

汉王如荥阳,使韩信击魏王豹,虏之。

hàn wáng wèn lì shēng yuē wèi wáng dà jiàng shuí yě

(汉王问郦生曰:“魏王大将谁也?

yuē mù bǎi zhí

”曰:“[木百]直。

wáng yuē cǐ qí kǒu shàng rǔ xiù bù néng dāng hán xìn qí jiāng féng jìng

”王曰:“此其口尚乳臭,不能当韩信骑将冯敬。

wáng yuē bù néng dāng guàn yīng bù jiàng xiàng tā

”王曰:“不能当灌婴部将项他。

wáng yuē bù néng dāng cáo cān

”王曰:“不能当曹参。

zài wú wú huàn yǐ

在,吾无患矣。

wáng nǎi yǐ xìn wèi zuǒ chéng xiàng jī wèi

”王乃以信为左丞相击魏。

xìn jìn bīng wèi chén chuán yù dù lín jìn wèi jù bīng jù zhī

信进兵,为陈船欲渡临晋,魏聚兵距之。

xìn nǎi fú bīng cóng xià yáng yǐ mù yīng dù jūn xí ān yì lǔ wèi wáng bào biàn jìn bīng fá zhào yě

信乃伏兵从夏阳以木罂度军,袭安邑,虏魏王豹,便进兵伐赵也。

hàn suì yú chu xiāng jù yú xíng yáng chu wéi hàn wáng yòng chén píng jì jiān dé chū

汉遂于楚相距于荥阳,楚围汉王,用陈平计,间得出。

hàn wáng jí wèn chén píng cè ān chū

(汉王急问陈平:“策安出?

chén píng yuē bǐ xiàng wáng gǔ gěng zhī chén yà fù zhōng lí mò zhī shǔ bù guò shù rén

”陈平曰:“彼项王骨鲠之臣亚父、钟离末之属,不过数人。

dài wáng néng chū juān shù wàn jīn xíng fǎn jiàn jiān qí jūn chén yǐ yí qí xīn xiàng wáng wéi rén yì jì xìn chán bì nèi xiāng zhū

大王能出捐数万金,行反间,间其君臣,以疑其心,项王为人,意忌信谗,必内相诛。

hàn yīn jǔ gōng zhī pò chu bì yǐ

汉因举攻之,破楚必矣。

hàn wáng nǎi yǐ sì wàn jīn jīn yǔ píng zì qí suǒ wèi bù wèn chū rù

”汉王乃以四万斤金与平,恣其所为,不问出入。

píng jì duō yǐ jīn zòng fǎn jiàn yú chu jūn xuān yán zhū jiāng zhōng lí mò děng wéi xiàng wáng jiāng gōng duō yǐ rán zhōng bù néng liè dì ér fēng yù yǔ hàn wèi yī yǐ miè xiàng shì fēn wáng qí de

平既多以金纵反间于楚军,宣言诸将钟离末等为项王将功多矣,然终不能裂地而封:“欲与汉为一,以灭项氏,分王其地。

xiàng wáng guǒ yí

”项王果疑。

shǐ shǐ zhì hàn

使使至汉。

hàn wèi tài láo zhī jù jǔ jìn jiàn chu shǐ jí yáng jīng yuē wú yǐ wéi yà fù shǐ nǎi xiàng wáng shǐ yě

汉为太牢之具,举进见楚使,即佯惊曰:“吾以为亚父使,乃项王使也。

fù chí qù yǐ è jù jìn chu shǐ

”复持去,以恶具进楚使。

shǐ guī jù bào xiàng wáng

使归,具报项王。

xiàng wáng dà yí yà fù

项王又对亚父起了疑心。

yà fù yù zhēng jī hàn wáng xiàng wáng bù xìn yà fù

亚父欲争击汉王,项王不信亚父。

yà fù wén xiàng wáng yí nǎi yuē tiān xià shì dà dìng yǐ

亚父闻项王疑,乃曰:“天下事大定矣!

jūn wáng zì wèi zhī

君王自为之。

yuàn cì hái gǔ

愿赐骸骨。

xiàng wáng cóng zhī

项王听从了他的建议。

rù guān shōu bīng yù fù dōng

)入关收兵,欲复东。

yuán shēng shuō hàn wáng chū jūn wǎn yè yǐn xiàng wáng nán dù shǐ hán xìn děng de jí hé běi

辕生说汉王:“出军宛、叶,引项王南渡,使韩信等得集河北。

yǔ jūn yǐn bīng nán dù rú qí cè

”羽军引兵南渡,如其策。

yuán shēng shuō yuē hàn yǔ chu xiāng jù yú xíng yáng chéng gāo shù yuè hàn cháng kùn

(辕生说曰:“汉与楚相拒于荥阳、成皋数月,汉尝困。

yuàn wáng chū wǔ guān xiàng wáng bì yǐn bīng nán zǒu wáng shēn bì lìng xíng yáng chéng gāo jiān qiě de xiū xī

愿王出武关,项王必引兵南走,王深壁,令荥阳、成皋间且得休息。

shǐ hán xìn děng jí yú hé běi zhào de jūn wáng nǎi fù zǒu xíng yáng

使韩信等集于河北赵地,君王乃复走荥阳。

rú cǐ zé chu bèi zhě duō lì fēn hàn de xiū xī fù yǔ zhī zhàn pò chu bì yǐ

如此,则楚备者多,力分,汉得休息,复与之战,破楚必矣。

hàn wáng cóng cǐ jì chū jūn wǎn yè jiān

”汉王从此计,出军宛、叶间。

xiàng wáng wén hàn wáng zài wǎn guǒ yǐn bīng nán dù rú yuán shēng zhī cè

项王闻汉王在宛,果引兵南渡,如辕生之策。

hán xìn yǔ zhāng ěr yǐ bīng shù wàn dōng xià jǐng xíng jī zhào pò zhī

韩信与张耳,以兵数万,东下井陉击赵,破之。

nǎi bào hàn yīn qǐng lì zhāng ěr wèi zhào wáng yǐ zhèn fǔ qí guó

乃报汉,因请立张耳为赵王,以镇抚其国。

hàn wáng cóng zhī

汉王从之。

chū zhào wáng yǔ chéng ān jūn chén yú wén hàn qiě xí zhī jù bīng jǐng xíng kǒu

(初,赵王与成安君陈余闻汉且袭之,聚兵井陉口。

guǎng wǔ jūn li zuǒ chē shuō yuē wén hàn jiāng hán xìn shè xī hé lǔ wèi wáng qín xià shuō xīn dié xuè yù yǔ

广武君李左车说曰:“闻汉将韩信涉西河,虏魏王,擒夏说,新喋血阏与。

jīn nǎi fǔ yǐ zhāng ěr yì yù xià zhào cǐ chéng shèng ér qù guó yuǎn dòu qí fēng bù kě dǎng

今乃辅以张耳,议欲下赵,此乘胜而去国远斗,其锋不可挡。

chén wén qiān lǐ kuì liáng shì yǒu jī sè

臣闻:千里馈粮,士有饥色;

qiáo sū hòu cuàn shī bù sù bǎo

临时砍柴做饭,军队无法经常吃饱。

jīn jǐng xíng zhī dào chē bù dé fāng guǐ qí bù dé chéng liè xíng shù bǎi lǐ qí shì liáng shí bì zài hòu

今井陉之道,车不得方轨,骑不得成列,行数百里,其势粮食必在后。

yuàn zú xià jiǎ chén qí bīng sān wàn rén cóng jiàn dào chū jué qí zī zhòng

愿足下假臣奇兵三万人,从间道出,绝其辎重。

zú xià shēn gōu gāo lěi jiān yíng wù yǔ zhàn shǐ qián bù dé dòu tuì bù dé hái

足下深沟高垒,坚营勿与战,使前不得斗,退不得还。

wú qí bīng jué qí hòu yě wú suǒ lüě lǔ

吾奇兵绝其后,野无所掠卤。

bù zhì shí rì ér liǎng jiāng zhī shǒu kě zhì wū hū xià

不至十日,而两将之首,可致于戏下。

yuàn zú xià liú yì chén zhī jì

愿足下留意臣之计。

fǒu bì wèi èr zi suǒ qín

否,必为二子所擒。

chéng ān jūn bù tīng guǎng wǔ jūn

”成安君不听广武君。

guǎng wǔ jūn cè bù yòng

广武君的计策未被采用。

xìn wén zhī zhī dà xǐ nǎi jìn jūn jī zhào pò zhī

信闻知之,大喜,乃进军击赵,破之。

zhào zhī pò yě hán xìn lìng jūn zhōng wú shā guǎng wǔ jūn yǒu néng shēng de zhě gòu qiān jīn

赵之破也,韩信令军中无杀广武君,有能生得者,购千金。

yú shì yǒu fù guǎng wǔ jūn ér zhì xì xià zhě

于是有缚广武君而致戏下者。

xìn nǎi jiě qí fù shī shì zhī

信乃解其缚,师事之。

wèn yuē pū yù běi gōng yàn dōng fá qí hé ruò ér yǒu gōng

问曰:“仆欲北攻燕,东伐齐,何若而有功?

guǎng wǔ jūn cí xiè yuē chén wén bài jūn zhī jiàng bù kě yǔ yán yǒng

”广武君辞谢曰:“臣闻:败军之将,不可与言勇;

wáng guó zhī dài fū bù kě yǔ tú cún

亡国之大夫,不可与图存。

jīn chén bài wáng zhī lǔ hé zú yǐ quán dà shì hu

如今我是兵败国亡的俘虏,哪里有资格来权衡大事呢!

xìn yuē pū wén bǎi lǐ xī jū yú ér yú wáng zài qín ér qín bà

”信曰:“仆闻:百里奚居虞而虞亡,在秦而秦霸。

fēi yú yú yú ér zhì yú qín yòng tīng yǔ bù yòng tīng yě

非愚于虞而智于秦,用听与不用听也。

shì lìng chéng ān jūn tīng zú xià jì ruò xìn zhě yì wèi qín yǐ

试令成安君听足下计,若信者亦为擒矣。

pū wěi xīn guī jì yuàn zú xià wù cí

仆委心归计,愿足下勿辞。

guǎng wǔ jūn yuē chén wén zhì zhě qiān lǜ bì yǒu yī shī

”广武君曰:“臣闻:智者千虑,必有一失;

yú zhě qiān lǜ bì yǒu yī dé

愚笨的人考虑千次,总会有一次是正确的。

gù yuē kuáng fū zhī yán shèng rén zé yān

故曰:‘狂夫之言,圣人择焉。

gù kǒng chén jì wèi bì zú yòng yuàn xiào yú zhōng

’顾恐臣计未必足用,愿效愚忠。

fu chéng ān jūn yǒu bǎi zhàn bǎi shèng zhī jì yī dàn ér shī zhī jūn pò hào xià shēn sǐ chí shàng

夫成安君有百战百胜之计,一旦而失之,军破鄗下,身死泜上。

jīn jiāng jūn shè xī hé lǔ wèi wáng qín xià shuō yù yǔ yī jǔ ér xià jǐng xíng bù zhōng zhāo pò zhào èr shí wàn zhòng zhū chéng ān jūn míng wén hǎi nèi wēi zhèn tiān xià nóng fū mò bù chuò gēng shì lěi gōng nǚ xià jī yú yī gān shí qīng ěr yǐ dài mìng

今将军涉西河,虏魏王,擒夏说阏与,一举而下井陉,不终朝破赵二十万众,诛成安君,名闻海内,威震天下,农夫莫不辍耕释耒,工女下机,褕衣甘食,倾耳以待命。

ruò cǐ zhě jiāng jūn zhī suǒ cháng yě

若此者,将军之所长也。

rán ér zhòng láo zú pí qí shí nán yòng

然而众劳卒疲,其实难用。

jīn jiāng jūn yù jǔ juàn bì zhī bīng dùn zhī yàn jiān chéng zhī xià yù zhàn kǒng bù dé gōng chéng bù néng bá qíng xiàn shì qū kuàng rì liáng jié

今将军欲举倦弊之兵,顿之燕坚城之下,欲战恐不得,攻城不能拔,情见势屈,旷日粮竭。

ér ruò yàn bù fú qí bì jù jìng yǐ zì qiáng yě

而弱燕不服,齐必距境以自强也。

yàn qí xiāng chí ér bù kě xià liú xiàng zhī quán wèi yǒu suǒ fēn yě

燕、齐相持而不可下,刘、项之权未有所分也。

ruò cǐ zhě jiāng jūn zhī duǎn yě

若此者,将军之短也。

chén yú qiè yǐ wéi guò yǐ

臣愚,窃以为过矣。

gù shàn yòng bīng zhě bù yǐ duǎn jī zhǎng ér yǐ zhǎng jī duǎn

故善用兵者,不以短击长,而以长击短。

hán xìn yuē rán zé hé yóu

”韩信问:“那么该怎么办呢?

guǎng wǔ jūn yuē fāng jīn wèi jiāng jūn jì mò rú àn jiǎ xiū bīng yǐ zhèn zhào fǔ qí gū ruò bǎi lǐ zhī nèi niú jiǔ rì zhì yǐ xiǎng shì dài fū yì bīng běi shǒu yàn lù ér hòu qiǎn biàn shì fèng zhǐ chǐ zhī shū bào suǒ cháng yú yàn yàn bì bù gǎn bù tīng

”广武君曰:“方今为将军计,莫如按甲休兵,以镇赵,抚其孤弱,百里之内,牛酒日至,以飨士大夫,醳兵,北首燕路,而后遣辩士奉咫尺之书,暴所长于燕,燕必不敢不听。

yàn yǐ cóng shǐ xuān gào zhě dōng gào qí qí bì cóng fēng ér fú suī yǒu zhì zhě yì bù zhī wèi qí jì yǐ

燕已从,使喧告者东告齐,齐必从风而服,虽有智者,亦不知为齐计矣。

rú shì zé tiān xià shì kě tú yě

如是,则天下事可图也。

bīng gù yǒu xiān shēng ér hòu shí zhě cǐ zhī wèi yǐ

兵固有先声而后实者,此之谓矣。

hán xìn yuē shàn

”韩信说:“好。”

cóng qí cè fā shǐ yàn qí cóng fēng ér mí yě

”从其策,发使燕、齐,从风而靡也。

shí èr yuè hàn wáng jù chu yú chéng gāo xiǎng shī yù fù zhàn

十二月,汉王拒楚于成皋,飨师欲复战。

láng zhōng zhèng zhōng shuō yuē wáng gāo lěi shēn bì wù yǔ zhàn shǐ liú jiǎ zuǒ péng yuè rù chu de fén qí jī jù pò chu shī bì yǐ

郎中郑忠说曰:“王高垒深壁,勿与战,使刘贾佐彭越入楚地,焚其积聚,破楚师必矣。

xiàng yǔ nǎi dōng jī péng yuè liú cáo jiù shǒu chéng gāo

”项羽乃东击彭越,留曹咎守成皋。

shí hàn shù kùn xíng yáng chéng gāo jì yù juān chéng gāo yǐ dōng zhūn gǒng luò yǐ jù chu yòng lì shēng jì fù shǒu chéng gāo

时汉数困荥阳、成皋,计欲捐成皋以东,屯巩洛以距楚,用郦生计,复守成皋。

lì shēng shuō yuē chén wén zhī rén zhī tiān zhě wáng shì kě chéng

(郦生说曰:“臣闻:知人之天者,王事可成;

bù zhī rén zhī tiān zhě wáng shì bù kě chéng

不知人之天者,王事不可成。

wáng zhě yǐ rén wéi tiān ér rén yǐ shí wèi tiān

王者以人为天,而人以食为天。

fu áo cāng tiān xià zhuǎn shū jiǔ yǐ chén wén qí xià yǒu cáng sù shén duō

夫敖仓,天下转输久矣,臣闻其下有藏粟甚多。

chu rén bá xíng yáng bù jiān shǒu áo cāng nǎi yǐn ér dōng lìng shì zú fēn shǒu chéng gāo cǐ nǎi tiān suǒ yǐ zī hàn yě

楚人拔荥阳,不坚守敖仓,乃引而东,令适卒分守成皋,此乃天所以资汉也。

fāng jīn chu yì qǔ ér hàn fǎn què zì duó qí biàn chén yǐ wéi guò yǐ

方今楚易取而汉反却,自夺其便,臣以为过矣。

qiě liǎng xióng bù jù lì chu hàn jiǔ xiāng chí bù jué bǎi xìng sāo dòng hǎi nèi dàng yáo nóng fū shì lěi gōng nǚ xià jī tiān xià zhī xīn wèi yǒu suǒ dìng

且两雄不俱立,楚汉久相持不决,百姓骚动,海内荡摇,农夫释耒,工女下机,天下之心未有所定。

yuàn zú xià jí fù jìn bīng shōu xíng yáng jù áo cāng zhī sù sāi chéng gāo zhī xiǎn dù tài xíng zhī lù jù fēi hú zhī kǒu shǒu bái mǎ zhī jīn yǐ shì zhū hóu xiào shí xíng zhì zhī shì zé tiān xià zhī suǒ guī yǐ

愿足下急复进兵,收荥阳,据敖仓之粟,塞成皋之险,杜太行之路,拒飞狐之口,守白马之津,以示诸侯效实形制之势,则天下知所归矣。

jīn yàn zhào yǐ dìng wéi qí wèi xià

今燕、赵已定,唯齐未下。

jīn tián guǎng jù qiān lǐ zhī qí tián xián jiāng èr shí wàn zhī zhòng jūn yú lì chéng zhū tián zōng qiáng fù hǎi zǔ hé jǐ nán jìn chu rén duō biàn zhà

今田广据千里之齐,田闲将二十万之众,军于历城,诸田宗强,负海阻河,济南近楚,人多变诈。

zú xià suī qiǎn shù shí wàn shī wèi kě yǐ suì yuè pò yě

足下虽遣数十万师,未可以岁月破也。

chén qǐng de fèng míng zhào shuō qí wáng shǐ wèi hàn ér chēng dōng fān

臣请得奉明诏说齐王,使为汉而称东藩。

wáng yuē shàn

王曰:“善。

jí qí cóng qí huà fù shǒu áo cāng

”及其从其画,复守敖仓。

ér shǐ lì shēng shuō qí wáng yuē wáng zhī tiān xià zhī suǒ guī hu

而使郦生说齐王曰:“王知天下之所归乎?

wáng yuē bù zhī yě

”齐王说:“不知道。

yuē wáng zhī tiān xià zhī guī zé qí kě de ér yǒu yě

”曰:“王知天下之归,则齐可得而有也。

ruò wáng bù zhī tiān xià zhī suǒ guī jí qí guó wèi kě de bǎo yě

若王不知天下之所归,即齐国未可得保也。

qí wáng yuē tiān xià hé guī

”齐王曰:“天下何归?

lì shēng yuē tiān xià guī hàn

”郦生曰:“天下归汉。

wáng yuē xiān shēng hé yǐ zhī zhī

”王曰:“先生何以知之?

lì shēng yuē hàn wáng yǔ xiàng yǔ lù lì xī xiàng jī qín yuē xiān rù xián yáng zhě wáng zhī

”郦生曰:“汉王与项羽戮力西向击秦,约先入咸阳者,王之。

hàn wáng xiān rù xián yáng xiàng wáng fù yuē bù yǔ ér wáng zhī hàn zhōng

汉王先入咸阳,项王负约不与,而王之汉中。

xiàng yǔ qiān shā yì dì hàn wáng wén zhī qǐ shǔ hàn zhī bīng jī sān qín chū wǔ guān ér zé yì dì zhī chù shōu tiān xià zhī bīng lì zhū hóu zhī hòu

项羽迁杀义帝,汉王闻之,起蜀汉之兵,击三秦,出武关,而责义帝之处,收天下之兵,立诸侯之后。

jiàng chéng jí yǐ hóu qí jiāng de lù jí yǐ fēn qí shì yǔ tiān xià tóng qí lì yīng háo xián shì jiē lè wèi zhī yòng

降城即以侯其将,得赂即以分其士,与天下同其利,英豪贤士皆乐为之用。

zhū hóu zhī bīng sì miàn ér zhì

诸侯之兵,四面而至;

shǔ hàn zhī sù wàn chuán ér xià

蜀汉之粟,万船而下。

xiàng wáng yǒu bèi yuē zhī míng shā yì dì zhī fù

项王有背约之名,杀义帝之负;

yú rén zhī gōng wú suǒ jì yú rén zhī zuì xīn bù wàng

于人之功无所记,于人之罪心不忘;

zhàn shèng ér bù dé qí shǎng bá chéng ér bù dé qí fēng

打了胜仗得不到奖赏,攻下城池得不到封地;

fēi xiàng shì mò de néng yòng shì

非项氏,莫得能用事;

wéi rén kè yìn wán ér bù néng shòu

刻好了官印,在手里摩挲旧了也舍不得授予;

gōng chéng de lù jī cái ér bù néng shǎng

攻城得赂,积财而不能赏;

tiān xià pàn zhī xián cái yuàn zhī ér mò wèi yòng

天下叛之,贤才怨之,而莫为用。

gù tiān xià zhī shì guī yú hàn wáng kě zuò ér cè yě

故天下之士归于汉王,可坐而策也。

fu hàn wáng fā shǔ hàn dìng sān qín

汉王从蜀汉起兵,平定三秦;

shè xī hé zhī shuǐ shòu shàng dǎng zhī bīng

涉西河之水,授上党之兵;

xià jǐng xíng zhī lù zhū chéng ān zhī zuì

下井陉之路,诛成安之罪;

běi pò zhào jǔ sān shí èr chéng

北破赵,举三十二城;

cǐ chī yóu zhī bīng fēi rén lì yě tiān zhī fú yě

此蚩尤之兵,非人力也,天之福也。

jīn yǐ jù áo cāng zhī sù sāi chéng gāo zhī xiǎn shǒu bái mǎ zhī jīn dù tài xíng zhī lù jù fēi hú zhī kǒu ér tiān xià hòu fú zhě xiān wáng yǐ

今已据敖仓之粟,塞成皋之险,守白马之津,杜太行之路,拒飞狐之口,而天下后服者先亡矣。

wáng jí xiān xià hàn wáng qí guó shè jì kě de ér bǎo yě

大王赶快先归顺汉王,齐国的江山还能保住;

bù xià hàn wáng wēi wáng lì kě dài yě

不下汉王,危亡立可待也。

tián qí yǐ wéi rán nǎi tīng lì shēng shuō ba lì xià bīng shǒu

田齐以为然,乃听郦生说,罢历下兵守。

huái yīn hóu nǎi yè dù bīng píng yuán xí qí

淮阴侯乃夜渡兵平原袭齐。

qí wáng pēng lì shēng yǐn bīng dōng zǒu

齐王烹郦生,引兵东走。

chū lì shēng jiàn pèi gōng pèi gōng fāng jù chuáng shǐ liǎng nǚ zǐ xǐ zú ér jiàn lì shēng

初,郦生见沛公,沛公方倨床,使两女子洗足,而见郦生。

lì shēng rù zé cháng yī bù bài yuē zú xià yù zhù qín gōng zhū hóu yé

郦生入则长揖不拜,曰:“足下欲助秦攻诸侯耶?

qiě yù lǜ zhū hóu pò qín yé

且欲率诸侯破秦耶?

pèi gōng mà yuē shù rú

沛公骂道:“书呆子!

tiān xià tóng kǔ qín jiǔ yǐ gù zhū hóu xiāng shuài ér gōng qín hé wèi zhù qín gōng zhū hóu hu

天下同苦秦久矣,故诸侯相率而攻秦,何谓助秦攻诸侯乎?

lì shēng yuē bì yù jù tú hé yì bīng zhū wú dào zhī qín bù yí jù jiàn zhǎng zhě

”郦生曰:“必欲聚徒、合义兵,诛无道之秦,不宜倨见长者。

yú shì pèi gōng chuò xǐ zú qǐ ér xiè zhī

”于是沛公辍洗足,起而谢之。

yǔ chū dōng zhǔ cáo jiù yuē hàn tiǎo zhàn shèn wù yǔ zhàn wù lìng hàn de dōng ér yǐ

)羽初东,嘱曹咎曰:“汉挑战,慎勿与战,勿令汉得东而已。

jiù nǎi chū zhàn sǐ hàn wáng suì jìn bīng qǔ chéng gāo

”咎乃出战,死,汉王遂进兵取成皋。

hàn tiāo cáo jiù zhàn chu jūn bù chū

(汉挑曹咎战,楚军不出。

shǐ rén rǔ zhī shù rì jiù nù dù bīng sì shuǐ shàng

使人辱之,数日,咎怒,渡兵汜水上。

shì zú bàn dù jī pò zhī jǐn de chǔ guó bǎo huò

士卒半渡,击破之,尽得楚国宝货。

yǔ wén jiù pò nǎi hái jūn guǎng wǔ jiān wèi gāo tán zhì tài gōng yú qí shàng

)羽闻咎破,乃还军广武间,为高坛,置太公于其上。

hàn wáng qiǎn hóu gōng shuō yǔ qiú tài gōng

汉王遣侯公说羽,求太公。

yǔ nǎi yǔ hàn yuē zhōng fēn tiān xià gē hóng gōu yǐ xī wèi hàn yǐ dōng wèi chu

羽乃与汉约:中分天下,割鸿沟以西为汉、以东为楚。

guī hàn wáng fù mǔ jí lǚ shì

归汉王父母及吕氏。

xiàng wáng jiě ér dōng hàn wáng yù xi zhāng liáng yuē jīn hàn yǒu tiān xià dà bàn ér zhū hóu jiē fù chu bīng pí shí jǐn cǐ tiān wáng chu zhī shí bù rú yīn qí dōng ér qǔ zhī

项王解而东,汉王欲西,张良曰:“今汉有天下大半,而诸侯皆附,楚兵疲,食尽,此天亡楚之时,不如因其东而取之。

hàn wáng nǎi zhuī yǔ

”汉王乃追羽。

yǔ qí wáng hán xìn wèi xiāng péng yuè qī huì jī chu jiē bú huì

与齐王韩信、魏相彭越,期会击楚,皆不会。

yòng zhāng liáng jì xìn děng jiē yǐn bīng wéi yǔ gāi xià suì miè xiàng shì

用张良计,信等皆引兵围羽垓下,遂灭项氏。

hàn wáng wèn zhāng liáng yuē zhū hóu bù cóng nài hé

(汉王问张良曰:“诸侯不从,奈何?

liáng yuē chu bīng qiě pò wèi yǒu fēn dì qí bù zhì gù yi jūn wáng néng yǔ gòng fēn tiān xià kě lì zhì yě

”良曰:“楚兵且破,未有分地,其不至固宜,君王能与共分天下,可立致也。

qí wáng xìn zhī lì fēi jūn wáng yì xìn yì bù zì jiān

齐王信之立,非君王意,信亦不自坚。

péng yuè běn dìng liáng de shǐ jūn yǐ wèi bào gù yuè de bài wèi xiàng guó

彭越本定梁地,始君以魏豹故,越得拜为相国。

jīn bào sǐ yuè yì wàng wáng ér jūn wáng bù zǎo dìng

今豹死,越亦望王,而君王不早定。

jīn néng qǔ suī yáng yǐ běi zhì gǔ chéng yǐ wáng péng yuè

今能取睢阳以北至谷城,以王彭越;

cóng chén yǐ dōng fu hǎi yǔ qí wáng xìn

从陈县以东到海边,封给齐王韩信。”

xìn jiā zài chu qí yì yù fù de gù yì

韩信的家在楚地,他心里想再得到故乡的封邑。

néng chū juān cǐ dì yǐ xǔ liǎng rén shǐ gè zì wéi zhàn zé chu yì bài

能出捐此地,以许两人,使各自为战,则楚易败。

yú shì hàn wáng fā shǐ shǐ hán xìn péng yuè liú jiǎ děng jiē yǐn bīng wéi yǔ gāi xià

”于是汉王发使,使韩信、彭越、刘贾等皆引兵围羽垓下。

dōu luò yáng

都洛阳。

yòng lóu jìng cè xǐ dōu cháng ān

用娄敬策,徙都长安。

lóu jìng shuō shàng yuē bì xià dōu luò qǐ yù yǔ zhōu shì bìng lóng zāi

(娄敬说上曰:“陛下都洛,岂欲与周室并隆哉?

shàng yuē rán

皇上说:“是的。”

jìng yuē bì xià qǔ tiān xià yǔ zhōu shì yì zhōu zhī xiān zì hòu jì yáo fēng zhī yú tái jī dé lěi shàn shí yǒu yú shì

”敬曰:“陛下取天下与周室异,周之先自后稷,尧封之于邰,积德累善,十有余世。

gōng liú bì jié jū bīn tài wáng yǐ róng dí gù qù bīn zhàng mǎ chuí jū qí guó rén zhēng guī zhī

公刘避桀居邠,太王以戎狄故,去邠,扙马棰,居岐,国人争归之。

jí zhì wén wáng wèi xī bó duàn yú ruì zhī sòng shǐ shòu mìng lǚ wàng bó yí zì hǎi bīn lái guī zhī

及至文王,为西伯,断虞、芮之讼,始受命,吕望、伯夷自海滨来归之。

wǔ wáng fá zhòu bù qī ér huì mèng jīn zhī shàng zhě bā bǎi zhū hóu jiē yuē zhòu kě fá yǐ

武王伐纣,不期而会孟津之上者八百诸侯,皆曰:“纣可伐矣。

suì miè yīn

”遂灭殷。

chéng wáng jí wèi zhōu gōng zhī shǔ fù xiāng yān nǎi yíng chéng zhōu luò yì yǐ cǐ wéi tiān xià zhī zhōng yě

成王即位,周公之属傅相焉,乃营成周洛邑,以此为天下之中也。

zhū hóu sì fāng xián nà zhí gòng dào lǐ jūn yǐ

诸侯四方咸纳职贡,道理均矣!

yǒu dé zé yì yǐ wáng wú dé zé yì yǐ wáng

有德行就容易称王,没有德行就容易灭亡。

fán jū cǐ zhě yù lìng zhōu wù yǐ dé zhì rén bù yù yī zǔ xiǎn lìng hòu shì jiāo shē yǐ nüè rén yě

凡居此者,欲令周务以德致人,不欲依阻险,令后世骄奢以虐人也。

jí zhōu zhī shèng shí tiān xià hé qià sì yí xiàng fēng mù yì huái dé fù lí ér bìng shì

及周之盛时,天下和洽,四夷向风,慕义怀德,附离而并事。

tiān xià bù zhūn yī zú bù zhàn yī shì sì yí dà guó zhī mín mò bù bīn fú xiào qí gòng zhí

天下不屯一卒,不战一士,四夷大国之民莫不宾服,效其贡职。

jí zhōu zhī shuāi yě fēn ér wèi liǎng tiān xià mò cháo zhōu bù néng zhì

及周之衰也,分而为两,天下莫朝,周不能制。

fēi qí dé bó xíng shì ruò yě

非其德薄,形势弱也。

jīn bì xià qǐ fēng pèi

如今陛下从丰沛起兵,

shōu zú sān qiān rén

召集士兵三千人,

yǐ zhī jìng wǎng ér juǎn shǔ hàn

率领他们径直前进席卷了蜀地和汉中,

dìng sān qín

平定了三秦之地,

yǔ xiàng jí zhàn yú xíng yáng

与项籍战于荥阳,

zhēng chéng gāo zhī kǒu

争夺成皋的关口,

dà zhàn qī shí

大规模战斗七十次,

xiǎo zhàn sì shí

小规模战斗四十次,

shǐ tiān xià zhī mín gān nǎo tú dì

导致天下百姓肝脑涂地,

fù zǐ pù gǔ yú zhōng yě

父子暴骨于中野,

bù kě shèng shǔ

多得数不清,

kū qì zhī shēng wèi jué

哭泣的声音还没停息,

shāng yí zhī zú wèi qǐ

伤夷之卒未起,

ér yù bǐ lóng yú chéng zhōu zhī shí

而欲比隆于成周之时,

chén qiè yǐ wéi bù móu yǐ

臣窃以为不侔矣。

qiě fú qín dì pī shān dài hé sì sài yǐ wéi gù cu ran yǒu jí bǎi wàn zhī zhòng kě jù cǐ suǒ wèi tiān fǔ yě

且夫秦地被山带河,四塞以为固,卒然有急,百万之众可具,此所谓天府也。

bì xià rù guān ér dōu zhī shān dōng suī luàn qín zhī gù dì kě quán ér yǒu

陛下入关而都之,山东虽乱,秦之故地可全而有。

fu yú rén dòu bù è qí hóu ér fǔ qí bèi wèi néng quán shèng yě

夫与人斗,不扼其喉而拊其背,未能全胜也。

jīn bì xià rù guān ér dōu cháng ān yè qín zhī gù dì cǐ yì è tiān xià zhī hóu ér fǔ qí bèi

今陛下入关而都长安,业秦之故地,此亦扼天下之喉而拊其背。

gāo zǔ yǐ wèn qún chén

”高祖以问群臣。

qún chén jiē shān dōng rén zhēng yuē zhōu wáng qī bǎi nián qín èr shì jí miè bù rú dōu luò yáng

群臣皆山东人,争曰周王七百年,秦二世即灭,不如都洛阳。

luò yáng dōng yǒu chéng gāo xi yǒu xiáo miǎn bèi hé xiàng yī luò qí gù yì zú shì yě

洛阳东有成皋,西有崤、渑,背河向伊、洛,其固亦足恃也。

liú hòu yuē luò yáng suī yǒu cǐ gù qí zhōng xiǎo bù guò shù bǎi lǐ de báo sì miàn shòu dí cǐ fēi yòng wǔ zhī guó yě

留侯曰:“洛阳虽有此固,其中小,不过数百里,地薄,四面受敌,此非用武之国也。

fu hàn zhōng zuǒ xiáo hán yòu lǒng shǔ wò yě qiān lǐ nán yǒu bā shǔ zhī ráo běi yǒu hú wǎn zhī lì zǔ sān miàn ér dú shǒu yī miàn dōng zhì zhū hóu

夫汉中左崤、函,右陇、蜀,沃野千里,南有巴蜀之饶,北有胡宛之利,阻三面而独守一面,东制诸侯。

zhū hóu ān dìng hé wèi cáo wǎn tiān xià zú yǐ xi gěi jīng shī

诸侯安定,河、渭漕挽,天下足以西给京师;

zhū hóu yǒu biàn shùn liú ér xià zú yǐ wěi shū

诸侯有变乱,可以顺流而下,足以运送军队和物资。

cǐ suǒ wèi jīn chéng qiān lǐ tiān fǔ zhī guó lóu jìng shuō shì yě

此所谓金城千里,天府之国,娄敬说是也。

yú shì gāo zǔ jí rì jià xi dōu guān zhōng

”于是高祖即日驾西,都关中。

yǒu gào chǔ wáng hán xìn fǎn yòng chén píng jì qín zhī fèi wèi huái yīn hóu

有告楚王韩信反,用陈平计擒之,废为淮阴侯。

gāo dì wèn zhū jiāng zhū jiāng yuē jí fā bīng kēng shù zǐ ěr

(高帝问诸将,诸将曰:“亟发兵坑竖子耳。

gāo dì mò rán

”高帝沉默不语。

wèn chén píng píng yuē rén zhī shàng shū yán xìn fǎn rén yǒu wén zhī zhě hu

问陈平,平曰:“人之上书言信反,人有闻知者乎?

yuē wèi yǒu

”皇上说:“没有。

yuē xìn zhī zhī hu

”陈平说:“韩信知道吗?

yuē bù zhī

”皇上说:“不知道。

píng yuē bì xià jīng bīng shú yǔ chu

”平曰:“陛下精兵孰与楚?

yuē bù néng guò

”曰:“不能过。

píng yuē bì xià jiāng yòng bīng yǒu néng dí hán xìn hu

”平曰:“陛下将用兵,有能敌韩信乎?

shàng yuē mò jí yě

”皇上说:“没人比得上。

píng yuē jīn bīng bù rú chu jīng jiāng yòu bù jí ér jǔ bīng jī zhī shì qù zhàn yě qiè wèi bì xià wēi zhī

”平曰:“今兵不如楚精,将又不及,而举兵击之,是趣战也,窃为陛下危之。

shàng yuē wèi zhī nài hé

皇上问:“那该怎么办呢?”

píng yuē gǔ zhě tiān zǐ xún shòu huì zhū hóu

陈平回答:“古时候天子会巡视四方,会见诸侯。

nán fāng yǒu yún mèng bì xià dì chū wěi yóu yún mèng huì zhū hóu yú chén

南方有云梦,陛下第出伪游云梦,会诸侯于陈。

chén chu zhī xi jiè

陈,楚之西界。

xìn wén tiān zǐ yǐ hǎo chū yóu qí shì bì jiāo yíng yè ér bì xià yīn qín zhī cǐ tè yī lì shì zhī shì

信闻天子以好出游,其势必郊迎,谒而陛下因擒之,此特一力士之事。

gāo zǔ yǐ wéi rán fā shǐ zhě gào zhū hóu

”高祖以为然,发使者告诸侯。

shàng yīn suì xíng xìn guǒ yíng dào zhōng

上因遂行,信果迎道中。

dì yù jù wǔ shì jiàn xìn jí zhí fù zhī

帝预具武士,见信,即执缚之。

tián xū hè shàng yuē shén shàn

田胥贺上曰:“甚善。

bì xià de hán xìn yòu zhì qín zhōng

陛下得韩信,又治秦中。

qín xíng shì zhī guó dài hé zǔ shān xuán gé qiān lǐ zhí jǐ bǎi wàn qín de bǎi èr yān

秦,形势之国,带河阻山,悬隔千里,执戟百万,秦得百二焉。

dì shì biàn lì qí yǐ xià bīng yú zhū hóu pì yóu jū tái zhī shàng jiàn líng shuǐ yě

地势便利,其以下兵于诸侯,譬犹居台之上建瓴水也。

fu qí dōng yǒu láng yá jí mò zhī ráo nán yǒu tài shān zhī gù xi yǒu zhuó hé zhī xiàn běi yǒu bó hǎi zhī lì dì fāng èr qiān lǐ chí jǐ bǎi wàn xuán gé qiān lǐ zhī wài qí de shí èr yān

夫齐,东有琅邪、即墨之饶,南有泰山之固,西有浊河之限,北有渤海之利,地方二千里,持戟百万,悬隔千里之外,齐得十二焉。

cǐ dōng xī qín yě fēi qīn zǐ dì mò kě shǐ wáng qí zhě

此东西秦也,非亲子弟,莫可使王齐者。

shàng yuē shàn

皇上说:“好。”

cì jīn wǔ bǎi jīn

皇上赏赐田肯五百斤黄金。

chén xī wèi dài xiāng yǔ hán xìn wáng huáng děng fǎn xī zì lì wèi dài wáng shàng zì wǎng pò zhī

陈豨为代相,与韩信、王黄等反,豨自立为代王,上自往破之。

gāo zǔ shè zhào dài lì rén wèi xī suǒ guà wù zhě zhào xiāng zòu zhǎn cháng shān shǒu wèi yuē cháng shān èr shí wǔ chéng xī fǎn wáng qí èr shí chéng

(高祖赦赵代吏人为豨所诖误者,赵相奏斩常山守、尉,曰:“常山二十五城,豨反,亡其二十城。

shàng wèn yuē shǒu wèi fǎn hu

”皇帝问:“郡守、郡尉反叛了吗?

duì yuē bù fǎn

”回答说:“没有。

shàng yuē shì lì bù zú yě

”皇帝说:“这是能力不足罢了。

shè zhī fù yǐ wéi shǒu wèi

”赦之,复以为守、尉。

shàng jì zhì hán dān xǐ yuē xī bù nán jù zhāng shuǐ běi shǒu hán dān wú zhī qí wú néng wéi yě

上既至邯郸,喜曰:“豨不南据漳水,北守邯郸,吾知其无能为也。

wèn zhōu chāng yuē zhào yì yǒu zhuàng shì kě lìng jiāng zhě hu

”问周昌曰:“赵亦有壮士可令将者乎?

duì yuē jiàn yǒu sì rén

”对曰:“见有四人。

sì rén jiàn shàng màn mà yuē shù zǐ néng wéi jiāng hu

”四人见,上谩骂曰:“竖子能为将乎?

gè fēng zhī qiān hù yǐ wéi jiāng

”各封之千户,以为将。

zuǒ yòu jiàn yuē cóng rù shǔ hàn fá chu gōng wèi biàn xíng jīn cǐ hé gōng ér fēng

左右谏曰:“从入蜀汉伐楚,功未遍行,今此何功而封?

shàng yuē fēi ěr suǒ zhī yě

”上曰:“非尔所知也。

chén xī fǎn hán dān yǐ běi jiē xī yǒu yě wú yǐ yǔ xí zhēng tiān xià bīng wèi yǒu zhì zhě jīn wéi dú hán dān zhōng bīng ěr

陈豨反,邯郸以北皆豨有也,吾以羽檄征天下兵,未有至者,今惟独邯郸中兵耳。

wú hé ài sì qiān hù bù fēng cǐ sì rén yǐ wèi zhào zǐ dì xīn

吾何爱四千户不封此四人以慰赵子弟心!

jiē yuē shàn

”众人都说:“好。

yú shì shàng yuē chén xī jiāng shuí yě

”于是上曰:“陈豨将谁也?

yuē wáng huáng màn qiū chén jiē gù gǔ rén

他(指刘邦)说:“王黄、曼丘臣,原本都是商人出身。”

shàng yuē wú zhī zhī yǐ

皇上(刘邦)说:“我明白了。”

nǎi gè yǐ qiān jīn gòu huáng chén děng

于是分别悬赏千金捉拿王黄、曼丘臣等人。

qí huáng chén děng huī xià shòu gòu shǎng jiē shēng de

其黄、臣等麾下受购赏,皆生得。

yǐ gù chén xī jūn suì bài

以故,陈豨军遂败。

chū hán xìn zhī hàn wèi è qí néng

初,韩信知汉畏恶其能。

yǔ chén xī móu fǎn gāo dì zì jiāng jī xī xìn chēng jí bù cóng xíng yù cóng zhōng qǐ

与陈豨谋反,高帝自将击豨,信称疾不从行,欲从中起。

xìn shè rén dé zuì xìn qiú zhī yù shā shè rén

信舍人得罪,信囚之,欲杀舍人。

dì gào xìn fǎn zhuàng yú lǚ hòu

弟告信反状于吕后。

lǚ hòu yù zhào kǒng qí dǎng bù jiù nǎi yǔ xiāo xiāng guó móu zhà lìng rén cóng shàng suǒ lái yán xī yǐ sǐ yǐ liè hóu qún chén jiē hè

吕后欲召,恐其党不就,乃与萧相国谋,诈令人从上所来,言豨已死矣,列侯群臣皆贺。

xiàng guó zhà xìn yuē suī bìng qiáng rù hè

相国诈信曰:“虽病,强入贺。

xìn rù lǚ hòu shǐ wǔ shì fù xìn zhǎn zhī cháng lè gōng

”信入,吕后使武士缚信,斩之长乐宫。

wèi tuó wáng nán yuè fǎn gāo zǔ shǐ lù gǔ cì wèi tuó yìn shòu wèi nán yuè wáng lìng chēng chén fèng hàn yuē

尉佗王南越,反,高祖使陆贾赐尉佗印绶,为南越王,令称臣,奉汉约。

lù shēng zhì nán yuè wèi tuó chuí jì jī jù jiàn lù shēng

(陆生至南越,尉佗椎髻箕踞见陆生。

lù shēng yīn jìn shuō yuē zú xià zhōng guó rén qīn qī kūn dì fén mù zài zhēn dìng

陆生因进说曰:“足下中国人,亲戚、昆弟、坟墓在真定。

jīn zú xià fǎn tiān xìng qì guàn dài yù yǐ qū qū zhī yuè yǔ tiān zi kàng héng wèi dí guó huò qiě jí shēn yǐ

现在您违背天性,抛弃中原的衣冠礼仪,想凭小小的南越与天子对抗为敌,灾祸就要降临到您身上了。

qiě fú qín shī qí zhèng zhū hóu háo jié bìng qǐ wéi hàn wáng xiān rù guān jù xián yáng

且夫秦失其政,诸侯豪杰并起,唯汉王先入关,据咸阳。

xiàng wáng bèi yuē zì lì wèi xī chǔ bà wáng zhū hóu jiē shǔ kě wèi zhì qiáng

项王背约,自立为西楚霸王,诸侯皆属,可谓至强。

rán hàn wáng qǐ bā shǔ biān chī tiān xià zhì zhū hóu suì zhū xiàng yǔ miè zhī

然汉王起巴蜀,鞭笞天下,制诸侯,遂诛项羽,灭之。

wǔ nián jiān hǎi nèi píng dìng cǐ fēi rén lì tiān zhī suǒ jiàn yě

五年间,海内平定,此非人力,天之所建也。

tiān zǐ wén jūn wáng nán yuè bù zhù tiān xià zhū bào nì jiāng yù yí bīng ér zhū wáng tiān zǐ lián bǎi xìng xīn láo kǔ qiě xiū zhī qiǎn chén shòu jūn wáng yìn shòu pōu fú tōng shǐ jūn wáng yi jiāo yíng běi miàn chēng chén nǎi yù yǐ xīn zào wèi jí zhī yuè qū qiáng yú cǐ

天子闻君王南越,不助天下诛暴逆,将欲移兵而诛王,天子怜百姓新劳苦,且休之,遣臣授君王印绶,剖符通使,君王宜郊迎,北面称臣,乃欲以新造未集之越,屈强于此。

hàn chéng wén zhī jué wáng xiān rén zhǒng yí miè wáng zōng zú shǐ yī piān qiāng qiāng shí wàn zhòng yǐ lín yuè yuè zé shā wáng yǐ jiàng rú fǎn fù shǒu ěr

汉诚闻之,掘王先人冢,夷灭王宗族,使一偏将将十万众以临越,越则杀王以降,如反复手耳。

yú shì wèi tuó juě rán qǐ xiè lù shēng

”于是尉佗蹶然起,谢陆生。

zú bài wèi tuó ér hái

卒拜尉佗而还。

chū nán hǎi wèi rèn áo bìng qiě sǐ zhào lóng chuān lìng zhào tuó wèi yuē wén chén shèng zuò luàn háo jié pàn qín xiāng lì pān yú fù shān xiǎn zǔ nán hǎi dōng xī shù qiān lǐ pō yǒu zhōng guó rén xiāng fǔ cǐ yī zhōu zhī wáng yě kě yǐ lì guó

初,南海尉任嚣病,且死,召龙川令赵佗谓曰:“闻陈胜作乱,豪杰叛秦相立,番禺负山险,阻南海,东西数千里,颇有中国人相辅,此一州之王也,可以立国。

jí yǐ tuó xíng nán hǎi wèi shì

”即以佗行南海尉事。

áo sǐ tuó yí xí gào zhū jùn yuē dào bīng jí zhì jí jué xīn dào jù bīng zì shǒu yīn shāo yǐ fǎ zhū qín suǒ zhì zhǎng lì yǐ qí dǎng wèi jiǎ shǒu zì lì wèi nán yuè wǔ wáng

嚣死,佗移檄告诸郡曰:“盗兵即至,急绝新道,聚兵自守,因稍以法诛秦所置长吏,以其党为假守,自立为南越武王。

gāo zǔ zài wèi shí èr nián bēng nián liù shí èr

高祖在位十二年,崩,年六十二。

huì dì lì lǚ hòu lín zhèng

惠帝立,吕后临政。

lǚ hòu shí chén píng yàn jū shēn niàn

(吕后时,陈平燕居深念。

lù shēng yuē hé niàn zhī shēn yě

陆贾说:“什么事想得这么深?

píng yuē shēng chuāi wú hé niàn

”平曰:“生揣吾何念?

lù shēng yuē zú xià wèi wéi shàng xiāng shí sān wàn hù hòu kě wèi jí fù wú yù yǐ

”陆生曰:“足下位为上相,食三万户侯,可谓极富无欲矣。

rán yǒu yōu niàn bù guò huàn zhū lǚ shǎo zhǔ ěr

但仍有忧虑,不过是担心吕氏家族和年幼的皇帝罢了。

píng yuē rán

”平曰:“然。

wèi zhī nài hé

这该怎么办呢?

lù shēng yuē tiān xià ān zhù yì yú xiāng

”陆生曰:“天下安,注意于相;

tiān xià wēi zhù yì yú jiāng

天下危,注意于将。

jiàng xiàng hé zé shì yù fù

将相和,则士豫附;

shì yù fù tiān xià suī yǒu biàn zé quán bù fēn

士豫附,天下虽有变,则权不分;

quán bù fēn zé shè jì jì zài liǎng jūn zhǎng wò ěr

权不分,则社稷计在两君掌握耳。

hé bù jiāo huān tài wèi shēn xiāng jiāo jié

何不交欢太尉,深相交结?

píng yòng qí jì jìng zhū zhū lǚ

”平用其计,竟诛诸吕。

chū lǚ hòu zhī bēng yě dà chén zhū zhū lǚ

初,吕后之崩也,大臣诛诸吕。

lǚ lù wèi jiāng běi jūn tài wèi bó bù dé rù běi jūn

吕禄为将北军,太尉勃不得入北军。

shí lì shāng zi jì yǔ lǚ lù shàn

时郦商子寄与吕禄善。

yú shì nǎi shǐ rén jié lì shāng qí zi wǎng dài shuō lǚ lù

于是乃使人劫郦商,其子往绐说吕禄。

lǚ lù xìn zhī gù yǔ chū yóu ér tài wèi nǎi de rù běi jūn zhū lǚ shì yě

吕禄信之,故与出游,而太尉乃得入北军诛吕氏也。

jǐng dì shí wú chǔ fǎn zhēng píng zhī

景帝时,吴楚反,征平之。

dì shǐ tài wèi zhōu yà fu dōng jī wú chǔ yà fu wèn fù kè shān dū wèi yuē cè jiāng ān chū

(帝使太尉周亚夫东击吴楚,亚夫问父客邓都尉曰:“策将安出?

kè yuē wú bīng ruì shén nán zhēng fēng

”客曰:“吴兵锐甚,难争锋;

chu bīng qīng bù néng chí jiǔ

楚兵轻,不能持久。

fāng jīn wèi jiāng jūn jì mò ruò yǐn bīng dōng bì chāng yì yǐ liáng wèi wú wú bì jǐn ruì gōng zhī

方今为将军计,莫若引兵东壁昌邑,以梁喂吴,吴必尽锐攻之。

jiāng jūn shēn gōu gāo lěi shǐ qīng bīng jué zhǔn sì kǒu wú liáng dào jué shǐ wú liáng xiāng bì ér liáng shí jié nǎi yǐ quán zhì qí jí pò wú bì yǐ

将军深沟高垒,使轻兵绝准泗口,吴粮道绝,使吴梁相弊,而粮食竭,乃以全制其极,破吴必矣。

tiáo hòu yuē shàn

”条侯说:“好。

yīn qǐng shàng yuē chu bīng piāo qīng nán yǔ zhēng fēng yuàn yǐ liáng wèi zhī jué qí liáng dào nǎi kě zhì yě

”因请上曰:“楚兵剽轻,难与争锋,愿以梁喂之,绝其粮道,乃可制也。

shàng xǔ zhī

”皇帝批准了。

yà fu zhì xíng yáng wú fāng jí gōng liáng liáng jí qǐng jiù

亚夫至荥阳,吴方急攻梁,梁急,请救。

yà fu yǐn bīng dōng běi zǒu chāng yì shēn bì ér shǒu

亚夫引兵东北走昌邑,深壁而守。

liáng wáng shǐ shǐ qǐng yà fu yà fu shǒu pián yí bù wǎng jiān bì bù chū ér shǐ gōng gāo hóu děng zhūn wú chu bīng hòu jué qí xiǎng dào

梁王使使请亚夫,亚夫守便宜,不往,坚壁不出,而使弓高侯等屯吴、楚兵后,绝其饷道。

wú chu bīng fá liáng jī yù tuì shù tiǎo zhàn zhōng bù chū

吴、楚兵乏粮,饥,欲退,数挑战,终不出。

wú chu jì è nǎi yǐn bīng ér qù

吴、楚军中缺粮,于是引兵撤退。

yà fu chū jīng bīng zhuī jī dà pò wú yě

亚夫出精兵追击,大破吴也。

bēng tài zǐ chè lì

)崩,太子彻立。

shì wèi wǔ dì

(是为武帝。

bēng zi fú líng lì

)崩,子弗陵立。

shì wèi zhāo dì

(是为昭帝。

huò guāng fǔ zhèng shàng guān jié hài guāng chǒng zhà wèi dì xiōng yàn wáng dàn shàng shū chēng guāng xíng shàng lín chēng bì yòu sī diào xiào wèi

霍光辅政,上官桀害光宠,诈为帝兄燕王旦上书,称光行上林称跸,又私调校尉。

dì bù xìn ér shàng guān jié zuò wěi shì guǒ fā fú zhū

帝不信,而上官桀作伪事果发,伏诛。

bēng lì wǔ dì sūn chāng yì wáng hè

)崩,立武帝孙昌邑王贺。

hè chāng yì āi wáng bó zhī zǐ

(贺,昌邑哀王髆之子。

jí wèi èr shí qī rì shì yǒu qiān yī bǎi èr shí qī tiáo huò guāng fèi hè wèi hǎi hūn hóu yě

即位二十七日,事有千一百二十七条,霍光废贺为海昏侯也。

fèi lì wǔ dì zēng sūn xún shì wèi xuān dì

)废,立武帝曾孙询(是为宣帝。

dì wèi tài zǐ zhī sūn

帝卫太子之孙。

bēng lì tài zǐ shì shì wèi yuán dì

崩,立太子奭(是为元帝。

bēng lì tài zǐ ào

崩,立太子骜。

shì wèi chéng dì

(是为成帝。

wěi zhèng zhū jiù wáng fèng děng tóng rì bài fèng xiōng dì wǔ rén wéi hóu hào yuē wǔ hòu

委政诸舅王凤等,同日拜凤兄弟五人为侯,号曰:“五侯。

wǔ hòu jiē zhuān zhèng yě

”五侯皆专政也。

bēng lì xuān dì sūn dìng táo gōng wáng zǐ xīn shì wèi āi dì

)崩,立宣帝孙定陶恭王子欣(是为哀帝。

jí wèi liù nián bēng wú sì

即位六年崩,无嗣。

bēng lì dì dì zhōng shān xiào wáng kàn

崩,立帝弟中山孝王衎。

shì wèi píng dì

(是为平帝。

dì nián yòu wèi wáng mǎng suǒ zhèn

帝年幼,为王莽所鸩。

bēng lì xuān dì xuán sūn yīng

崩,立宣帝玄孙婴。

shì wèi rú zǐ mǎng fèi yīng zì lì

是为孺子,莽废婴自立。

wěi xīn shì wáng mǎng zhě chéng dì jiù wáng màn zhī zǐ yuán dì wáng huáng hòu zhī zhí yě

伪新室王莽者,成帝舅王曼之子,元帝王皇后之侄也。

yuán dì bēng chéng dì jí wèi yǐ yuán jiù fèng wèi dà sī mǎ xiōng dì wǔ rén jiē wèi hóu

元帝崩,成帝即位,以元舅凤为大司马,兄弟五人皆为侯。

yuán dì huáng hòu wèi jùn wáng jìn zhī nǚ

(元帝皇后,魏郡王禁之女。

shēng chéng dì shí fèng bǐng zhèng

生成帝时,凤秉政。

tóng rì fēng xiōng dì wǔ rén wéi wǔ hòu

同日封兄弟五人为五侯。

màn zǎo zú fèng jiāng hōng yǐ mǎng tuō tài hòu tài hòu mǎng zhī gū yě

)曼早卒,凤将薨,以莽托太后(太后,莽之姑也。

fēng wèi xīn dū hóu

),封为新都侯。

wǔ hòu jìng wèi jiàn qǐ zhì dì shè mǎng yòu gū pín dú zhé jié gōng jǐn

五侯竞为僭,起治第舍,莽幼孤贫,独折节恭谨。

dāng shì míng shì duō wèi mǎng yán shàng yóu shì xián zhī bài wèi shì zhōng

当世名士,多为莽言,上由是贤之,拜为侍中。

mǎng jiāo jié jiàng xiàng shōu shàn míng shì zhèn shī bīn kè gù xū yù lóng qià qīng chì qí zhū fù yǐ

(莽交结将相,收赡名士,赈施宾客,故虚誉隆洽,倾炽其诸父矣。

shí chéng dì fèi xǔ hòu lì zhào fēi yàn fēi yàn nǚ dì wèi zhāo yí

)时,成帝废许后,立赵飞燕,飞燕女弟为昭仪。

zhāo yí hài hòu gōng huáng tài zǐ dì wú sì nǎi lì dìng táo wáng xīn wèi huáng tài zǐ

昭仪害后宫皇太子,帝无嗣,乃立定陶王欣为皇太子。

xīn zhě xuān dì sūn chéng dì dì zhī zǐ

(欣者,宣帝孙,成帝弟之子。

chū wáng zǔ mǔ fu tài hòu yīn wèi wáng qiú wèi hàn sì sī shì zhào huáng hòu zhāo yí jí dì jiù wáng fèng gù quàn lì zhī

初,王祖母傅太后阴为王求为汉嗣,私事赵皇后、昭仪及帝舅王凤,故劝立之。

mǎng yǐ fā dìng líng hóu chún yú zhǎng dà jiān bài wèi dà sī mǎ chū zhǎng yǔ xǔ huáng hòu zǐ nǚ mǐ sī tōng yīn nǚ mǐ lù yí zhǎng

莽以发定陵侯淳于长大奸,拜为大司马,(初,长与许皇后姊[女靡]私通,因[女靡]赂遗长。

zhǎng xǔ yù bái shàng wèi zuǒ huáng hòu

长许,欲白上为左皇后。

shí wáng gēn fǔ zhèng jiǔ bìng

时王根辅政,久病。

zhǎng cháng dài gēn

长尝代根。

mǎng xīn hài zhǎng chǒng bái gēn yuē zhǎng yǔ xǔ guì rén sī jiāo tōng jiàn jiāng jūn jiǔ bìng sī xǐ

莽心害长宠,白根曰:“长与许贵人私交通,见将军久病,私喜。

gēn nù lìng mǎng bái zhǎng zhǎng xià yù sǐ

”根怒,令莽白长,长下狱死。

shí nián sān shí bā

)时年三十八。

chéng dì bēng āi dì jí wèi

成帝崩,哀帝即位。

lì huáng hòu fu hòu

立皇后傅后。

hòu jí dì zǔ mǔ dìng táo gōng tài hòu cóng nǚ dì yě

(后即帝祖母,定陶恭太后从女弟也。

fēng hòu fù bó yàn wèi kǒng xiāng hòu

)封后父博晏为孔乡侯。

dì mǔ dīng hòu yuē gōng hòu fu hòu

帝母丁后曰恭后傅后。

hòu jí dì zǔ mǔ dìng táo gōng tài hòu cóng nǚ dì yě

(后即帝祖母,定陶恭太后从女弟也。

fēng hòu fù fu yàn wèi kǒng xiāng hòu

)封后父傅晏为孔乡侯。

dì mǔ dīng hòu yuē gōng huáng tài hòu jiù dīng míng wèi ān yáng hóu

帝母丁后曰恭皇太后,舅丁明为安阳侯。

mǎng qǐ hái gǔ bì dīng fu yě

莽乞骸骨,避丁、傅也。

āi dì bēng shí mǎng yǐ hóu zài dì

哀帝崩,时莽以侯在第。

tài huáng tài hòu lìng mǎng bèi zuǒ sāng shì tài huáng tài hòu yuán dì huáng hòu yě

太皇太后令莽备佐丧事(太皇太后,元帝皇后也。

fù wèi dà sī mǎ

),复为大司马。

zhēng lì zhōng shān wáng wèi dì jí píng dì dì míng kàn wèi zhōng shān wáng jí xiào wáng zi yě

征立中山王为帝(即平帝,帝名衎,为中山王,即孝王子也。

tài huáng tài hòu lín cháo mǎng bǐng zhèng bǎi guān zǒng jǐ yǐ tīng yú mǎng

),太皇太后临朝,莽秉政,百官总己,以听于莽。

fù shùn zhě bá zhuó wǔ hèn zhě zhū miè yǐ wáng xún wáng yì wèi fù xīn zhēn fēng zhēn hán zhǔ jī duàn píng yàn diǎn shū jī liú xīn diǎn wén zhāng sūn jiàn wèi zhǎo yá jiē yǐ cái néng bìng rèn xiǎn zhí

(附顺者拔擢,忤恨者诛灭,以王寻、王邑为腹心,甄丰、甄邯主击断,平晏典枢机,刘歆典文章,孙建为爪牙,皆以才能并任显职。

mǎng sè lì ér yán fāng yù yǒu suǒ wèi zhēng jiàn fēng cǎi dǎng yǔ chéng qí zhǐ yì ér xiǎn zòu zhī

莽色厉而言方,欲有所为,征见风采,党与承其旨意而显奏之。

mǎng yīn gù ràng shì bù dé yǐ shàng yǐ huò tài hòu xià yǐ shì xìn yú zhòng shù

莽因固让,示不得已,上以惑太后,下以示信于众庶。

yuè cháng shì chóng yì xiàn bái zhì yī hēi zhì èr

越常氏重译献白雉一,黑雉二。

mǎng lìng yì zhōu fěng qún chén zòu yán mǎng gōng dé bǐ zhōu gōng yi cì hào ān hàn gōng

莽令益州讽群臣,奏言莽功德比周公,宜赐号“安汉公”。

píng dì bēng mǎng zhēng xuān dì xuán sūn guǎng chéng hóu zǐ yīng lì zhī nián sān suì

)平帝崩,莽征宣帝玄孙广成侯子婴立之,年三岁。

suì móu jū shè rú zhōu gōng gù shì

遂谋居摄,如周公故事。

shí yuán dì tǒng jué

(时元帝统绝。

xuān dì zēng sūn wǔ rén mǎng è qí zhǎng zhě tuō yǐ bǔ xiāng yi jí nǎi lì yīng yě

宣帝曾孙五人,莽恶其长者,托以卜相宜吉,乃立婴也。

dōng dōu tài shǒu dí yì fǎn bài sǐ yì chéng xiàng fāng jìn zi yě lì liú xìn wèi tiān zǐ yě

东都太守翟义反,败死(义丞相方进子也,立刘信为天子也。

mǎng zì wèi wēi dé suì shèng huò tiān rén zhī zhù yòng tóng kuì fú mìng suì jí zhēn zǐ chuáng rén yuán shì zhāng shàng tóng kuì fú mìng

莽自谓威德遂盛,获天人之助,用铜匮符命,遂即真(梓橦人袁世章上铜匮符命。

qí jiǔ nián chì méi zéi qǐ láng yá nǚ zǐ lǚ mǔ wèi zi bào chóu dǎng zhòng fù jìn duō hào chì méi zéi

其九年,赤眉贼起(琅琊女子,吕母为子报仇,党众复浸多,号“赤眉贼”。

shí sì nián shì zǔ qǐ bīng yǔ wáng kuāng děng gòng lì liú shèng gōng wèi gēng shǐ huáng dì

十四年,世祖起兵,与王匡等共立刘圣公为更始皇帝。

gēng shǐ jí shì zǔ zú xiōng

(更始,即世祖族兄。

shì zǔ jí xiōng bó shēng yǔ xīn shì píng lín bīng shì wáng kuāng děng hé jūn gōng jí yáng

世祖及兄伯升与新市平林兵士王匡等,合军攻棘阳。

mǎng qiǎn wáng xún wáng yì jī gēng shǐ

)莽遣王寻、王邑击更始。

èr rén bīng bài yú kūn yáng hàn bīng suì rù chéng zhōng rén jiē jiàng

二人兵败于昆阳,汉兵遂入城中,人皆降。

mǎng zǒu jiàn tái cáng yú shì zhōng běi yú jiān xiào wèi gōng sūn bīn jiù zhǎn mǎng suì chuán shǒu yì gēng shǐ yú wǎn

莽走渐台,藏于室中北隅,间校尉公孙宾就斩莽,遂传首诣更始于宛。

shì zǔ guāng wǔ huáng dì huì xiù zì wén shū nán yáng cài yáng rén

世祖光武皇帝讳秀,字文叔,南阳蔡阳人。

gāo huáng dì zhī jiǔ dài sūn yě

高皇帝之九代孙也。

wáng mǎng mò tiān xià lián suì zāi huáng kòu dào fēng qǐ

王莽末,天下连岁灾蝗,寇盗蜂起。

mǎng mò nán fāng jī jǐn rén mín qún rù yě zé jué fú zǐ shí gēng xiāng qīn duó

(莽末,南方饥馑,人民群入野泽,掘凫茈食,更相侵夺。

xīn shì rén wáng kuāng wèi píng lǐ zhēng sòng suì tuī wèi qú shuài

新市人王匡为平理争讼,遂推为渠帅。

shí liú xuán bì lì píng lín

时刘玄避吏平林。

shí shì zǔ bì lì xīn yě yīn mài gǔ wǎn wǎn rén li tōng yǐ tú chèn shuō shì zǔ

)时世祖避吏新野,因卖谷宛,宛人李通以图谶说世祖。

tōng fù shǒu hǎo chèn jì

(通父守,好谶记。

tōng sù wén shǒu shuō yún liú shì fù xīng lǐ shì wèi fǔ

通素闻守说云:“刘氏复兴,李氏为辅。

sī cháng huái zhī

”私尝怀之。

jí xià jiāng xīn shì bīng qǐ tōng dì yì nǎi gòng jì yì yuē jīn sì fāng rǎo luàn xīn shì qiě wáng hàn dāng gēng xīng

及下江,新市兵起,通弟轶乃共计议曰:“今四方扰乱,新室且亡,汉当更兴。

nán yáng zōng shì dú liú bó shēng xiōng dì fàn ài róng zhòng kě yǔ móu dà shì

南阳宗室,独刘伯升兄弟泛爱容众,可与谋大事。

tōng xiào yuē wú yì yě

”通笑曰:“吾意也。

huì shì zǔ bì shì zài wǎn tōng wén zhī jí qiǎn yì yíng shì zǔ suì xiāng yuē jié

”会世祖避事在宛,通闻之,即遣轶迎世祖,遂相约结。

wèi jǐ shì zǔ yǔ bó shēng shān chen jù zhī wǎn yǔ ráng rén cài shǎo gōng děng yàn yǔ

未几,世祖与伯升、邓晨俱之宛,与穰人蔡少公等燕语。

shǎo gōng pō xué tú chèn yán liú xiù wèi tiān zǐ

少公颇学图谶,言刘秀为天子。

huò yuē shì guó shī liú xiù hu

或曰:“是国师刘秀乎?

shì zǔ xiào yuē hé yòng zhī fēi pū yé

”世祖笑曰:“何用知非仆耶?

zuò zhě jiē dà xiào chen xīn dú xǐ

”坐者皆大笑,晨心独喜。

hòu yīn wèi shì zǔ yuē wáng mǎng cán bào shèng xià zhǎn rén cǐ tiān wáng zhī shí

后因谓世祖曰:“王莽残暴,盛夏斩人,此天亡之时。

wǎng shí zhī huì wǎn yǔ dú dāng yīng yé

往时之会宛语,独当应耶!

shì zǔ xiào

”世祖笑。

jí hàn bīng qǐ shān chen suì wǎng cóng zhī

及汉兵起,邓晨遂往从之。

shì zǔ yú shì yǔ tōng dì li yì qǐ yú wǎn xiōng bó shēng qǐ yú chōng líng shān chen qǐ xīn yě huì zhòng bīng jī zhǎng jù

)世祖于是与通弟李轶起于宛,兄伯升起于舂陵,邓晨起新野,会众兵击长聚。

xīn shì rén wáng kuāng děng lì liú shèng gōng wèi tiān zǐ ér hài bó shēng liú xuán zì shèng gōng shì zǔ zú xiōng yě

新市人王匡等立刘圣公为天子,而害伯升,(刘玄,字圣公,世祖族兄也。

bì lì yú píng lín wáng kuāng děng lì zhī

避吏于平林,王匡等立之。

chū bó shēng zì wáng mǎng cuàn hàn dì fèn fèn huái kuāng fù shè jì zhī lǜ

初,伯升自王莽篡汉帝,愤愤怀匡复社稷之虑。

bù shì jiā rén zhī jū yè qīng cái pò chǎn jiāo jié tiān xià xióng jùn

不事家人之居业,倾财破产,交结天下雄俊。

wáng mǎng mò dào zéi qún qǐ

王莽末,盗贼群起。

bó shēng zhào zhū háo jié jì yì

伯升召诸豪杰计议,

yú shì shǐ bīn kè shān chen qǐ xīn yě

于是使宾客邓晨起新野,

shì zǔ li yì qǐ yú wǎn

世祖、李轶起于宛,

bó shēng fā chōng líng

伯升发舂陵,

zǐ dì qī bā qiān rén

子弟七八千人,

bù shǔ bīn kè

部署宾客,

zì chēng zhù tiān dōu bù

自称“柱天都部”,

shǐ liú jiā yòu xīn shì píng lín bīng wáng kuāng chén mù děng hé jūn ér jìn

使刘嘉诱新市、平林兵王匡、陈牧等合军而进,

tú zhǎng jù

屠长聚。

zhū jiāng yì lì liú shì yǐ cóng rén wàng háo jié xián yù guī bó shēng

诸将议立刘氏,以从人望,豪杰咸欲归伯升。

ér xīn shì píng lín jiàng shuài lè fàng zòng dàn bó shēng wēi míng tān shèng gōng nuò ruò xiān dìng cè lì zhī rán hòu zhào bó shēng shì qí yì

而新市、平林将帅乐放纵,惮伯升威明,贪圣公懦弱,先定策立之,然后召伯升示其议。

bó shēng yuē zhū jiāng jūn yù zūn lì zōng shì dé qí hòu yān yú bǐ zhī jiàn qiè wèi yǒu tóng

伯升曰:“诸将军欲尊立宗室,德其厚焉,愚鄙之见,窃未有同。

jīn chì méi qǐ qīng xú zhòng shù shí wàn wén nán yáng lì zōng shì kǒng chì méi fù yǒu suǒ lì rú cǐ jiāng nèi zì zhēng

今赤眉起青徐,众数十万,闻南阳立宗室,恐赤眉复有所立,如此,将内自争。

jīn wáng mǎng wèi miè ér zōng shì xiāng gōng shì yí tiān xià ér zì sǔn quán fēi suǒ yǐ pò mǎng yě

今王莽未灭,而宗室相攻,是疑天下而自损权,非所以破莽也。

qiě shǒu bīng chàng hào xiǎn yǒu néng suì chén shèng xiàng yǔ jí qí shì yě chōng líng qù wǎn sān bǎi lǐ ěr wèi zú wèi gōng ér jù zì zūn lì wèi tiān xià zhǔn dì shǐ hòu rén chéng wú bì fēi jì zhī shàn zhě yě

且首兵唱号,鲜有能遂,陈胜、项羽即其事也,舂陵去宛三百里耳,未足为功而遽自尊立,为天下准的,使后人承吾弊,非计之善者也。

jīn qiě chēng wáng yǐ hào lìng ruò chì méi suǒ lì zhě xián zé xiāng shuài ér wǎng cóng zhī

今且称王以号令,若赤眉所立者贤,则相率而往从之;

ruò wú suǒ lì pò mǎng chú chì méi rán hòu jǔ zūn hào yì wèi wǎn yě yuàn shàn xiáng sī zhī

若无所立,破莽,除赤眉,然后举尊号,亦未晚也,愿善详思之。

zhū jiāng bù cóng suì lì shèng gōng

”诸将不从,遂立圣公。

yóu shì háo jié shī wàng

由是,豪杰失望。

bó shēng dōu bù jiāng liú jì yǒng guàn sān jūn wén gēng shǐ lì nù yuē běn qǐ bīng tú dà shì zhě liú bó shēng xiōng dì yě

伯升都部将刘稷,勇冠三军,闻更始立,怒曰:“本起兵图大事者,刘伯升兄弟也。

gēng shǐ hé zhě yé

更始何者耶?

gēng shǐ jūn chén wén ér xīn jì zhī

”更始君臣闻而心忌之。

nǎi chén bīng shù qiān shōu jì jiāng zhū zhī bó shēng gù zhēng

乃陈兵数千收稷,将诛之,伯升固争。

li yì zhū wěi yīn quàn gēng shǐ bìng zhí bó shēng jí rì hài zhī

李轶、朱鲔因劝更始并执伯升,即日害之。

li yì yǔ shì zǔ jì xì hòu yīn féng gōng sūn zhì mì shū qiú xiào chéng jié xián quàn mì zhī

李轶与世祖既隙,后因冯公孙致密书,求效诚节,咸劝秘之。

shì zǔ nǎi bān lù yì shū yuē li jì wén duō zhà bù xìn rén yě

世祖乃班露轶书曰:“李季文多诈,不信人也。

jīn yí qí shū gào shǒu wèi

”今移其书告守、尉。

shū jì xuān lù zhū wěi shǐ rén shā yì yě

书既宣露,朱鲔使人杀轶也。

hào gēng shǐ yuán nián

)号更始元年。

gēng shǐ shǐ shì zǔ wèi piān jiàng jūn xùn kūn yáng

更始使世祖为偏将军,徇昆阳。

wáng mǎng wén hàn dì lì dà jù

王莽闻汉帝立,大惧。

qiǎn dà sī tú wáng xún dà sī kōng wáng yì jiàng bīng bǎi wàn jī shì zǔ yú kūn yáng

遣大司徒王寻、大司空王邑,将兵百万,击世祖于昆阳。

shì zǔ pò zhī

世祖破之。

chū bó shēng bá wǎn yǐ sān rì ér shì zǔ shàng wèi zhī nǎi wěi shǐ rén chí shū bào chéng zhōng yún wǎn xià bīng dào ér yáng duò xià qí shū xún yì de zhī bù xǐ

(初,伯升拔宛已三日,而世祖尚未知,乃伪使人持书报城中,云“宛下兵到”,而佯堕下其书,寻、邑得之,不喜。

zhū jiāng jì jīng lǚ jié dǎn qì yì zhuàng wú bù yī dāng bǎi shì zǔ nǎi yǔ gǎn sǐ zhě sān qiān rén cóng chéng xi chū chōng zhōng jiān

诸将既经屡捷,胆气益壮,无不一当百,世祖乃与敢死者三千人,从城西出,冲中坚。

xún yì zhèn luàn chéng ruì bēng zhī suì shā wáng xún

寻、邑阵乱,乘锐崩之,遂杀王寻。

mǎng bīng dà kuì zǒu zhě zì xiāng téng jiàn bēn yì bǎi yú lǐ jiān huì dà léi fēng yǔ fēi rú zhù zhì shuǐ shèng yì hǔ bào jiē zhàn lì nì sǐ zhě yǐ wàn shù shuǐ wèi zhī bù liú

莽兵大溃,走者自相腾践,奔殪百余里,间会大雷风,雨飞如注,滍水盛溢,虎豹皆战栗,溺死者以万数,水为之不流。

sān fǔ háo jié gòng zhū wáng mǎng chuán shǒu yì wǎn

三辅地区的豪杰共同诛杀了王莽,带着他的脑袋到宛地见更始帝。

gēng shǐ yǐ shì zǔ xíng dà sī mǎ shì chí jié běi dù hé zhèn wèi zhōu jùn

更始以世祖行大司马事,持节北渡河,镇慰州郡。

dèng yǔ zhàng cè běi dù hé zhuī shì zǔ

(邓禹杖策北渡河,追世祖。

shì zǔ jiàn yǔ shén huan wèi yuē wǒ de zhuān fēng bài xiān shēng yuǎn lái níng yù shì hu

世祖见禹甚欢,谓曰:“我得专封拜,先生远来,宁欲仕乎?

yǔ yuē bù yuàn yě

”禹曰:“不愿也。

míng gōng wēi dé jiā yú sì hǎi yǔ de xiào qí chǐ cùn chuí gōng míng yú zhú bó ěr

明公威德加于四海,禹得效其尺寸,垂功名于竹帛耳。

shì zǔ xiào yīn liú sù yǔ

”世祖笑,因留宿禹。

jìn shuō yuē gēng shǐ suī dōu guān xi jīn shān dōng wèi ān chì méi qīng dú zhī shǔ dòng yǐ wàn shù sān fǔ jiǎ hào wǎng wǎng qún jù

进说曰:“更始虽都关西,今山东未安,赤眉、青犊之属,动以万数,三辅假号,往往群聚。

gēng shǐ jì wèi yǒu suǒ cuò ér bù zì tīng duàn

更始既未有所挫,而不自听断。

zhū jiāng jiē yōng rén jué qǐ zhì zài cái bó zhēng yòng wēi lì zhāo xī zì kuài ér yǐ

诸将皆庸人崛起,志在财帛,争用威力,朝夕自快而已。

fēi yǒu zhōng liáng míng zhì shēn lǜ yuǎn tú yù zūn zhǔ ān mín zhě yě

非有忠良明智、深虑远图、欲尊主安民者也。

sì fāng fēn bēng lí xī xíng shì kě jiàn

四方分崩离析,形势可见。

míng gōng suī jiàn fán fǔ zhī gōng yóu kǒng wèi kě chéng lì

明公虽建蕃辅之功,犹恐未可成立。

yú jīn zhī jì mò rú yán lǎn yīng xióng wu yuè rén xīn lì gāo zǔ zhī yè jiù wàn rén zhī mìng yǐ gōng ér lǜ zhī tiān xià bù zú dìng yě

于今之计,莫如延览英雄,务悦人心,立高祖之业,救万人之命,以公而虑之,天下不足定也。

shì zǔ dà yuè jí cóng zhì guǎng ā pī yú dì tú zhǐ shì yǔ yuē tiān xià jùn guó rú shì jīn shǐ de qí yī

”世祖大悦,及从至广阿,披舆地图指示禹曰:“天下郡国如是,今始得其一。

zi qián yán yǐ wú lǜ zhī tiān xià bù zú dìng hé yě

子前言以吾虑之,天下不足定,何也?

yǔ yuē jīn hǎi nèi sǎn luàn rén sī míng jūn yóu chì zǐ zhī mù cí mǔ yě

”禹曰:“今海内散乱,人思明君,犹赤子之慕慈母也。

gǔ zhī xìng zhě zài dé hòu báo bù yǐ xiǎo dà

古之兴者,在德厚薄,不以小大。

shì zǔ xiào yuè yòu féng yì shuō shì zǔ yuē rén sī hàn jiǔ yǐ

”世祖笑悦,又冯异说世祖曰:“人思汉久矣。

jīn gēng shǐ zhū jiāng zòng héng bào nüè suǒ zhì lǔ lüě bǎi xìng shī wàng wú suǒ yī dài jīn gōng zhuān mìng fāng miàn shī xíng ēn dé

今更始诸将,纵横暴虐,所至虏掠,百姓失望,无所依戴,今公专命方面,施行恩德。

fu yǒu jié zhòu zhī luàn nǎi jiàn tāng wǔ zhī gōng

夫有桀纣之乱,乃见汤武之功。

rén jiǔ jī kě yì wèi chōng bǎo yi jí fēn qiǎn guān shǔ xún xíng jùn xiàn lǐ yuān jié bù huì zé

人久饥渴,易为充饱,宜急分遣官属,巡行郡县理冤,结布惠泽。

shì zǔ nà zhī yě

”世祖纳之也。

wáng láng zhà wèi chéng dì zǐ zi yú lì wèi tiān zǐ dōu hán dān qiǎn shǐ jiàng xià jùn guó shì zǔ miè zhī

王郎诈为成帝子子舆,立为天子,都邯郸,遣使降下郡国,世祖灭之。

wáng chāng yī míng wáng láng zhào guó hán dān rén yě

(王昌一名王郎,赵国邯郸人也。

sù wèi bǔ xiāng cháng yǐ hé běi yǒu tiān zǐ qì shí zhào miào wáng zǐ lín hào qí shù rèn xiá yú zhào wèi jiān ér láng yǔ zhī shàn

素为卜相,常以河北有天子气,时赵缪王子林好奇数,任侠于赵、魏间,而郎与之善。

chū wáng mǎng cuàn wèi cháng ān zhōng huò chēng chéng dì zǐ zi yú zhě mǎng shā zhī

初,王莽篡位,长安中或称成帝子子舆者,莽杀之。

láng yuán shì chēng zhēn zǐ yú yún

郎缘是称真子舆云。

gēng shǐ yuán nián píng lín děng lǜ chē qí shù bǎi chen rù hán dān chéng lì láng wèi tiān zǐ

更始元年,平林等率车骑数百,晨入邯郸城,立郎为天子。

shì zǔ jìn gōng hán dān láng shǎo fù li lì wèi fǎn jiàn kāi mén nèi hàn jūn suì bá hán dān zhǎn wáng láng

世祖进攻邯郸,郎少傅李立为反间,开门内汉军,遂拔邯郸,斩王郎。

shōu wén shū dé rén lì yǔ láng jiāo guān bàng huǐ shàng zhě shù qiān zhāng

收文书,得人吏与郎交关,谤毁上者数千章。

shì zǔ bù xǐng huì zhū jiāng shāo zhī yuē lìng fǎn cè zǐ zì ān yě

世祖不省,会诸将烧之,曰:“令反侧子自安也。

shì zǔ wēi shēng rì shèng gēng shǐ yí lǜ nǎi qiǎn shǐ lì shì zǔ wèi xiāo wáng lìng bà bīng yǔ zhū jiāng yǒu gōng zhě hái cháng ān

世祖威声日盛,更始疑虑,乃遣使立世祖为萧王,令罢兵,与诸将有功者还长安。

qiǎn miáo céng wèi yōu zhōu mù wéi shùn wéi shàng gǔ shǒu bìng běi zhī jùn

遣苗曾为幽州牧,韦顺为上谷守,并北之郡。

shí shì zǔ jū hán dān gōng

(时世祖居邯郸宫,

gěng yǎn qǐng jiān shuō yuē jīn gēng shǐ shī zhèng

耿弇请间说曰:“今更始失政,

jūn chén yín luàn

君臣淫乱,

zhū jiāng shàn mìng yú jī wài

诸将擅命于畿外,

guì qī zòng héng yú dū nèi

贵戚纵横于都内,

tiān zǐ zhī mìng

天子之命,

bù chū chéng mén

不出城门,

suǒ bài mù shǒu zhé zì qiān yì

所拜牧守辄自迁易,

bǎi xìng bù zhī suǒ cóng

百姓不知所从,

shì rén mò gǎn zì ān

士人莫敢自安,

lǔ lüě cái wù

虏掠财物,

jié lüè fù nǚ

劫掠妇女,

huái jīn yù zhě

怀金玉者,

zhì bù shēng guī

至不生归。

yuán yuán kòu xīn gèng sī wáng mǎng

元元叩心,更思王莽。

yòu tóng mǎ chì méi zhī zhī shǔ shù shí bèi shù jí bǎi wàn shèng gōng bù néng biàn yě qí bài bù jiǔ

又铜马、赤眉之之属数十辈,数及百万,圣公不能辨也,其败不久。

gōng shǒu jǔ shì nán yáng pò bǎi wàn zhī jūn

公首举事南阳,破百万之军。

jīn dìng hé běi jù tiān fǔ zhī de yǐ yì zhēng fá fā hào xiǎng yìng tiān xià kě chí xí ér dìng

今定河北,据天府之地,以义征伐,发号响应,天下可驰檄而定。

tiān xià zhì zhòng bù kě lìng tā xìng de zhī

天下至重,不可令他姓得之。

wén shǐ zhě cóng xī fāng lái yù bà bīng bù kě cóng yě

闻使者从西方来,欲罢兵,不可从也。

jīn lì shì sǐ wáng zhě duō yǎn yuàn běi guī yōu zhōu yì fā jīng bīng yǐ jí dà jì

今吏士死亡者多,弇愿北归幽州,益发精兵,以集大计。

shì zǔ dà yuè

”世祖大悦。

yǎn guī shàng gǔ zhǎn wéi shùn děng

弇归上谷,斩韦顺等。

shì zǔ cí bù jiù zhēng zhǎn miáo céng děng zì shì shǐ èr yú gēng shǐ

)世祖辞不就征,斩苗曾等,自是始贰于更始。

shì shí cháng ān zhèng luàn sì fāng bèi pàn jiē píng zhī

是时,长安政乱,四方背叛,皆平之。

liáng wáng liú yǒng shàn mìng suī yáng gōng sūn shù chēng wáng bā shǔ li xiàn zì lì wèi huái nán wáng qín fēng zì hào wèi chu lí wáng zhāng bù qǐ láng yá dǒng xiàn qǐ dōng hǎi yán cén qǐ hàn zhōng tián róng qǐ yí líng bìng zhì jiàng shuài qīn lüè jùn xiàn

(梁王刘永擅命,睢阳公孙述称王,巴蜀李宪自立为淮南王,秦丰自号为楚黎王,张步起琅琊,董宪起东海,延岑起汉中,田戎起夷陵,并置将帅,侵略郡县。

yòu yǒu chì méi tóng mǎ zhī shǔ bù kě shèng jì

又有赤眉、铜马之属,不可胜计。

chū tóng mǎ jiàng shì zǔ yóu bù zì ān

初,铜马降世祖,犹不自安。

shì zǔ zhī qí yì chì lìng gè guī yíng lè bīng mǎ nǎi zì chéng qīng jì àn xíng bù zhèn

世祖知其意,敕令各归营勒兵马,乃自乘轻骑按行步阵。

jiàng zhě gēng xiāng yǔ yuē xiāo wáng tuī chì xīn zhì rén fù zhōng ān dé bù tóu sǐ hu

降者更相语曰:“萧王推赤心置人腹中,安得不投死乎!

yóu shì xī fú

”由是悉服。

shì zǔ shǐ gěng yǎn tǎo zhāng bù

世祖使耿弇讨张步。

bù wén zhī nǎi shǐ qí dà jiàng fèi yì jūn lì xià yòu fēn bīng zhūn yú zhù ā bié yú tài shān zhōng chéng liè yíng shù shí yǐ dài yǎn

步闻之,乃使其大将费邑军历下,又分兵屯于祝阿,别于太山、钟城列营数十以待弇。

yǎn nǎi dù hé xiān jī zhù ā zì dàn gōng chéng rì wèi zhōng ér bá zhī gù kāi wéi yī jiǎo lìng qí zhòng de bēn guī zhōng chéng

弇乃渡河,先击祝阿,自旦攻城,日未中而拔之,故开围一角,令其众得奔归钟城。

zhōng chéng wén zhù ā yǐ kuì dà jù suì kōng bì wáng qù

钟城闻祝阿已溃,大惧,遂空壁亡去。

fèi yì fēn qiǎn qí dì gǎn shǒu jù lǐ

费邑分遣其弟敢守巨里。

yǎn fēn bīng xié jù lǐ shǐ duō fá shù mù yáng yán yǐ tián sāi kēng qiàn

弇分兵胁巨里,使多伐树木,扬言以填塞坑堑。

shù rì yǒu jiàng zhě yán yì wén yǎn yù gōng jù lǐ móu lái jiù zhī

数日,有降者言邑闻弇欲攻巨里,谋来救之。

yǎn nǎi lìng jūn zhōng yuē hòu sān rì dāng xī lì gōng jù lǐ chéng

弇乃令军中曰:“后三日当悉力攻巨里城。

yīn huǎn shēng kǒu lìng de wáng guī

”阴缓生口,令得亡归。

guī zhě yǐ yǎn qī gào yì

归者以弇期告邑。

yì zhì rì guǒ zì jiāng jiù zhī yǎn xǐ wèi zhū jiāng yuē wú suǒ yǐ xiū gōng jù zhě yù yòu zhì yì ěr

邑至日果自将救之,弇喜谓诸将曰:“吾所以修攻具者,欲诱致邑耳。

jīn lái shì suǒ qiú yě

今来,适所求也。

jí fēn sān qiān rén shǒu jù lǐ zì yǐn jīng bīng shàng gāng bǎn chéng gāo hé zhàn lín zhèn zhǎn yì

”即分三千人守巨里,自引精兵上冈阪,乘高合战,临阵斩邑。

jì ér shōu shǒu jí yǐ shì jù lǐ chéng

既而收首级以示巨里城。

chéng zhōng xiōng jù fèi gǎn xī zhòng wáng guī zhāng bù

城中凶惧,费敢悉众亡归张步。

bù shí dōu jù shǐ qí dì lán shǒu xī ān zhū jùn tài shǒu shǒu lín zī xiāng qù sì shí lǐ

步时都剧,使其弟蓝守西安,诸郡太守守临淄,相去四十里。

yǎn jìn jūn jū èr chéng zhī jiān

弇进军居二城之间。

yǎn shì xī ān chéng suī xiǎo ér jiān lín zī suī dà ér shí yì gōng

弇视西安城虽小而坚,临淄虽大而实易攻。

nǎi chì zhū bù hòu wǔ rì gōng xī ān chéng

乃敕诸部,后五日攻西安城。

lán wén zhī chén yè jǐng shǒu

蓝闻之,晨夜警守。

zhì qī yè bàn yǎn chì zhū jiāng jiē rù shí huì míng zhì lín zī chéng

至期,夜半,弇敕诸将皆蓐食,会明至临淄城。

chū qí bù yì bàn rì bá zhī rù jù qí chéng

出其不意,半日拔之,入据其城。

zhāng lán jù suì jiāng qí zhòng wáng guī jù

张蓝惧,遂将其众亡归剧。

yǎn nǎi lìng jūn shì wú de wàng lüè jù xià qǐng zhāng bù zhì nǎi qǔ zhī yǐ jī nù bù

弇乃令军士无得妄掠剧下,顷张步至,乃取之以激怒步。

bù wén zhī dà xiào zhì lín zī gōng yǎn

步闻之,大笑,至临淄攻弇。

yǎn xiān chū lín zī shuǐ shàng tū qí yù zòng

弇先出临淄水上,突骑欲纵。

yǎn kǒng cuò qí fēng lìng bù bù gǎn jìn gù shì ruò yǐ shèng qí qì nǎi yǐn guī xiǎo chéng chén bīng yú nèi

弇恐挫其锋,令步不敢进,故示弱以盛其气,乃引归小城,陈兵于内。

bù qì shèng zhí gōng yǎn yíng yǔ liú xīn hé zhàn yǎn shēng wáng gōng huài tái wàng zhī shì xīn fēng jiāo jí zì yǐn jīng bīng yǐ héng tū bù zhèn dà pò zhī

步气盛,直攻弇营,与刘歆合战,弇升王宫坏台望之,视歆锋交,及自引精兵,以横突步阵,大破之。

bù zǒu jiàng shì zǔ chén jùn táo yǎn yù zhāo qí gù zhòng lìng chén jùn zhuī zhǎn zhū zéi xī píng zhī

步走降世祖,陈俊逃,弇欲招其故众,令陈俊追斩诸贼,悉平之。

chì méi zéi rù hán guān gōng gēng shǐ

赤眉贼入函关,攻更始。

shì zǔ nǎi qiǎn dèng yǔ yǐn bīng ér xi yǐ chéng gēng shǐ chì méi zhī luàn chì méi zéi fán chóng lì liú pén zi wèi tiān zǐ rù cháng ān shā gēng shǐ kòu lüě guān zhōng

世祖乃遣邓禹引兵而西,以乘更始、赤眉之乱,(赤眉贼樊崇立刘盆子为天子,入长安,杀更始,寇掠关中。

yú shì zhū jiāng shàng zūn hào nǎi mìng yǒu sī shè tán yú hào nán qiān qiū tíng wǔ chéng mò jí huáng dì wèi

)于是诸将上尊号,乃命有司设坛于鄗南千秋亭五城陌,即皇帝位。

zhū jiāng shàng zòu yuē hàn zāo wáng mǎng zōng miào fèi jué háo jié fèn nù zhào rén tú tàn

(诸将上奏曰:“汉遭王莽,宗庙废绝,豪杰愤怒,兆人涂炭。

wáng yǔ bó shēng shǒu jǔ yì bīng gēng shǐ yīn qí zī yǐ jù dì wèi bù néng fèng cheng dà tǒng ér bài luàn gāng jì dào zéi rì duō qún shēng wēi cù

王与伯升首举义兵,更始因其资以据帝位,不能奉承大统,而败乱纲纪,盗贼日多,群生危蹙。

dài wáng chū zhēng kūn yáng wáng mǎng zì kuì

大王初征昆阳,王莽自溃;

hòu bá hán dān běi zhōu mǐ dìng sān fēn tiān xià yǒu qí èr

后拔邯郸、北州、弭定,三分天下有其二;

kuà zhōu jù tǔ dài jiǎ bǎi wàn yán wǔ lì mò zhī gǎn kàng huì wén dé zé wú suǒ yǔ cí

跨州据土,带甲百万,言武力莫之敢抗,讳文德则无所与辞。

chén wén dì wáng bù kě yǐ jiǔ kuàng tiān xià bù kě yǐ qiān jù

臣闻:帝王不可以久旷,天下不可以谦拒。

wéi dài wáng yǐ shè jì wèi jì wàn xìng wèi xīn

唯大王以社稷为计、万姓为心。

yòu qiáng huá zì guān zhōng fèng chì fú fú yuē liú xiù fā bīng bǔ bù dào sì yí yún jù lóng dòu yě sì qī zhī jì huǒ wéi zhǔ

”又强华自关中奉赤伏符曰:“刘秀发兵捕不道,四夷云聚龙斗野,四七之际火为主。

rán hòu jí huáng dì wèi

”然后即皇帝位。

shí yuè jià dōng dōu luò yáng chì méi jiàng

十月,驾东都洛阳,赤眉降。

dà sī tú dèng yǔ féng yì liú hóng děng zhēng chì méi yì yuē yì qián yǔ zhàn jù huá yīn jīng shù shí rì suī lǚ huò xióng jiāng yú zhòng shàng duō kě shāo yǐ ēn xìn qīng yòu nán zú yòng bīng pò yě

(大司徒邓禹、冯异、刘弘等征赤眉,异曰:“异前与战拒华阴,经数十日,虽屡获雄将,余众尚多,可稍以恩信倾诱,难卒用兵破也。

shàng jīn shǐ zhū jiāng zhūn miǎn chí yào qí dōng yì jī qí xi yī jǔ ér qǔ zhī cǐ wàn chéng jì yě

上今使诸将屯渑池,要其东,异击其西,一举而取之,此万成计也。

yǔ hóng bù cóng suì dà zhàn chì méi yáng bài qì zī zhòng zǒu

”禹、弘不从,遂大战,赤眉佯败,弃辎重走。

chē jiē zài tǔ

车皆载土。

yǐ dòu fù qí shàng bīng shì jī zhēng qǔ zhī

以豆覆其上,兵士饥,争取之。

chì méi yǐn hái jī hóng děng hóng děng jūn luàn kuì yì yǔ yǔ jiù zhī

赤眉引还击弘等,弘等军乱溃,异与禹救之。

chì méi xiǎo què yì guī bì yuē qī huì zhàn

赤眉小却,异归壁,约期会战。

yì shǐ zhuàng shì biàn fú sè yǔ chì méi tóng fú yú dào cè

异使壮士变服色与赤眉同,伏于道侧。

dàn rì chì méi shǐ wàn rén gōng yì qián bù yì cái chū bīng jiù zhī

旦日,赤眉使万人攻异前部,异裁出兵救之。

zéi jiàn shì ruò suì xī zhòng gōng yì

贼见势弱,遂悉众攻异。

yì nǎi zòng bīng dà zhàn

异乃纵兵大战。

rì zè zéi qì shuāi fú bīng zú qǐ yī fú xiāng luàn chì méi bù fù shi suì jīng kuì

日昃,贼气衰,伏兵卒起,衣服相乱,赤眉不复识,遂惊溃。

chì méi jūn chén miàn fù fèng huáng dì xǐ shòu jiàng shì zǔ

赤眉君臣面缚,奉皇帝玺绶降世祖。

píng wěi áo miè gōng sūn shù tiān xià dà dìng

)平隗嚣,灭公孙述,天下大定。

bēng yú nán gōng shí nián liù shí sān

崩于南宫,时年六十三。

shì zǔ chū qǐ bīng shí nián èr shí bā

(世祖初起兵,时年二十八。

mò sūn líng dì yòng yān rén cáo jié děng jiǎo zhì zhū tài fù chén fán li yīng qí dǎng rén jiē jìn gù

末孙灵帝用阉人曹节等,矫制诛太傅陈蕃、李膺,其党人皆禁锢。

zhōng píng jiǔ nián huáng jīn zéi qǐ

中平九年,黄巾贼起。

jù lù zhāng jué zì chēng dà xián liáng shī fèng shì huáng lǎo dào xù yǎng zǐ dì lián jié jùn guó qī sān yuè wǔ rì nèi wài jù qǐ

(钜鹿张角自称“大贤良师”,奉事黄老道,畜养子弟,连结郡国,期三月五日内外俱起。

táng zhōu gào zhī jiǎo biàn qǐ jiē zhe huáng jīn wèi biāo zhì yě

唐周告之,角便起,皆着黄巾为标帜也。

líng dì bēng tài zǐ biàn jí wèi

)灵帝崩,太子辩即位。

dǒng zhuó rù cháo yīn fèi dì wèi hóng nóng wáng ér lì xiàn dì li què bī dì dōng qiān

董卓入朝,因废帝为弘农王,而立献帝,李傕逼帝东迁;

cáo cāo qiān dì dū xǔ cāo hōng dì xùn wèi yú cáo pī

曹操迁帝都许,操薨,帝逊位于曹丕。

wèi tài zǔ wǔ huáng dì pèi guó qiáo rén yě

魏太祖武皇帝,沛国谯人也。

xìng cáo huì cāo zì mèng dé

姓曹,讳操,字孟德。

líng dì shí wéi qū nóng xiào wèi

灵帝时为曲农校尉。

hàn mò yān shù shàn quán hé jìn móu zhū yān shù tài hòu bù tīng

汉末,阉竖擅权,何进谋诛阉竖,太后不听。

jìn nǎi zhào sì fāng měng jiàng shǐ yǐn bīng xiàng jīng shī yù yǐ kǒng jié tài hòu

进乃召四方猛将,使引兵向京师,欲以恐劫太后。

chén lín jìn jiàn yuē yì chēng jí lù wú yú yàn yǒu yuē yǎn mù bǔ què

(陈琳进谏曰:“《易》称“即鹿无虞”,谚有曰:‘掩目捕雀’。

fu wù wēi shàng bù kě qī yǐ dé zhì kuàng guó zhī dà shì ér kě zhà lì hu

夫物微,尚不可欺以得志,况国之大事而可诈立乎!

jīn jiāng jūn zǒng huáng wēi wò bīng yào lóng xiāng hǔ shì gāo xià zài xīn yǐ cǐ xíng shì wú yì yú gǔ hóng lú ér liǎo máo fà

今将军总皇威,握兵要,龙骧虎视,高下在心,以此行事,无异于鼓洪炉而燎毛发。

dàn dāng sù fā léi tíng xíng quán lì duàn wéi jīng hé dào tiān rén shùn zhī

但当速发雷霆,行权立断,违经合道,天人顺之。

ér fǎn shì qí lì qì gèng zhēng yú tā dà bīng hé jù qiáng zhě wèi xióng suǒ wèi dǎo chí gān gē shòu rén yǐ bǐng bì wú chéng gōng zhǐ wéi luàn jiē yě

而反释其利器,更征于他,大兵合聚,强者为雄,所谓‘倒持干戈,授人以柄’,必无成功,只为乱阶也。

jìn bù nà qí yán

”进不纳其言。

dǒng zhuó zhì fèi dì wèi hóng nóng wáng ér lì xiàn dì jīng shī dà luàn

)董卓至,废帝为弘农王,而立献帝,京师大乱。

tài zǔ wáng chū guān zhì chén liú sàn jiā cái hé yì bīng yú jǐ wú

太祖亡出关,至陈留,散家财,合义兵于己吾。

yǔ hòu jiāng jūn yuán shù jì zhōu mù hán fù yù zhōu cì shǐ kǒng rén yóu yǎn zhōu cì shǐ liú dài bó hǎi tài shǒu yuán shào tóng shí jù qǐ hé bīng shù wàn tuī shào wèi méng zhǔ shè tán chǎng gòng méng shì

与后将军袁术、冀州牧韩馥、豫州刺史孔[人由]、兖州刺史刘岱、渤海太守袁绍,同时俱起,合兵数万,推绍为盟主,(设坛场,共盟誓。

zāng hóng cāo pán shà xuè ér méng yuē hàn shì bù xìng huáng gāng shī tǒng

臧洪操盘歃血而盟曰:“汉室不幸,皇纲失统。

zéi chén dǒng zhuó chéng xìn zòng bào hài jiā zhì zūn dú liú bǎi xìng

贼臣董卓,乘衅纵暴,害加至尊,毒流百姓。

dà jù lún sàng shè jì jiǎn fù sì hǎi

大惧沦丧社稷,剪覆四海。

yǎn zhōu cì shǐ liú dài yù zhōu cì shǐ kǒng rén yóu děng jiū hé yì bīng bìng fù guó nàn

兖州刺史刘岱、豫州刺史孔[人由]等纠合义兵,并赴国难。

fán wǒ tóng méng qí xīn lù lì yǐ zhì chén jié yǔn shǒu sàng yuán bì wú èr zhì

凡是我的同盟,齐心协力,共效人臣操守,即使脑袋掉了,也绝无二心。

yǒu yū cǐ méng bǐ zhuì qí mìng wú kè yí yù

有渝此盟,俾坠其命,无克遗育。

huáng tiān hòu tǔ zǔ zōng míng líng shí jiē jiàn zhī

皇天后土,祖宗明灵,实皆鉴之。

hóng kāng kǎi tì sì lì xià wén zhě jī yáng

”洪慷慨涕泗立下,闻者激扬。

cáo gōng xíng chēng fèn wǔ jiāng jūn

)曹公行称奋武将军。

zhuō wén bīng qǐ nǎi xǐ tiān zǐ dōu cháng ān

卓闻兵起,乃徙天子都长安。

zhuō liú bīng tún luò yáng sī tú wáng yǔn yǔ lǚ bù shā zhuō

卓留兵屯洛阳,司徒王允与吕布杀卓。

yáng fèng hán xiān yǐ tiān zǐ hái luò yáng

杨奉、韩暹以天子还洛阳。

tài zǔ zhì luò yáng wèi jīng yì xiān dùn zǒu

太祖至洛阳卫京邑,暹遁走。

tài zǔ yǐ luò yáng shāo fén cán pò fèng tiān zǐ dōu xǔ

太祖以洛阳烧焚残破,奉天子都许。

xià zhào zé yuán zhào yǐ de guǎng bīng qiáng zhuān zì shù dǎng bù wén qín wáng zhī shī

下诏责袁诏以地广兵强,专自树党,不闻勤王之师。

shào shí bìng gōng sūn zàn jiān sì zhōu zhī de

(绍时并公孙瓒,兼四州之地。

shào suì gōng xǔ tài zǔ pò zhī guān dù shào ǒu xuè sǐ

)绍遂攻许,太祖破之官渡,绍呕血死。

yuán shào zì běn chū rǔ nán rén yě

(袁绍,字本初,汝南人也。

wèi sī lì xiào wèi

为司隶校尉。

dǒng zhuó yì fèi lì shào bù tīng zhuō nù shào xuán jié yú shàng dōng mén bēn jì zhōu

董卓议废立,绍不听,卓怒,绍悬节于上东门,奔冀州。

zhuō gòu qiú shào

卓购求绍。

wu qióng wèi zhuō suǒ xìn yīn wèi shào shuō yuē fu fèi lì dà shì fēi cháng rén suǒ jí

伍琼为卓所信,阴为绍说曰:“夫废立大事,非常人所及。

yuán shào bù dá dà tǐ kǒng jù chū bēn fēi yǒu tā zhì

袁绍不达大体,恐惧出奔,非有他志。

jīn jí gòu zhī shì bì wèi biàn

今急购之,势必为变。

yuán shì shù ēn sì shì mén shēng gù lì biàn yú tiān xià ruò shōu háo jié yǐ jù tú zhòng yīng xióng yīn zhī ér qǐ jí shān dōng fēi gōng suǒ yǒu yě

袁氏树恩四世,门生故吏遍于天下,若收豪杰以聚徒众,英雄因之而起,即山东非公所有也。

bù rú shè zhī bài yī jùn shǒu shào xǐ yú miǎn zuì bì wú huàn yǐ

不如赦之,拜一郡守,绍喜于免罪,必无患矣。

zhuō yǐ wéi rán nǎi qiǎn shòu shào bó hǎi tài shǒu

”卓以为然,乃遣授绍渤海太守。

shào yǔ kǒng rén yóu děng tóng qǐ yì xí duó hán fù jì zhōu jù hé běi

绍与孔[人由]等同起义,袭夺韩馥冀州,据河北。

liàn jīng zú shí wàn qí wàn pǐ yù jìn gōng cáo cāo yú xǔ

练精卒十万,骑万匹,欲进攻曹操于许。

jū shòu jìn shuō yuē jìn tǎo gōng sūn shī chū lì nián bǎi xìng pí bì fù yì fāng yīn cǐ guó zhī shēn yōu yě

沮授进说曰:“近讨公孙,师出历年,百姓疲弊,赋役方殷,此国之深忧也。

yi xiān xiàn jié tiān zǐ wù nóng yì mín ruò bù de tōng nǎi biǎo cáo cāo gé wǒ wáng mìng

宜先献捷天子,务农逸民,若不得通,乃表曹操隔我王命。

rán hòu jìn tún lí yáng jiàn yíng hé nán yì zuò zhōu chuán shàn zhì qì xiè fēn qiǎn jīng qí chāo qí biān bǐ lìng bǐ bù dé ān wǒ qǔ qí yì

然后进屯黎阳,渐营河南,益作舟船,缮治器械,分遣精骑,抄其边鄙,令彼不得安,我取其逸。

rú cǐ kě zuò dìng yě

如此,可坐定也。

guō tú shěn pèi yuē bīng shū zhī fǎ shí wén wǔ gōng dí zé néng zhàn

”郭图、审配曰:“兵书之法:十围五攻,敌则能战。

jīn yǐ míng gōng shén wǔ lián hé shuò zhī qiáng zhòng yǐ fá cáo cāo qí shì pì rú fù shǒu

今以明公神武,连河朔之强众以伐曹操,其势譬如覆手。

jīn bù shí qǔ hòu nán tú yě

今不时取,后难图也。

shòu yuē gài wén jiù luàn zhū bào wèi zhī yì bīng

”授曰:“盖闻救乱诛暴,谓之义兵;

shì zhòng píng qiáng wèi zhī jiāo bīng

恃众凭强,谓之骄兵。

bīng yì wú dí jiāo zhě xiān bài

兵义无敌,骄者先败。

cáo cāo fèng dìng tiān zǐ jiàn gōng xǔ dōu

曹操奉定天子,建宫许都。

jīn jǔ bīng xiāng xiàng yú yì zé wéi

今举兵相向,于义则违。

qiě miào shèng zhī cè bù zài qiáng ruò

且庙胜之策,不在强弱。

cáo cāo fǎ lìng jì xíng shì zú jīng liàn fēi gōng sūn zàn zuò shòu wéi zhě yě

曹操法令既行,士卒精练,非公孙瓒坐受围者也。

jīn qì wàn ān zhī shù ér xìng wú míng zhī shī qiè wèi gōng jù zhī

今弃万安之术,而兴无名之师,窃为公惧之。

tú yuē wǔ wáng fá zhòu bù wéi bú yì kuàng bīng jiā cáo cāo ér yún wú míng

”图曰:“武王伐纣,不为不义,况兵加曹操而云无名!

qiě gōng shī tú jīng ruì jiàng shì sī fèn ér bù jí shí zǎo dìng dà yè suǒ wèi tiān yǔ bù qǔ fǎn shòu qí jiù cǐ yuè zhī suǒ yǐ bà wú zhī suǒ yǐ wáng yě

且公师徒精锐,将士思奋,而不及时早定大业,所谓天与不取,反受其咎,此越之所以霸、吴之所以亡也。

jiān jūn zhī jì zài yú chí láo ér fēi jiàn shí zhī jī zhī biàn yě

监军之计在于持牢,而非见时知机之变也。

shào suì bù yòng jū shòu zhī jì

”绍遂不用沮授之计。

cáo gōng jūn guān dù shào jiāng xī zhòng ér nán tián fēng shuō shào yuē cáo gōng shàn yòng bīng biàn huà wú fāng zhòng suī shǎo wèi kě qīng yě

曹公军官渡,绍将悉众而南,田丰说绍曰:“曹公善用兵,变化无方,众虽少,未可轻也。

bù rú yǐ jiǔ chí zhī

不如以久持之。

jiāng jūn jù shān hé zhī gù yōng sì zhōu zhī zhòng wài jié yīng xióng nèi xiū nóng zhàn

将军据山河之固,拥四州之众,外结英雄,内修农战。

rán hòu jiǎn qí jīng ruì fēn wéi qí bīng chéng xū dié chū yǐ rǎo hé nán jiù yòu zé jī qí zuǒ jiù zuǒ zé jī qí yòu shǐ dí pí yú bēn mìng rén bù dé ān yè

然后简其精锐,分为奇兵,乘虚迭出,以扰河南,救右则击其左,救左则击其右,使敌疲于奔命,人不得安业;

wǒ bù láo ér bǐ yǐ kùn bù jí sān nián kě zuò ér kè yě

我不劳而彼已困,不及三年,可坐而克也。

jīn shì miào suàn zhī cè ér jué chéng bài yú yī zhàn ruò bù rú zhì huǐ wú jí yě

今释庙算之策,而决成败于一战,若不如志,悔无及也。

shào bù cóng suì gōng cāo yú guān dù

”绍不从,遂攻操于官渡。

shào zì yǐn bīng zhì lí yáng jū shòu lín xíng sàn qí zī cái huì zōng zú yǐ yǔ zhī yuē shì zài wēi wú bù jiā shì wáng zé bù bǎo qí shēn āi zāi

绍自引兵至黎阳,沮授临行,散其资财,会宗族以与之曰:“势在威无不加,势亡则不保其身,哀哉!

qí dì zōng yuē cáo cāo shì mǎ bù dí jūn hé jù yān

”其弟宗曰:“曹操士马不敌,君何惧焉?

shòu yuē yǐ cáo yǎn zhōu zhī míng lüè yòu xié tiān zǐ yǐ wéi zī wǒ suī kè bó guī zhòng shí pí bì ér zhǔ jiāo jiāng tài jūn zhī pò bài zài cǐ jǔ yě

”授曰:“以曹兖州之明略,又挟天子以为资,我虽克伯珪,众实疲弊,而主骄将汰,军之破败在此举也。

yáng xióng yǒu yán liù guó chī chī wèi yíng ruò jī dài jīn zhī wèi yé

扬雄有言:‘六国嗤嗤,为嬴若姬’殆今之谓耶!

jí dù hé lín zhōu tàn yuē shàng yíng qí zhì xià wu qí gōng

”及渡河,临舟叹曰:“上盈其志,下务其功。

yōu yōu huáng hé wú jiāng jì hu

悠悠黄河,吾将济乎?

shào guǒ wèi cáo gōng suǒ bài

”绍果为曹公所败。

shào jìn bǎo wǔ yáng yǔ cāo xiāng chí

绍进保武阳与操相持。

jū shòu yòu shuō yuē běi bīng suī zhòng ér guǒ jìn bù jí nán

沮授又说曰:“北兵虽众,而果劲不及南;

nán gǔ xū shǎo ér cái huò bù jí běi

南谷虚少,而财货不及北。

nán lì zài yú jí zhàn běi lì zài yú huǎn bó yi chí yǐ jiǔ kuàng yǐ rì yuè

南利在于急战,北利在于缓搏,宜持以久,旷以日月。

shào bù cóng

”绍不从。

lián yíng jiàn bī guān dù

连营渐逼官渡。

xǔ yōu jìn yuē cáo cāo bīng shǎo ér xī shī jù wǒ xǔ xià yú shǒu shì bì xū ruò

许攸进曰:“曹操兵少,而悉师拒我,许下余守,势必虚弱。

ruò fēn qiǎn qīng jì xīng xíng yǎn xí xǔ bá zé cāo wèi chéng qín

若分遣轻骑,星行掩袭,许拔,则操为成擒。

rú qí wèi kuì kě lìng shǒu wěi bèn mìng pò zhī bì yě

如其未溃,可令首尾奔命,破之必也。

shào yòu bù néng yòng

”绍又不能用。

huì yōu jiā fàn fǎ shěn pèi shōu xì zhī

会攸家犯法,审配收系之。

yōu bù dé zhì suì bēn cáo gōng

攸不得志,遂奔曹公。

ér shuō cāo xí qǔ chún yú qióng

而说操袭取淳于琼。

qióng shí dū jūn zhūn zài wū cháo qù shào jūn sì shí lǐ

琼时督军,屯在乌巢,去绍军四十里。

cāo zì jiāng jí jī zhī

操自将急击之。

shí zhāng hé shuō shào yuē cáo gōng bīng jīng wǎng bì pò qióng

时张合说绍曰:“曹公兵精,往必破琼。

qióng pò zé jiāng jūn shì qù

琼破,则将军事去。

yi yǐn bīng jiù zhī

宜引兵救之。

guō tú yuē hé jì fēi yě bù rú gōng qí běn yíng shì bì hái cǐ wèi bù jiù ér zì jiě yě

”郭图曰:“合计非也,不如攻其本营,势必还,此为不救而自解也。

hé yuē cáo gōng yíng gù gōng zhī bì bù bá

”合曰:“曹公营固,攻之必不拔。

ruò qióng děng jiàn qín wú shǔ jǐn wèi lǔ yǐ

若琼等见擒,吾属尽为虏矣。

shào dàn qiǎn qīng jì jiù qióng ér yǐ zhòng bīng gōng cāo yíng bù néng xià

”绍但遣轻骑救琼,而以重兵攻操营,不能下。

cáo gōng pò qióng fén qí jī jù

曹公破琼,焚其积聚。

shào jūn kuì sàn bēn běi cáo gōng suì pò shào nǎi wēi zhèn tiān xià yě

绍军溃散奔北,曹公遂破绍,乃威震天下也。

tài zǔ tǎo shào zi tán shàng yú lí yáng shàng yǔ xī bēn liáo dōng

太祖讨绍子谭、尚于黎阳,尚与熙奔辽东。

tài shǒu gōng sūn kāng zhǎn shàng xī sòng qí shǒu suì píng hé běi

太守公孙康斩尚、熙,送其首,遂平河北。

chū tài zǔ tǎo tán shàng yú lí yáng lián zhàn shù kè zhū jiāng yù chéng shèng gōng zhī guō jiā yuē yuán shào ài cǐ èr zi mò shì lì yě

(初,太祖讨谭、尚于黎阳,连战数克,诸将欲乘胜攻之,郭嘉曰:“袁绍爱此二子,莫适立也。

yǒu guō tú féng jì wèi zhī móu chén dìng jiāo dòu qí jiān hái xiāng lí yě

有郭图、逢纪为之谋臣,定交斗其间,还相离也。

jí zhī zé xiāng chí huǎn zhī zé zhēng xīn shēng bù rú nán xiàng jīng zhōu zhēng liú biǎo yǐ dài qí biàn

急之则相持,缓之则争心生,不如南向荆州征刘表,以待其变。

biàn chéng ér hòu jī zhī kě yī jǔ ér dìng yě

变成而后击之,可一举而定也。

tài zǔ yuē shàn

”太祖曰:“善。

tài zǔ fāng zhēng liú biǎo tán guǒ yǔ dì shàng zhēng jì zhōu

”太祖方征刘表,谭果与弟尚争冀州。

tán qiǎn xīn pí qǐ xiáng qǐng shè

谭遣辛毗乞降,请赦。

tài zǔ yǐ wèn qún chén

太祖以问群臣。

qún chén duō yǐ wéi biǎo qiáng yi xiān píng zhī tán bù zú yōu yě

群臣多以为表强,宜先平之,谭不足忧也。

xún yōu yuē tiān xià fāng yǒu shì ér biǎo zuò bǎo jiāng hàn jiān qí wú sì fāng zhī zhì kě zhī yǐ

荀攸曰:“天下方有事,而表坐保江汉间,其无四方之志可知矣。

yuán shì jù sì zhōu zhī de dài jiǎ shí wàn

袁氏据四州之地,带甲十万。

shào yǐ kuān de zhòng yù shǐ èr zi hé mù yǐ shǒu qí chéng yè zé tiān xià zhī nán wèi xi

绍以宽得众,欲使二子和睦,以守其成业,则天下之难未息。

jīn xiōng dì gòu è qí shì bù liǎng quán

今兄弟构恶,其势不两全。

ruò yǒu suǒ bìng zé lì quán lì quán zé nán tú yě

若有所并则力全,力全则难图也。

jí qí luàn ér qǔ zhī zé tiān xià bù zú dìng yě cǐ shí bù kě shī yě

及其乱而取之,则天下不足定也,此时不可失也。

tài zǔ yuē shàn

”太祖曰:“善。

nǎi xǔ tán hé pò yuán shàng

”乃许谭和,破袁尚。

tài zǔ zhēng liú biǎo huì biǎo zú zi cóng jiàng

太祖征刘表,会表卒,子琮降。

liú biǎo zì jǐng shēng shān yáng gāo píng rén

(刘表,字景升,山阳高平人。

chū píng yuán nián zhào yǐ biǎo wèi jīng zhōu cì shǐ nán jiē wǔ lǐng běi jù hàn chuān dì fāng shù qiān lǐ dài jiǎ shí yú wàn

初平元年,诏以表为荆州刺史,南接五岭,北据汉川,地方数千里,带甲十余万。

cáo cāo yǔ yuán shào xiāng chí yú guān dù shào qiǎn rén qiú zhù biǎo xǔ zhī ér bù zhì yì bù yuán cāo qiě yù guān tiān xià zhī biàn

曹操与袁绍相持于官渡,绍遣人求助,表许之而不至,亦不援操,且欲观天下之变。

liú xiān zhǔ shuō biǎo yuē jīn háo jié bìng zhēng liǎng xióng xiāng chí tiān xià zhī zhòng zài yú jiāng jūn

刘先主说表曰:“今豪杰并争,两雄相持,天下之重,在于将军。

jiāng jūn ruò yǒu suǒ wèi qǐ chéng qí bì kě yě

将军若有所为,起乘其弊可也。

rú qí bù rán gù jiāng zé suǒ yí cóng qǐ kě yōng jiǎ shí wàn zuò guān chéng bài

如其不然,固将择所宜从,岂可拥甲十万,坐观成败?

qiú yuán ér bù néng zhù jiàn xián ér bù néng guī cǐ liǎng yuàn bì jí yú jiāng jūn kǒng bù dé fù zhōng lì yǐ

求援而不能助,见贤而不能归,此两怨必集于将军,恐不得复中立矣。

cáo cāo shàn yòng bīng qiě xián jùn duō guī zhī qí shì bì jǔ yuán shào rán hòu yí bīng xiàng jiāng hàn kǒng jiāng jūn bù néng yù yě

曹操善用兵,且贤俊多归之,其势必举袁绍,然后移兵向江汉,恐将军不能御也。

jīn zhī shèng jì mò ruò yǐ jīng zhōu fù cāo cāo bì zhòng dé jiāng jūn

今之胜计,莫若以荆州附操,操必重德将军;

zhǎng xiǎng fú zuò chuí zhī hòu sì

长享福祚,垂之后嗣。

cǐ wàn quán zhī cè yě

此万全之策也。

biǎo bù cóng

”表不从。

shí sān nián cáo cāo zì jiāng zhēng biǎo wèi zhì biǎo jū fā bèi zú

十三年,曹操自将征表,未至,表疽发背,卒。

cāo jūn xīn yě fu xùn shuō cóng guī xiáng cóng yuē jīn yǔ zhū jūn jù quán chu zhī de shǒu xiān jūn zhī yè yǐ guān tiān xià hé wéi bù kě

操军新野,傅巽说琮归降,琮曰:“今与诸君据全楚之地,守先君之业,以观天下,何为不可?

xùn yuē nì shùn yǒu dà tǐ qiáng ruò yǒu dìng shì

”巽曰:“逆顺有大体,强弱有定势。

yǐ rén chén jù rén zhǔ nì dào yě

以人臣拒人主,逆道也;

yǐ xīn zào zhī chu ér yù zhōng guó bì wēi yě

以新造之楚而御中国,必危也;

yǐ liú bèi ér dí cáo gōng bù dàng yě

以刘备而敌曹公,不当也。

sān zhě jiē duǎn yù yǐ kàng wáng shī zhī fēng bì wáng zhī dào yě

三者皆短,欲以抗王师之锋,必亡之道也。

jiāng jūn zì liào hé rú liú bèi

将军自料何如刘备?

cóng yuē bù ruò yě

”琮曰:“不若也。

xùn yuē chéng yǐ bèi bù zú yù cáo gōng jí nán bǎo quán chu bù zú yǐ zì cún

”巽曰:“诚以备不足御曹公,即难保全,楚不足以自存;

chéng yǐ liú bèi zú dí cáo gōng zé bèi bù néng wèi jiāng jūn xià yě

诚以刘备足敌曹公,则备不能为将军下也。

yuàn jiāng jūn wù yí

愿将军勿疑。

cóng suì jǔ zhòng jiàng

”琮遂举众降。

shí liú bèi bēn zài jīng zhōu biǎo bù néng yòng

时刘备奔在荆州,表不能用。

wén jīng zhōu jiàng suì bēn xià kǒu yě

闻荆州降,遂奔夏口也。

guān zhōng zhū jiāng mǎ chāo hán suì chéng yi děng fǎn cáo gōng pò zhī

关中诸将马超、韩遂、成宜等反,曹公破之。

cáo gōng yǔ mǎ chāo děng jiā guān wèi jiè

(曹公与马超等夹关为界。

cáo gōng jí chí zhī ér qián qiǎn xú huang děng yè dù pú bǎn jīn jù hé xī wèi yíng

曹公急持之,而潜遣徐晃等夜渡蒲阪津,据河西为营。

gōng zì tóng guān běi dù wèi jì chāo fù chuán jí zhàn

公自潼关北渡,未济,超赴船急战。

dīng fěi fàng niú mǎ yǐ ěr zéi

丁斐放牛马以饵贼。

zéi luàn qǔ niú mǎ gōng nǎi de dù jié yíng hé nán

贼乱,取牛马,公乃得渡,结营河南。

chāo qiǎn xìn qiú gē dì rèn zǐ yǐ hé gōng wěi xǔ zhī

超遣信求割地、任子以和,公伪许之。

hán suì qǐng yǔ gōng xiāng jiàn

韩遂请与公相见。

zhì qī jiāo mǎ shàng yǔ yí shí bù jí jūn shì dàn shuō jīng dū gù jiù fǔ shǒu huān xiào

至期,交马上,语移时,不及军事,但说京都故旧,拊手欢笑。

jì ba chāo wèn suì hé yán suì yuē wú suǒ yán

既罢,超问遂何言,遂曰:“无所言。

chāo yí zhī

”超疑之。

tā rì gōng yòu yǔ suì shū duō suǒ gǎi miè diǎn cuàn rú suì gǎi dìng zhě chāo yù yí suì

他日,公又与遂书,多所改灭点窜,如遂改定者,超愈疑遂。

cáo gōng nǎi yǔ zhàn dà pò zhī

曹公乃与战,大破之。

guān zhōng píng

关中平。

zhū jiāng wèn gōng yuē chū zéi shǒu tóng guān wèi běi dào quē bù cóng hé dōng jī féng xǔ ér fǎn shǒu tóng guān zhě ruò wú rù hé dōng zéi bì yǐn shǒu zhū jīn zé hé xī wèi kě dù yě wú gù shèng bīng xiàng tóng guān

诸将问公曰:“初,贼守潼关,渭北道缺,不从河东击冯诩,而反守潼关者,若吾入河东,贼必引守诸津,则河西未可渡也,吾故盛兵向潼关;

zéi bì xī zhòng nán shǒu xī hé zhī bèi xū gù èr jiāng de shàn qǔ xī hé

贼必悉众南守,西河之备虚,故二将得擅取西河;

rán hòu yǐn jūn běi dù zéi bù néng yǔ wú zhēng xī hé zhě yǐ yǒu èr jiāng zhī jūn

然后引军北渡,贼不能与吾争西河者,以有二将之军。

lián chē shù shān wèi yǒng dào ér nán zhě jì wèi bù kě shèng qiě yǐ shì ruò

连车树栅为甬道而南者,既为不可胜,且以示弱。

dù hé wèi jiān lěi lǔ zhì ér bù chū suǒ yǐ jiāo zhī yě

渡河为坚垒,虏至而不出,所以骄之也。

gù zéi bù wéi yíng lěi ér qiú gē dì

故贼不为营垒,而求割地。

wú shùn yán xǔ zhī suǒ yǐ cóng qí yì shǐ zì ān ér bù wéi bèi yīn xù shì zú zhī lì yī dàn jī zhī suǒ wèi jí léi bù jí yǎn ěr zú diàn bù jí míng mù

吾顺言许之,所以从其意,使自安而不为备,因蓄士卒之力,一旦击之,所谓疾雷不及掩耳,卒电不及暝目。

bīng zhī chéng biàn gù fēi yī dào yě

兵之乘变,固非一道也。

tiān zǐ cè mìng gōng wèi wèi wáng

天子策命公为魏王。

sūn quán chēng wú wáng jù jiāng dōng

(孙权称吴王,据江东;

liú bèi xí yì zhōu mù liú zhāng jù shǔ

刘备袭益州牧刘璋,据蜀。

tiān xià suì sān fēn yǐ

天下遂三分矣。

èr shí wǔ nián hōng yú luò yáng

)二十五年,薨于洛阳。

zi pī sì pī zì zi huán wǔ dì tài zǐ yě shì wéi wén dì

子丕嗣(丕字子桓,武帝太子也,是为文帝。

shòu hàn chán

),受汉禅。

bēng zi ruì sì ruì zì fú zhòng wén dì tài zǐ yě shì wèi míng dì

崩,子睿嗣(睿字符仲,文帝太子也,是为明帝。

bēng zi qí wáng fāng lì shí wǔ nián fèi

崩,子齐王芳立(十五年废)。

fèi gāo guì xiāng gōng máo lì qī nián shā

废,高贵乡公髦立(七年杀)。

fèi cháng dào xiāng gōng huáng lì

废,常道乡公璜立。

huáng chán jìn

璜禅晋。

jìn fēng wèi chén liú wáng

(晋封为陈留王。

jìn gāo zǔ xuān dì míng yì zì zhòng dá xìng sī mǎ hé nèi wēn rén yě

晋高祖宣帝名懿,字仲达,姓司马,河内温人也。

shì yú wèi wǔ zhī shì lì wén míng èr dì jū jiàng xiàng zhī wèi píng mèng dá dá wèi xīn chéng tài shǒu fǎn

仕于魏武之世,历文明二帝,居将相之位,平孟达(达为新城太守,反。

miè gōng sūn dù dù shì chēng yàn wáng jù liáo dōng

),灭公孙度(度世称燕王,据辽东。

qín wáng líng líng móu lì chǔ wáng wèi dì bīng bài zì shā

),擒王陵(陵谋立楚王为帝,兵败自杀。

wèi míng dì bēng yí zhào shǐ dì wèi tài wèi yǔ dà jiàng jūn cáo shuǎng fǔ shǎo zhǔ shǎo zhǔ qí wáng fāng yě

魏明帝崩,遗诏使帝为太尉,与大将军曹爽辅少主(少主,齐王芳也。

dì zhū cáo shuǎng shuǎng móu wéi bù guǐ xuān dì xiè bìng bì zhī

),帝诛曹爽(爽谋为不轨,宣帝谢病避之。

shuǎng dǎng li shèng wèi jīng zhōu bié jià

爽党李胜为荆州别驾。

dì guǐ wèi mào hūn yún bīng zhōu jìn hú kě wèi qí bèi

帝诡为耄昏,云并州近胡,可为其备。

shèng tuì wèi shuǎng yuē sī mǎ gōng shī jū cán qì shén xíng yǐ lí bù zú yú yě

胜退,谓爽曰:“司马公尸居残气,神形已离,不足虞也。

shuǎng yú shì zhuān zì è tài hòu zhī zhèng qiān yú yǒng níng gōng

爽于是专恣,恶太后知政,迁于永宁宫。

jiā píng yuán nián tiān zǐ yè gāo líng shuǎng xiōng dì yōng bīng cóng chū

嘉平元年,天子谒高陵,爽兄弟拥兵从出。

xuān dì nǎi qǐ zòu yǒng níng gōng fèi shuǎng

宣帝乃启奏永宁宫,废爽。

rán hòu lè bīng zhì luò shuǐ yíng tiān zǐ zòu shuǎng yǔ qí dǎng móu fǎn jiē zhū

然后勒兵至洛水,迎天子,奏爽与其党谋反,皆诛。

xuān dì bēng zi shī dài wéi xiāng shī zì zi yuán shì wèi sù zōng jǐng huáng dì

宣帝崩,子师代为相(师字子元,是为肃宗景皇帝。

zhèn dōng jiāng jūn wú qiū jiǎn yáng zhōu cì shǐ wén qīn fǎn zhēng píng zhī jiǎn qīn chū fǎn yě jǐng dì wèn wáng sù yuē ān guó níng zhǔ qí shù ān zài

镇东将军毋丘俭、扬州刺史文钦反,征平之(俭、钦初反也,景帝问王肃曰:“安国宁主,其术安在?

sù dá yuē xī guān yǔ lǜ jīng zhōu zhī zhòng jiàng yú jìn yú hàn bīn suì yǒu běi xiàng zhēng tiān xià xīn

”肃答曰:“昔关羽率荆州之众降于禁于汉滨,遂有北向争天下心。

hòu sūn quán qǔ qí jiàng shì jiā shǔ yǔ shì zhòng yī dàn wǎ jiě

后孙权取其将士家属,羽士众一旦瓦解。

jīn huái nán jiàng shì fù mǔ jiē zài zhōu dàn jí wǎng yù zhī shǐ bù dé qián bì yǒu guān yǔ tǔ bēng zhī shì

今淮南将士父母皆在州,但急往御之,使不得前,必有关羽土崩之势。

jǐng wáng cóng zhī suì pò jiǎn děng yě

”景王从之,遂破俭等也。

jǐng dì bēng dì zhāo dài wèi xiāng zhāo zì zi shàng shì wèi tài zǔ wén dì

景帝崩,弟昭代为相(昭字子上,是为太祖文帝。

fǔ zhèng wèi sī kōng

),辅政为司空。

zhū gě dàn jù shòu chūn fǎn fèng zhào zhēng píng zhī

诸葛诞据寿春,反,奉诏征平之。

fá shǔ qín liú shàn yú shí zhèng chū yú quán chén rén jūn zhǔ jì ér yǐ

伐蜀,擒刘禅,于时政出于权臣,人君主祭而已。

wèi dì bù néng róng zì lè bīng gōng xiāng fǔ tài zǔ yòng cháng shǐ gǔ chōng jì nì zhàn shè rén chéng jì zhí shā wèi dì gāo guì xiāng gōng yě míng máo zì shì yàn

魏帝不能容,自勒兵攻相府,太祖用长史贾充计,逆战,舍人成济执杀魏帝(高贵乡公也,名髦,字士彦。

nǎi wěi lìng huáng tài hòu xià lìng fèi shǎo dì yòu wěi zuì chéng jì zhū qí sān zú

乃伪令皇太后下令废少帝,又委罪成济,诛其三族。

tài zǔ bēng zi yán shòu wèi chán yán zì zǐ ān wén dì tài zǐ shì wèi shì zǔ wǔ huáng dì

太祖崩,子炎受魏禅(炎字子安,文帝太子,是为世祖武皇帝。

jí shòu wèi chán yòng yáng hù dù yù jì zhēng wú píng zhī

即受魏禅,用羊祜、杜预计,征吴,平之。

lì èr shí wǔ nián bēng tài zǐ zhōng lì zì zhèng dù shì wèi huì dì wǔ dì tài zǐ

立二十五年崩,太子衷立(字正度,是为惠帝,武帝太子。

huì dì bù huì fēi gǔ chōng nǚ wèi huáng hòu hòu bǐng quán shā yáng jùn fèi tài hòu gǔ hòu yín dù yù gū wú lǐ nǎi zhà wū tài hòu fù yáng jùn fǎn shǐ dì zhū zhī fèi tài hòu yú jīn yōng chéng è shā zhī

惠帝不惠,妃贾充女为皇后,后秉权,杀杨骏,废太后(贾后淫妒,遇姑无礼,乃诈诬太后父杨骏反,使帝诛之,废太后于金墉城,饿杀之。

zhū tài zǎi rǔ nán wáng liàng tài bǎo wèi guàn liàng guàn bìng yǐ míng dé zhí zhèng hòu yì bù dé xíng nǎi shǐ dì dì chǔ wáng wěi jiǎo zhào zhū liàng guàn yīn yòu zhū wěi

),诛太宰汝南王亮、太保卫瓘(亮、瓘并以名德执政,后意不得行,乃使帝弟楚王玮,矫诏诛亮、瓘,因又诛玮。

lù chǔ wáng wěi yǔn tài zǐ yù gǔ hòu wú zi nǎi zhà yǒu shēn yǎng gǔ mì zi wèi zi

),戮楚王玮,殒太子遹(贾后无子,乃诈有娠,养贾谧子为子。

tài zǐ yù gōng rén xiè shì shēng yě shǎo ér cōng huì gǔ hòu è zhī zèn tài zǐ fèi zhī jīn yōng chéng yòu qiǎn xiǎo huáng mén shā tài zǐ

太子遹,宫人谢氏生也,少而聪慧,贾后恶之,谮太子,废之金墉城,又遣小黄门杀太子。

yòng zhào wáng lún wèi xiàng guó lún è sī kōng zhāng huá pū xiè péi gù zhèng zhí jiǎo zhào zhū zhī

)用赵王伦为相国,伦恶司空张华,仆谢裴顾正直,矫诏诛之。

lún suì cuàn dì wèi

伦遂篡帝位。

yú shì qí wáng yōu zhī zǐ jiǒng yǔ dì dì chéng dū wáng yǐng děng qǐ yì bīng zhū lún

于是齐王攸之子冏,与帝弟成都王颖等起义兵诛伦。

yǐng yú shì zhèn qiū bīng zhōu cì shǐ dōng yíng gōng téng ān běi jiāng jūn wáng jùn yòu qǐ bīng tǎo yǐng

颖于是镇邺,并州刺史东瀛公腾、安北将军王浚,又起兵讨颖。

yǐng bài xié tiān zǐ nán bēn luò yáng

颖败,挟天子南奔洛阳。

hòu huì dì fù wèi dì dì cháng shā wáng yòu zèn jiǒng zhū zhī

后惠帝复位,帝弟长沙王又谮冏,诛之。

yóu shì róng dí bìng xìng sì fāng zǔ luàn suì fēn wéi sān shí liù guó

由是戎狄并兴,四方阻乱,遂分为三十六国。

liú yuán hǎi wèi xiōng nú zhì zǐ zài luò yáng jìn wǔ dì yǔ yǔ shuō zhī

(刘元海为匈奴质子,在洛阳,晋武帝与语,说之。

wèi wáng hún yuē yuán hǎi róng yí jī jiàn yóu yóu yú rì dī wú yǐ jiā yě

谓王浑曰:“元海容仪机鉴,犹由余日䃅,无以加也。

hún duì yuē yuán hǎi róng yí shí rú shèng zhě rán qí wén wǔ cái gàn xián yú èr zi yuǎn

”浑对曰:“元海容仪实如圣者,然其文武才干贤于二子远。

bì xià ruò rèn zhī yǐ dōng nán zhī shì wú huì bù zú píng yě

陛下若任之以东南之事,吴会不足平也。

dì chēng shàn

皇帝称赞说好。

kǒng xún yáng yáo yuē chén guān yuán hǎi zhī cái dāng jīn wú bǐ bì xià ruò qīng qí zhòng bù zú yǐ chéng shì

孔恂、杨珧曰:“臣观元海之才,当今无比,陛下若轻其众,不足以成事;

ruò jiǎ zhī wēi quán píng wú zhī hòu kǒng qí bù fù běi dù yě

若假之威权,平吴之后,恐其不复北渡也。

fēi wǒ zú lèi qí xīn bì yì rèn zhī běn bù chén qiè wèi bì xià hán xīn

非我族类,其心必异,任之本部,臣窃为陛下寒心。

ruò jǔ tiān zǔ zhī guó yǐ zī zhī wú nǎi bù kě hu

若举天阻之国以资之,无乃不可乎?

dì mò rán

”皇帝沉默不语。

hòu qín liáng fù mò dì chóu zī jiàng shuài li xǐ yuē bì xià chéng néng fā xiōng nú wǔ bù zhī zhòng jiǎ yuán hǎi yī jiāng jūn zhī hào gǔ xíng ér xi zhǐ rì kě dìng yě

后秦凉覆没,帝畴咨将帅,李喜曰:“陛下诚能发匈奴五部之众,假元海一将军之号,鼓行而西,指日可定也。

kǒng xún shuō li gōng zhī yán wèi jǐn tiǎn huàn zhī lǐ

”孔恂说:“李公之言,未尽殄患之理。

yuán hǎi ruò néng píng liáng zhōu zhǎn shù jī néng kǒng liáng zhōu fāng yǒu nán ěr

元海若能平凉州、斩树机能,恐凉州方有难耳。

jiāo lóng de yún yǔ fēi fù chí zhōng wù yě

蛟龙得云雨,非复池中物也。

dì nǎi zhǐ

”帝乃止。

huì dì shī yù kòu zéi fēng qǐ

惠帝失驭,寇贼蜂起。

chéng dū wáng yǐng zhèn qiū yǒu yuán hǎi xíng níng shuò jiāng jūn jiān wǔ bù jūn shì

成都王颖镇邺,有元海行宁朔将军,监五部军事。

jí wáng jùn děng tǎo yǐng yuán hǎi shuō yǐng yuē jīn èr zhèn bá hù zhòng shí yú wàn kǒng fēi sù wèi jí jìn dōu shì zhòng suǒ néng yù zhī qǐng wèi diàn xià hái shuō wǔ bù zhòng yǐ fù guó nàn

及王浚等讨颖,元海说颖曰:“今二镇跋扈,众十余万,恐非宿卫及近都士众所能御之,请为殿下还说五部众,以赴国难。

yǐng cóng zhī

颖从之。

yuán hǎi zhì guó zuǒ xián wáng liú xuān děng shàng dà chán yú zhī hào èr xún zhī jiān zhòng yǐ wǔ wàn suì kòu píng yáng xiàn zhī rù pú

元海至国,左贤王刘宣等上大单于之号,二旬之间,众已五万,遂寇平阳,陷之,入蒲。

yú shí wǔ hú luàn zhōng yuán yǐ

于时五胡乱中原矣。

shí lè zhě shàng dǎng jié hú yě jù yú zhào

石勒者,上党羯胡也,据于赵。

yōu zhōu mù wáng jùn shǔ zhì bǎi guān lēi yǒu bìng tūn zhī yì yù xiān fā shǐ yǐ guān zhī yì zhě qiān yuē yi rú yáng hù lù kàng zhī shì gāng shū xiāng wén

幽州牧王浚署置百官,勒有并吞之意,欲先发使以观之,议者佥曰:“宜如羊祜、陆抗之事,亢书相闻。

shí zhāng bīn yǒu jí lēi jiù ér móu zhī bīn yuē wáng jùn jiǎ sān bù zhī lì tú chēng nán miàn suī yuē jìn fān shí huái jiàn nì zhī zhì bì sī xié yīng xióng tú jì shì yè

”时张宾有疾,勒就而谋之,宾曰:“王浚假三部之力,图称南面,虽曰晋藩,实怀僭逆之志,必思协英雄,图济事业。

jiāng jūn wēi zhèn hǎi nèi qù jiù wèi cún wáng suǒ zài wèi qīng zhòng

将军威震海内,去就为存亡,所在为轻重。

jùn zhī yù jiāng jūn

浚之欲将军。

yóu chu zhī zhāo hán xìn yě

犹楚之招韩信也。

jīn quán jué qiǎn shǐ wú chéng kuǎn zhī xíng tuō cāi yí zhī zhào lù hòu suī qí lüè wú suǒ shè yě

今权谲遣使无,诚款之形脱,猜疑之兆露,后虽奇略,无所设也。

fu lì dà shì bì xiān wèi zhī bēi dāng chēng fān tuī fèng shàng kǒng bù xìn yáng lù zhī shì chén wèi jiàn qí kě yě

夫立大事,必先为之卑,当称藩推奉,尚恐不信,羊、陆之事,臣未见其可也。

lēi yuē jūn hòu zhī jì shì yě

”勒曰:“君侯之计是也。

nǎi qiǎn qí shè rén wáng zǐ chūn lài zhēn bǎo fèng biǎo tuī chóng jùn jùn wèi zi chūn yuē shí gōng yī shí yīng wǔ jù yǒu jiù zhào chéng dǐng zhì zhī shì hé wèi chēng fān yú gū qí kě xìn hu

”乃遣其舍人王子春赉珍宝奉表推崇浚,浚谓子春曰:“石公一时英武,据有旧赵,成鼎峙之势,何谓称藩于孤,其可信乎?

zi chūn yuē shí jiāng jūn yīng cái jùn bá shì mǎ qiáng shèng shí rú shèng zhě yǎng tuī míng gōng zhōu jùn guì wàng lèi yè chóng guāng chū zhèn fān yuè wēi shēng bō yú bā biǎo

”子春曰:“石将军英才俊拔,士马强盛,实如圣者,仰推明公,州郡贵望,累叶重光,出镇藩岳,威声播于八表。

yīn yǐ hú yuè qīn fēng róng yí gē dé qǐ wéi qū qū xiǎo fǔ ér gǎn bù liǎn rèn shén quē zhě hu

因以胡越钦风,戎夷歌德,岂唯区区小府,而敢不敛衽神阙者乎?

xī chén yīng qǐ qí bǐ wáng ér bù wáng hán xìn báo dì ér bù dì zāi

昔陈婴岂其鄙王而不王,韩信薄帝而不帝哉?

dàn yǐ dì wáng bù kě yǐ yǒng zhì lì zhēng gù yě

但以帝王不可以勇致力争故也。

shí jiāng jūn zhī nǐ míng gōng yóu yīn jīng zhī bǐ tài yáng jiāng hé zhī bǐ hóng hǎi ěr

石将军之拟明公,犹阴精之比太阳,江河之比洪海耳!

xiàng jí zi yáng fù chē bù yuǎn shì shí jiāng jūn zhī míng jiàn yě míng gōng yì hé guài hu

项籍、子阳,覆车不远,是石将军之明鉴也,明公亦何怪乎?

zì gǔ chéng hú rén ér wèi míng chén zhě shí yǒu zhī yǐ dì wáng zé wèi zhī yǒu yě

自古诚胡人而为名臣者,实有之矣,帝王则未之有也。

shí jiāng jūn fēi yǐ è dì wáng ér ràng míng gōng yě gù qǔ zhī bù wéi tiān xià suǒ xǔ yě

石将军非以恶帝王而让明公也,顾取之不为天下所许也。

yuàn gōng wù yí

愿公勿疑。

jùn dà yuè qiǎn shǐ bào lēi

”浚大悦,遣使报勒。

lēi fù qiǎn shǐ fèng biǎo yú jùn qī qīn yì yōu zhōu shàng zūn hào

勒复遣使奉表于浚,期亲诣幽州上尊号。

yì xiū jiān yú zǎo sōng qǐ bīng zhōu mù guǎng píng gōng yǐ jiàn bì xìn zhī chéng

亦修笺于枣嵩,乞并州牧广平公,以见必信之诚。

lēi zuǎn bīng róng qī xí jùn ér jù liú kūn jí xiān bēi wèi qí hòu huàn chén yín wèi fā

勒纂兵戎,期袭浚,而惧刘琨及鲜卑为其后患,沉吟未发。

zhāng bīn yuē fu xí dí guó dāng chū qí bù yì jūn yán jīng rì bù xíng qǐ gù yǒu sān fāng zhī lǜ hu

张宾曰:“夫袭敌国,当出其不意,军严经日不行,岂顾有三方之虑乎?

lēi yuē rán wèi zhī nài hé

”勒曰:“然,为之奈何?

bīn yuē wáng péng zǔ zhī jù yōu zhōu wéi zhàng sān bù jīn jiē lí pàn hái wèi kòu chóu cǐ zé wài wú shēng yuán yǐ kàng wǒ yě

”宾曰:“王彭祖之据幽州,唯仗三部,今皆离叛,还为寇仇,此则外无声援以抗我也;

yōu zhōu jī jiǎn rén jiē shū shí zhòng pàn qīn lí jiǎ lǚ guǎ ruò cǐ nèi wú qiáng bīng yǐ yù wǒ yě

幽州饥俭,人皆蔬食,众叛亲离,甲旅寡弱,此内无强兵以御我也。

ruò dà jūn zài jiāo bì tǔ bēng wǎ jiě

若大军在郊,必土崩瓦解。

jīn sān fāng wèi jìng jiāng jūn biàn néng xuán bīng qiān lǐ yǐ zhēng yōu zhōu yě qīng jūn wǎng fǎn bù chū èr xún jiù shǐ sān fāng yǒu dòng shì zú xuán zhǐ yi yīng jī diàn fà wù hòu shí yě

今三方未靖,将军便能悬兵千里以征幽州也,轻军往反,不出二旬,就使三方有动,势足旋趾,宜应机电发,勿后时也。

qiě liú kūn wáng jùn suī tóng míng jìn fān qí shí chóu dí

且刘琨、王浚虽同名晋藩,其实仇敌。

ruò xiū jiān yú kūn sòng zhì qǐng hé kūn bì xīn yú de wǒ xǐ yú jùn miè zhōng bù jiù jùn ér xí wǒ yě

若修笺于琨,送质请和,琨必欣于得我,喜于浚灭,终不救浚而袭我也。

lēi yuē shàn

”勒曰:“善!

yú shì qīng jì xí yōu zhōu lēi chen zhì jì běi mén huà mén zhě kāi mén yí yǒu fú bīng xiān qū niú yáng shù qiān tóu shēng yán zhǔ lǐ shí yù tián zhū jiē xiàng shǐ bīng bù dé fā

”于是轻骑袭幽州,勒晨至蓟北门,叱门者开门,疑有伏兵,先驱牛羊数千头,声言主礼,实欲填诸街巷,使兵不得发。

lēi rù jùn nǎi jù

勒入,浚乃惧。

lēi rù qí tīng shì lìng jiǎ shì zhí jùn sòng yú xiāng guó shì zhǎn zhī cǐ sān shí liù guó zhī dà lüè yě

勒入其厅事,令甲士执浚送于襄国市,斩之,此三十六国之大略也。

huì dì lì shí sì nián bēng

惠帝立十四年,崩。

dì yù zhāng wáng chì lì zì fēng dù shì wèi huái dì

弟豫章王炽立(字丰度,是为怀帝。

dōu cháng ān wèi hú zéi suǒ shā hòu wèi tuò bá shì yǐ jìn huái dì yǒng jiā sān nián zì yún zhōng rù yàn mén běi yǒu shā mò nán jù yīn shān zhòng shù shí wàn

),都长安,为胡贼所杀(后魏拓跋氏以晋怀帝永嘉三年,自云中入雁门,北有沙漠,南据阴山,众数十万。

zhì xiào wén nǎi gǎi tuò bá wèi yuán shì dōu luò yáng

至孝文,乃改拓跋为元氏,都洛阳。

sù zōng bēng dà dū dū ěr zhū róng móu lì zhuāng dì róng hài líng tài hòu jí wáng gōng èr qiān rén lì zhuāng dì

肃宗崩,大都督尔朱荣谋立庄帝,荣害灵太后及王公二千人,立庄帝。

dì shā ěr zhū róng

帝杀尔朱荣。

zuǒ pú yè ěr zhū shì lóng lǜ róng bù qǔ zì jìn yáng xí jīng chéng zhí zhuāng dì shā zhī ér lì gōng dì yòu fèi zhī

左仆射尔朱世隆率荣部曲,自晋阳袭京城,执庄帝,杀之,而立恭帝,又废之。

gāo huān nǎi lì guǎng píng wáng zǐ xiū hòu wèi hú lǜ sī zhuāng suǒ xié zǒu rù guān

高欢乃立广平王子修,后为斛律斯桩所胁,走入关。

zhōu tài zǔ yǔ wén hēi tǎ fèng dì dū cháng ān pī cǎo kòu lì cháo tíng shì wèi xī wèi

周太祖宇文黑獭奉帝都长安,披草蔻,立朝廷,是为西魏。

zhào shòu yǔ wén hēi tài wèi chéng xiàng

诏授宇文黑泰为丞相。

tài yòu hài dì lì nán yáng wáng bǎo jù shì wéi wén dì

泰又害帝,立南阳王宝炬,是为文帝。

wén dì bēng lì wáng zi lǎng wèi dì yòu fèi zhī ér lì gōng dì tài wèi tài shī tài hōng zi jué sì fēng zhōu gōng wèi dì shàn wèi yú jué

文帝崩,立王子朗为帝,又废之,而立恭帝,泰为太师,泰薨,子觉嗣封周公,魏帝禅位于觉。

jué hēi tài dì sān zi shòu shàn guó hào zhōu

觉,黑泰第三子,受禅,国号周。

zhì xuān dì bēng chán yú duò

至宣帝崩,禅于隋。

chū ěr zhū shì lóng zhī shā zhuāng dì yě gāo huān wèi jìn zhōu cì shǐ qǐ bīng zhū zhī lì wèi chū dì huan wèi chéng xiàng

初,尔朱世隆之杀庄帝也,高欢为晋州刺史,起兵诛之,立魏出帝,欢为丞相。

hòu wèi jì xi rù guān nǎi lì qīng hé wáng zhī zǐ shàn jiàn wèi dì qiān dū qiū shì wèi dōng wèi

后魏既西入关,乃立清河王之子善见为帝,迁都邺,是为东魏。

gāo huān hōng zi qí wáng yáng shòu dōng wèi chán guó hào qí

高欢薨,子齐王洋受东魏禅,国号齐。

zhì wēn gōng wěi wèi zhōu suǒ miè zhōu yòu wèi duò suǒ miè

至温公纬,为周所灭,周又为隋所灭。

suí wén dì jì shòu zhōu chán yòu nán miè chén tiān xià yī tǒng yǐ

隋文帝既受周禅,又南灭陈,天下一统矣。

huái dì bēng lì wú wáng yàn zǐ yè yè zì zi yè shì wèi mǐn dì

怀帝崩,立吴王晏子业(业字子业,是为愍帝。

yì wèi hú zéi suǒ shā cǐ shí hú luàn zhōng yuán jìn yuán nǎi qiān dū jiāng zuǒ yě

),亦为胡贼所杀(此时胡乱中原,晋元乃迁都江左也。

zhōng zōng yuán huáng dì ruì nǎi xìng yú jiāng dōng ruì zì jǐng wén

中宗元皇帝睿,乃兴于江东(睿字景文。

jǐng wén xuān dì zēng sūn yě

景文,宣帝曾孙也。

yuán dì yòu ér cōng mǐn jí zhōng yuán sāng luàn nǎi yǔ wáng dūn děng dù jiāng fǔ suí jiāng zuǒ shén de zhòng xīn

元帝幼而聪敏,及中原丧乱,乃与王敦等渡江抚绥江左,甚得众心。

hòu wáng dūn yú wǔ chāng fǎn zhì shí tou dì gōng zhī bù kè nǎi wěi zhèng yú dūn

后王敦于武昌反,至石头,帝攻之,不克,乃委政于敦。

dūn hái zhèn wǔ chāng

敦还镇武昌。

dì zài wèi shí liù nián bēng tài zǐ shào lì shào zì dào jī shì wèi sù zōng míng huáng dì

),帝在位十六年崩,太子绍立(绍字道畿,是为肃宗明皇帝。

wáng dūn wēi zhèn nèi wài jiāng móu wèi nì sù zōng zhēng pò zhī yòng wēn jiào děng jué jì zhēng zhī

王敦威震内外,将谋为逆,肃宗征破之(用温峤等决计征之。

chū dūn zhī móu fǎn yě wēn jiào wèi qí cóng shì zhōng láng sù yè zōng qí fǔ shì wěi xiāng qīn shàn jīng zhào yǐn quē jiào shuō dūn yuē yi zì shù fù xīn yǐ jiān gòu rén zhǔ

初,敦之谋反也,温峤为其从事中郎,夙夜综其府事,伪相亲善,京兆尹缺,峤说敦曰:“宜自树腹心,以间构人主。

yú wèi qián fèng kě yòng

愚谓钱凤可用。

dūn yuē mò ruò jūn

”敦曰:“莫若君。

jiào wěi cí ràng lín bié zhī jì jiào zì qǐ xíng jiǔ

”峤伪辞让,临别之际,峤自起行酒。

jiào wěi zuì yǐ shǒu bǎn jī qián fèng zé zé wèi zhī duò nǎi zuò sè yuē qián shì yí hé rén wēn tài zhēn zì xíng jiǔ ér gǎn bù yǐn

峤伪醉,以手板击钱凤帻,帻为之堕,乃作色曰:“钱世仪何人,温太真自行酒而敢不饮?

fèng bú yuè yǐ zuì wèi jiě

”凤不悦,以醉为解。

míng rì jiào jiāng fā fèng shuō dūn liú zhī

明日,峤将发,凤说敦留之。

dūn yuē jiào cháng yún qián shì yí jīng shén mǎn fù zuó xiǎo jiā shēng sè qǐ de yǐ cǐ xiāng chán yé

敦曰:“峤常云钱世仪精神满腹,昨小加声色,岂得以此相谗耶?

jiào zhì dōu chén dūn fǎn nì zhuàng

”峤至都,陈敦反逆状。

sān nián sù zōng bēng zhì jiǎn wén dì dì sān zi xiào wǔ dì chāng míng lì

三年,肃宗崩,至简文帝第三子,孝武帝昌明立。

dī zéi fú jiān kòu huái nán jìn guàn jūn jiāng jūn xiè xuán děng dà pò jiān yú féi shuǐ fú jiān yǐ bǎi wàn zhī zhòng zhì féi shuǐ

羝贼苻坚寇淮南,晋冠军将军谢玄等大破坚于淝水(苻坚以百万之众至淝水。

xiè xuán nǎi xuǎn yǒng shì bā qiān rén shè dù féi shuǐ xuán qiǎn shǐ wèi jiān yuē zǔ shuǐ wèi zhèn kuàng rì chí jiǔ qǐng xiǎo què yǔ jūn zhōu xuán

谢玄乃选勇士八千人,涉渡淝水,玄遣使谓坚曰:“阻水为阵,旷日持久,请小却,与君周旋。

qín zhū jiāng wén qián jūn què wèi yǐ shī lì

”秦诸将闻前军却,谓已失利。

zhū xù zhī tú shēng yún jiān bài

朱序之徒声云坚败。

dà jūn tuì zì xiāng tián jí wén fēng shēng hè lì jiē yún nán jūn zhì yě

大军退,自相填籍,闻风声鹤唳,皆云南军至也。

suì dà bài

遂大败。

jiān hái cháng ān fú jiān yīn cǐ zú wáng miè yě

坚还长安(苻坚因此卒亡灭也。

èr shí yī nián dì bēng

二十一年,帝崩。

zì hòu suì gān gē xiāng jì zhì ān dì wèi huán xuán suǒ cuàn

自后遂干戈相继,至安帝为桓玄所篡。

sòng zǔ liú yù píng xuán

宋祖刘裕平玄。

zhì gōng dì suì shàn wèi yú sòng

至恭帝,遂禅位于宋。

gāo zǔ wǔ huáng dì xìng liú míng yù zì dé yú péng chéng rén

高祖武皇帝姓刘,名裕,字德舆,彭城人。

huán xuán cuàn jìn wěi chu huán xuán zì jìng dé qiáo guó lóng kàng rén yě

桓玄篡晋(伪楚桓玄,字敬德,谯国龙亢人也。

xíng mào guī tè

形貌瑰特。

wèi jiāng zhōu cì shǐ xí shā jīng zhōu cì shǐ yīn zhòng kān

为江州刺史,袭杀荆州刺史殷仲堪。

kuài jī wáng shì zǐ yuán xiǎn zhuān zhèng yǐ xuán bá hù qiǎn jūn zhēng zhī

会稽王世子元显专政,以玄跋扈,遣军征之。

xuán wén jiàn tǎo jí lǜ zhòng xià zhì jīng shī shā yuán xiǎn

玄闻见讨,即率众下至京师,杀元显。

zhào yǐ xuán wèi chéng xiàng fēng chǔ wáng suì shàn wèi

诏以玄为丞相,封楚王,遂禅位。

gāo zǔ yǔ liú yì hé wú jì děng qián móu kuāng fù qǐ bīng píng xuán shí huán xuán shǐ huán hóng zhèn guǎng líng liú dào guī wèi hóng zhōng jūn cān jūn lìng dào guī xí huán hóng

高祖与刘毅、何无忌等潜谋匡复,起兵平玄(时桓玄使桓弘镇广陵,刘道规为弘中军参军,令道规袭桓弘。

huán xiū zhèn dān tú gāo zǔ wèi xiū zhōng jūn cān jūn zì xí xiū

桓修镇丹徒,高祖为修中军参军,自袭修。

kè qī tóng fā liú yì dào guī děng jì xí guǎng líng zhǎn huán hóng yǐ qí zhòng nán dù

克期同发,刘毅、道规等既袭广陵,斩桓弘,以其众南渡;

gāo zǔ hé wú jì xí jīng shī zhǎn huán xiū lǜ èr zhōu zhī zhòng qiān èr bǎi rén jìn shè zhú lǐ yí xí jīng shī

高祖、何无忌袭京师,斩桓修,率二州之众千二百人,进舍竹里,移檄京师。

yuē fu chéng bài xiāng yīn lǐ bù cháng tài jiǎo yān zòng nüè huò zhí shèng míng

曰:“夫成败相因,理不常泰,狡焉纵虐,或值圣明。

zì wǒ dà jìn lǚ gòu yáng jiǔ zhī ě

自我大晋,屡彀阳九之厄。

lóng ān yǐ lái huáng jiā duō gù zhēn liáng bì yú chái láng zhōng chén suì yú hǔ kǒu

隆安以来,皇家多故,贞良毙于豺狼,忠臣碎于虎口。

nì chén huán xuán gǎn sì líng màn zǔ bīng jīng yǐng sì bào dū yì tiān wèi wáng nán

逆臣桓玄,敢肆凌慢,阻兵荆郢,肆暴都邑,天未亡难。

xiōng lì shí fán yú nián zhī jiān suì qīng huáng zuò zhǔ shàng bō yuè liú xìng fēi suǒ shén qì chén rǔ qī miào duò zhuì

凶力实繁,逾年之间,遂倾皇祚,主上播越,流幸非所,神器沉辱,七庙堕坠。

suī xià hòu zhī lí zhuó yì yǒu hàn zhī zāo mǎng zhuō fāng zhī yú xuán wèi zú wèi yù

虽夏后之罹浞、豷,有汉之遭莽、卓,方之于玄,未足为喻。

zì xuán cuàn nì yú jīn lì zǎi mí nián kàng hàn mín bù liáo shēng

自玄篡逆,于今历载,弥年亢旱,民不聊生;

shì shù bìng yú zhuǎn shū wén wǔ kùn yú bǎn zhù

士庶病于转输,文武困于版筑。

shì jiā fēn xī fù zǐ guāi lí qǐ wéi dà dōng yǒu zhù zhóu zhī bēi biāo méi yǒu qīng kuāng zhī yuàn ér yǐ zāi

室家分析,父子乖离,岂惟《大东》有杼轴之悲,《标梅》有倾筐之怨而已哉?

yǎng guān tiān wén fǔ chá rén shì cǐ ér kě cún shú ér kě wáng

仰观天文,俯察人事,此而可存,孰而可亡?

fán zài yǒu xīn shuí bù è wàn

凡在有心,谁不扼腕?

yù děng suǒ yǐ kòu xīn qì xuè bù huáng qǐ chǔ xī mèi xiāo xīng sī jiǎng zhōng liè qián gòu qí qū guò yú lǚ hǔ chéng jī fèn fā yì bù tú quán

裕等所以叩心泣血,不遑启处,夕寐宵兴,思奖忠烈,潜构崎岖,过于履虎,乘机奋发,义不图全。

fǔ guó jiāng jūn liú yì guǎng wǔ jiāng jūn hé wú jì děng zhōng liè duàn jīn jīng chéng guàn rì tóu mèi hè gē zhì zài bì mìng

辅国将军刘毅、广武将军何无忌等,忠烈断金,精诚贯日,投袂荷戈,志在毕命。

yì zhòng jì jí wén wǔ zhēng xiān xián wèi bù yǒu yī tǒng shì wú yǐ ji cí bù huò jǐ suì zǒng jūn yào zhù shàng píng zǔ zōng zhī líng xià qìng yì fū zhī lì jiǎn guó bū nì dàng qīng huá xià

义众既集,文武争先,咸谓不有一统,事无以辑,辞不获己,遂总军要,庶上凭祖宗之灵,下罄义夫之力,剪馘逋逆,荡清华夏。

gōng hóu zhū jūn huò shì shù zhōng zhēn huò shēn chǒng jué lù ér bìng fǔ méi huá shù wú yóu zì xiào

公侯诸君,或世树忠贞,或身宠爵禄,而并俯眉猾竖,无由自效。

gù zhān zhōu dào níng bù diào hu

顾瞻周道,宁不吊乎?

jīn rì zhī shì liáng qí huì yě

今日之事,良其会也。

yù yǐ xū báo cái fēi gǔ rén shòu rèn yú jì qīng zhī yùn shì jiē yú yǐ jiàn zhī jī dān chéng wèi xuān gǎn fèn tián jī wàng xiāo hàn yǐ yǒng huái gù shān chuān ér zēng zhù

裕以虚薄,才非古人,受任于既倾之运,势接于已践之机,丹诚未宣,感愤填激,望霄汉以永怀,顾山川而增伫。

tóu xí zhī rì shén chí zéi tíng

投檄之日,神驰贼廷。

hé wú jì zhī cí yě

”何无忌之辞也。

huán xuán shǐ huán qiān zhūn dōng líng biàn fàn zhī zhūn fù zhōu shān

桓玄使桓谦屯东陵、卞范之屯覆舟山。

yì jūn zhāo shí

义军朝食,

bìng qí yú jìn

并其余进,

zào fù zhōu shān dōng

造覆舟山东,

lìng léi bīng dēng shān

令羸兵登山,

duō zhāng qí zhì

多张旗帜,

bù mǎn shān gǔ

布满山谷,

gāo zǔ lǜ zhòng bēn zhī

高祖率众奔之,

shì jiē shū sǐ zhàn

士皆殊死战,

qiān jūn yī shí kuì zǒu

谦军一时溃走,

xuán xié dān bó zǒu jiāng líng

玄挟单舶走江陵,

xuán jiāng rù shǔ

玄将入蜀,

bēn zhì méi huí sì zhōu

奔至枚回四州,

féng yì zhōu cān jūn fèi tián zhī dǎng

逢益州参军费恬之党,

shè shā zhī

射杀之。

fèng tiān zi fǎn zhèng yīn jū jiàng xiàng zhī rèn fēng yù zhāng jùn gōng shǔ zéi qiáo zòng chēng wáng gāo zǔ qiǎn jiàng zhēng píng zhī gāo zǔ shǐ zhū líng shí lǜ zhòng èr wàn zì jiāng líng fá shǔ

奉天子反正,因居将相之任,封豫章郡公,蜀贼谯纵称王,高祖遣将征平之(高祖使朱龄石率众二万,自江陵伐蜀。

gāo zǔ jiè yuē liú jìng xiān wǎng zhì huáng wǔ wú gōng ér tuì

高祖诫曰:“刘敬先往至黄武,无功而退。

jīn zhě shī chū yīng dào qīng yī zéi liào wǒ dāng chū qí bù yì fù cóng nèi shuǐ

今者师出,应道青衣,贼料我当出其不意,复从内水。

rú cǐ zé fú chéng zhī wù bì yǒu zhòng bīng ruò bī huáng wǔ zhèng duò qí jì

如此,则涪城之戊必有重兵,若逼黄武,正堕其计。

jīn jūn zì wài shuǐ chū qǔ chéng dōu yí bīng xiàng huáng wǔ cǐ zhì dí zhī shàng cè

今军自外水出,取城都,疑兵向黄武,此制敌之上策。

wéi shū yú hán shǔ yuē zhì bái dì fā

为书于函,署曰:“至白帝发。

zhū jiāng suī xíng wèi zhī suǒ qū

”诸将虽行,未知所趋。

jí zhì bái dì nǎi fā shū shū yán zhòng jūn xī yóu wài shuǐ cáng xī zì zhōng shuǐ chū guǎng hàn

及至白帝,乃发书,书言众军悉由外水,藏熹自中水出广汉。

shǐ léi ruò chéng gāo jiàn qiān yú xiàng huáng wǔ

使羸弱乘高舰千余向黄武。

qiáo zòng guǒ shǐ qiáo dào fú zhòng bīng shǒu fú chéng zhū líng shí cì péng mó jù chéng dū èr bǎi lǐ

谯纵果使谯道福重兵守涪城,朱龄石次彭模,拒成都二百里。

qiáo zòng dà jiàng hóu huī děng zhūn péng mó

谯纵大将侯晖等屯彭模。

zhū líng shí wèi liú zhōng yuē tiān fāng shǔ rè zéi jīn gù xiǎn gōng zhī nán bá zhǐ kùn wú shī yù xù ruì xī jiǎ sì xì ér jìn qīng yǐ wéi hé rú

朱龄石谓刘钟曰:“天方暑热,贼今固险,攻之难拔,只困吾师,欲蓄锐息甲,伺隙而进,卿以为何如?

zhōng yuē bù rán

”钟曰:“不然。

qián yáng shēng yán dà zhòng yóu nèi shuǐ gù qiáo dào fú bù gǎn shě fú

前扬声言大众由内水,故谯道福不敢舍涪。

jīn zhòng bīng zú zhì chū qí bù yì hóu huī zhī tú yǐ pò dǎn yǐ

今重兵卒至,出其不意,侯晖之徒已破胆矣。

huī zhī zǔ bīng fēi jiān bì yě

晖之阻兵,非坚壁也。

yīn qí jù ér gōng zhī qí shì yì kè kè péng mó gǔ xíng ér qián chéng dū bù néng shǒu yǐ

因其惧而攻之,其势易克,克彭模,鼓行而前,成都不能守矣。

huǎn bīng xiāng chí xū shí jiāng jiàn fú jūn fù lái nán wéi dí yě ruò jìn bù néng zhàn tuì wú suǒ zī èr wàn yú rén tóng wèi shǔ zǐ lǔ yǐ

缓兵相持,虚实将见,涪军复来,难为敌也,若进不能战,退无所资,二万余人同为蜀子虏矣。

cóng zhī

晋侯听从了他的建议。

míng rì suì gōng jiē kè zhǎn hóu huī

明日遂攻,皆克,斩侯晖。

yú shì suì jìn kè zhū chéng zhū chéng shǒu xiāng cì wǎ jiě zòng zì yì ér sǐ

于是遂进克诸城,诸城守相次瓦解,纵自缢而死。

yáo hóng jiàn hào yú xī jīng gāo zǔ zhēng píng zhī qín hóng gāo zǔ jì miè qín rù cháng ān liú zǐ yì zhēn zhèn cháng ān ér hái jiāng nán

姚泓僭号于西京,高祖征平之,擒泓(高祖既灭秦,入长安,留子义真镇长安,而还江南。

shí hè lián dū tǒng wàn wén zhī dà yuè wèi wáng mǎi dé yuē zhèn jiāng jìn tú cháng ān qīng shì yán jìn qǔ zhī fāng lüè

时赫连都统万,闻之大悦,谓王买德曰:“朕将进图长安,卿试言进取之方略。

mǎi dé yuē liú yù miè qín suǒ wèi yǐ luàn píng luàn wèi yǒu dé zhèng yǐ jì cāng shēng guān zhōng xíng shèng zhī de ér yǐ ruò cái xiǎo zhì shǒu zhī fēi jīng yuǎn zhī guī

”买德曰:“刘裕灭秦,所谓以乱平乱,未有德政以济苍生,关中形胜之地,而以弱才小智守之,非经远之规。

láng bèi ér fǎn zhě yù sù chéng cuàn shì wú xiá yǒu yì yú jīng shī

狼狈而反者,欲速成篡事,无暇有意于京师。

bì xià yǐ shùn fá nì yì guàn yōu xiǎn bǎi xìng xuán mìng wàng bì xià qí gǔ yǐ rì wèi suì

陛下以顺伐逆,义贯幽显,百姓悬命望陛下旗鼓,以日为岁。

qīng ní shàng luò nán shī zhī yào chōng yi zhì yóu jūn duàn qí qù lái zhī lù rán hòu dù tóng guān sāi xiáo xiá jué qí shuǐ lù zhī dào shēng xí cháng ān shēn bù ēn zé sān fǔ zhī rén jiē hú jiāng yǐ yíng wáng shī yǐ

清泥上洛,南师之要冲,宜置游军,断其去来之路,然后渡潼关,塞崤峡,绝其水陆之道,声檄长安,申布恩泽,三辅之人皆壶浆以迎王师矣。

yì zhēn dú zuò kōng chéng táo cuàn wú suǒ yī xún zhī jiān bì jiàn fù yú huī xià

义真独坐空城,逃窜无所,一旬之间必见缚于麾下。

suǒ wèi bīng bù xuè rèn bù zhàn ér zì dìng yě

所谓兵不血刃,不战而自定也。

bó bó shàn zhī nán fá cháng ān

”勃勃善之,南伐长安。

gāo zǔ jù zhào yì zhēn dōng zhèn luò yáng yǐ zhū líng shí shǒu cháng ān cháng ān rén zhú líng shí ér yíng bó bó suì shī guān zhōng yě

高祖惧,召义真东镇洛阳,以朱龄石守长安,长安人逐龄石而迎勃勃,遂失关中也。

xiān bēi mù róng chāo jù shǒu qīng zhōu chēng yàn wáng

鲜卑慕容超据守青州,称燕王。

gāo zǔ zhēng qín chāo chū chāo shū fù dé dào yǒu sān qí dé sǐ chāo xí qí wèi suì kòu huái běi

高祖征,擒超(初,超叔父德盗有三齐,德死,超袭其位,遂寇淮北。

gāo zǔ jiāng yǒu shì zhōng huá yīn qí qīn yě nǎi běi fá chāo

高祖将有事中华,因其侵也,乃北伐超。

dà jiàng jūn gōng sūn wǔ lóu shuō chāo yuē wú bīng qīng ruì nán yǔ zhēng fēng duàn jié dà xiàn shǐ bù dé rù shàng cè yě

大将军公孙五楼说超曰:“吴兵轻锐,难与争锋,断截大岘,使不得入,上策也;

jiān bì qīng yě shān chú sù mài zhōng cè yě

坚壁清野,芟除粟麦,中策也;

jù chéng dài zhàn xià cè yě

据城待战,下策也。

chāo yuē yǐn shǐ guò xiàn wǒ yǐ tiě qí lìn zhī chéng qín yǐ

”超曰:“引使过岘,我以铁骑躏之,成擒矣。

hé chǔ qīng yě zì qǔ cù ruò hu

何处清野,自取蹙弱乎?

chū móu shì yì yě jiàn zhě yuē zéi ruò bù yán shǒu dà xiàn zé jiān bì guǎng gù shǒu ér bù chū jūn wú suǒ zī hé néng zì zhī

”初谋是役也,谏者曰:“贼若不严守大岘,则坚壁广固,守而不出,军无所资,何能自支?

gāo zǔ yuē bù rán

”高祖曰:“不然。

xiān bēi xìng tān lüè bù jí yuǎn jì xìng qí shèng qiě ài qí gǔ

鲜卑性贪,略不及远,既幸其胜,且爱其谷。

wèi wǒ gū jūn jiāng bù jí jiǔ bì jiāng yǐn wǒ qiě shì qīng zhàn shī yī rù xiàn wú hé huàn yān

谓我孤军,将不及久,必将引我,且示轻战,师一入岘,吾何患焉?

jì yú xiàn lǔ jūn wèi chū gāo zǔ xǐ yuē tiān zàn wǒ yě

”既逾岘,虏军未出,高祖喜曰:“天赞我也。

zhòng yuē jūn wèi kè gōng hé yuè yān

”众曰:“军未克,公何悦焉?

gāo zǔ yuē shī jì guò xiǎn shì yǒu bì sǐ zhī zhì

”高祖曰:“师既过险,士有必死之志;

yú liáng qī mǔ jūn wú kuì fá zhī yōu lǔ duò wú jì shèng kě bì yě

余粮栖亩,军无匮乏之忧,虏堕吾计,胜可必也。

liù yuè mù róng chāo shǐ wǔ lóu jù lín qú léi lǎo shǒu guǎng gù

”六月,慕容超使五楼据临胊,羸老守广固。

wén jūn jìn chāo yì huì yān

闻军近,超亦会焉。

jù lín qú sì shí lǐ yǒu jù miè shuǐ chāo shǐ wǔ lóu wǎng jù zhī yuē jìn jūn de shuǐ zé nán bài yě

距临朐四十里有巨蔑水,超使五楼往据之,曰:“晋军得水则难败也。

wǔ lóu chí jìn

”五楼驰进。

qián fēng mèng lóng fú bēn jiù zhēng xiān de jù zhī

前锋孟龙符奔就,争先得据之。

wǔ lóu tuì dà jūn yǒu sì qiān rén fēn wéi liǎng yì fāng guǐ xú jìn wèi jí lín qú zéi qí jiāo zhì

五楼退,大军有四千人,分为两翼,方轨徐进,未及临朐,贼骑交至。

lóng fú děng jù zhī rì xiàng cè zhàn yóu hān

龙符等拒之,日向侧,战犹酣。

gāo zǔ wèi tán sháo děng yuē lǔ zhī jīng bīng xī yú shì yǐ lín qú liú shǒu bì jiāng guǎ ruò

高祖谓檀韶等曰:“虏之精兵悉于是矣,临朐留守必将寡弱。

zi yǐ qián jūn yú qí hòu wǎng bì kè chéng duō yì qí zhì cǐ hán xìn suǒ yǐ kè zhào yě

子以潜军逾其后,往必克城,多易旗帜,此韩信所以克赵也。

qiě wú qián yán bīng zì hǎi dào wǎng bì shēng zhī

且吾前言兵自海道往,必声之。

sháo děng gǔ xíng ér jìn

”韶等鼓行而进。

zéi wàng yuē hǎi jūn zhì

贼望曰:“海军至。

chāo qì chéng zǒu suì kè zhī

”超弃城走,遂克之。

jūn wén chéng xiàn jù ér bù gǎn dòng gāo zǔ qīn gǔ shì bīng xián fèn dà bēn bēng zhī

军闻城陷,惧而不敢动,高祖亲鼓,士兵咸奋,大奔崩之。

chāo bēn guǎng gù jìn jūn wéi zhī chéng xiàn huò chāo guī yú jīng shī zhǎn yú jiàn kāng shì

超奔广固,进军围之,城陷获超,归于京师,斩于建康市。

zéi lú xún jù nán hǎi yīn gāo zǔ běi fá yàn chéng xū xià xí jiàn yè

贼卢循据南海,因高祖北伐燕,乘虚下袭建业。

gāo zǔ hái nǎi píng zhī

高祖还,乃平之。

liú yì jù jīng zhōu èr yú gāo zǔ

刘毅据荆州,贰于高祖。

gāo zǔ qiǎn jiàng zhēng zhū yì péi zǐ yě yuē yì qí tóng méng mò yǒu néng quán qí gōng míng zhě hé yě

高祖遣将征,诛毅(裴子野曰:“义旗同盟,莫有能全其功名者,何也?

xiāng yǔ jiàn chóu rì zhī chuán jié bù zhī wáng yè zhī jiān nán

相与见畴日之遄捷,不知王业之艰难。

bǐ zé qiān cháng rú zú wéi lì shì shì

彼则褰裳濡足,唯利是视;

wǒ zé shān yí qún chǒu níng huò fù rén

我则芟夷群丑,宁或负人。

liú xī lè zhū gě zhǎng míng jiē rén jié yě qǐ qí àn yú tiān mìng yì shì shǐ rán yú

刘希乐、诸葛长明皆人杰也,岂其暗于天命,亦势使然欤?

jiǎ qí hé mèng líng zhǎng yōng jù qí yǒu xuè shí shàn zāi

假其何孟龄长,庸讵其有血食,善哉!

wǔ wáng zhī zuò zhōu yě bā bǎi zhū hóu jiē tóng huì yuē zhòu kě fá yǐ

武王之作周也,八百诸侯皆同会,曰:“纣可伐矣。

shàng hái shī yú mèng jīn qǐ bù zhī shùn rén xíng lù wù yù sù duō huò yě

”尚还师于孟津,岂不知顺人行戮,恶欲速多祸也。

gāo zǔ dōng fāng zhī shī jí zé jí yǐ ér jiǎo xìng zhī xìn yú shì hū fán

高祖东方之师,疾则疾矣,而侥幸之衅于是乎繁。

míng hū rén yì zhī bì zhì yú tōu báo ér kuàng qí gōng zāi

鸣呼,仁义之弊至于偷薄,而况奇功哉。

jīng zhōu cì shǐ sī mǎ xiū zhī fǎn zhēng zhī péi zhī yě yuē shū chēng lǜ shàn yǐ dòng dòng wéi jué shí

荆州刺史司马休之反,征之(裴之野曰:“《书》称:‘虑善以动,动惟厥时。

ruò sī mǎ xiū zhī zhī dòng fēi qí shí tiān fāng yàn jìn wǎng gǎn zhī jí

’若司马休之之动,非其时,天方厌晋,罔敢知吉。

jǐ suī de zhòng néng wéi tiān hu

己虽得众,能违天乎?

wǔ yùn tuī yí wú yǒu bù wáng zhī guó

五运推移,无有不亡之国。

wèi fèi xìng chù luàn cháo xián ruò sān rén qiě yóu diān pèi ér kuàng háo xiá zhě zāi

为废姓处乱,朝贤若三仁,且犹颠沛,而况豪侠者哉?

xī zhōng yuán tiǎn miè yì guān dào jǐn yú shí sì hǎi zhēng fèng zhōng zōng qǐ tú jì yú jìn dé shí dà yǒu lǐ yì gù néng suì jiān nán guó qí xìng yě bó yān

昔中原殄灭,衣冠道尽,于时四海争奉中宗,岂徒悸于晋德,实大有礼义,故能遂兼南国,其兴也勃焉。

zhì yú yì xī bù yù yì yú shì yǐ ér zōng shī jiāo liú wèi wàng qián shì bō bèng yuè yì huò bài xiāng xún qǐ kān lí zhī fá hóng duō jiāng jiù zhōu zhī tú kǒng chì bù dá xīng fèi hé qí àn yú

至于义熙,不欲异于是矣,而宗失交流,未忘前事,波迸越逸,祸败相寻,岂龛黎之伐弘多,将咎周之徒孔炽,不达兴废,何其黯欤!

jìn dì jiā gāo zǔ wèi xiàng guó zǒng bǎi kuí yáng zhōu mù fēng shí jùn wèi sòng gōng

晋帝加高祖位相国,总百揆,扬州牧,封十郡,为宋公。

jìn ān dì bēng dà sī mǎ láng yá wáng jí wèi zhēng dì rù fǔ shàn wèi yú sòng dì fèng biǎo chén ràng biǎo bù huò tōng

晋安帝崩,大司马琅琊王即位,征帝入辅,禅位于宋(帝奉表陈让,表不获通。

sòng tái chén quàn jìn yóu bù xǔ

宋台臣劝进,犹不许。

tài shǐ lìng luò dá chén tiān wén fú yìng yuē àn jìn yì xī yuán nián zhì yuán xī yuán nián tài bái zhòu jiàn jīng tiān

太史令骆达陈天文符应曰:“案晋义熙元年至元熙元年,太白昼见经天。

fán qī zhàn yuē tài bái zhòu jīng tiān rén gèng zhǔ yì xìng xìng

凡七占,曰:‘太白昼经天,人更主,异姓兴。

yì xī qī nián wǔ hóng jiàn yú dōng fāng

’义熙七年,五虹见于东方。

zhàn yuē wǔ hóng jiàn tiān zǐ chù shèng rén chū

占曰:‘五虹见,天子黜,圣人出。

jiǔ nián zhèn xīng suì xīng tài bái yíng huò jù yú dōng jǐng

’九年,镇星、岁星、太白、荧惑聚于东井。

shí sān nián zhèn xīng rù tài huī

十三年,镇星入太徽。

zhàn yuē zhèn xīng shǒu tài huī yǒu lì wáng yǒu xǐ wáng

占曰:‘镇星守太徽,有立王,有徙王。

yuán xī yuán nián hēi lóng sì dēng yú tiān yì zhuàn yuē dōng lóng xiàn tiān zǐ wáng shè jì dà rén shòu mìng

’元熙元年,黑龙四登于天,《易传》曰:‘冬龙见,天子亡社稷,大人受命。

hàn jiàn wǔ zhì jiàn ān mò yī bǎi jiǔ shí liù nián ér chán wèi wèi zì huáng chū zhì xián xī mò sì shí liù nián ér chán jìn jìn zì tài shǐ zhì jīn bǎi wǔ shí liù nián

’汉建武至建安末一百九十六年而禅魏,魏自黄初至咸熙末四十六年而禅晋,晋自太始至今百五十六年。

sān dài yī ràng xián qióng yú liù liù kàng wèi yě

三代揖让,咸穷于六六亢位也。

dì nǎi cóng zhī

”帝乃从之)。

yǒng chū yuán nián liù yuè dīng mǎo jí dì wèi yú nán jiāo

永初元年六月丁卯,即帝位于南郊。

shè tán chái liáo gào tiān

设坛,柴燎告天。

lǐ bì bèi fǎ jià xìng jiàn kāng gōng lín tài jí qián diàn

礼毕,备法驾幸建康宫,临太极前殿。

dà shè gǎi yuán

大赦改元。

zài wèi sān nián bēng chū dà jiàn zhào tài zǐ jiè zhī yuē tán dào jì suī yǒu gàn lüè ér wú yuǎn zhì xú xiàn zhī yǔ fu liàng dāng wú yì tú xiè huì cháng cóng zhēng fá pō shí jī biàn ruò yǒu tóng yì bì cǐ rén yě

在位三年崩(初,大渐,召太子,诫之曰:“檀道济虽有干略而无远志,徐羡之与傅亮当无异图,谢晦常从征伐,颇识机变,若有同异,必此人也。

kě yǐ kuài jī chù zhī

可以会稽处之。

hòu jiē rú yán yě

后皆如言也。

lì tài zǐ yì fú shì wèi xíng yáng wáng

),立太子义符(是为荥阳王。

jí wèi hūn luàn sī kōng xú xiàn zhī fǔ zhèng fèi wèi xíng yáng wáng

即位昏乱,司空徐羡之辅政,废为荥阳王。

fèi lì yí dū wáng yì lóng shì wéi wén dì

废,立宜都王义隆(是为文帝。

dì gāo zǔ dì èr zi

帝,高祖第二子。

wèi tài zǐ shào suǒ shā

为太子劭所杀。

chū shào jí dì jùn bìng duō guāi lǐ dù jù shàng zhī nǎi wèi wū gǔ zhòu jǔ

初,劭及弟浚并多乖礼度,惧上知,乃为巫蛊咒咀。

dì wén zhī dà nù jiāng fèi shào ér shā jùn gēng yì suǒ lì

帝闻之,大怒,将废劭而杀浚,更议所立。

chí yí wèi dìng yǐ shì yán jùn mǔ pān shū fēi

持疑未定,以事言浚母潘淑妃。

yǐ gào shào shào bèi xiōng nǎi shì dì yú hé diàn shào jí wèi yě

以告劭,劭悖凶,乃弑帝于合殿,劭即位也。

shì lì wǔ líng wáng jùn shì wèi xiào wǔ huáng dì

弑,立武陵王骏(是为孝武皇帝。

wén dì dì sān zi yě

文帝第三子也。

shào shì dì jùn qǐ yì bīng zhì jīng zhū shào

劭弑帝,骏起义兵,至京诛劭。

bēng lì tài zǐ zi yè shì wèi qián fèi dì

崩,立太子子业(是为前废帝。

dì xiōng bèi zuǒ yòu shòu jì shā zhī

帝凶悖,左右寿寂杀之。

bēng lì xiāng dōng wáng yù shì wèi míng dì

崩,立湘东王彧(是为明帝。

yì dì dì shí bā zǐ yě

义帝第十八子也。

xiào wǔ zhū zǐ jiāng zhōu cì shǐ jìn ān wáng xūn xún yáng wáng zǐ fáng děng bìng jǔ bīng fǎn jiē zhēng píng zhī

孝武诸子,江州刺史晋安王勋,寻阳王子房等并举兵反,皆征平之。

bēng lì tài zǐ yù shì wèi hòu fèi dì

崩,立太子昱(是为后废帝。

zài wèi xiōng bèi cháng yù shā yáng yù fu yù fu jù

在位凶悖,常欲杀杨玉夫,玉夫惧。

shì yè qī xī lìng yù fu cì zhī nǚ dù bào jǐ

是夜七夕,令玉夫伺织女渡报己。

wáng jìng zé xiān yǔ yù fu tōng móu yù fu hou dì mián shú suì zhǎn zhī sòng shǒu yǔ qí wáng xiāo dào chéng yě

王敬则先与玉夫通谋,玉夫候帝眠熟,遂斩之,送首与齐王萧道成也。

bēng lì shùn dì huái shì wèi shùn huáng dì

崩,立顺帝淮(是为顺皇帝。

míng dì dì sān zi yě

明帝第三子也。

xùn wèi yú qí xiāo dào chéng fán bā dài liù shí nián

),逊位于齐萧道成,凡八代,六十年。

qí tài zǔ gāo huáng dì huì dào chéng xìng xiāo shì dōng hǎi lán líng rén yě

齐太祖高皇帝讳道成,姓萧氏,东海兰陵人也。

wèi fǔ guó jiāng jūn

为辅国将军。

sòng míng dì chū kuài jī tài shǒu xún yáng wáng zǐ fáng fǎn zài dōng zhū jùn qǐ bīng

宋明帝初,会稽太守寻阳王子房反,在东诸郡起兵。

xú zhōu cì shǐ xuē ān dōu jù péng chéng guī wèi qiǎn cóng zǐ suǒ r gōng huái yīn

徐州刺史薛安都据彭城,归魏,遣从子索儿攻淮阴。

jìn ān wáng xūn qiǎn lín chuān nèi shǐ zhāng yān zì pó yáng dào rù sān wú dì bìng tǎo píng zhī shǐ zhèn huái yīn

晋安王勋遣临川内史张淹自鄱阳道入三吴,帝并讨平之,使镇淮阴。

qī nián zhēng hái dōu sòng míng dì xián dì fēi rén chén xiāng ér rén jiān liú yán dì wèi tiān zǐ yù yǐ wéi yí

七年,征还都(宋明帝嫌帝非人臣相,而人间流言帝为天子,愈以为疑。

dì chū jiàn zhēng bù xià quàn wù jiù zhēng dì yuē zhǔ shàng zì zhū zhū dì wèi tài zǐ yòu ruò zuò wàn suì hòu jì hé guān tā zú

帝初见征,部下劝勿就征,帝曰:“主上自诛诸弟,为太子幼弱,作万岁后计,何关他族?

wéi yīng sù fā huǎn dāng jiàn yí

唯应速发,缓当见疑。

gǔ ròu xiāng cán zì fēi líng zhǎng zhī yùn

骨肉相残,自非灵长之运;

huò huàn fāng xìng yǔ qīng děng lù lì yě

祸患方兴,与卿等戮力也。

zhì bài cháng shì

至拜常侍。

míng dì bēng yí zhào shǐ yǔ yuán càn gòng zhǎng jī shì

明帝崩,遗诏使与袁粲共掌机事。

jiāng zhōu cì shǐ guì yáng wáng xiū fàn jǔ bīng fǎn dì tǎo píng zhī chū fàn jǔ bīng cháo tíng huáng hài

江州刺史桂阳王休范举兵反,帝讨平之(初,范举兵,朝廷惶骇。

dì yǔ zhě yàn huí jí zhōng shū shěng jì yì mò yǒu yán zhě

帝与褚彦回,集中书省计议,莫有言者。

dì yuē xī shàng liú móu nì jiē yīn yān huǎn yǐ bài

帝曰:“昔上流谋逆,皆因淹缓以败。

xiū fàn bì yuǎn chéng qián shī qīng bīng jí xià chéng wǒ wú bèi qǐng dùn xīn tíng yǐ dāng qí fēng

休范必远惩前失,轻兵急下,乘我无备,请顿新亭,以当其锋。

yīn suǒ bǐ xià yì yú bìng zhù tóng

”因索笔下议,余并注同。

nǎi dān chē bái fú chū xīn tíng zhù lěi wèi bì zéi qí jiāo zhì nǎi jiě yī gāo wò yǐ ān zhòng xīn jìng pò zhī yě

乃单车白服出新亭,筑垒未毕,贼骑交至,乃解衣高卧,以安众心,竟破之也。

qiān zhōng lǐng jūn cāng wú wáng shēn xiāng cāi jì dì zhòu wò luǒ tǎn

迁中领军,苍梧王深相猜忌(帝昼卧,裸袒。

cāng wú wáng lǜ shù shí qí zhí rù lǐng jūn fǔ lì dì yú gōng nèi huà fù wèi shè dì zì yǐn mǎn shè zhī zuǒ yòu yù fu yīn jiàn yuē lǐng jūn fù dà shì jiā shè péng ér yī jiàn biàn sǐ hòu wú fù shè bù rú yǐ gǔ bāo jiàn shè zhī

苍梧王率数十骑直入领军府,立帝于宫内,画腹为射的,自引满射之,左右玉夫因谏曰:“领军腹大,是佳射堋,而一箭便死,后无复射,不如以[骨包]箭射之。

yī jiàn zhōng qí cāng wú tóu gōng yú de yě

”一箭中脐,苍梧投弓于地也。

cháng yǔ zuǒ yòu yáng yù fu cì zhī nǚ dù bào wǒ

),常语左右阳玉夫:“伺织女渡,报我。

shì yè qī xī yù fu jù qǔ qiān niú dāo shā zhī yù fu yǔ wáng jìng zé tōng móu shā cāng wú

”是夜七夕,玉夫惧,取牵牛刀杀之(玉夫与王敬则通谋,杀苍梧。

lài shǒu sòng lǐng jūn fǔ bào dì dì nǎi róng fú yè rù diàn zhōng

赉首送领军府报帝,帝乃戎服,夜入殿中。

míng dàn zhào yuán càn děng jì yì

明旦,召袁粲等计议。

càn yù yǒu yán dì bìn xū jǐn zhāng yǎn guāng rú diàn

粲欲有言,帝鬓须尽张,眼光如电。

jìng zé bá dāo tiào yuè huī zhòng yuē tiān xià zhī shì jiē yīng jué xiāo gōng gǎn yǒu kāi yī yán zhě rǎn jìng zé dāo

敬则拔刀跳跃,麾众曰:“天下之事皆应决萧公,敢有开一言者,染敬则刀。

nǎi zì qǔ bái shā mào jiā dì shǒu lìng jí wèi

”乃自取白纱帽加帝首,令即位。

yuē shì xū jí rè

曰:“事须及热。

dì zhèng sè yuē qīng dōu bù zì jiě yě

”帝正色曰:“卿都不自解也。

dì nǎi yíng lì shùn dì

帝乃迎立顺帝。

jīng zhōu cì shǐ chén yōu zhī fǎn dì tǎo zhī chū yōu zhī chēng tài hòu mìng yǐ xià dū yuán càn liú bǐng děng jiàn dì wēi míng rì shèng bù zì ān yǔ yōu zhī tōng móu jǔ shì diàn nèi

荆州刺史沉攸之反,帝讨之(初,攸之称太后命,已下都,袁粲、刘秉等见帝威名日盛,不自安,与攸之通谋,举事殿内。

dì mìng wáng jìng zé yú diàn nèi zhū zhī

帝命王敬则于殿内诛之。

jìn wèi xiàng guó fēng qí gōng bèi jiǔ cì cè yuē zhèn yǐ bù zào sù lí mín xiōng

进位相国,封齐公,备九锡(策曰:“朕以不造,夙罹旻凶。

sì jūn shī dé shū qì wèi jì wēi wǔ wǔ xíng qián liú jiǔ zú shén jié líng zé hǎi shuǐ qún fēi zhuì liú zhī dài wèi zú wèi pì qǐ zhí xiǎo wǎn xìng cì shǔ lí zuò gē ér yǐ zāi

嗣君失德,书契未纪,威侮五行,虔刘九族,神竭灵泽,海水群飞,缀旒之殆,未足为譬,岂直《小宛》兴刺,《黍离》作歌而已哉!

tiān zàn huáng sòng shí qǐ míng zǎi yuán dēng guǎ mèi zuǎn chéng dà yè gāo xūn zhì dé zhèn gǔ jué lún suī bǎo héng yì yīn bó lù kuāng hàn fāng sī miè rú yě

天赞皇宋,实启明宰,爰登寡昧,纂承大业,高勋至德,振古绝伦,虽保衡翼殷,博陆匡汉,方斯蔑如也。

jīn jiāng shòu gōng diǎn lǐ qí jìng dé zhèn mìng nǎi zhě yuán liú gòu huò shí fán yǒu tú zǐ fáng bù chén chēng bīng xié luàn gù zhān gōng yè jiāng chéng mào cǎo yán niàn bāng guó jiǎn wèi chóu chóu

今将授公典礼,其敬德朕命,乃者袁、刘构祸,实繁有徒,子房不臣,称兵协乱,顾瞻宫掖,将成茂草,言念邦国,剪为仇雠。

dāng cǐ zhī shí rén wú gù zhì tóu mèi xùn nàn chāo rán fèn fā

当此之时,人无固志,投袂徇难,超然奋发。

dēng róng chē ér jiè lù bào jīn bǎn ér xiān qū

登戎车而戒路,报金版而先驱。

huī yuè yī lín xiōng dǎng bīng pàn

麾钺一临,凶党冰泮。

cǐ zé bà yè zhī jī qín wáng zhī shǐ yě

此则霸业之基,勤王之始也。

ān dōu bèi pàn qiè jù xú fāng gǎn lǜ quǎn yáng líng xū huái pǔ

安都背叛,窃据徐方,敢率犬羊,陵虚淮浦。

suǒ r yú bèi tóng è xiāng jì tiān zuò wú xiàng bèi shùn guī nì běi bǐ qián lí yǎn zhuì tú tàn

索儿愚悖,同恶相济,天祚无象,背顺归逆,北鄙黔黎,奄坠涂炭。

gōng shòu mìng zōng shè jīng guàn cháo rì yōng jié jūn mén qì yú xiāo hàn

公受命宗社,精贯朝日,拥节军门,气逾霄汉;

pò fǔ zhī jié zhǎn guó bì yě

破釜之捷,斩馘蔽野;

shí liáng zhī zhàn xiāo qí qú shuài

石梁之战,枭其渠帅;

bǎo jìng quán rén jiāng yáng jí xù cǐ yòu gōng zhī gōng yě

保境全人,江阳即序,此又公之功也。

zhāng yān mí mèi bù gù běn cháo yuán zì nán qū zhì tú dōng xià qián jūn jiān rù qiè jì bù yú yú shì jiāng fú wèi yí huáng tú jiàn zǔ

张淹迷昧,不顾本朝,爰自南区,志图东夏,潜军间入,窃觊不虞,于是江服未夷,皇途荐阻。

gōng zhōng yì fèn fā zài xiǎn mí liàng

公忠义奋发,在险弥亮;

yǐ guǎ zhì zhòng suǒ xiàng fēng yǎn

以寡制众,所向风偃。

cháo tíng wú dōng gù zhī yōu mǐn yuè yǒu lái sū zhī wàng cǐ yòu gōng zhī gōng yě

朝廷无东顾之忧,闽越有来苏之望,此又公之功也。

xiōng nú yě xīn qīn lüè jiāng yì chǒu jié zhōu zhāng shì zhèn péng sì

匈奴野心,侵略疆埸,丑羯侜张,势振彭泗。

gōng fèng cí fá zuì jiè dàn chén zhēng bīng chē shǐ jiāo fēn jìn shí dàng diào sǐ fú shāng hóng xuān huáng zé bǐ wǒ huái féi fù zhān shèng huà cǐ yòu gōng zhī gōng yě

公奉辞伐罪,戒旦晨征,兵车始交,氛祲时荡,吊死扶伤,弘宣皇泽,俾我淮淝,复沾盛化,此又公之功也。

zì cí jué hòu xiǎn yǔn kǒng chì fēng shǐ cháng shé zhòng kuī shàng guó ér shì gù xiāng réng shī chū yǐ lǎo jiǎo chéng gāo lěi zhǐ rì lún xiàn

自兹厥后,猃狁孔炽,封豕长蛇,重窥上国,而世故相仍,师出已老,角城高垒,指日沦陷。

gōng juàn yán wáng shì fā fèn wàng shí gōng huàn jiǎ zhòu shì xiǎn ruò yí fēn jiāng huà jiè kāi chuàng qīng yǎn cǐ yòu gōng zhī gōng yě

公倦言王事,发愤忘食,躬擐甲胄,视险若夷,分疆划界,开创青兖,此又公之功也。

guì yáng fù zhòng qīng wèn jiǔ dǐng liè guàn huǐ miǎn bá běn sè yuán liè huǒ fén yú wáng chéng fēi shǐ jí yú jūn wū qún hòu yōu huáng yuán róng wú zhǔ gōng tǐng jiàn níng shén zé qí móu bu shi

桂阳负众,轻问九鼎,裂冠毁冕,拔本塞源,烈火焚于王城,飞矢集于君屋,群后忧惶,元戎无主,公挺剑凝神,则奇谋不世;

bǎ máo zhǐ huī zé nuò fū chéng yǒng xìn sù zhī jiān xuān yáng dǐ dìng cǐ yòu gōng zhī gōng yě

把旄指麾,则懦夫成勇,信宿之间,宣阳底定,此又公之功也。

cāng wú sì nüè zhū xià mí fèi yín xíng yǐ chěng shuí zé wú gū qián shǒu xiāng bēi zhāo bù móu xī gāo zǔ zhī yè yǐ lún wén míng zhī guǐ shuí sì

苍梧肆虐,诸夏糜沸,淫刑以逞,谁则无辜,黔首相悲,朝不谋夕,高祖之业已沦,文明之轨谁嗣?

gōng yuǎn jī yīn hàn zhī yì jìn zūn wèi jìn zhī diǎn wěi yǐ miǎo shēn rù fèng zōng shè qī miào qīng mì jiǔ qū fǎn zhèng cǐ yòu gōng zhī gōng yě

公远稽殷汉之义,近遵魏晋之典,猥以眇身,入奉宗社,七庙清谧,九区反政,此又公之功也。

yuán liú xié èr chéng cǐ luàn jiē chǒu tú qián gòu wēi jī mì fā jù yǒu shí tou zhì fàn yīng lù shén mò nèi yùn shuāng fēng wài jǔ yāo lì zài chéng guó tú yuè mù cǐ yòu gōng zhī gōng yě

袁刘携贰,成此乱阶,丑图潜构,危机密发,据有石头,志犯应路,神漠内运,霜锋外举,祅沴载澄,国途悦穆,此又公之功也。

chén yōu bāo huò

沈攸包祸,

suì yuè zī zhāng

岁月滋彰,

fēng mù chái shēng

蜂目豺声,

zǔ bīng ān rěn

阻兵安忍,

nǎi juàn xi gù

乃眷西顾,

miǎn tóng yì yù

缅同异域,

ér jīng lún wéi shǐ

而经纶惟始,

jiǔ fá wèi shēn

九伐未申,

cháng è bù quān

长恶不悛,

suì chěng xiōng nì

遂逞凶逆,

gōng zhàng yuè chū guān

公杖钺出关,

níng wēi jiāng diàn

凝威江甸,

zhèng qíng yǔ jiǎo rì tóng liàng

正情与皎日同亮,

míng lüè yǔ qiū yún jìng shuǎng

明略与秋云竞爽,

zhì yì suǒ gǎn

至义所感,

rén bǎi qí xīn

人百其心,

jī nián bū zhū

积年逋诛,

yī zhāo xiǎn lù

一朝显戮,

xiāng pǔ ān liú

湘浦安流,

zhāng tái shùn guǐ

章台顺轨,

cǐ yòu gōng zhī gōng yě

此又公之功也。

gōng yǒu jì tiān xià zhī xūn jiā zhī yǐ míng zhé dào bì shēng líng zhì kuāng yǔ zhòu lù lì sì xīn qú láo wáng shì xiǎn zǔ jiān nán bèi cháng zhī yǐ

公有济天下之勋,加之以明哲,道庇生灵,志匡宇宙,戮力肆心,劬劳王室,险阻艰难,备尝之矣。

ruò nǎi dì gòu zōng shì zhī xūn zào wù zī shǐ zhī zé yún bù wù sàn guāng pī liù yōu bì yú yī rén yǒng qīng sì hǎi

若乃缔构宗室之勋,造物资始之泽,云布雾散,光被六幽,弼余一人,永清四海。

xiá fāng kuǎn guān ér mù yì huāng fú chóng yì ér lái tíng

遐方款关而慕义,荒服重译而来庭。

wāng zāi miǎo hu wú de ér míng zhī yě

汪哉邈乎,无得而名之也。

sì yuè sòng dì shàn wèi yú qí

四月,宋帝禅位于齐。

jiǎ wǔ jí huáng dì wèi yú nán jiāo chái liáo gào tiān yuē huáng dì chén dào chéng gǎn yòng xuán mǔ zhāo gào yú huáng huáng hòu dì

甲午,即皇帝位于南郊,柴燎告天(曰:皇帝臣道成,敢用玄牡,昭告于皇皇后帝。

fu zhào zì shēng líng shù yǐ sī mù suǒ yǐ chǎn jí zé tiān kāi yuán chuàng wù sì cí dà dào wéi mìng bù yú cháng

夫肇自生灵,树以司牧,所以阐极则天,开元创物,肆兹大道,惟命不于常。

xī zài yú xià shòu zhōng shàng dài

昔在虞夏、受终上代;

yuè zì hàn wèi yī ràng zhōng yè

粤自汉魏,揖让中叶。

xián huàn zhū fāng cè zài zài diǎn mò

咸焕诸方册,载在典漠。

shuǐ dé zài wēi

水德在微,

réng shì duō gù

仍世多故,

shí lài dào chéng kuāng jiù zhī gōng

实赖道成匡救之功,

yǐ hóng jì yú jué nán

以弘济于厥难,

dà zào diān zhuì

大造颠坠,

zài gòu qū yǔ

再构区宇,

dàn wéi tiān rén

诞唯天人,

wǎng fú hé huì

罔弗和会,

nǎi yǎng xié guī yùn

乃仰协归运,

jǐng shǔ yǔ néng

景属与能,

yòng jí dà mìng yú zī

用集大命于兹,

shùn dé fěi sì

舜德匪嗣,

zhì yú lèi réng

至于累仍,

ér qún gōng qīng shì

而群公卿士,

shù yǐn yù shì

庶尹御事,

yuán jí lí xiàn

爰及黎献,

jì hu bǎi róng

暨乎百戎,

qiān yuē huáng tiān juàn mìng

佥曰:皇天眷命,

bù kě yǐ gù wéi

不可以固违;

rén shén wú tǒng bù kě yǐ kuàng zhǔ

人神无统,不可以旷主。

wèi tiān zhī wēi gǎn bù qí shùn hóng lì jìng jiǎn yuán chén qián fèng huáng fú dēng tán shòu shàn gào lèi shàng tiān yǐ dá rén zhōng shì fū wàn guó wéi míng líng shì xiǎng

畏天之威,敢不祇顺鸿历,敬简元辰,虔奉皇符,登坛受禅,告类上天,以答人衷,式敷万国,唯明灵是飨。

lǐ bì bèi fǎ jià xìng jiàn kāng gōng lín tài jí qián diàn dà shè gǎi yuán

),礼毕,备法驾幸建康宫,临太极前殿,大赦改元。

jiàn yuán sì nián bēng lì tài zǐ zé shì wèi shì zǔ wǔ huáng dì yě

建元四年崩,立太子赜(是为世祖武皇帝也)。

bēng lì dà sūn zhāo yè shì wèi yù lín wáng

崩,立大孙昭业(是为郁林王。

jí wèi wú dào wǔ dì zǐ gōng xià zhǔ dì yú duān mén nèi fèng cí wēn liáng chē zǎi rù gé jí zòu hú jì gāo zōng shā zhī

即位无道,武帝梓宫下渚,帝于端门内奉辞,辒辌车载入阁,即奏胡伎,高宗杀之。

bēng lì dì zhāo wén fèi wèi hǎi líng wáng yě

崩,立弟昭文(废为海陵王也)。

fèi lì xī chāng hóu luán shì wèi gāo zōng míng huáng dì

废,立西昌侯鸾(是为高宗明皇帝。

shǐ ān zhēn wáng dào shēng zǐ yě

始安贞王道生子也。

jí wèi jí xíng zhū lù qiě qǐn jí jīng nián yù wèi zǐ gōng zhī de gù gāo wǔ zhū zǐ sǎo dì wú yú yě

即位亟行诛戮,且寝疾经年,预为梓宫之地,故高武诸子扫地无余也。

bēng lì tài zǐ bǎo juàn shì wèi dōng hūn hóu jí wèi xiōng bào yǐ jīn huā tiè de lìng pān fēi xíng qí shàng yuē cǐ bù bù shēng lián huā yě

崩,立太子宝卷(是为东昏侯,即位凶暴,以金花帖地,令潘妃行其上,曰:“此步步生莲花也。

yòu yú gōng zhōng wéi shì zì wèi shì lì yǐ pān fēi wéi shì lìng

”又于宫中为市,自为市吏,以潘妃为市令。

yì shī zhì wèi zuǒ yòu suǒ shā

义师至,为左右所杀。

bēng lì hé dì bǎo róng míng dì dì bā zi yě

)崩,立和帝宝融(明帝第八子也)。

yǐ wèi chán liáng xiān shì wén huì tài zǐ yǔ cái rén gòng fù qī yán shī jù hòu zhé yún chóu hé dì shì yàn yǐ

以位禅梁(先是,文惠太子与才人共赋七言诗,句后辄云愁,和帝是验矣。

dōng hūn hóu gōng lǐ zuò sàn pàn jì fǎn gēn xiàng hòu

东昏侯宫里作散叛髻,反根向后。

dōng hūn shí tiān xià sàn pàn yǐ

东昏时,天下散叛矣。

yòu lì mào qiān qí kǒu ér shū liǎng chì míng yuē fèng dù sān qiáo

又立帽,骞其口而舒两翅,名曰:“凤渡三桥”。

liè qún xiàng hòu zǒng ér jié zhī míng yuē fǎn fù huáng lí

裂裙向后,总而结之,名曰:“反缚黄鹂”。

liáng wǔ zhái zài sān qiáo ér fèng dù zhī

梁武宅在三桥,而凤渡之。

fèng xiáng zhī yàn yě

凤翔之验也。

huáng lí zhě huáng lí wèi rì ér fǎn fù zhī dōng hūn lù sǐ zhī yīng yě

黄鹂者,皇离为日,而反缚之,东昏戮死之应也。

xiān shì bǎi xìng jí cháo shì yǐ bó tián xiōng gè yuē jiǎ yǔ

先是,百姓及朝士以帛填胸,各曰:“假雨”。

jiǎ zhě fēi zhèng míng yě

假者,非正名也。

chǔ yǔ ér jiǎ zhī míng bù dé zhēn yě

储雨而假之,明不得真也。

dōng hūn zhū zi fèi wèi shù rén jiǎ yǔ zhī yì yě

东昏诛,子废为庶人,假雨之意也。

liáng gāo zǔ huáng dì míng yǎn xìng xiāo shì wèi bā líng wáng fǎ cáo hòu wèi jìng líng wáng zǐ liáng bā yǒu chū huáng kǎo zhī hōng bù dé zhì jí zhì yù lín shī dé zī míng dì zuò fǔ jiāng wèi fèi lì jì dì yù zhù zī míng qīng qí wǔ zhī sì yǐ xuě xīn chǐ

梁高祖皇帝名衍,姓萧氏,为巴陵王法曹,后为竟陵王子良八友(初,皇考之薨,不得志,及至郁林失德,齐明帝作辅,将为废立计,帝欲助齐明,倾齐武之嗣,以雪心耻。

zī míng yì zhī zhī měi yǔ dì móu

齐明亦知之,每与帝谋。

shí zī míng jiāng zhuī suí wáng kǒng bù cóng

时齐明将追随王,恐不从。

yòu yǐ wáng jìng zé zài kuài jī kǒng wèi biàn

又以王敬则在会稽,恐为变。

yǐ wèn dì dì yuē suí wáng suī yǒu měi míng qí shí yōng liè jì wú zhì móu zhī shì zhǎo yá wéi zhàng sī mǎ yuán lì shēng wǔ líng tài shǒu biàn bái lóng ěr

以问帝,帝曰:“随王虽有美名,其实庸劣,既无智谋之士,爪牙唯仗司马垣历生、武陵太守卞白龙耳。

cǐ bìng wéi lì shì wèi

此并唯利是为。

ruò dàn yǐ xiǎn zhí wú bù zài chí

若啖以显职,无不载驰。

suí wáng zhèng xū zhé jiǎn ěr

随王正须折简耳。

jìng zé zhì ān jiāng dōng qióng qí fù guì yi xuǎn měi nǚ yǐ yú qí xīn

敬则志安江东,穷其富贵,宜选美女以娱其心。

zī míng yuē wú yì yě

”齐明曰:“吾意也。

guǒ rú qí cè

”果如其策。

wèi jiāng wáng sù gōng sī zhōu dì pò zhī yǐ gōng fēng jiàn kāng jùn nán zī míng dì bēng dōng hūn jí wèi

)魏将王肃攻司州,帝破之,以功封建康郡男,齐明帝崩,东昏即位。

yí zhào yǐ dì wèi dū du yōng zhōu cì shǐ dōng hūn shí liú xuān děng liù rén gēng zhí shěng nèi fēn rì tiē chì shì wèi liù guì

遗诏以帝为都督,雍州刺史(东昏时,刘暄等六人更直省内,分日帖敕,世谓“六贵”。

yòu yǒu yù dāo děng bā rén hào yuē bā yào

又有御刀等八人,号曰:“八要”。

jiē kǒu shàn wáng yán quán xíng guó xiàn

皆口擅王言,权行国宪。

dì wèi zhāng hóng cè yuē zhèng chū duō mén luàn qí jiē yǐ

帝谓张弘策曰:“政出多门,乱其阶矣。

dāng jīn bì huò wéi yǒu cǐ dì qín xíng rén yì kě zuò zuò xī bó

当今避祸,唯有此地,勤行仁义,可坐作西伯;

dàn zhū dì zài dōu kǒng lí shí huàn yě xū yǔ yì zhōu tú zhī ěr

但诸弟在都,恐罹时患也,须与益州图之耳。

shí shàng zhǎng xiōng yì ba yì zhōu hái réng xíng yǐng zhōu shì dì yǔ móu bù cóng xún bèi hài yě

时上长兄懿罢益州,还仍行郢州事,帝与谋,不从,寻被害也。

zhǎng xiōng yì bèi hài dì qǐ yì zhào liáo zuǒ jí yú tīng shì gào yǐ jǔ bīng shì rì jiàn yá

)长兄懿被害,帝起义(召僚佐集于厅事,告以举兵,是日建牙。

xiān shì dōng hūn yǐ liú shān yáng wèi bā xī tài shǒu shǐ guò jīng zhōu jiù xíng shì xiāo yǐng zhòu yǐ xí xiāng yáng dì zhī qí móu nǎi qiǎn wáng tiān wǔ yì jiāng líng biàn yǔ zhōu fǔ rén shū lùn jūn shì

先是东昏以刘山阳为巴西太守,使过荆州就行事,萧颖胄以袭襄阳,帝知其谋,乃遣王天武诣江陵,遍与州府人书,论军事。

tiān wǔ jì fā dì wèi hóng cè yuē jīn rì zuò shōu tiān xià yǐ

天武既发,帝谓弘策曰:“今日坐收天下矣。

jīng zhōu dé tiān wǔ zhì bì huí huáng wú jì ruò bù jiàn tóng qǔ zhī rú shí jiè ěr

荆州得天武至,必恛惶无计,若不见同,取之如拾芥耳。

duàn sān xiá jù bā shǔ fēn bīng dìng xiāng zhōng biàn quán yǒu shàng liú

断三峡,据巴蜀,分兵定湘中,便全有上流。

yǐ cǐ wēi shēng lín jiǔ pài duàn péng lǐ chuán xí jiāng nán fēng zhī mí cǎo bù zú bǐ yě

以此威声,临九派,断彭蠡,传檄江南,风之靡草,不足比也。

zhèng xiǎo yán yǐn rì yuè ěr

政小延引日月耳。

jiāng líng běn dàn xiāng yáng rén jiā chún wáng chǐ hán bì bù gū lì níng dé bù jiàn tóng yé

江陵本惮襄阳人,加唇亡齿寒,必不孤立,宁得不见同耶?

yǐ jīng yōng zhī bīng sǎo dìng dōng xià hán bái chóng chū bù néng wèi jì kuàng yǐ wú suàn hūn zhǔ yì yù dāo yìng chì zhī tú zāi

以荆雍之兵,扫定东夏,韩白重出,不能为计,况以无算昏主,役御刀应敕之徒哉?

jí shān yáng zhì bā líng dì fù lìng tiān wǔ lài shū yǔ yǐng zhòu xiōng dì

”及山阳至巴陵,帝复令天武赉书与颖、胄兄弟。

qù hòu dì wèi zhāng hóng cè yuē yòng bīng zhī dào gōng xīn wèi shàng gōng chéng cì zhī

去后,帝谓张弘策曰:“用兵之道:攻心为上,攻城次之;

xīn zhàn wéi shàng bīng zhàn cì zhī

心战为上,兵战次之。

jīn rì shì yě

今日是也。

jìn qiǎn tiān wǔ wǎng zhōu fǔ rén jiē yǒu shū jīn zhǐ yǒu liǎng fēng yǔ xíng shì xiōng dì yún yī yī jù tiān wǔ kǒu

”近遣天武往州府,人皆有书,今只有两封与行事兄弟云:一一具天武口。

jí wèn tiān wǔ kǒu wú suǒ shuō

及问天武,口无所说。

tiān wǔ shì xíng shì xīn lǚ bǐ wén bì wèi xíng shì xiōng dì gòng yǐn qí shì zé rén rén shēng yí

天武是行事心膂,彼闻,必谓行事兄弟共隐其事,则人人生疑。

shān yáng huò yú zhòng kǒu pàn xiāng xián èr èr zé xíng shì jìn tuì wú yǐ zì míng shì chí liǎng kōng hán dìng yī zhōu yě

山阳惑于众口,判相嫌贰,贰则行事进退无以自明,是驰两空函,定一州也。

shān yáng zhì jiāng ān guǒ yí bù zhǐ

山阳至江安,果疑不止。

yǐng zhòu nǎi zhǎn tiān wǔ sòng shān yáng xìn zhī

颖、胄乃斩天武,送山阳,信之。

zhì jīng zhōu chí rù chéng jiāng yú yù xuán mén fā zhé qí yuán tóu chē ér zǒu

至荆州,驰入城,将逾阈悬门,发折其辕,投车而走。

chén xiù bá jǐ zhú zhī zhǎn yú mén wài

陈秀拔戟逐之,斩于门外。

yǐng zhòu jí qiǎn yì shǐ chuán shǒu yú dì réng yǐ nán yáng wáng zūn hào zhī yì lái gào yuē shí bù lì dāng xū dài lái nián èr yuè

颖、胄即遣驿使传首于帝,仍以南阳王尊号之,议来告曰:“时不利,当须待来年二月。

dì dá yuē jīn zuò jiǎ shí wàn liáng yòng rì jié

”帝答曰:“今坐甲十万,粮用日竭。

ruò dùn bīng shí xún bì shēng huǐ lìn

若顿兵十旬,必生悔吝。

qiě tài bái chū xī fāng zhàng yì ér dòng tiān shí rén móu yǒu hé bù lì

且太白出西方,仗义而动,天时人谋,有何不利?

xī wǔ wáng fá zhòu xíng nì tài suì fù xū dài lái nián yé

昔武王伐纣,行逆太岁,复须待来年耶?

dì bù cóng nǎi hè rán dà hào yě

”帝不从,乃赫然大号也。

wù shēn dì fā zì xiāng yáng dì liú dì shǒu xiāng yáng chéng wèi yuē dāng zhì xīn xiāng yáng rén fù zhōng tuī chéng xìn zhī wù yí yě tiān xià yī jiā nǎi dāng xiāng jiàn yě

戊申,帝发自襄阳(帝留弟守襄阳城,谓曰:“当置心襄阳人腹中,推诚信之,勿疑也,天下一家,乃当相见也。

yǐng lǔ zhū chéng jí zhū jiāng bìng jiàng chū dōng hūn qiǎn wú zǐ yáng děng shí sān jūn jiù yǐng zhōu jìn jù ba kǒu

”)郢鲁诸城及诸将并降(初,东昏遣吴子阳等十三军救郢州,进据巴口。

dì mìng wáng mào qián shī xí jiā hú zi yáng cuàn zǒu zhòng jǐn ruò yú jiāng

帝命王茂潜师袭加湖,子阳窜走,众尽溺于江。

yǐng lǔ èr chéng xiāng shì duó qì

郢鲁二城相视夺气。

xiān shì dōng hūn shǐ chén bó zhī zhèn jiāng zhōu wèi zi yáng shēng yuán

先是东昏使陈伯之镇江州,为子阳声援。

dì wèi zhū jiāng yuē fu zhēng tǎo wèi bì xū shí lì tīng wēi shēng ěr

帝谓诸将曰:“夫征讨未必须实力,听威声耳。

jīn jiā hú zhī bài shuí bù jīng fú

今加湖之败,谁不惊服?

chén wǔ yá jí bó zhī zǐ láng bèi bēn guī

”陈武牙,即伯之子,狼狈奔归。

bǐ rén zhī qíng dāng xiōng jù wǒ wèi jiǔ jiāng kě chuán xí ér dìng yě

彼人之情当凶惧,我谓九江可传檄而定也。

yīn mìng sōu suǒ huò fú qiú de bó zhī chōng zhǔ sū lóng zhī hòu jiā shǎng cì shǐ zhì mìng yān lǔ shān yǐng chéng bìng jiàng

因命搜所获俘囚,得伯之憧主苏隆之,厚加赏赐,使致命焉,鲁山、郢城并降。

bó zhī jí zi wǔ yá jiàn dì zhì bìng shù jiǎ qǐng zuì

伯之及子武牙见帝至,并束甲请罪。

rén wǔ dì zhèn shí tóu mìng zhòng jūn wéi liù mén wèi wèi zhāng jì zhǎn dōng hūn yǐ huáng yóu guǒ shǒu sòng jūn dì mìng lǚ sēng zhēn lè bīng fēng fǔ kù

壬午,帝镇石头,命众军围六门,卫尉张稷斩东昏,以黄油裹首送军(帝命吕僧珍勒兵封府库。

shōu pān fēi zhū zhī

收潘妃,诛之。

yǐ gōng nǚ èr qiān rén fēn lài jiàng shì yě

以宫女二千人分赉将士也。

píng jīng yì qí hé dì yǐ wèi chán liáng

平京邑,齐和帝以位禅梁。

dì jí wèi

帝即位。

tài qīng yuán nián qí sī tú hóu jǐng yǐ shí sān zhōu nèi shǔ

太清元年,齐司徒侯景以十三州内属。

hóu jǐng fǎn

侯景反。

zhì jīng shī yōu dì ér bēng tiān jiàn zhōng shì bǎo zhì wèi shī yuē xī nián sān shí bā jīn nián bā shí sān sì zhōng fù yǒu sì chéng běi huǒ hān hān

至京师,幽帝而崩(天监中,释宝志为诗曰:“昔年三十八,今年八十三,四中复有四,城北火酣酣。

dì fēng jì zhī

”帝封记之。

dì sān shí bā kè jiàn yè bā shí sān yù huǒ zāi

帝三十八克建业,八十三遇火灾。

yuán nián sì yuè shí sì rì tóng tài sì huǒ zāi

元年四月十四日同泰寺火灾。

jiē rú qí yán cǐ zhī wèi yě

皆如其言,此之谓也。

hóu jǐng lì wǔ dì tài zǐ gāng wèi dì yòu wèi jǐng suǒ shā zhuī zūn wèi tài zōng jiǎn wén huáng dì yě

侯景立武帝太子纲为帝,又为景所杀(追尊为太宗简文皇帝也)。

xiāng dōng wáng yì yú jīng zhōu shǐ wáng sēng biàn děng píng hóu jǐng chuán shǒu jiāng líng sēng biàn děng quàn jìn yuē zhòng jūn yǐ jīn yuè wù zǐ zǒng jí jiàn kāng fēn lēi wǔ lǚ bǎi dào tóng qū hōng rán dà kuì qún xiōng sì miè

湘东王绎于荆州,使王僧辩等平侯景,传首江陵(僧辩等劝进曰:“众军以今月戊子总集建康,分勒武旅,百道同趋,轰然大溃,群凶四灭。

fú wéi bì xià jǔ tòng rú shuāi yīng rěn fèn kù

伏惟陛下,咀痛茹衰,婴忍愤酷。

zì zǐ tíng jiàng quē hú chén sì qǐ yè yuán hǎo zhì jì mǎ yún tún chái láng dāng lù fēi zhǐ yī rén jīng ní bù xiāo jīng wǔ zài yǐ

自紫庭绛阙,胡尘四起,掖垣好畤,冀马云屯,豺狼当路,非止一人,鲸鲵不枭,经五载矣。

tiān wēi jì zhèn yuān chǐ bìng xuě bǎi sī yuè mù yǎng qí chén jiàn

如今上天的威风已经兴起,冤枉和耻辱都得到了洗涤,朝廷内外都希望你的到来,都认为国家应该交给贤明有德的人管理。

xián yǐ yáng guī zhī gōng

咸以钖圭之功。

jì guī yǒu dào dāng bì zhī lǐ yǔn shǔ shèng míng

既归有道,当璧之礼,允属圣明。

ér yōu zhào qiān chōng yǎo rán níng miǎo

而优诏谦冲,窅然凝邈;

fēi lóng kě jī ér gàn yáo zài sì

飞龙可跻,而干爻在四;

dì hūn yún jiào ér chāng hé wèi kāi

帝阍云叫,而阊阖未开;

ōu gē zài chí shì yòng qiáo shǒu

讴歌再驰,是用翘首。

qǐ kě jiǔ jī qún yì yǒu kuàng yí zé yě

岂可久稽群议,有旷彝则也。

jǐng píng xiāng dōng wáng jí wèi yú jiāng líng shì wèi xiào yuán huáng dì

景平,湘东王即位于江陵(是为孝元皇帝。

wǔ dì dì qī zǐ yě

武帝第七子也。

wèi shǐ wàn niǔ yú jǐn lái gōng liáng wáng xiāo jì yǐ yán yì shì lǜ zhòng huì zhī dì jiàn zhí wèi rén qiāng dì chū wǔ líng zhī píng yì zhě yù yīn qí zhōu jiàn qiān dū jiàn yè zōng lǐn huáng luó hàn jiē chu rén bù yuàn yí

),魏使万纽于谨来攻,梁王萧[祭以言易示]率众会之,帝见执,魏人戕帝(初,武陵之平,议者欲因其舟舰迁都建邺,宗懔、黄罗汉皆楚人,不愿移。

yuē jiàn yè wáng qì yǐ jǐn zhǔ gōng zhōu yǐ mǎn bǎi

曰:“建业王气已尽,渚宫州已满百。

yú shì nǎi liú xún ér suì xīng zài jǐng yíng huò shǒu xīn

”于是乃留,寻而岁星在井、荧惑守心。

dì guān zhī kǎi rán wèi cháo chén yuē wú guān xuán xiàng jiāng kǒng yǒu zéi dàn jí xiōng zài wǒ yùn shù yóu tiān bì zhī hé yì

帝观之,慨然谓朝臣曰:“吾观玄象,将恐有贼,但吉凶在我,运数由天,避之何益?

xún wèi wèi jūn suǒ bī chéng xiàn jiàn zhí jìn tǔ náng ér yǔn zhī gǔ lǎo xiāng chuán yún zhōu mǎn bǎi jīng zhōu chū tiān zǐ

”寻为魏军所逼,城陷见执,进土囊而殒之,古老相传云:“洲满百,荆州出天子。

huán xuán wèi jīng zhōu cì shǐ nèi huái nì yì nǎi qiǎn záo yī zhōu yǐ yīng bǎi shù

”桓玄为荆州刺史,内怀逆意,乃遣凿一洲,以应百数。

suí ér bēng pò jìng wú suǒ chéng

随而崩破,竟无所成。

sòng wén dì wèi yí dū wáng zài fān yī zhōu zì lì

宋文帝为宜都王,在藩,一洲自立。

é ér wén dì cuàn tǒng

俄而文帝篡统。

tài qīng mò zhī jiāng yáng zhī hé pǔ shēng yī zhōu

太清末,枝江扬之合浦生一洲。

míng nián ér liáng yuán dì lì

明年,而梁元帝立。

chéng shèng mò qí zhōu yǔ dà àn tōng yě

承圣末,其洲与大岸通也。

jiāng líng jì xiàn wáng sēng biàn chén bà xiān děng yì lì dì zǐ fāng zhì shì wèi jìng huáng dì yuán dì dì jiǔ zǐ

)江陵既陷,王僧辩,陈霸先等议立帝子方智(是为敬皇帝,元帝第九子。

yú jiāng zhōu fèng yíng zhì jiàn yè jí wèi

),于江州奉迎至建业即位。

tài píng èr nián shàn wèi yú chén

太平二年,禅位于陈。

chén gāo zǔ wǔ huáng dì xìng chén shì míng bà xiān wú xīng cháng chéng rén yě

陈高祖武皇帝姓陈氏,名霸先,吴兴长城人也。

liáng wǔ dì shí wéi zhí hé jiāng jūn

梁武帝时为直合将军。

hóu jǐng fǎn gāo zǔ lǜ suǒ lǐng yǔ hóu jǐng dà zhàn hóu jǐng bài sǐ xiāng dōng wáng jí wèi shòu nán xú zhōu cì shǐ hái zhèn jīng kǒu

侯景反,高祖率所领与侯景大战,侯景败死,湘东王即位,授南徐州刺史,还镇京口。

chéng shèng sān nián xī wèi gōng xiàn xī tái gāo zǔ yǔ wáng sēng biàn lì jìn ān wáng jìn dì wèi

承圣三年,西魏攻陷西台,高祖与王僧辩立晋安王,进帝位。

sī kōng sēng biàn yòu yǔ qí shì hé qīn nà zhēn yáng hòu gāo zǔ tàn yuē sì zhǔ gāo huáng zhī sūn yuán huáng zhī zǐ jìng yǒu hé gū shēng jiàn fèi chù jiǎ lì fēi cì cǐ qíng kě zhī yě

司空僧辩又与齐氏和亲,纳贞阳侯(高祖叹曰:“嗣主高皇之孙,元皇之子,竟有何辜,生见废黜,假立非次,此情可知也。

gāo zǔ yǐ wéi bú yì qián shī xí wáng sēng biàn yú shí tou kè zhī shì yè yì sēng biàn zhēn yáng hòu xùn wèi jìn ān wáng fù lì

高祖以为不义,潜师袭王僧辩于石头,克之,是夜缢僧辩,贞阳侯逊位,晋安王复立。

xú sì huī běi yǐn qí shī qiǎn xiāo guǐ děng sì shí liù jiāng jì jiāng zhì mù fǔ shān gāo zǔ bìng pò zhī

徐嗣徽北引齐师,遣萧轨等四十六将,济江至幕府山,高祖并破之。

jìn wèi chéng xiàng jìn jué wèi chén wáng

进位丞相,进爵为陈王。

yǒng dìng sān nián liáng dì shàn wèi yú chén

永定三年,梁帝禅位于陈。

sān nián yíng huò zài tiān zūn yě shàng bēng shí shàng zhǎng zǐ héng yáng wáng wèi zhì yú zhōu nǎi lì gāo zǔ dì shǐ xīng liè wáng cháng zi qiàn yě

三年(荧惑在天尊也),上崩(时上长子衡阳王为质于周,乃立高祖弟,始兴烈王长子蒨也。

lì dì zǐ qiàn shì wèi shì zǔ wén huáng dì yě

),立弟子蒨(是为世祖文皇帝也)。

bēng lì tài zǐ bó zōng shì wèi fèi dì

崩,立太子伯宗(是为废帝)。

fèi lì xū shì wèi gāo zōng xuān huáng dì shǐ xīng liè wáng dì èr zi yě

废,立顼(是为高宗宣皇帝,始兴烈王第二子也。

bēng lì tài zǐ shū bǎo shì wèi cháng chéng gōng yě

崩,立太子叔宝,是为长城公也。

shū bǎo zài dōng gōng hào xué yǒu wén yì

叔宝在东宫,好学有文艺。

jí jí wèi dān jiǔ sè zuǒ yòu nìng bì ěr diāo zhě wǔ shí rén fù rén měi mào lì fú zhě qiān yú rén

及即位,耽酒色(左右佞嬖珥貂者五十人,妇人美貌丽服者千余人。

cháng shǐ kǒng guì fēi děng bā rén jiā zuò jiāng zǒng kǒng fàn děng shí rén yù yàn hào yuē xiá kè

尝使孔贵妃等八人夹坐,江总、孔范等十人预宴,号曰:“狎客”。

xiān lìng bā fù rén bì cǎi jiān zhì wǔ yán shī shí kè rén yī shí jì hé chí zé fá jiǔ

先令八妇人襞彩笺,制五言诗,十客人一时继和,迟则罚酒。

jūn chén hān yǐn cóng hūn dá dàn

君臣酣饮,从昏达旦。

yǐ cǐ wéi cháng yě

以此为常也)。

suí wén dì chū shòu zhōu chán shén dūn lín hǎo

隋文帝初受周禅,甚敦邻好。

xuān dì bēng qiǎn shǐ fù diào xiū dí guó zhī lǐ shū chēng gè dùn shǒu

宣帝崩,遣使赴吊,修敌国之礼,书称各顿首。

ér hòu zhǔ jiāo shē shū mò yún xiǎng bǐ tǒng nèi rú yi cǐ yǔ zhòu qīng tài

而后主骄奢,书末云:“想彼统内如宜此,宇宙清泰。

suí wén dì bú yuè yǐ shì cháo chén

”隋文帝不悦,以示朝臣。

hè ruò bì yáng sù děng yǐ wéi zhǔ rǔ zài bài qǐng zuì bìng qiú zhì tǎo

贺若弼、杨素等以为主辱,再拜请罪,并求致讨。

wén dì yuē wǒ wéi rén fù mǔ qǐ kě xiàn yī yī dài shuǐ ér bù zhěng zhī hu

文帝曰:“我为人父母,岂可限一衣带水而不拯之乎?

mìng zuò zhàn chuán rén qǐng mì zhī wén dì yuē wú jiāng xiǎn xíng tiān zhū hé mì zhī yǒu

”命作战船(人请密之,文帝曰:“吾将显行天诛,何密之有?

shǐ tóu shì yú jiāng ruò bǐ néng gǎi wǒ yòu hé qiú yě

使投柿于江,若彼能改,我又何求也!

yǐ jìn wáng guǎng wéi yuán shuài dū bā shí zǒng guǎn yǐ zhì tǎo chū duò shī sòng xǐ shū bào hòu zhǔ è sān shí wàn zhǐ biàn yù jiāng dōng zhū jūn jì xià jiāng zhèn shù xiāng jì zòu wén chén kè qīng zhǎng jī mì yì ér bù yán

),以晋王广为元帅,督八十总管以致讨(初,隋师送玺书,暴后主恶,三十万纸,遍谕江东,诸军既下江,镇戍相继奏闻,沉客卿掌机密,抑而不言。

duò jūn lín jiāng hòu zhǔ yuē wáng qì zài cǐ qí bīng sān dù lái zhōu bīng zài dù zhì wú bù cuī méi

隋军临江,后主曰:“王气在此,齐兵三度来,周兵再度至,无不摧没。

lǔ jīn lái bì zì bài

虏今来,必自败。

zòng jiǔ zuò shī bù chuò

”纵酒作诗不辍。

duò jūn huò jìn bá gū shú huò duàn qǔ ā zhī chōng nǎi xià zhào yuē quǎn yáng lìng zòng qīn qiè jiāo jī fēng chài yǒu dú yí shí sǎo dìng

隋军或进拔姑孰,或断曲阿之冲,乃下诏曰:“犬羊凌纵,侵窃郊畿,蜂虿有毒,宜时扫定。

yǐ xiāo mó hē wèi huáng jī dà dū dū fēn bīng shǒu yào hài sēng ní dào shì jìn jiē zhí yì

”以萧摩诃为皇畿大都督,分兵守要害,僧尼道士,尽皆执役。

duò jūn nán běi dào bìng jìn zhòng jūn bài jì yǐ

隋军南北道并进,众军败绩矣。

hán qín hǔ rù zì nán yè mén wén wǔ gè guān jiē dùn qín hòu zhǔ duò shī zhī rù yě pú yè yuán xiàn quàn duān zuò diàn shàng zhèng sè dài zhī

韩擒虎入自南掖门,文武各官皆遁,擒后主(隋师之入也,仆射袁宪劝端坐殿上,正色待之。

hòu zhǔ yuē fēng rèn zhī xià wèi kě jiāo dāng wú zì yǒu jì

后主曰:“锋刃之下,未可交当,吾自有计。

nǎi táo yú jǐng duò jūn rén yǐ shéng yǐn zhī jīng qí tài zhòng nǎi yǔ zhāng guì fēi kǒng guì rén tóng chéng ér shàng

”乃逃于井,隋军人以绳引之,惊其太重,乃与张贵妃、孔贵人同乘而上。

suí wén dì wén zhī dà jīng

隋文帝闻之大惊。

bào hóng duì yuē dōng jǐng yú tiān wén wèi qín fēn jīn wáng dōu suǒ zài

鲍宏对曰:“东井于天文为秦分,今王都所在。

tóu jǐng qí tiān yì yě

投井,其天意也。

xiān shì jiāng dōng duō chàng wáng xiàn zhī táo yè cí yún táo yè fù táo yè dù jiāng bù yòng jí

”先是江东多唱王献之《桃叶辞》,云:“桃叶复桃叶,渡江不用楫。

dàn dù wú suǒ kǔ wǒ zì yíng jiē rǔ

但渡无所苦,我自迎接汝。

jí jìn wáng guǎng jūn yú liù hé zhèn qí shān míng táo yè guǒ chéng chén chuán ér dù zhī yě

”及晋王广军于六合镇,其山名“桃叶”,果乘陈船而渡之也。

jìn wáng guǎng rù jù tái chéng sòng hòu zhǔ yú dōng gōng

晋王广入据台城,送后主于东宫。

sān yuè guǐ sì hòu zhǔ yǔ sān gōng bǎi sī fā zì jiàn yè zhī cháng ān

三月癸巳,后主与三公百司发自建业,之长安。

jí zhì jīng shī liè zhèn yú fú yǐn hòu zhǔ jí wáng gōng

及至京师,列阵舆服,引后主及王公。

shǐ xuān zhào ràng hòu zhǔ hòu zhǔ bǐng xī bù néng duì

使宣诏让后主,后主屏息不能对。

fēng cháng chéng gōng suí wén dì dōng xún dēng máng shān hòu zhǔ shì yǐn fù shī yuē rì yuè guāng tiān dé shān hé zhuàng dì jū

封长城公(隋文帝东巡,登芒山,后主侍饮,赋诗曰:“日月光天德,山河壮帝居。

tài píng wú yǐ bào yuàn shàng dōng fēng shū

太平无以报,愿上东封书。

jí chū suí wén dì mù sòng zhī yuē cǐ bài qǐ bù yóu shī jiǔ jiāng zuò shī gōng fu hé rú sī ān shí shì yě

”及出,隋文帝目送之曰:“此败岂不由诗酒,将作诗功夫,何如思安时事也。

zhì rén shòu sì nián zhōng yú luò yáng xiān shì jiǎng shān zhòng niǎo gǔ yì fǔ yīng yuē nài hé dì nài hé dì

至仁寿四年,终于洛阳(先是,蒋山众鸟鼓翼抚膺曰:“奈何帝,奈何帝。

hòu zhǔ zài dōng gōng shí yǒu niǎo yī zú jí qí diàn tíng yǐ zuǐ huà dì chéng wén

”后主在东宫时,有鸟一足,集其殿庭,以嘴画地成文。

yuē dú zú shàng gāo tái shèng cǎo huà wèi huī yù zhī wǒ jiā chǔ zhū mén dāng shuǐ kāi

曰:“独足上高台,盛草化为灰,欲知我家处,朱门当水开。

jiě zhě yǐ wéi dú zú yán hòu zhǔ dú xíng wú zhòng shèng cǎo yán huāng huì

”解者以为“独足”言后主独行无众,“盛草”言荒秽。

duò chéng huǒ yùn cǎo de huǒ ér huī

隋承火运,草得火而灰。

jí zhì jīng shī jiā yú dū shuǐ tái suǒ wèi gāo tái dāng shuǐ yě

及至京师,家于都水台,所谓“高台当水”也。

yǒu kuài jī rén shǐ pǔ céng mèng zhe zhū yī rén wǔ guān zì tiān ér xià yǐ shǒu zhí jīn pái pǔ wǎng kàn shàng wén yuē chén shì wǔ zhǔ sān shí sì nián

有会稽人史溥曾梦着朱衣人,武冠自天而下,以手执金牌,溥往看,上文曰:“陈氏五主,三十四年。

chén wáng guǒ rú mèng

”陈亡,果如梦。

liáng mò tóng yáo yún kě lián bā mǎ zǐ yī rì xíng qiān lǐ bú jiàn mǎ shàng láng dàn jiàn huáng chén qǐ huáng chén wū rén yī zào jiá xiāng liào mái

梁末童谣云:“可怜巴马子,一日行千里,不见马上郎,但见黄尘起,黄尘污人衣,皂荚相料埋。

jí sēng biàn miè qún chén yǐ yáo yán zòu yán sēng biàn běn chéng ba mǎ jī hóu jǐng

”及僧辩灭,群臣以谣言奏,言僧辩本乘巴马击侯景。

mǎ shàng láng wáng zì yě

“马上郎”,王字也;

chén wèi chén yě

“尘”谓陈也;

ér bù jiě zào jiá zhī wèi

而不解“皂荚”之谓。

jì ér chén miè yú duò shuō zhě yǐ wéi jiāng dōng yǐ jié yáng jiǎo wèi zào jiá duò shì xìng yáng yáng yáng yě

既而陈灭于隋,说者以为江东以羯羊角为皂荚,隋氏姓杨,杨,羊也。

yán zhōng miè yú duò

言终灭于隋。

běi qí mò zhū shěng guān duō chēng shěng zhǔ zhǔ jiàng jiàn shěng yě

北齐末,诸省官多称省主,主将见省也。

zé zhī xīng wáng zhī zhào jǐn yǒu zhēng yún

则知兴亡之兆,尽有征云。

duò gāo zǔ xìng yáng shì míng jiān zhōu wǔ dì chū wèi duò zhōu cì shǐ nǚ wèi tài zǐ fēi

隋高祖姓杨氏,名坚,周武帝初为隋州刺史,女为太子妃。

zhōu xuān dì lì bài wèi dà sī mǎ

周宣帝立,拜为大司马。

xuān dì bēng lì jìng dì jìn jué wèi duò wáng

宣帝崩,立靖帝,进爵为隋王。

suì shàn wèi yān gǎi hào kāi huáng yuán nián

遂禅位焉,改号开皇元年。

jiǔ nián píng chén fèi tài zǐ yǒng wèi shù rén lì jìn wáng guǎng wéi huáng tài zǐ

九年,平陈,废太子勇为庶人,立晋王广为皇太子。

gāo zǔ bēng tài zǐ jí wèi shì wèi yáng dì

高祖崩,太子即位(是为炀帝)。

yáng dì wú dào dào zéi fēng qǐ

炀帝无道,盗贼蜂起。

shí sān nián xìng jiāng dū li mì shè tán yú gǒng zì shǔ wèi wèi gōng mì liáo dōng rén pú shān gōng kuān zhī zǐ yě

十三年幸江都,李密设坛于巩,自署为魏公(密,辽东人,蒲山公宽之子也。

shǎo tì tǎng yǒu dà zhì cháng yǒu sī luàn zhī xīn

少倜傥有大志,常有思乱之心。

yǔ yáng xuán gǎn wèi wěn jǐng jiāo xuán gǎn yǐ shì lìng zhī

与杨玄感为刎颈交,玄感以势凌之。

mì nù yuē jué jī liǎng zhèn zhī jiān àn yǎ chì zhà sān jūn pī mǐ yāo gōng yī shí mì bù rú gōng

密怒曰:“决机两阵之间,暗哑叱咤,三军披靡,邀功一时,密不如公;

ruò shè bǐ cháng tú qū cè xián jùn shǐ gè shēn qí yòng gōng bù rú mì

若涉彼长途,驱策贤俊,使各申其用,公不如密。

qǐ kě yǐ yī jiē yī jí ér qīng tiān xià shì dài fū yé

岂可以一阶一级而轻天下士大夫耶?

jí xuán gǎn fǎn mì guī zhī wèi qí móu zhǔ

”及玄感反,密归之,为其谋主。

hòu xuán gǎn bài mì biàn xìng míng bēn dí ràng

后玄感败,密变姓名,奔翟让。

ràng lì mì wèi wèi gōng kāi mù fǔ zhì liáo shǔ fán shí yú wàn rén

让立密为魏公,开幕府,置僚属,凡十余万人。

liáng shī dōu jù xià zhōu liú wǔ zhōu shā tài yuán liú shǒu wáng gōng jǔ bīng fǎn

梁师都据夏州,刘武周杀太原留守王恭,举兵反。

dòu jiàn dé zì hào xià wáng zhū càn zì hào chǔ wáng liú yuán jìn jù wú dōu

窦建德自号夏王,朱粲自号楚王,刘元进据吴都。

yáng dì wén qún zéi qǐ dà jù shǐ féng cí míng zhēng bīng dōng dōu yáng dì wén dào zéi fēng qǐ zhào qún chén wèn zhī jiē yuē cǐ shǔ cuàn gǒu tōu hé zú yǐ yōu

炀帝闻群贼起,大惧,使冯慈明征兵东都(炀帝闻盗贼蜂起,召群臣问之,皆曰:“此鼠窜狗偷,何足以忧。

shì yù shǐ wéi dé yù yuē jīn hǎi nèi tǔ bēng gāng jì dà huài ér nèi shǐ shì láng yú shì jī yù shǐ dài fū péi yùn děng ā mèi bì xià yǐn mì bù yán

”侍御史韦德裕曰:“今海内土崩,纲纪大坏,而内史侍郎虞世基,御史大夫裴蕴等,阿媚陛下,隐秘不言。

suǒ wèi jī xīn yǐ rán zōng miào bì bù xuè shí yǐ

所谓积薪已燃,宗庙必不血食矣。

zhōu shū yuē mián mián bù jué jiāng chéng jiāng hé

《周书》曰:‘绵绵不绝,将成江河。

bì xià wù yǐ yú yán bù yǐ jiè yì

’陛下勿以谀言不以介意。

nǎi zhào féng cí míng yì dōng dōu zhēng bīng jiāng yǐ tǎo mì wèi yáo luó suǒ huò guī zhī li mì

”乃诏冯慈明诣东都征兵,将以讨密,为侥逻所获,归之李密。

mì wén cí míng zhì dà yuè wèi cí míng yuē huáng tiān wú qīn wéi dé shì fǔ

密闻慈明至,大悦,谓慈明曰:“皇天无亲,唯德是辅。

zhǔ shàng dú liú sì hǎi tiān xià xián zhī

主上毒流四海,天下咸知。

mì jiū hé cāng shēng sī píng yǔ nèi

密纠合苍生,思平宇内。

xióng pí zhī shì bǎi wàn yǒu yú

熊罴之士,百万有余。

jù áo shí zhī sù dài chéng gāo zhī xiǎn gān gē jīng liàn jiǎ zhòu jiān shí jué dōng hǎi kě xi liú cù tài shān kě dōng qīng yǐ cǐ yù dí hé dí bù cuī

据敖食之粟,带成皋之险,干戈精练,甲胄坚实,决东海可西流,蹴泰山可东倾,以此御敌,何敌不摧?

yǐ cǐ gōng chéng hé chéng bù xiàn

以此攻城,何城不陷?

dōng dōu wēi jí bù rì jiāng jiàng

东都危急,不日将降。

xìng shǎo liú yì tóng jiàn gōng míng

幸少留意,同建功名。

cí míng yuē pú shān gōng cè míng xiān dì wèi jí cháo duān míng gōng bù sī zào wǒ zhī ēn fān huái fǎn shì zhī zhì qì duò zhī dà dé jí xiāo gǎn zhī wán xiāo è jī huò yíng bài bù xuán zhǒng wǎng lòu tūn zhōu zhì yú jīn rì

”慈明曰:“蒲山公策名先帝,位极朝端,明公不思造我之恩,翻怀反噬之志,弃隋之大德,即枭感之顽嚣,恶积祸盈,败不旋踵,网漏吞舟,至于今日。

xī jù jūn yǐ tiān xià zhī zhòng bì yú guāng wǔ

昔巨君以天下之众,弊于光武;

chù zhòng yǐ jiāng zuǒ zhī shī qióng hu míng dì

处仲以江左之师,穷乎明帝。

míng gōng yǐ wū hé zhī zú bù yuè shù qiān láng gù chī zhāng qiáng liáng cūn wù

明公以乌合之卒,不越数千,狼顾鸱张,强梁村坞。

wéi dé shì fǔ gōng hé yù yān

唯德是辅,公何预焉!

mì nǎi yōu zhī sī tú fǔ cí míng mì lìng rén yì dōng dōu shì xiè dí ràng shā zhī

”密乃幽之司徒府,慈明密令人诣东都,事泄,翟让杀之。

zhào táng guó gōng huì yuān zhèn tài yuán

诏唐国公讳(渊)镇太原。

wǔ yuè jiǎ zǐ táng gōng jǔ yì bīng yáo zūn yáng dì wèi tài shàng huáng lì dài wáng yòu wèi tiān zǐ xíng yī huò gù shì

五月甲子,唐公举义兵,遥尊炀帝为太上皇,立代王侑为天子,行伊、霍故事。

chuán xí tiān xià wén zhī xiǎng yìng cǐ péi jì yīn kāi shān jì yě dài wáng yòu shí zài xī jīng

传檄天下,闻之响应(此裴寂、殷开山计也,代王侑时在西京。

qiū qī yuè táng gōng jiāng xi tú cháng ān zhàng bái qí shì zhòng yú tài yuán zhī yě bèi jiǎ sān wàn

秋七月,唐公将西图长安,仗白旗,誓众于太原之野,被甲三万。

liú gōng zǐ yuán jí shǒu tài yuán

留公子元吉守太原。

yì shī cì huò yì duò wǔ yá láng jiāng sòng lǎo shēng jù yì shī shí lián yǔ bù jì liáng yùn bù gěi yòu wěi yán tū jué jiāng xí tài yuán

义师次霍邑,隋武牙郎将宋老生拒义师,时连雨不霁,粮运不给,又伪言突厥将袭太原。

táng gōng jù mìng xuán shī

唐公惧,命旋师。

yòng qín wáng jiàn nǎi zhǐ qín wáng jiàn yuē dú fū sì nüè tiān xià bēng lí láng gù fēng fēi kuà zhōu lián xiàn

用秦王谏,乃止(秦王谏曰:“独夫肆虐,天下崩离,狼顾蜂飞,跨州连县。

zhàng fū bù dé gēng yún nǚ zǐ bù dé fǎng jì

丈夫不得耕耘,女子不得纺绩。

gù zhàng jiàn fén jìn jǔ pèi cān xū zhǎn fēng shǐ yǐ ān wàn rén lù jīng ní ér qīng sì hǎi

故仗剑汾晋,举旆参墟,斩封豕以安万人,戮鲸鲵而清四海。

jù xiáo hán zhī gù xié tiān zǐ zhī wēi lìng zhū hóu dìng tiān xià

据崤函之固,挟天子之威,令诸侯,定天下。

shì yǐ wén zhī xiǎng yìng tóu fù rú guī

是以闻之响应,投赴如归。

jīn yù xiǎo dí biàn jiāng fǎn pèi

今遇小敌,便将反旆。

kǒng yì shī yī zhāo jiě tǐ dà shì qù yǐ

恐义师一朝解体,大事去矣。

shì bù kě quán guī shǒu tài yuán zé yī chéng zéi ěr kǒng bù xuán zhǒng huò biàn réng shēng

势不可全,归守太原,则一城贼耳,恐不旋踵,祸变仍生。

nǎi zhǐ yě

”乃止也。

lǎo shēng bèi chéng ér zhèn yī zhàn zhǎn zhī píng huò yì zhū chéng jiē jiàng wéi qū tū tōng zhèn hé dōng jiān shǒu bù xià yě

老生背城而阵,一战斩之,平霍邑(诸城皆降,唯屈突通镇河东,坚守不下也。

dōng shí yuè yì shī cì zhǎng lè gōng

冬十月,义师次长乐宫。

wèi wén shēng xié dài wáng chéng chéng jù shǒu

卫文升挟代王乘城拒守。

shí yī yuè píng jīng shī zūn dài wáng wèi tiān zǐ gǎi yuán yì níng qiǎn shǐ sì chū xùn jùn xiàn

十一月,平京师,尊代王为天子,改元义宁(遣使四出徇郡县。

duò xíng gōng táng gōng xī ba zhī

隋行宫,唐公悉罢之。

hòu gōng hái qí qīn shǔ

后宫,还其亲属。

chū duò jiāng duō qīn bǎi xìng bǎi xìng huàn zhī

初,隋将多侵百姓,百姓患之。

jí yì shī zhì qiū háo wú fàn jiē yuē zhēn wú jūn yě

及义师至,秋毫无犯,皆曰:“真吾君也。

shí yáng dì jiāng zhī dān yáng ér dà chén jiāng zú jiē běi rén bù yuàn nán qiān xián sī guī

”)时炀帝将之丹阳,而大臣将卒皆北人,不愿南迁,咸思归。

yǔ wén huà jí yīn bǎi xìng zhī bù kān mìng shā yáng dì yú jiāng dū duò shì wáng hóu wú shào zhǎng jiē zhǎn zhī

宇文化及因百姓之不堪命,杀炀帝于江都,隋室王侯无少长,皆斩之。

lì sì wáng hào wèi tiān zǐ huà jí wèi chéng xiàng shàng céng mèng jiàn qīng yī r yuē qù yì sǐ wǎng yì sǐ bù ruò chéng chuán dù jiāng shuǐ

立嗣王浩为天子,化及为丞相(上曾梦见青衣儿曰:“去亦死,往亦死,不若乘船渡江水。

péi yùn yú shì jī jiē nán rén zàn chéng qí shì

”裴蕴、虞世基皆南人,赞成其事。

jiāng zú bù yuàn nán qiān jiāng yīn huì zhèn zhī nán yáng gōng zhǔ jù shā qí xù yǐ móu gào yǔ wén shì jí

将卒不愿南迁,将因会鸩之,南阳公主惧杀其婿,以谋告宇文士及。

shì jí gào qí xiōng huà jí suì fǎn zhí dì

士及告其兄化及,遂反,执帝。

dì yuē wú hé fù yú tiān dì ér zhì cǐ hu

帝曰:“吾何负于天地而至此乎?

mǎ wén jǔ duì yuē chén wén wàn xìng bù kě wú zhǔ gù lì jūn yǐ fǔ zhī

”马文举对曰:“臣闻:万姓不可无主,故立君以抚之。

shì zhī yī rén yǎng wàn xìng fēi wàn xìng yǎng yī rén

是知一人养万姓,非万姓养一人。

gāo zǔ wén huáng dì yuè yǒu xià guó pī lóng dà bǎo chú kē zhèng bù ēn dé

高祖文皇帝粤有下国,丕隆大宝,除苛政,布恩德。

nán miè qiáng chén běi miè jiǎo lǔ

南灭强陈,北灭狡虏。

èr shí yú nián hé qīng hǎi yàn jì ér qì shì shēng xiá

二十余年,河清海晏,既而弃世升遐。

bì xià jí wèi wéi yuǎn shè jì wěi qì jīng shī xún yóu xíng xìng lüè wú níng suì

陛下即位,违远社稷,委弃京师,巡游行幸,略无宁岁。

cáo tōng hé luò kòng yǐn jiāng huái

漕通河洛,控引江淮。

dīng zhuàng juàn láo kǔ lǎo ruò pí zhuǎn xiǎng

丁壮倦劳苦,老弱疲转饷。

gāo yǐng hè ruò bì xiān cháo zhòng chén xūn dé jù mào

高颖、贺若弼,先朝重臣,勋德俱茂;

xuē dào héng yīng huá guān shì jīng lún zhī cái xián bèi fēi gū zú zāo yí lù xián zhé zhī shì tuì chǎn nìng zhī shì shēng

薛道衡,英华冠世,经纶之才,咸被非辜,卒遭夷戮,贤哲之士退,谄佞之士升。

yòu pín nián tǎo liáo zhēng yì bù xī xíng zhě bù fǎn guó yòng kōng xū bái gǔ bèi yú yuán yě gān dǎn tu yú cǎo zé

又频年讨辽,征役不息,行者不返,国用空虚,白骨被于原野,肝胆涂于草泽。

yōu yōu yuān hún yǒu qǐng shàng dì jiāng jiǎ shǒu yú rén yǐ

悠悠冤魂,有请上帝,将假手于人矣。

jí zài yàn mén qǔ rǔ róng lǔ chóng wéi jì jiě lǐ xū níng xī fāng gēng xún yóu wú yuè áo xiáng shàng jiāng

及在雁门,取辱戎虏,重围既解,理须宁息,方更巡游吴越,翱翔上江。

tóu kuài jī liǎn yǐ gōng xíng lè

头会箕敛,以供行乐。

shì zú wú duǎn hè hòu gōng yàn luó qǐ

士卒无短褐,后宫厌罗绮;

shì zú wú zāo kāng quǎn mǎ jiàn sù ròu

士卒无糟糠,犬马贱粟肉;

jiǎ zhòu shēng jī shī róng mǎ bù jiě ān

甲胄生虮虱,戎马不解鞍。

jù jiàn shì fēi wú xīn fǎn jià

拒谏饰非,无心反驾。

suì shǐ jiǔ xiàn guā fēn bā hóng fú liè

遂使九县瓜分,八纮幅裂。

yǐ tiān xià zhī fù sì hǎi zhī guì yī dàn qì zhī yóu yuē wú zuì chén qiè wèi bì xià xiū zhī

以天下之富、四海之贵,一旦弃之,犹曰无罪,臣窃为陛下羞之。

nǎi mò rán yì shā zhī

”乃默然,缢杀之。

wǔ yuè wù wǔ tiān zǐ yòu xùn wèi yú bié gōng shàn wèi yú táng dōu cháng ān dà yè mò yáo yuē táo lǐ zi hóng shuǐ yuǎn yáng shān wǎn zài huā yuán lǐ

五月戊午,天子侑逊位于别宫,禅位于唐,都长安(大业末,谣曰:“桃李子,洪水远,扬山宛在花园里。

li táng xìng yě

”李,唐姓也;

hóng shuǐ zhě táng wáng huì yě

洪水者,唐王讳也;

yáng duò xìng yě

杨,隋性也;

huā zhě huá bù shí yě

花者,华不实也;

yuán yòu yě dài wáng míng yòu yǔ yòu yīn tóng

园,囿也,代王名侑,与囿音同。

yán yáng yòu suī wèi dì zhōng yú lì shǔ yǒu guī táng wáng dāng jiàn qí wèi yě

言杨侑虽为帝,终于历数有归,唐王当践其位也。

jǐ sì wáng shì chōng duàn dá děng lì yuè wáng tōng wèi huáng dì yú luò yáng

己巳,王世充、段达等立越王侗为皇帝于洛阳。

liù yuè yǔ wén huà jí zì jiāng dū zhì péng chéng jù lí yáng chēng xǔ

六月,宇文化及自江都至彭城,据黎阳,称许。

li mì lǜ dà jūn bì qīng qí

李密率大军,壁清淇。

dūn huáng zhāng shǒu yī wén mì zhī jù huà jí yě shuō yuè wáng yǐ tǎo

敦煌张守一闻密之拒化及也,说越王以讨。

yuè wáng bù yòng qí cè yòng mèng cóng jì yǔ mì lián hé

越王不用其策,用孟琮计,与密连和。

zhāng shǒu yī shuō yuē chén wén hóng hú zhī hé wèi jiù chōng tiān zhī qíng yǐ méng

(张守一说曰:“臣闻:鸿鹄之翮未就,冲天之情已萌;

wǔ bào zhī wén wèi bèi shí niú zhī xīn yǐ chéng

武豹之文未备,食牛之心已成。

jīn bì xià jù quán zhōu zhī de bèi hé miàn luò dài jiǎ shí wàn sù zhī shù shí nián cǐ bà wáng zhī zī fēi dài hé chéng wén bèi zhī shì yě

今陛下据全周之地,背河面洛,带甲十万,粟支数十年,此霸王之资,非待翮成文备之势也。

gù chéng zì shǒu bù yǐ jì shì wèi xīn hé yì fu qún yǐ zhī yīng yī xué hu

固城自守,不以济世为心,何异夫群蚁之婴一穴乎?

qiè wèi bì xià bù qǔ

窃为陛下不取。

yuè wáng yuē ruò zhī hé

”越王曰:“若之何?

duì yuē sān wáng zhī xìng wǔ bó zhī jǔ mò bù yóu bīng yǐ chéng dà yè

”对曰:“三王之兴,五伯之举,莫不由兵以成大业。

gù xià qǐ yǒu gān yě zhī shī qí huán qǐ zhào líng zhī zhòng jiē yǐ zhēng tǎo bù tíng fá pàn wēi tè zhě yě

故夏启有甘野之师,齐桓起召陵之众,皆以征讨不庭,伐叛威慝者也。

jīn tiān xià tǔ bēng yīng xióng jìng qǐ wèi bì xià fù xīn zhī huàn zhě mò guò xià wèi

今天下土崩,英雄竞起,为陛下腹心之患者,莫过夏魏。

xià qiǎn shī shè hé zé dōng dōu fēi bì xià zhī de

夏遣师涉河,则东都非陛下之地;

wèi qiǎn shī yú luò jù luò kǒu zhī sù bì xià yǒu lěi luǎn zhī wēi wú yǐ jiā yě

魏遣师逾洛,据洛口之粟,陛下有累卵之危,无以加也。

chén wén bīng yǐ zhèng hé ér yǐ qí shèng

臣闻:兵以正合,而以奇胜。

hán xìn suǒ yǐ zhǎn chéng ān zǐ fáng suǒ yǐ jiàng qín yě

韩信所以斩成安,子房所以降秦也。

qǐng xuǎn jīng ruì zhī shì èr wàn rén shǒu luò yáng sān wàn rén xún hé ér shǒu yǐ bèi xià kòu

请选精锐之士二万人守洛阳,三万人循河而守,以备夏寇;

bì xià qīn lǜ dà jūn chū luò kǒu yǎn wèi zhī shī wèi zhī jūn chén wèi bì xià cóng tiān ér zhì cāng cù zhī jiān zhì zhě bù wéi jì yǐ

陛下亲率大军出洛口,掩魏之师,魏之君臣谓陛下从天而至,仓卒之间,智者不为计矣。

li mì jì miè zé jiàn dé shè qì bèi shǒu biān jiāng xiàng shí ér dòng zé wén huáng zhī yè kě xiū shì zǔ zhī jī bù zhuì

李密既灭,则建德慑气,备守边疆,相时而动,则文皇之业可修,世祖之基不坠。

yuè wáng yuē zhèn xīn shòu mìng rén shén wèi fù bīng gé lǚ xìng kǒng shì dà fū jiě tǐ yú wǒ

越王曰:“朕新受命,人神未附,兵革屡兴,恐士大夫解体于我。

shǒu yī yuē bì xià yǐ lèi shèng zhī zī jì èr zǔ zhī yè suī xià rén zhī sī yǔ dé fù dài shào kāng

”守一曰:“陛下以累圣之资,继二祖之业,虽夏人之思禹德,复戴少康;

hàn shì zhī liàn liú zōng zhòng zūn guāng wǔ

汉室之恋刘宗,重尊光武。

yǐ jīn kuàng gǔ bǐ yǒu cán dé kuàng mì yǒu kě fá zhī shì zhě sān hé zé

以今况古,彼有惭德,况密有可伐之势者三,何则?

shǐ mì yǔ dí ràng tóng qǐ wū hé zhī zhòng dà yè yǐ jiù mì nǎi shā ràng ér duó qí wèi

始密与翟让同起乌合之众,大业已就,密乃杀让而夺其位。

shì zú chū sàng qí zhǔ guǐ shén xīn shī qí sì

士卒初丧其主,鬼神新失其祀。

rén shén wèi fù yī yě

人神未附,一也。

de guǎng bīng zhòng fǎ lìng bù míng shǎng fá bù xìn èr yě

地广兵众,法令不明,赏罚不信,二也。

jīng ruì zhī zú bìng jù qín wáng gǒng luò suǒ liú xī jiē lǎo bìng chéng qí xū ér xí zhī bì děi zhì yǐ sān yě

精锐之卒并拒秦王,巩洛所留悉皆老病,乘其虚而袭之,必得志矣,三也。

zhì yuē duó rén zhī xiān

志曰:‘夺人之先。

yòu yuē tiān shí bù rú dì lì dì lì bù rú rén hé

’又曰:‘天时不如地利,地利不如人和。

bì xià jiān cǐ sān shì yòu jū zhī yǐ xiān wú bù kè yǐ

’陛下兼此三事,又居之以先,无不克矣。

wáng jiāng cóng zhī

”王将从之。

mèng cóng yuē huà jí lǜ sī guī zhī zhòng qí fēng bù kě dāng

孟琮曰:“化及率思归之众,其锋不可当;

li mì yīng xióng yǒng lüè bu shi fēi mì wú yǐ miè huà jí

李密英雄,勇略不世,非密无以灭化及;

qiě xí zhī bù dé fù shēng yī huā jí

且袭之不得,复生一化及。

chén qǐng shuō yǐ lì hài shì yǐ dà jié shǐ wèi yuán róng yǐ chú xiōng jìn xú yì qí hòu wèi wèi wǎn yě

臣请说以利害,示以大节,使为元戎,以除凶祲,徐议其后,未为晚也。

wáng yuē shàn

赵王说:“好。”

mèng cóng dōng shuō mì yuē míng gōng yǐ wū hé zhī zú mì ěr wáng chéng hǎn mù dé zhī rén wú shān zé zhī gù bīng fǎ suǒ wèi sì fēn wǔ liè tè suǒ jì yān

孟琮东说密曰:“明公以乌合之卒,密迩王城,罕慕德之人,无山泽之固,兵法所谓‘四分五裂’,特所忌焉!

jīn dōng yǒu huà jí zhī shī xi yǒu dōng dōu zhī zhòng

今东有化及之师,西有东都之众。

dōng jù huà jí zé wáng shī xí qí hòu

东拒化及,则王师袭其后;

bèi dōng dōu ér bù xíng zé huà jí zhī shī rì zhì yú shì liù jūn zhūn luò kǒu huà jí xià wǔ láo chéng kǒng bù xiá zhuǎn xuán bài wáng yǐ jí

备东都而不行,则化及之师日至,于是六军屯洛口,化及下武牢,诚恐不暇转旋,败亡已及。

jīn huáng dì shì zōng chéng dì zhī zǐ shì zǔ míng dì zhī sūn yě yǐ lěi shì zhī zī dāng lè tuī zhī yùn shì mǎ bǎi wàn jù yǒu jiù dū

今皇帝世宗成帝之子,世祖明帝之孙也,以累世之资,当乐推之运,士马百万,据有旧都。

yǔ wén huà jí huái yīn miè wén qīn xíng xiāo jìng

宇文化及怀音蔑闻,亲行枭镜。

zhǔ rén zhěn gē dài dàn jiāng zú xù lì dài míng

主人枕戈待旦,将卒蓄力待明。

jiāng jūn chéng néng shuài xiān qǐ xíng zhū chú xiōng bào zé yǒu pán shí zhī ān wú lěi luǎn zhī wēi yě

将军诚能率先启行,诛锄凶暴,则有盘石之安,无累卵之危也。

jìn wén shě zhǎn qū qí huán zhì shè gōu

晋文舍斩祛,齐桓置射钩。

kuàng zhǔ shàng shèng zhé zì tiān kuān hé róng zhòng wù yǐ chóu xī zhī shī guò wàng yú huáng dì yě

况主上圣哲自天,宽和容众,勿以畴昔之失,过望于皇帝也。

hú qiú gāo xiù jiāng jūn zé yān

狐裘羔袖,将军择焉。

mì chū wén zhāng shǒu yī zhī móu dà jù

密初闻张守一之谋,大惧;

jí cóng zhì dà yuè

及琮至,大悦。

shǐ jì shì li jiǎn cháo yuè wáng dà yuè bài mì wèi tài wèi wèi guó gōng

使记事李俭朝,越王大悦,拜密为太尉魏国公。

li mì wú dōng dōu zhī lǜ jǐn ruì gōng huà jí pò zhī

李密无东都之虑,尽锐攻化及,破之。

mì zì bài huà jí yì yǐ jiāo ào yuè wáng mìng wáng shì chōng jī mì mì bù yòng zǔ jūn yàn jì mì shī bài jì

密自败化及,益以骄傲,越王命王世充击密,密不用祖君彦计,密师败绩。

suì xi bēn jīng shī xún móu pàn shā zhī

于是向西逃往长安,投奔李渊的部队。不久因背叛李渊被杀。

wáng shì chōng zhī jī mì yě mì huì qún liáo yì zhī

(王世充之击密也,密会群僚议之。

péi rén jī yuē shì chōng jīn xī ruì ér zhì luò xià bì kōng dàn jiān shǒu qí yào lù wú lìng de dōng ér yǐ

裴仁基曰:‘世充今悉锐而至,洛下必空,但坚守其要路,无令得东而已。

yǐ ruì zú sān wàn xún hé qū xī shàng shì bī dōng dōu dōng dōu bì jí shì chōng bì jiù

以锐卒三万循河曲西上,示逼东都,东都必急,世充必救。

dài qí zhì luò rán hòu hái jūn

待其至洛,然后还军。

rú cǐ wú yǒu yú lì bǐ láo bèn mìng bīng fǎ suǒ wèi bǐ chū zé guī bǐ guī zé chū

如此,吾有余力,彼劳奔命,兵法所谓‘彼出则归,彼归则出;

shù zhàn yǐ pí zhī duō fāng yǐ wù zhī yě

数战以疲之,多方以误之’也。

mì yuē gōng zhī qí yī bù zhī qí èr

”密曰:“公知其一,不知其二。

jīn shì chōng zhī bīng bù kě dāng zhě sān bīng zhàng jīng ruì yī yě

今世充之兵不可当者三:兵仗精锐,一也;

jué jì shēn rù èr yě

决计深入,二也;

shí jǐn qiú zhàn sān yě

食尽求战,三也。

wǒ dàn chéng chéng gù shǒu xù lì dài shí

我但乘城固守,蓄力待时。

bǐ yù zhàn bù dé qiú zǒu wú lù

彼欲战不得,求走无路。

bù yíng shí rì cǐ chōng zhī shǒu kě zhì huī xià

不盈十日,此充之首可致麾下。

zhū jūn yǐ wéi hé rú

诸君以为何如?

shàn xióng xìn yuē yǐ lè zhàn zhī bīng dāng sī guī zhī zú jī bǎo bù dí zhàn bì kè yǐ

”单雄信曰:“以乐战之兵当思归之卒,饥饱不敌,战必克矣。

zǔ jūn yàn yuē bù kě

”祖君彦曰:“不可。

fu shī qū wèi lǎo shī zhèng wèi zhí

夫师曲为老,师正为直;

qū zé wèi jī zhí zé wèi bǎo

曲则为饥,直则为饱。

shì chōng xié duò shì zhī wēi bù kě wèi qū

世充挟隋室之威,不可为曲;

zhǔ gōng yǐ nì wèi míng bù kě wèi zhí

主公以逆为名,不可为直。

péi guāng lù zhī móu yī shí zhī shàng yě

裴光禄之谋,一时之上也;

zhǔ gōng zhī cè chí jiǔ zhī shàng yě

主公之策,持久之上也;

dān jiāng jūn zhī móu miè wáng zhī xià yě

单将军之谋,灭亡之下也。

fu wù bù liǎng dà shèng wú cháng zī

夫物不两大,胜无常资。

gù qìng zhě zài lǘ diào zhě zài mén

故庆者在闾,吊者在门。

chéng kǒng chéng yú huà jí bì dài yú shì chōng

诚恐乘于化及,必殆于世充。

qǐng àn jiǎ xī bīng cì shí guān xìn shì chōng zhì dà ér tǐ qiáng xīn yǒng ér duō hàn niǔ yú zì fá bì yǒu yì tú

请按甲息兵,伺时观衅,世充志大而体强,心勇而多悍,忸于自伐,必有异图。

bù yíng shù nián huò jiāng zuò yǐ

不盈数年,祸将作矣。

rán hòu zhàng shùn ér jǔ yìng tiān shùn rén

然后仗顺而举,应天顺人;

sōng yuè wèi chéng luò shuǐ wèi chí

嵩岳为城,洛水为池;

wǔ chén lè bīng jīng lüè yú wài wén lì rú shì shǒu zhī yú nèi

武臣勒兵经略于外,文吏儒士守之于内。

shú yǔ yāo yī shí zhī gōng zhuì wàn quán zhī yè

孰与邀一时之功,坠万全之业?

yù qǔ zhī xiān yǔ zhī

欲取之,先与之;

jiāng ruò zhī bì qiáng zhī

将弱之,必强之。

yù qǔ ér bù yǔ bì shòu tiān jiù

欲取而不与,必受天咎;

jiāng ruò ér bù qiáng bì shòu tiān yāng

将弱而不强,必受天殃。

yuàn zhǔ gōng gū yǔ zhī ér qiáng zhī wǒ chéng qí bì yǐ quán zhì qí hòu wú bù jié yǐ

愿主公姑与之而强之,我承其弊,以全制其后,无不捷矣。

mì yuē zhì zāi

”密曰:“智哉。

yù bù zhàn

”欲不战。

wáng bó dāng shàn xióng xìn yuē tiān xià ān lè bǎi xìng wú shì nòu wén lěi mò cóng róng yú miào táng wǔ bù rú wén

王伯当、单雄信曰:“天下安乐,百姓无事,耨文耒墨,从容于庙堂,武不如文;

sì hǎi fèi téng yīng xióng jìng qǐ jiǎo dì tú wáng dàng qīng fēn jìn wén bù rú wǔ

四海沸腾,英雄竞起,角帝图王,荡清氛祲,文不如武。

gè yǒu qí shí bù kě lì yě

各有其时,不可戾也。

yuè wáng yín nüè zhī yú tiān yàn zhī jiǔ yǐ

越王淫虐之余,天厌之久矣。

qiě tiān mìng bù cháng néng zhě dài zhī hé qū zhí zhī yǒu

且天命不常,能者代之,何曲直之有?

qǐng yǐ dìng luàn shǔ wǔ chén zhì zhì zhǔ wén lì

请以定乱属武臣,制治属文吏。

jīn rì bù zhàn dà shì qù yǐ

今日不战,大事去矣。

mì suì yòng shàn xióng xìn cè

”密遂用单雄信策。

hé zhàn mì shī bài jì

合战,密师败绩。

shì chōng chéng shèng qū luò kǒu

世充乘胜趋洛口。

mì zuǒ zhǎng shǐ bǐng yuán zhēn yǐ cāng chéng jiàng

密左长史邴元真以仓城降。

mì bēn hǔ láo bù gǎn rù

密奔虎牢,不敢入。

běi dù hé suì bēn táng

北渡河,遂奔唐。

chū wáng bó dāng yǔ shàn xióng xìn xú shì jī jù wèi mì jiāng jūn zhōng hào wèi sān jié

初,王伯当与单雄信、徐世绩俱为密将,军中号为三杰。

gù mì xìn zhī ér dà zhàn

故密信之而大战。

dà táng wǔ dé èr nián wáng shì chōng shā yuè wáng tōng yú luò yáng jiàn chēng zūn hào duò shì miè yǐ

大唐武德二年,王世充杀越王侗于洛阳,僭称尊号,隋氏灭矣。

liáng shí shā mén bǎo zhì wéi shū yuē qiān sān lái jiù jiǔ suǒ lǔ xià diàn zǒu

(梁时沙门宝志为书曰:“牵三来就九,索虏下殿走。

yì yù dōng nán yóu ě zài péng chéng kǒu

意欲东南游,厄在彭城口。

jīn zī sān yuè jiāng dōng tóng yáo yuē jiāng shuǐ hé lěng lěng yáng liǔ hé qīng qīng rén jīn zhèng hǎo lè yǐ fù shù péng chéng

”今兹三月,江东童谣曰:“江水何冷冷,杨柳何青青,人今正好乐,已复戍彭城。

qiān sān jiù jiǔ shí èr nián yě

”牵三就九,十二年也;

shù suǒ yán shū yě

戍索,言输也;

wú rén wèi běi rén wèi lǔ jiāng dū xi yǒu péng chéng cūn cūn yǒu péng chéng shuǐ shàng yǐn qí shuǐ rù xi gé zhī xià guǒ yú cǐ bèi zhí

吴人谓北人为虏,江都西有彭城村,村有彭城水,上引其水入西阁之下,果于此被执。

chū shàng zài jiāng dū wén yīng xióng jìng qǐ jiē yuē cǐ nǎi kuáng zéi zhōng wú suǒ chéng

初,上在江都,闻英雄竞起,皆曰:“此乃狂贼,终无所成。

jí wén yì shī qǐ shàng fāng wò jīng qǐ yuē cǐ de zhī yǐ

”及闻义师起,上方卧,惊起曰:“此得之矣!

yáng guǎng bó lǎn duō wén ér bù zhī li huì yuān wèi tiān zǐ ān yòng shèng wèi

杨广博览多闻,而不知李讳(渊)为天子,安用圣为?

fǔ xīn ér tàn jiǔ zhī fù wò yuē wáng zhě bù sǐ tiān zì chéng rén yě

”抚心而叹,久之复卧,曰:“王者不死,天自成人也。

lùn yuē gàn bǎo chēng dì wáng zhī xìng bì sì tiān mìng

论曰:干宝称:“帝王之兴,必俟天命;

gǒu yǒu dài xiè fēi rén shì yě

苟有代谢,非人事也。

yáo shùn nèi chán tǐ wén dé yě

尧舜内禅,体文德也;

hàn wèi wài chán shùn dà míng yě

汉魏外禅,顺大名也;

tāng wǔ gé mìng yìng tiān rén yě

汤武革命,应天人也;

gāo guāng zhēng fá dìng gōng yè yě

高光争伐,定功业也。

gè yīn qí yùn ér dé tiān xià

各因其运而得天下。

duò shí zhī yì dà yǐ zāi

隋时之义大矣哉。

fàn yè yuē zì gǔ sàng dà yè jué zōng yīn qí suǒ yǐ zhì xuē ruò huò bài zhě gài jiàn yǒu yóu yǐ

”范晔曰:“自古丧大业,绝宗禋,其所以致削弱祸败者,盖渐有由矣。

sān dài yǐ bì sè qǔ huò yíng shì yǐ shē nüè zhì zāi xī jīng zì wài qi shī zuò dōng dōu yuán yān yǐn qīng guó

三代以嬖色取祸,嬴氏以奢虐致灾,西京自外戚失祚,东都缘阉尹倾国。

chéng bài zhī lái xiān shǐ shāng zhī jiǔ yǐ

”成败之来,先史商之久矣。

zì qín hàn qì yú zhōu duò guān qí xīng wáng suī yì yǒu shù rán dà dǐ de zhī zhě jiē yīn de xián háo wéi rén xīng lì chú hài

自秦汉迄于周隋,观其兴亡,虽亦有数,然大抵得之者,皆因得贤豪,为人兴利除害;

qí shī zhī yě mò bù yīn rèn yòng qún xiǎo shē tài wú dù

其失之也,莫不因任用群小,奢汰无度。

kǒng zǐ yuē yǐ yuē shī zhī zhě xiān yǐ

孔子曰:‘以约失之者,鲜矣。

yòu yuē yuǎn nìng rén qù pì è

’又曰:‘远佞人,去僻恶。

yǒu zhǐ zāi

’有旨哉!

xī qín wáng jiàn zhōu zhī shī tǒng sàng quán yú zhū hóu suì zì shì rèn rén bù fēng lì zhū hóu jí chén shèng chu hàn xián yóu bù yī fēi fēng jūn yǒu tǔ ér bìng miè qín

”(昔秦王见周之失统,丧权于诸侯,遂自恃任人,不封立诸侯,及陈胜楚汉咸由布衣,非封君有土而并灭秦。

gāo zǔ jì dìng tiān xià niàn xiàng wáng cóng hán gǔ rù ér jǐ yóu wǔ guān dào wéi xiū guān liáng qiáng shǒu yù nèi chōng shí sān jūn wài duō fā zhǎng shù

高祖既定天下,念项王从函谷入,而己由武关到,惟修关梁,强守御,内充实三军,外多发长戍。

jí wáng wēng zhī duó qǔ nǎi bù fàn guān liáng ér zuò de qí chù

及王翁之夺取,乃不犯关梁,而坐得其处。

wáng wēng jiàn yǐ zhuān guó bǐng zhèng de zhī jí yì zhòng chén shōu xià quán

王翁见以专国秉政得之,即抑重臣,收下权。

jí qí shī zhī yòu bù cóng dà chén shēng yān

及其失之,又不从大臣生焉。

gēng shǐ jiàn wáng wēng yǐ shī bǎi xìng xīn wáng tiān xià jì xi dào jīng shī shì rén yuè shēng zé zì ān lè bù nà jiàn chén

更始见王翁以失百姓心亡天下,既西到京师,恃人悦声,则自安乐,不纳谏臣。

chì méi wéi yú wài jìn chén yòu fǎn yú chéng suì yǐ pò bài

赤眉围于外,近臣又反于城,遂以破败。

yóu shì guān zhī fu huàn hài fēi yī hé kě shèng wèi fáng bèi zāi

由是观之,夫患害非一,何可胜为防备哉!

jiǎ yì yuē fu shì yǒu zhāo huò fǎ yǒu qǐ jiān wéi zhì xián liáng rán hòu wú huàn ěr

贾谊曰:“夫事有招祸,法有起奸,唯置贤良,然后无患耳!

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →