chén wén tiān xià dà qì yě qún shēng zhòng xù yě
我听说天下就象是一个大容器,百姓就象是其中贮存的财富。
qì dà bù kě yǐ dú lǐ xù zhòng bù kě yǐ zì shǒu
器大不可以独理,蓄重不可以自守。
gù huà yě fēn jiāng suǒ yǐ lì jiàn hóu yě
故划野分疆,所以利建侯也;
qīn shū xiāng zhèn suǒ yǐ guān shèng shuāi yě
亲疏相镇,所以关盛衰也。
xī zhōu jiān èr dài lì jué wǔ děng fēng guó bā bǎi tóng xìng wǔ shí wǔ
昔周监二代,立爵五等,封国八百,同姓五十五。
shēn gēn gù běn wèi bù kě bá zhě yě
深根固本,为不可拔者也。
gù shèng zé zhōu zhào xiāng qí zhì
故盛则周、召相其治;
shuāi zé wǔ bà fú qí ruò suǒ yǐ jiā fǔ wáng shì zuǒ yòu jué shì cǐ sān shèng zhì fǎ zhī yì wén wǔ zhōu gōng wèi sān shèng
衰则五霸扶其弱,所以夹辅王室,左右厥世,此三圣制法之意(文、武、周公为三圣。
rán hòu xià zhī diǎn bì yú wěi dà
然厚下之典,弊于尾大。
zì yōu píng zhī hòu rì yǐ líng yí jué lù duō chū yú péi chén zhēng fá bù yóu yú tiān zǐ
自幽、平之后,日以陵夷,爵禄多出于陪臣,征伐不由于天子。
wú bìng yú yuè yuè wáng gōu jiàn bài wú yù qiān wú wáng yú yǒng dōng yǔ bǎi jiā jūn zhī
吴并于越(越王勾践败吴,欲迁吴王于甬东,与百家君之。
wú wáng yuē gū lǎo yǐ bù néng shì jūn
吴王曰:“孤老矣,不能事君。
wáng suì zì jǐng sǐ
”王遂自刭死。
yuè wáng miè wú
越王灭吴。
jìn fēn wéi sān jìn zhāo gōng liù nián zú
),晋分为三(晋昭公六年卒。
liù qīng yù ruò gōng shì suì yǐ fǎ jǐn miè yáng shé shì zhī zú ér fēn qí yì wèi shí xiàn liù qīng gè yǐ qí zi wèi dài fū
六卿欲弱公室,遂以法尽灭羊舌氏之族,而分其邑为十县,六卿各以其子为大夫。
jìn yì ruò liù qīng jiē dà
晋国公室更加衰弱,六卿都壮大起来。
āi gōng sì nián zhào xiāng zi hán kāng zi wèi huán zi gòng shā zhì bó jǐn fēn qí de
哀公四年,赵襄子、韩康子、魏桓子共杀智伯,尽分其地。
zhì liè gōng shí jiǔ nián zhōu wēi wáng cì zhào wèi hán jiē mìng wèi zhū hóu
至烈公十九年,周威王赐赵、魏、韩皆命为诸侯。
jìn suì miè
晋遂灭。
zhèng jiān yú hán zhèng huán gōng zhě zhōu lì wáng shǎo zǐ yě yōu wáng yǐ wéi sī tú
),郑兼于韩(郑桓公者,周厉王少子也,幽王以为司徒。
wèn tài shǐ bó yuē wáng shì duō gù yǔ ān táo sǐ hu
问太史伯曰:“王室多故,予安逃死乎?
tài shǐ bó yuē dú yǒu luò zhī dōng tǔ hé jì zhī nán kě jū
”太史伯曰:“独有洛之东土、河济之南可居。
gōng yuē hé rú
”公曰:“何如?
duì yuē de jìn guó kuài guó kuài zhī jūn tān ér hào lì bǎi xìng bù fù
”对曰:“地近虢郐,虢郐之君贪而好利,百姓不附。
jīn gōng wèi sī tú mín jiē ài gōng qǐng shì jū zhī mín jiē gōng zhī mín yě
今公为司徒,民皆爱公,请试居之,民皆公之民也。
huán gōng yuē shàn
桓公说:“好。”
jìng guó zhī
”竟国之。
zhì hòu shì jūn yǐ wèi hán āi hóu suǒ miè bìng qí guó
至后世君乙,为韩哀侯所灭,并其国。
zhèng suì wáng
郑遂亡。
lǔ miè yú chu lǔ qǐng gōng èr nián chu kǎo liè wáng miè lǔ
),鲁灭于楚(鲁顷公二年,楚考烈王灭鲁。
lǔ qǐng gōng wáng qiān yú biàn yì wèi jiā rén
鲁顷公亡迁于卞邑,为家人。
lǔ suì jué
鲁遂绝。
hǎi nèi wú zhǔ sì shí yú nián ér wèi zhàn guó yǐ
海内无主,四十余年而为“战国”矣。
qín jù shì shèng zhī de chěng jū zhà zhī bīng cán shí shān dōng shān dōng huàn zhī
秦据势胜之地,骋狙诈之兵,蚕食山东,山东患之。
sū qín luò yáng rén yě hé zhū hóu zhī zòng yǐ bīn qín
苏秦,洛阳人也,合诸侯之纵以宾秦;
zhāng yí wèi rén yě pò zhū hóu zhī zòng yǐ lián héng
张仪,魏人也,破诸侯之纵以连横。
cǐ zòng héng zhī suǒ qǐ yě
此纵横之所起也。
yì yuē yì chēng xiān wáng jiàn wàn guó ér qīn zhū hóu
(议曰:《易》称:‘先王建万国,而亲诸侯。
kǒng zǐ zuò chūn qiū wèi hòu shì fǎ
’孔子作《春秋》为后世法。
jī shì qīng bù gǎi zhì shì hóu
讥世卿不改制,世侯。
yóu shì guān zhī zhū hóu zhī zhì suǒ cóng lái shàng yǐ
由是观之,诸侯之制,所从来上矣。
xún yuè yuē fēng jiàn zhū hóu gè shì qí wèi
荀悦曰:“封建诸侯,各世其位。
yù shǐ shì rén rú zǐ ài guó rú jiā zhì xián qīng dài fū kǎo jì chù zhì shǐ yǒu fèn tǔ ér wú fēn rén
欲使视人如子,爱国如家,置贤卿大夫,考绩黜陟,使有分土而无分人。
ér wáng zhě zǒng qí yī tǒng yǐ yù qí zhèng
而王者总其一统,以御其政。
gù yǒu bào yú qí guó zhě zé rén pàn
故有暴于其国者,则人叛。
rén pàn yú xià zhū jiā yú shàng
人叛于下,诛加于上。
zuì yǐ jì lì sī hài quàn shǎng wèi wēi gè jìng qí lì ér wú luàn xīn
最以计利思害,劝赏畏威,各竟其力,而无乱心。
tiān zǐ shī dào zé hòu bó zhèng zhī wáng shì wēi ruò zé dà guó fǔ zhī
天子失道则侯伯正之,王室微弱则大国辅之。
suī wú dào bù nüè yú tiān xià cǐ suǒ yǐ fǔ xiāng tiān dì zhī yi yǐ zuǒ yòu rén zhě yě
虽无道,不虐于天下,此所以辅相天地之宜,以左右人者也。
cáo yuán shǒu yuē xiān wáng zhī dú lǐ zhī bù néng jiǔ gù yú rén gòng lǐ zhī
”曹元首曰:“先王知独理之不能久,故与人共理之;
zhī dú shǒu zhī bù néng gù gù yú rén gòng shǒu zhī
知独守之不能固,故与人共守之。
jiān qīn shū ér liǎng yòng cān tóng yì ér bìng jìn
兼亲疏而两用,参同异而并进。
qīng zhòng zú yǐ xiāng zhèn qīn shū zú yǐ xiāng wèi
轻重足以相镇,亲疏足以相卫。
jiān bìng lù sāi nì jié bù shēng yě
兼并路塞,逆节不生也。
lù shì héng yuē fu wéi rén bù rú hòu jǐ lì wù bù rú tú shēn
”陆士衡曰:“夫为人不如厚己,利物不如图身;
ān shàng zài hu yuè xià wèi jǐ cún hu lì rén
安上在乎悦下,为己存乎利人。
fu rán zé nán miàn zhī jūn gè qín qí zhì
夫然则南面之君,各矜其治;
jiǔ fù zhī rén zhī yǒu dìng zhǔ
九服之人,知有定主。
shàng zhī zǐ ài yú shì hū shēng
上之子爱,于是乎生;
xià zhī tǐ xìn yú shì hū jié
下之体信,于是乎结。
shì zhì zú yǐ dūn fēng dào shuāi zú yǐ yù bào
世治足以敦风,道衰足以御暴。
qiáng yì zhī guó bù néng shàn yī shí zhī shì xióng jùn zhī rén wú yǐ jì bà wáng zhī zhì
强毅之国不能擅一时之势,雄俊之人无以寄霸王之志。
gài sān dài suǒ yǐ zhí dào sì wáng suǒ yǐ chuí yè
”盖三代所以直道,四王所以垂业。
fu xīng shuāi lóng bì lǐ suǒ gù yǒu
夫兴衰隆弊,理所固有;
jiào zhī fèi xīng cún hū qí rén
教之废兴,存乎其人。
yuàn fǎ qī yú bì liáng míng dào yǒu shí ér àn
愿法期于必凉,明道有时而暗。
gù shì jí zhī zhì bì yú qiáng yù
故世及之制,弊于强御;
hòu xià zhī diǎn lòu yú mò shé
厚下之典,漏于末折。
jìn ruò zhī xìn gòu zì sān jì
浸弱之衅,遘自三季;
líng yí zhī huò zhōng yú qī xióng
陵夷之祸,终于“七雄”。
suǒ wèi mò dà bì zhé wěi dà nán diào cǐ jiàn hòu zhī bì yě
所谓“末大必折,尾大难掉”,此建侯之弊也。
sū qín chū hé zòng zhì yàn
苏秦初合纵,至燕。
zhōu wǔ dìng yīn fēng zhào gōng yú yàn yǔ liù guó bìng chēng wáng
(周武定殷,封召公于燕,与六国并称王。
shuō yàn wén hóu yuē yàn dōng yǒu cháo xiān liáo dōng běi yǒu lín hú lóu fán xi yǒu yún zhōng jiǔ yuán nán yǒu hū tuó yì shuǐ dì fāng èr qiān yú lǐ dài jiǎ shù shí wàn chē liù bǎi shèng qí liù qiān pǐ sù zhī shù nián
)说燕文侯曰:“燕东有朝鲜、辽东,北有林胡、楼烦,西有云中、九原,南有呼沱、易水,地方二千余里,带甲数十万,车六百乘,骑六千匹,粟支数年。
nán yǒu jié shí yàn mén zhī ráo běi yǒu zǎo lì zhī lì mín suī bù tián zuò ér zú yú zǎo lì yǐ
南有碣石、雁门之饶,北有枣栗之利,民虽不田作,而足于枣栗矣。
cǐ suǒ wèi tiān fǔ zhě yě
此所谓天府者也!
fu ān lè wú shì bú jiàn fù jūn shā jiāng wú guò yàn zhě
夫安乐无事,不见覆军杀将,无过燕者。
dài wáng zhī qí suǒ yǐ rán hu
大王知道这是为什么吗?
fu yàn suǒ yǐ bù fàn kòu bèi jiǎ zhě yǐ zhào zhī wèi bì qí nán yě
夫燕所以不犯寇被甲者,以赵之为蔽其南也。
qín zhào xiāng bì ér wáng yǐ quán yàn zhì qí hòu cǐ yàn zhī suǒ yǐ bù fàn kòu yě
秦、赵相毙,而王以全燕制其后,此燕之所以不犯寇也。
qiě fú qín zhī gōng yàn yě yú yún zhōng jiǔ yuán guò dài shàng gǔ mí dì shù qiān lǐ suī de yàn chéng qín jì gù bù néng shǒu yě
况且秦国要攻打燕国,得越过云中、九原,经过代郡、上谷,跋涉数千里,即使攻下燕国城池,秦国也肯定守不住。
qín zhī bù néng hài yàn yì míng yǐ
秦之不能害燕亦明矣!
jīn zhào zhī gōng yàn yě fā hào chū lìng bù zhì shí rì ér shù shí wàn zhī jūn jūn yú dōng yuán yǐ
今赵之攻燕也,发号出令,不至十日,而数十万之军,军于东垣矣。
dù hū tuó shè yì shuǐ bù zhì sì wǔ rì ér jù guó dōu yǐ
渡呼沱,涉易水,不至四五日,而距国都矣。
gù yuē qín zhī gōng yàn yě zhàn yú qiān lǐ zhī wài
故曰:秦之攻燕也,战于千里之外;
zhào zhī gōng yàn yě zhàn yú bǎi lǐ zhī nèi
赵国攻打燕国,只在百里之内作战。”
fū bù yōu bǎi lǐ zhī huàn ér zhòng yú qiān lǐ zhī wài jì wú guò yú cǐ zhě
夫不忧百里之患,而重于千里之外,计无过于此者。
shì gù yuàn dài wáng yǔ zhào cóng qīn tiān xià wèi yī zé yān guó bì wú shì yǐ
是故,愿大王与赵从亲,天下为一,则燕国必无事矣。
yàn wén hóu xǔ zhī
”燕文侯许之。
yuè yì xiàn shū yàn wáng yuē bǐ mù zhī yú bù xiāng de zé bù néng xíng gù gǔ zhě chēng zhī yǐ qí hé liǎng ér rú yī yě
(乐毅献书燕王曰:“比目之鱼,不相得则不能行,故古者称之,以其合两而如一也。
jīn shān dōng bù néng hé ruò ér rú yī shì shān dōng zhī zhì bù rú yú yě
今山东不能合弱而如一,是山东之智不如鱼也。
yòu pì rú jūn shì zhī yǐn chē yě sān rén bù néng xíng suǒ èr rén wǔ rén ér chē xíng yǐ
又譬如军士之引车也,三人不能行,索二人,五人而车行矣。
jīn shān dōng sān guó ruò ér bù néng dí qín suǒ èr guó yīn néng shèng qín yǐ
今山东三国弱而不能敌秦,索二国,因能胜秦矣。
rán ér shān dōng bù zhī xiāng suǒ zé zhì gù bù rú jūn shì yǐ
然而山东不知相索,则智固不如军士矣。
hú yǔ yuè rén yán yǔ bù xiāng zhī zhì yì bù xiāng tōng tóng zhōu ér dù bō zhì qí xiāng jiù zhù rú yī
胡与越人,言语不相知,志意不相通,同舟而渡波,至其相救助如一。
jīn shān dōng zhī xiāng yǔ yě rú tóng zhōu ér jì qín zhī bīng zhì bù néng xiāng jiù zhù rú yī zhì yòu bù rú hú yuè zhī rén yǐ
今山东之相与也,如同舟而济,秦之兵至,不能相救助如一,智又不如胡越之人矣。
fu sān wù zhě rén zhī suǒ néng wèi yě
夫三物者,人之所能为也。
shān dōng zhǔ suì bù wù cǐ chén zhī suǒ wéi shān dōng kǔ yě yuàn dài wáng shú lǜ zhī
山东主遂不悟,此臣之所为山东苦也,愿大王熟虑之。
jīn hán liáng zhào sān guó yǐ hé yǐ
今韩、梁、赵三国已合矣。
qín jiàn sān jìn zhī jiān yě bì nán fá chu
秦见三晋之坚也,必南伐楚。
zhào jiàn qín zhī fá chu bì běi gōng yàn
赵见秦之伐楚,必北攻燕。
wù gù yǒu shì yì ér huàn tóng zhě qín jiǔ fá hán jīn qín zhī fá chu yàn bì wáng
物固有势异而患同者,秦久伐韩,今秦之伐楚,燕必亡。
chén qiè wèi dài wáng jì bù rú yǐ bīng nán hé sān jìn yuē shù hán liáng zhī xī biān
臣窃为大王计,不如以兵南合三晋,约戍韩、梁之西边。
shān dōng bù néng wèi cǐ cǐ bì jiē wáng yǐ
山东不能为此,此必皆亡矣。
yàn guǒ yǐ bīng nán hé sān jìn
”燕果以兵南合三晋。
zhào jiāng fá yàn sū dài wéi yàn yuè zhào wáng yuē jīn zhě chén cóng wài lái guò yì shuǐ jiàn bàng fāng chū pù ér yù zhuó qí ròu bàng hé ér xié qí huì
赵将伐燕,苏代为燕说赵王曰:“今者臣从外来,过易水,见蚌方出曝,而鹬啄其肉,蚌合而挟其喙。
yù yuē jīn rì bù yǔ míng rì bù yǔ bì jiàn bàng pú
鹬曰:‘今日不雨,明日不雨,必见蚌脯。
bàng yì wèi yù yuē jīn rì bù chū míng rì bù chū bì jiàn sǐ yù
’蚌亦谓鹬曰:‘今日不出,明日不出,必见死鹬。
liǎng zhě bù kěn xiāng shě yú fǔ de ér bìng qín zhī
’两者不肯相舍,渔父得而并擒之。
jīn zhào qiě fá yàn yān zhào jiǔ xiāng zhī yǐ bì qí zhòng chén kǒng qiáng qín zhī wèi yú fǔ yě
今赵且伐燕,燕赵久相支,以弊其众,臣恐强秦之为渔父也!
yuàn dài wáng shú jì zhī
愿大王熟计之。
zhào wáng nǎi zhǐ
”赵王乃止。
qí xuān wáng yīn yàn sàng fá yàn qǔ shí chéng
齐宣王因燕丧,伐燕,取十城。
yàn yì wáng wèi sū qín yuē xiān shēng néng wéi yàn de qīn dì hu
燕易王谓苏秦曰:“先生能为燕得侵地乎?
qín yuē qǐng wèi wáng qǔ zhī
”秦曰:“请为王取之。
suì rú qí jiàn qí wáng bài ér qìng yǎng ér diào
”遂如齐,见齐王,拜而庆,仰而吊。
qí wáng yuē shì hé qìng diào xiāng suí zhī sù yě
齐王问:“为什么祝贺和哀悼来得这么快?”
sū qín yuē chén wén jī rén zhī suǒ yǐ jī ér bù shí niǎo huì zhě wèi qí yù chōng fù ér yǔ sǐ rén tóng huàn yě
”苏秦曰:“臣闻:饥人之所以饥而不食鸟喙者,为其愈充腹而与死人同患也。
jīn yàn suī xiǎo ruò jí qín wáng zhī nǚ xù yě
今燕虽小弱,即秦王之女婿也。
dài wáng lì qí shí chéng ér zhǎng yǔ qiáng qín wèi chóu
大王利其十城而长与强秦为仇。
jīn shǐ ruò yàn wèi yàn háng ér qiáng qín tuī qí hòu shì shí niǎo huì zhī lèi yě
今使弱燕为雁行,而强秦推其后,是食鸟喙之类也。
qí wáng yuē rán zé nài hé
”齐王曰:“然则奈何?
sū qín yuē chén wén gǔ zhī shàn zhì shì zhě zhuǎn huò ér wèi fú yīn bài ér wèi gōng
”苏秦曰:“臣闻:古之善制事者,转祸而为福,因败而为功。
dài wáng chéng néng tīng chén guī yàn shí chéng yàn bì dà xǐ
大王诚能听臣,归燕十城,燕必大喜。
qín wáng zhī yǐ jǐ zhī gù ér guī yàn zhī shí chéng yì bì xǐ
秦王知道是因为自己的缘故而归还燕国城池,也一定高兴。
cǐ suǒ wèi qì chóu chóu ér jié shuò you yě
此所谓弃仇雠而结硕友也。
qí wáng yuē shàn
”齐王说:“好。
yú shì guī yàn shí chéng
”于是归燕十城。
sū qín rú zhào zhào zhī xiān yǔ qín tóng zǔ zhōu miào wáng shǐ zào fù yù pò xú yǎn wáng nǎi cì zào fù yǐ zhào chéng zhào shì shì wèi jìn qīng yě
苏秦如赵(赵之先与秦同祖,周缪王使造父御,破徐偃王,乃赐造父以赵城,赵氏世为晋卿也。
shuō zhào sù hóu yuē chén qiè wèi jūn jì mò ruò ān mín wú shì qiě wú yōng yǒu shì mín wèi yě
),说赵肃侯曰:“臣窃为君计,莫若安民无事,且无庸有事民为也。
ān mín zhī běn zài yú zé jiāo zé jiāo ér de zé mín ān
安民之本,在于择交,择交而得,则民安;
zé jiāo ér bù dé zé mín zhōng shēn bù ān
择交而不得,则民终身不安。
qǐng yán wài huàn qí qín wèi liǎng dí ér mín bù dé ān
请言外患,齐秦为两敌,而民不得安。
yǐ qín gōng qí ér mín bù dé ān
倚秦攻齐,而民不得安。
yǐ qí gōng qín ér mín bù dé ān
依靠齐国进攻秦国,人民也得不到安宁。
jūn chéng néng tīng chén yàn bì zhì zhān qiú gǒu mǎ zhī de qí bì zhì yú yán zhī hǎi chu bì zhì jú yòu zhī yuán hán wèi zhōng shān jiē kě shǐ zhì tāng mù zhī fèng
君诚能听臣,燕必致毡裘狗马之地,齐必致鱼盐之海,楚必致橘柚之园,韩、魏、中山皆可使致汤沐之奉;
ér guì qī fù xiōng jiē kě shòu fēng hóu
而贵戚父兄皆可受封侯。
fu gē dì bāo lì wǔ bó zhī suǒ yǐ fù jūn qín jiāng ér qiú yě
夫割地包利,五伯之所以覆军擒将而求也;
fēng hóu guì qī tāng wǔ suǒ yǐ fàng shì ér zhēng yě
封侯贵戚,汤武所以放弑而争也。
jīn jūn gāo gǒng ér liǎng yǒu zhī cǐ chén zhī suǒ yǐ wèi jūn yuàn yě
今君高拱而两有之,此臣之所以为君愿也。
fu qín xià zhǐ dào zé nán yáng wēi
夫秦下轵道,则南阳危;
jié hán bāo zhōu zé zhào zì cāo bīng
劫韩包周,则赵自操兵;
jù wèi qǔ qí juǎn zé qí bì rù cháo qín
据卫取淇、卷,则齐必入朝秦。
qín yù jǐ de hu shān dōng zé bì jǔ bīng ér xiàng zhào yǐ
秦欲己得乎山东,则必举兵而向赵矣。
qín jiǎ dù hé yú zhāng jù fān wú zé bīng bì zhàn yú hán dān zhī xià yǐ
秦甲渡河逾漳,据番吾,则兵必战于邯郸之下矣。
cǐ chén zhī suǒ wéi jūn wēi yě
此臣之所为君危也。
dāng jīn zhī shí shān dōng zhī jiàn guó mò qiáng yú zhào
当今之时,山东之建国,莫强于赵。
zhào dì fāng èr qiān yú lǐ dài jiǎ shù shí wàn chē qiān shèng qí wàn pǐ sù zhī shù nián
赵地方二千余里,带甲数十万,车千乘,骑万匹,粟支数年。
xi yǒu cháng shān nán yǒu hé zhāng dōng yǒu qīng hé běi yǒu yàn
西有常山,南有河漳,东有清河,北有燕。
yàn gù ruò guó bù zú wèi yě
燕国本就是弱国,不足为惧。
qín zhī suǒ hài yú tiān xià mò rú zhào
秦之所害于天下莫如赵。
rán ér qín bù gǎn jǔ bīng ér fá zhào zhě hé yě
然而秦不敢举兵而伐赵者,何也?
wèi hán wèi zhī yì qí hòu yě
畏韩、魏之议其后也。
rán zé hán wèi zhào zhī nán bì yě
如此说来,韩、魏就是赵国南面的屏障。
qín zhī gōng hán wèi yě wú míng shān dà chuān zhī xiǎn shāo shāo cán shí zhī fu guó dū ér zhǐ
秦之攻韩、魏也,无名山大川之险,稍稍蚕食之,傅国都而止。
hán wèi bù néng zhī qín bì rù chén yú qín
韩国、魏国如果抵挡不住秦国,必然会向秦国称臣。
qín wú hán wèi zhī kuī zé huò bì zhōng yú zhào yǐ
秦无韩、魏之窥,则祸必中于赵矣。
cǐ chén zhī suǒ wéi jūn huàn yě
这就是我为君主担忧的事。
chén wén yáo wú sān fu zhī fēn shùn wú zhǐ chǐ zhī de yǐ yǒu tiān xià
臣闻:尧无三夫之分,舜无咫尺之地,以有天下;
yǔ wú bǎi rén zhī jù yǐ wáng zhū hóu
禹没有百人的部众,却成为诸侯的君王;
tāng wǔ zhī shì bù guò sān qiān chē bù guò sān bǎi chéng zú bù guò sān wàn lì wèi tiān zǐ
汤武之士不过三千,车不过三百乘,卒不过三万,立为天子。
chéng de qí dào yě
诚得其道也。
shì gù míng zhǔ wài liào qí dí zhī qiáng ruò nèi dù qí shì zú xián bù xiào bù dài liǎng jūn xiāng dāng ér shèng bài cún wáng zhī jī gù yǐ xíng yú xiōng zhōng yǐ
是故,明主外料其敌之强弱,内度其士卒贤不肖,不待两军相当,而胜败存亡之机,固已形于胸中矣。
qǐ yǎn yú zhòng rén zhī yán ér yǐ míng míng jué shì zāi
岂掩于众人之言,而以冥冥决事哉!
chén qiè yǐ tiān xià zhī dì tú àn zhī zhū hóu zhī de wǔ bèi yú qín
臣窃以天下之地图按之,诸侯之地,五倍于秦;
liào dù zhū hóu zhī zú shí bèi yú qín
料度诸侯之卒,十倍于秦。
liù guó bìng lì xī xiàng ér gōng qín qín bì pò yǐ
六国并力,西向而攻秦,秦必破矣。
jīn xī miàn ér shì zhī jiàn chén yú qín
今西面而事之,见臣于秦!
fu pò rén zhī yǔ jiàn pò yú rén chén rén zhī yǔ jiàn chén yú rén yě qǐ kě tóng rì ér lùn zāi
夫破人之与见破于人,臣人之与见臣于人也,岂可同日而论哉!
fu héng rén zhě jiē yù gē zhū hóu zhī de yǐ yǔ qín
夫衡人者皆欲割诸侯之地,以与秦。
qín chéng zé gāo tái xiè měi gōng shì tīng shēng yú zhī yīn guó bèi qín huàn ér bù yǔ qí yōu
秦成则高台榭,美宫室,听笙竽之音,国被秦患而不与其忧。
shì gù héng rén rì yè wu yǐ qín quán kǒng hè zhū hóu yǐ qiú gē dì yuàn dài wáng shú jì zhī
是故,衡人日夜务以秦权恐吓诸侯,以求割地,愿大王熟计之。
chén wén míng zhǔ jué yí qù chán píng liú yán zhī jī sāi péng dǎng zhī mén gù zūn zhǔ qiáng bīng zhī chén de chén zhōng yú qián yǐ
臣闻:明主绝疑去谗,屏流言之迹,塞朋党之门,故尊主强兵之臣,得陈忠于前矣。
gù qiè wèi dài wáng jì mò ruò yī hán wèi qí chu yàn zhào cóng qīn yǐ pàn qín
故窃为大王计,莫若一韩、魏、齐、楚、燕、赵从亲,以叛秦。
hé tiān xià zhī jiàng xiàng huì yú huán shuǐ zhī shàng tōng zhì xíng bái mǎ ér méng
合天下之将相,会于洹水之上,通质,刑白马而盟。
yuē yuē qín gōng chu qí wèi gè chū ruì shī yǐ zuǒ zhī hán jué qí liáng dào zhào shè hé zhāng yàn shǒu cháng shān zhī běi
约曰:秦攻楚,齐魏各出锐师以佐之,韩绝其粮道,赵涉河漳,燕守常山之北;
qín gōng hán wèi zé chu jué qí hòu qí chū ruì shī yǐ zuǒ zhī zhào shè hé zhāng yàn shǒu yún zhōng
秦攻韩魏,则楚绝其后,齐出锐师以佐之,赵涉河漳,燕守云中;
qín gōng qí zé chu jué qí hòu hán shǒu chéng gāo wèi sāi qí liáng dào zhào shè hé bó guān yàn chū ruì shī yǐ zuǒ zhī
秦攻齐,则楚绝其后,韩守成皋,魏塞其粮道,赵涉河博关,燕出锐师以佐之;
qín gōng yàn zé zhào shǒu cháng shān chu jūn wǔ guān qí shè bó hǎi jīn cāng zhōu yě hán wèi jiē chū ruì shī yǐ zuǒ zhī
秦攻燕,则赵守常山,楚军武关,齐涉渤海(今沧州也),韩魏皆出锐师以佐之;
qín gōng zhào zé hán jūn yí yáng chu jūn wǔ guān wèi jūn hé wài qí shè qīng hé jīn bèi zhōu yě yàn chū ruì shī yǐ zuǒ zhī
秦攻赵,则韩军宜阳,楚军武关,魏军河外,齐涉清河(今贝州也),燕出锐师以佐之。
zhū hóu yǒu bù rú yuē zhě yǐ wǔ guó zhī bīng gòng fá zhī
诸侯中有不遵守盟约的,其他五国就共同讨伐它。
liù guó cóng qīn yǐ bīn qín zé qín jiǎ bì bù gǎn chū yú hán gǔ yǐ hài shān dōng yǐ
六国从亲以宾秦,则秦甲必不敢出于函谷,以害山东矣!
rú cǐ zé bà wáng zhī yè chéng yǐ
如此则霸王之业成矣。
zhào wáng yuē shàn
赵王说:“好。”
qín jì pò zhào cháng píng jūn suì tú hán dān
(秦既破赵长平军,遂图邯郸。
zhào rén zhèn kǒng dōng xǐ
赵人震恐,东徙。
nǎi shǐ sū dài hòu bì shuō qín xiāng yìng hóu yuē wǔ ān jūn qín mǎ fú zǐ hu
乃使苏代厚币说秦相应侯曰:“武安君擒马服子乎?
yuē rán
他回答说:“是的。
yòu yù tú hán dān hu
”“又欲图邯郸乎?
yuē rán
他回答说:“是的。
dài yuē zhào wáng zé qín wáng yǐ
”代曰:“赵亡则秦王矣!
fu wǔ ān jūn suǒ wéi qín zhàn shèng gōng qǔ zhě qī shí yú chéng nán qǔ yān yǐng hàn zhōng běi qín mǎ fú zhī jūn suī zhōu zhào lǚ wàng zhī gōng bù yì yú cǐ
夫武安君所为秦战胜攻取者,七十余城,南取鄢郢、汉中,北擒马服之军,虽周、召、吕望之功不益于此。
zhào wáng jí qín wáng yǐ
赵亡即秦王矣。
yǐ wǔ ān wèi sān gōng jūn néng wéi zhī xià hu
以武安为三公,君能为之下乎?
yù wú wéi zhī xià gù bù dé yǐ
欲无为之下,固不得矣。
qín gōng hán wéi xíng qiū kùn shàng dǎng
秦攻韩,围邢丘,困上党。
shàng dǎng zhī rén jiē guī zhào bù lè wèi qín rén zhī rì jiǔ yǐ
上党之人皆归赵,不乐为秦人之日久矣。
jīn zhào běi dì rù yàn dōng dì rù qí nán dì rù hán wèi
今赵北地入燕,东地入齐,南地入韩魏。
jūn zhī suǒ de wú lǜ jǐ hé
君之所得,无虑几何?
gù bù rú yīn ér gē zhī wú yǐ wéi wǔ ān jūn zhī gōng yě
故不如因而割之,无以为武安君之功也。
yú shì yīng hóu yán yú qín wáng yuē qín bīng pí láo qǐng xǔ hán zhào zhī jūn gē dì yǐ hé
”于是应侯言于秦王曰:“秦兵疲劳,请许韩赵之君割地以和。
qín jì bà bīng zhào wáng shǐ zhào shè yuē shì qín yù gē liù chéng ér yǔ zhī
”秦既罢兵,赵王使赵赦约事秦,欲割六城而与之。
yú qīng wèi wáng yuē qín zhī gōng zhào yě juàn ér guī hu
虞卿谓王曰:“秦之攻赵也,倦而归乎?
qí lì shàng néng jìn ài wáng ér fú gōng hu
其力尚能进,爱王而弗攻乎?
wáng yuē qín zhī gōng wǒ wú yú lì yǐ bì yǐ juàn guī ěr
”王曰:“秦之攻我,无余力矣,必以倦归耳。
yú qīng yuē qín yǐ qí lì gōng qí suǒ bù néng qǔ juàn ér guī wáng yòu gē qí lì zhī suǒ bù néng qǔ yǐ sòng zhī shì zhù qín zì gōng ěr
”虞卿曰:“秦以其力攻其所不能取,倦而归,王又割其力之所不能取以送之,是助秦自攻耳。
lái nián qín fù qiú gē dì wáng jiāng yǔ zhī hu
明年秦国再要求割地,大王还给吗?
fú yǔ zé qì qián gōng ér zhào hòu huò yě
弗与,则弃前功而兆后祸也;
yǔ zhī zé wú dì yǐ gěi zhī
与之,则无地以给之。
yǔ yuē qiáng zhě shàn gōng ruò zhě shàn shǒu
语曰:‘强者善攻,弱者善守。
jīn tīng qín qín bīng bù bì ér duō de de shì qiáng qín ér ruò zhào yě
’今听秦,秦兵不弊而多得地,是强秦而弱赵也。
yǐ yì qiáng zhī qín ér gē yú ruò zhī zhào qí jì gù bù zhǐ yǐ
以益强之秦而割逾弱之赵,其计固不止矣。
qiě wáng zhī de yǒu jǐn ér qín zhī qiú wú yǐ yǐ yǒu jǐn zhī de ér gěi wú yǐ zhī qiú qí shì bì wú zhào yǐ
况且大王的土地有限而秦国的索求无止境,用有限的土地去满足无止境的索求,形势发展下去必然就没有赵国了。
wáng jì wèi dìng lóu huǎn cóng qín lái wáng yǐ wèn zhī
”王计未定,楼缓从秦来,王以问之。
huǎn yuē bù rú yǔ zhī
缓曰:“不如与之。
yú qīng yuē chén yán wù yǔ fēi gù wù yǔ ér yǐ yě
”虞卿曰:“臣言勿与,非固勿与而已也。
qín suǒ liù chéng yú wáng wáng yǐ liù chéng lù qí
秦索六城于王,王以六城赂齐。
qí qín zhī shēn chóu yě de wáng zhī liù chéng bìng lì ér xi jī qín qí zhī tīng wáng bù dài cí zhī bì yě
齐,秦之深仇也,得王之六城,并力而西击秦,齐之听王,不待辞之毕也。
zé wáng shī zhī yú qí qǔ cháng yú qín
则王失之于齐,取偿于秦。
ér qí zhào zhī shēn chóu kě yǐ bào yǐ qiě shì tiān xià yǒu néng wéi yě
而齐赵之深仇可以报矣,且示天下有能为也。
wáng yǐ cǐ fā shēng bīng wèi kuī yú jìng qín zhī zhòng lù bì zhì yú zhào ér fǎn qǐng hé yú wáng
王以此发声,兵未窥于境,秦之重赂必至于赵而反请和于王。
qín jì qǐng hé hán wèi wén zhī bì jǐn zhòng wáng
秦既请和,韩、魏闻之,必尽重王;
zhòng wáng bì chū zhòng bǎo yǐ yī yú wáng
重王,必出重宝以一于王。
zé shì wáng yī jǔ ér de sān guó zhī qīn ér qín yì wēi yǐ
则是王一举而得三国之亲,而秦益危矣。
zhào wáng yuē shàn
赵王说:“好。”
jí qiǎn yú qīng dōng jiàn qí wáng yǔ zhī móu qín
”即遣虞卿东见齐王,与之谋秦。
yú qīng wèi jí fā ér qín shǐ zhě yǐ zài zhào yǐ
虞卿未及发,而秦使者已在赵矣。
lóu huǎn wén zhī wáng qù
楼缓听说这件事,逃走了。
qín wéi zhào wáng shǐ píng yuán jūn rù chu cóng qīn ér qǐng qí jiù
秦围赵,王使平原君入楚从亲而请其救。
píng yuán jūn zhī chu jiàn chǔ wáng shuō yǐ lì hài rì chū ér yán rì zhōng bù jué
平原君之楚,见楚王说以利害,日出而言,日中不决。
máo suí nǎi àn jiàn lì jiē ér shàng wèi píng yuán jūn yuē zòng zhī lì hài liǎng yán ér jué ěr
毛遂乃按剑历阶而上,谓平原君曰:“纵之利害,两言而决耳。
jīn rì chū ér yán rì zhōng bù jué hé yě
今天从日出说到中午还没决定,为什么?
chǔ wáng huà yuē hú bù xià
楚王呵斥道:“还不退下!
wú yǔ rǔ jūn yán rǔ hé wéi zhě
吾与汝君言,汝何为者!
máo suí àn jiàn ér qián yuē wáng zhī suǒ yǐ huà suì zhě yǐ chǔ guó zhī zhòng yě
毛遂手按剑柄走上前说:“大王之所以敢呵斥我,不过是仗着楚国人多势众。
jīn shí bù zhī nèi wáng bù dé shì chǔ guó zhī zhòng wáng zhī mìng xuán yú suì zhī shǒu yǐ
现在十步之内大王是不能依仗楚人多势众了,大王的性命控制在我的手中了。
wú jūn zài qián huà zhě hé yě
我的主人在面前,你呵斥什么?
qiě suì wén tāng yǐ qī shí lǐ zhī de lì wèi tiān zǐ wén wáng yǐ bǎi lǐ zhī rǎng ér chén zhū hóu
且遂闻汤以七十里之地立为天子,文王以百里之壤而臣诸侯。
jīn chu dì fāng wǔ qiān lǐ chí jǐ bǎi wàn cǐ bà wáng zhī zī yě
如今楚国土地纵横五千里,武装的士兵上百万,这是称霸称王的资本。
yǐ chu zhī qiáng tiān xià mò néng bǐ ér bù néng dāng yě
以楚之强,天下莫能比而不能当也。
bái qǐ xiǎo shù zǐ ěr lǜ shù wàn zhī zhòng xīng shī yǐ yǔ chu zhàn yī zhàn ér jǔ yān yǐng zài zhàn ér shāo yí líng sān zhàn ér rǔ wáng zhī xiān rén
白起,小竖子耳,率数万之众,兴师以与楚战,一战而举鄢、郢,再战而烧夷陵,三战而辱王之先人。
cǐ bǎi dài zhī yuàn zhào zhī suǒ xiū ér wáng bù zhī chǐ yān
此百代之怨,赵之所羞而王不知耻焉。
jīn hé zòng zhě wèi chu bù wéi zhào yě
今合纵者为楚不为赵也。
chǔ wáng yuē gǒu rú xiān shēng zhī yán jǐn fèng shè jì yǐ cóng
”楚王曰:“苟如先生之言,谨奉社稷以从。
chu yú shì suì chū bīng jiù zhào
”楚于是遂出兵救赵。
zhào xiào chéng wáng shí qín wéi hán dān zhū hóu zhī jiù bīng mò gǎn jī qín
赵孝成王时,秦围邯郸,诸侯之救兵莫敢击秦。
wèi wáng shǐ jìn bǐ jiù zhào wèi qín zhǐ yú tāng yīn bù jìn
魏王使晋鄙救赵,畏秦,止于汤阴不进。
wèi shǐ kè jiāng jūn xīn yuán yǎn jiān rù hán dān lìng zhào dì qín
魏使客将军新垣衍间入邯郸,令赵帝秦。
cǐ shí lǔ lián shì yóu zhào huì qín wéi hán dān
此时鲁连适游赵,会秦围邯郸。
wén wèi yù lìng zhào zūn qín wèi dì nǎi jiàn píng yuán jūn yuē liáng kè xīn yuán yǎn ān zài
闻魏欲令赵尊秦为帝,乃见平原君曰:“梁客新垣衍安在?
wú qǐng wèi jūn zé ér guī zhī
请让我替您责备他,让他回去。
píng yuán jūn yuē shèng qǐng wèi shào jiè
”平原君曰:“胜请为绍介。
lǔ lián jiàn xīn yuán yǎn ér wú yán
”鲁连见新垣衍而无言。
xīn yuán yǎn yuē wú shì jū cǐ wéi chéng zhī zhōng jiē yǒu qiú yú píng yuán jūn yě
新垣衍曰:“吾视居此围城之中,皆有求于平原君也。
jīn guān xiān shēng zhī yù mào fēi yǒu qiú yú píng yuán jūn yě hé wéi jiǔ jū wéi chéng zhī zhōng ér bù qù hu
今观先生之玉貌,非有求于平原君也,曷为久居围城之中而不去乎?
lǔ lián yuē shì yǐ bào jiāo wèi wú cóng róng ér sǐ zhě jiē fēi yě
”鲁连曰:“世以鲍焦为无从容而死者,皆非也。
zhòng rén bù zhī wèi yī shēn bǐ qín zhě qì lǐ yì ér shàng shǒu gōng zhī guó quán shǐ qí shì lǔ shǐ qí rén
众人不知为一身,彼秦者,弃礼义而上首功之国,权使其士,虏使其人。
bǐ jí sì rán wèi dì guò ér wéi zhèng yú tiān xià zé lián yǒu dǎo dōng hǎi ér sǐ ěr wú bù rěn wèi zhī rén yě
彼即肆然为帝,过而为政于天下,则连有蹈东海而死耳,吾不忍为之人也。
suǒ yǐ jiàn jiāng jūn zhě yù yǐ zhù zhào
所以见将军者,欲以助赵。
yǎn yuē xiān shēng zhù zhī jiāng nài hé
”衍曰:“先生助之,将奈何?
lǔ lián yuē wú jiāng shǐ liáng jí yàn zhù zhī qí chu zé gù zhù zhī yǐ
”鲁仲连说:“我要让魏国和燕国来援助赵国,齐国和楚国本来就会帮助的。
yǎn yuē yàn zé wèi qǐng yǐ cóng yǐ
”衍曰:“燕则为请以从矣。
ruò nǎi liáng zhě jí wú nǎi liáng rén yě xiān shēng è néng shǐ liáng zhù zhī
若乃梁者,即吾乃梁人也,先生恶能使梁助之?
lǔ lián yuē liáng wèi dǔ qín chēng dì zhī hài gù ěr
”鲁仲连说:“魏国只是还没看清秦国称帝的危害罢了。
shǐ liáng jiàn qín chēng dì zhī hài zé bì zhù zhào yǐ
使梁见秦称帝之害,则必助赵矣。
yǎn yuē qín chēng dì zhī hài hé rú
”衍曰:“秦称帝之害何如?
lián yuē xī zhě qí wēi wáng cháng wèi rén yì yǐ lǜ tiān xià zhū hóu ér cháo zhōu
”连曰:“昔者,齐威王尝为仁义矣,率天下诸侯而朝周。
zhōu pín qiě wēi zhū hóu mò cháo ér qí dú cháo zhī
周朝贫穷又弱小,诸侯都不去朝见,只有齐国去朝见。
jū suì yú zhōu liè wáng bēng qí hòu wǎng
居岁余,周烈王崩,齐后往。
zhōu nù fù yú qí yuē tiān bēng dì chè tiān zǐ xià xí
周怒,赴于齐曰:‘天崩地坼,天子下席。
dōng fán zhī chén tián yīng hòu zhì zé zhǎn
东蕃之臣田婴后至,则斩!
qí wēi wáng bó rán nù yuē chì jiē ér mǔ bì yě
’齐威王勃然大怒说:‘呸!你母亲不过是个婢女!
zú wèi tiān xià xiào
’最终被天下人耻笑。
gù shēng zé cháo zhōu sǐ zé huà zhī chéng bù rěn qí qiú yě
故生则朝周,死则叱之,诚不忍其求也!
bǐ tiān zǐ gù rán qí wú zú guài
周天子固然可以这样,但这没什么好奇怪的。
yǎn yuē xiān shēng dú bú jiàn fu pū hu
衍曰:“先生独不见夫仆乎?
shí rén ér cóng yī rén zhě níng lì bù zú ér zhì bù ruò yé
十人而从一人者,宁力不足而智不若耶?
wèi zhī yě
畏之也!
lǔ lián yuē wū hū
”鲁连曰:“呜呼!
liáng zhī bǐ qín ruò pū yé
梁之比秦,若仆耶?
yǎn yuē rán
”衍曰:“然。
lǔ lián yuē wú jiāng shǐ qín wáng pēng hǎi liáng wáng
”鲁连曰:“吾将使秦王烹醢梁王。
yǎn è rán yuē yì tài shèn yǐ xiān shēng zhī yán yě
”衍愕然曰:“亦太甚矣,先生之言也!
xiān shēng yòu è néng shǐ qín wáng pēng hǎi liáng wáng
先生又怎么能让秦王把魏王煮成肉酱呢?
lián yuē gù yě
”连曰:“固也。
dài wú jiāng yán zhī
待吾将言之。
xī zhě jiǔ hòu è hóu wén wáng zhòu zhī sān gōng yě
昔者,九侯、鄂侯、文王,纣之三公也。
jiǔ hòu yǒu zi ér hǎo gù xiàn zhī zhòu
九侯有子而好,故献之纣。
zhòu yǐ wéi chǒu hǎi jiǔ hòu
纣以为丑,醢九侯。
è hóu zhēng zhī qiáng biàn zhī jí gù pú è hóu
鄂侯争之强,辨之疾,故脯鄂侯。
wén wáng wén zhī kuì rán ér tàn gù jū zhī yǒu lǐ zhī kù bǎi rì yù lìng zhī sǐ
文王闻之,喟然而叹,故拘之牖里之库,百日欲令之死。
hé wéi yú rén jù chēng wáng zú yú fǔ hǎi zhī de
曷为与人俱称王,卒于脯醢之地?
qí mǐn wáng jiāng zhī lǔ yí wéi zi wèi yù zhí cè ér cóng wèi lǔ rén yuē zǐ jiāng hé yǐ dài wú jūn
齐愍王将之鲁,夷维子为御,执策而从,谓鲁人曰:‘子将何以待吾君?
lǔ rén yuē wú jiāng yǐ shí tài láo dài zi jūn
’鲁人曰:‘吾将以十太牢待子君。
yí wéi zǐ yuē zǐ ān qǔ lǐ ér lái
’夷维子曰:‘子安取礼而来?
bǐ wú jūn zhě tiān zǐ yě
我们国君,是天子啊。
tiān zǐ xún shòu zhū hóu bì shè nà guǎn yuè shè rèn bào jī shì shàn yú táng xià tiān zǐ yǐ shí ruò nǎi tuì ér tīng cháo yě
天子巡狩,诸侯避舍,纳管钥,摄衽抱机,视膳于堂下,天子已食,若乃退而听朝也。
lǔ rén tóu qí yào bù guǒ nèi bù dé rù yú lǔ
’鲁人投其钥,不果内,不得入于鲁。
jiāng zhī xuē jiǎ tú yú zōu
将之薛,假途于邹。
dàng shì shí zōu jūn sǐ mǐn wáng yù rù diào yí wéi zi wèi zōu zhī gū yuē tiān zǐ diào zhǔ rén bì jiāng bèi bìn shè jǐ běi miàn yú nán fāng rán hòu tiān zǐ nán miàn diào
当是时,邹君死,愍王欲入吊,夷维子谓邹之孤曰:‘天子吊,主人必将倍殡,设几北面于南方,然后天子南面吊。
zōu zhī qún chén yuē bì ruò cǐ jiāng fú jiàn ér sǐ
’邹之群臣曰:‘必若此,将伏剑而死!
gù bù gǎn rù yú zōu
’故不敢入于邹。
zōu lǔ zhī dài fū shēng zé bù néng shì yǎng sǐ zé bù de fù suì rán qiě yù xíng tiān zi zhī lǐ yú zōu lǔ zōu lǔ zhī chén bù guǒ nèi
邹、鲁之大夫,生则不能事养,死则不得赙襚,然且欲行天子之礼于邹、鲁,邹、鲁之臣不果内。
jīn qín wàn shèng zhī guó yě
今秦,万乘之国也。
liáng yì wàn shèng zhī guó yě
梁亦万乘之国也。
wàn shèng zhī guó jiāo yǒu chēng wáng zhī míng dǔ qí yī zhàn ér shèng suì yù cóng ér dì zhī zé qiě biàn yì zhū hóu zhī dà chén
万乘之国,交有称王之名,睹其一战而胜,遂欲从而帝之,则且变易诸侯之大臣。
bǐ jiāng duó qí suǒ bù xiào ér yǔ qí suǒ xián duó qí suǒ zēng ér yǔ qí suǒ ài yòu jiāng shǐ qí zǐ nǚ chán qiè wèi zhū hóu fēi jī chù liáng zhī gōng liáng wáng ān dé yàn rán
彼将夺其所不肖而与其所贤,夺其所憎而与其所爱,又将使其子女谗妾为诸侯妃姬,处梁之宫,梁王安得晏然?
ér jiāng jūn yòu hé de gù chǒng hu
而将军又何得故宠乎?
yú shì xīn yuán yǎn qǐ zài bài xiè yuē wú qǐng chū bù gǎn fù yán dì qín
”于是,新垣衍起,再拜,谢曰:“吾请出,不敢复言帝秦!
qín jiāng wén zhī wèi tuì jūn wǔ shí lǐ
”秦将闻之,为退军五十里。
sū qín rú hán hán zhī xiān yǔ zhōu tóng xìng shì jìn de fēng yú hán wèi hán shì
苏秦如韩(韩之先与周同姓,事晋,得封于韩,为韩氏。
hòu zhōu liè wáng cì hán hóu de liè wéi zhū hóu yě
后周烈王赐韩侯,得列为诸侯也。
shuō hán xuān wáng yuē hán běi yǒu gǒng luò chéng gāo zhī gù xi yǒu yí yáng shāng bǎn zhī sāi dōng yǒu wǎn ráng wěi shuǐ nán yǒu xíng shān dì fāng jiǔ bǎi yú lǐ dài jiǎ shù shí wàn
),说韩宣王曰:“韩北有巩洛、成皋之固,西有宜阳、商阪之塞,东有宛、穰、洧水,南有陉山,地方九百余里,带甲数十万。
tiān xià zhī qiáng gōng jìng nǔ jiē cóng hán chū
天下之强弓劲弩,皆从韩出。
hán zú chāo zú ér shè bǎi fā bù xiá zhǐ yuǎn zhě tiǎn dòng xiōng jìn zhě dī yǎn xīn
韩卒超足而射,百发不暇止,远者栝洞胸,近者镝掩心。
hán zhī jiàn jǐ zé lóng quán tài ē jiē lù duàn niú mǎ shuǐ jié gǔ yàn
韩之剑戟,则龙泉、太阿,皆陆断牛马,水截鹄雁。
fu yǐ hán zú zhī jìn yǔ dài wáng zhī xián nǎi xī miàn ér shì qín jiāo bì ér fú yān
夫以韩卒之劲,与大王之贤,乃西面而事秦,交臂而服焉。
xiū shè jì ér wèi tiān xià xiào wú dà yú cǐ zhě yě
羞社稷而为天下笑,无大于此者也!
shì gù yuàn dài wáng shú jì zhī
是故,愿大王熟计之。
dài wáng wú shì qín shì qín bì qiú yí yáng chéng gāo
大王无事秦,事秦必求宜阳、成皋。
jīn zī xiào zhī míng nián yòu fù qiú gē dì yǔ zhī zé wú dì yǐ gěi zhī
今兹效之,明年又复求割地,与之,则无地以给之;
bù yǔ zé qì qián gōng ér shòu hòu huò
不与,则弃前功而受后祸。
qiě fú dài wáng zhī de yǒu jǐn ér qín zhī qiú wú yǐ yǐ yǒu jǐn zhī de ér nì wú yǐ zhī qiú cǐ suǒ wèi shì yuàn jié huò zhě bù zhàn ér de yǐ xuē yǐ
且夫大王之地有尽,而秦之求无已,以有尽之地,而逆无已之求,此所谓市怨结祸者,不战而地已削矣!
chén wén bǐ yàn yuē nìng wéi jī kǒu wú wéi niú hòu
臣闻鄙谚曰:‘宁为鸡口,无为牛后。
jīn wáng xī miàn jiāo bì ér chén shì qín hé yì yú niú hòu hu
’今王西面交臂而臣事秦,何异于牛后乎?
fu yǐ dài wáng zhī xián xié qiáng hán zhī bīng ér yǒu niú hòu zhī míng qiè wèi dài wáng xiū zhī
夫以大王之贤,挟强韩之兵,而有牛后之名,窃为大王羞之!
hán wáng bó rán zuò sè àn jiàn tài xī yuē guǎ rén suī bù xiào bù néng shì qín
”韩王勃然作色,按剑太息曰:“寡人虽不肖,不能事秦!
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
hán gōng sòng qín dà nù yuē wú ài sòng hán shì yǔ wǒ jiāo ér gōng wǒ suǒ shén ài hé yě
(韩攻宋,秦大怒,曰:“吾爱宋,韩氏与我交,而攻我所甚爱,何也?
sū qín wèi hán shuō qín wáng yuē hán shì zhī gōng sòng suǒ yǐ wèi wáng yě
”苏秦为韩说秦王曰:“韩氏之攻宋,所以为王也。
yǐ hán zhī qiáng fǔ zhī yǐ sòng chu wèi bì kǒng kǒng bì xī miàn ér shì qín
以韩之强,辅之以宋,楚、魏必恐,恐必西面而事秦。
wáng bù zhé yī bīng bù shā yī rén wú shì ér gē ān yì cǐ hán shì zhī suǒ yǐ dǎo yú qín yě
王不折一兵,不杀一人,无事而割安邑,此韩氏之所以祷于秦也。
hán huì wáng wén qín hǎo shì yù ba qí rén wú lìng dōng fá nǎi shǐ shuǐ gōng zhèng guó lái jiān qín shuō qín wáng lìng záo jīng shuǐ yǐ gài tián
”韩惠王闻秦好事,欲罢其人,无令东伐,乃使水工郑国来间秦,说秦王,令凿泾水以溉田。
zhōng zuò ér jué zhū zhèng guó
中作而觉,诛郑国。
zhèng guó yuē shǐ chén wéi jiān rán qú chéng yì qín zhī lì
郑国曰:“始臣为间,然渠成亦秦之利。
chén wèi hán yán shù nián mìng wèi qín kāi wàn dài zhī lì yě
臣为韩延数年命,为秦开万代之利也。
wáng cóng zhī
齐王听从了他的建议。
sū qín rú wèi wèi zhī xiān bì gōng gāo zhī hòu yǔ zhōu tóng xìng
苏秦如魏(魏之先,毕公高之后,与周同姓。
wǔ wáng fá zhòu fēng gāo yú bì yǐ wéi xìng
武王伐纣,封高于毕,以为姓。
bì wàn shì jìn xiàn gōng xiàn gōng fēng wàn yú wèi yǐ wéi dài fū
毕万事晋献公,献公封万于魏,以为大夫。
hòu zhōu liè wáng cì wèi jù de wèi zhū hóu
后周烈王赐魏,俱得为诸侯。
shuō wèi xiāng wáng yuē dài wáng zhī de nán yǒu hóng gōu chén rǔ nán dōng yǒu huái yǐng zhǔ zǎo xi yǒu cháng chéng zhī jiè běi yǒu hé wài juǎn yǎn
),说魏襄王曰:“大王之地,南有鸿沟、陈汝南,东有淮、颍、煮、枣,西有长城之界,北有河外、卷、衍。
dì fāng qiān lǐ dì míng suī xiǎo rán ér tián shè lú wǔ céng wú chú mù zhī de
地方千里,地名虽小,然而田舍庐庑,曾无刍牧之地。
rén mín zhī zhòng chē mǎ zhī duō rì yè xíng bù jué jū jū yīn yīn ruò yǒu sān jūn zhī zhòng
人民之众,车马之多,日夜行不绝,鞫鞫殷殷,若有三军之众。
wèi tiān xià zhī qiáng guó yě
魏,天下之强国也;
wáng tiān xià zhī xián zhǔ yě
王,天下之贤主也。
jīn nǎi yǒu yì xī miàn ér shì qín chēng dōng fān zhù dì gōng shòu guàn dài cí chūn qiū
今乃有意西面而事秦,称东藩,筑帝宫,受冠带,祠春秋。
chén qiè wèi dài wáng chǐ zhī
臣窃为大王耻之。
chén wén yuè wáng gōu jiàn zhàn bì zú sān qiān qín fū chāi yú gàn suì
臣闻:越王勾践,战弊卒三千,擒夫差于干遂;
wǔ wáng zú sān qiān gé chē sān bǎi chéng zhì zhòu yú mù yě
武王卒三千,革车三百乘,制纣于牧野。
qǐ qí zú zhòng zāi
岂其卒众哉?
chéng néng fèn qí wēi yě
诚能奋其威也!
jīn qiè wén dài wáng zhī zú wǔ shì èr shí wàn cāng tóu fèn jī gè èr shí wàn sī tú shí wàn chē liù bǎi shèng qí liù qiān pǐ
今窃闻大王之卒,武士二十万,仓头、奋击各二十万,厮徒十万,车六百乘,骑六千匹。
cǐ guò yuè wáng gōu jiàn wǔ wáng yuǎn yǐ
这远远超过了越王勾践和周武王的兵力。
jīn nǎi tīng yú qún chén zhī shuō ér yù chén shì qín
今乃听于群臣之说,而欲臣事秦。
fu shì qín bì gē dì yǐ xiào shí gù bīng wèi yòng ér guó yǐ kuī yǐ
侍奉秦国必然要割让土地来表示诚意,所以军队还没动用,国家就已经受损了。
fu wéi rén chén gē qí zhǔ zhī de yǐ wài jiāo tōu qǔ yī dàn zhī gōng ér bù gù qí hòu pò gōng jiā ér chéng sī mén wài xié qiáng qín zhī shì yǐ nèi jié qí zhǔ yǐ qiú gē dì yuàn dài wáng shú chá zhī
夫为人臣割其主之地以外交,偷取一旦之功,而不顾其后,破公家而成私门,外挟强秦之势,以内劫其主,以求割地,愿大王孰察之!
zhōu shū yuē mián mián bù jué màn màn nài hé
《周书》曰:‘绵绵不绝,蔓蔓奈何?
háo lí bù fá jiāng yòng fǔ kē
毫厘不伐,将用斧柯。
qián lǜ wèi dìng hòu yǒu dà huàn jiāng nài zhī hé
’前虑未定,后有大患,将奈之何?
dài wáng chéng néng tīng chén liù guó cóng qīn zhuān xīn bìng lì zé bì wú qiáng qín zhī huàn gù chang yì zhào wáng shǐ chén xiào yú jì fèng míng yuē zài dài wáng zhào zhī
大王诚能听臣,六国从亲,专心并力,则必无强秦之患,故敞邑赵王使臣效愚计,奉明约,在大王诏之。
wèi wáng yuē jǐn fèng jiào
”魏王曰:“谨奉教。
yú qīng shuō chūn shēn jūn fá yàn yǐ dìng shēn fēng
(虞卿说春申君伐燕,以定身封。
chūn shēn jūn yuē suǒ dào gōng yàn fēi qí jí wèi
春申君曰:“所道攻燕,非齐即魏。
wèi qí xīn è chu chu suī yù gōng yàn jiāng hé dào zāi
魏、齐新恶楚,楚虽欲攻燕,将何道哉?
duì yuē qǐng lìng wèi wáng kě
”对曰:“请令魏王可。
yú qīng suì rú wèi wèi wáng yuē fu chu yì qiáng dà yǐ
”虞卿遂如魏,谓王曰:“夫楚亦强大矣!
tiān xià wú dí
天下无敌!
nǎi qiě gōng yàn
乃且攻燕。
wèi wáng yuē xiàng yě zi yún tiān xià wú dí jīn yě zi yún nǎi qiě gōng yàn zhě hé yě
”魏王曰:“向也子云:‘天下无敌’,今也子云:‘乃且攻燕’者,何也?
duì yuē jīn wèi mǎ lì duō zé yǒu yǐ ruò yuē shèng qiān jūn zé bù rán zhě hé yě
”对曰:“今谓马力多则有矣,若曰胜千钧则不然者,何也?
fu qiān jūn fēi mǎ zhī rèn yě
夫千钧,非马之任也。
jīn wèi chu qiáng dà zé yǒu yǐ ruò fú yuè zhào wèi ér dòu bīng yú yàn zé qǐ chu zhī rèn zāi
今谓楚强大则有矣,若夫越赵、魏而斗兵于燕,则岂楚之任哉?
fēi chu zhī rèn ér chu wèi zhī shì bì chu yě
非楚之任而楚为之,是敝楚也。
bì chu jí qiáng wèi
敝楚即强魏。
qí yú wáng shú biàn
其于王孰便?
wèi wáng yuē shàn
魏王说:“有道理。”
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
sū qín rú qí qí tài gōng wàng lǚ shàng zhě shì zhōu wéi wén wǔ shī móu fá zhòu
苏秦如齐(齐太公望吕尚者,事周,为文武师,谋伐纣。
wǔ wáng yǐ píng shāng fēng shàng fǔ yú qí yíng qiū yě
武王已平商,封尚父于齐营丘也。
shuō qí xuān wáng yuē qí nán yǒu tài shān dōng yǒu láng yá xi yǒu qīng hé běi yǒu bó hǎi cǐ sì sài zhī guó yě
说齐宣王曰:“齐南有泰山,东有琅邪,西有清河,北有渤海,此四塞之国也。
lín zī shén fù ér shí qí mín wú bù chuī yú gǔ sè tán qín jī zhù dòu jī zǒu gǒu liù bó cù jū zhě yě
临淄甚富而实,其民无不吹竽、鼓瑟、弹琴、击筑、斗鸡、走狗、六博、蹴鞠者也。
lín zī zhī tú chē gū jī rén mó jiān lián rèn chéng wéi jǔ mèi chéng mù huī hàn chéng yǔ
临淄之途,车毂击,人摩肩,连衽成帷,举袂成幕,挥汗成雨。
jiā yīn rén zú zhì qì gāo yáng
家殷人足,志气高扬。
fu yǐ dài wáng zhī xián yǔ qí zhī qiáng tiān xià mò néng dāng yě
夫以大王之贤,与齐之强,天下莫能当也。
jīn nǎi xī miàn shì qín qiè wèi dài wáng xiū zhī
今乃西面事秦,窃为大王羞之!
qiě fú hán wèi zhī suǒ yǐ wèi qín zhě wèi yǔ qín jiē jìng rǎng jiè yě
且夫韩魏之所以畏秦者,为与秦接境壤界也。
bīng chū xiāng dāng bù chū shí rì ér zhàn shèng cún wáng zhī jī jué yǐ
兵出相当,不出十日而战胜存亡之机决矣。
hán wèi zhàn ér shèng qín zé bīng bàn shé sì jìng bù shǒu
韩魏战而胜秦,则兵半折,四境不守;
zhàn ér bù shèng zé guó yǐ wēi wáng suí qí hòu yě
战而不胜,则国已危亡随其后也。
shì gù hán wèi zhī suǒ yǐ zhòng yǔ qín zhàn ér qīng wèi zhī chén yě
是故,韩魏之所以重与秦战,而轻为之臣也。
jīn qín zhī gōng qí zé bù rán bèi hán wèi zhī de guò wèi jìn yáng zhī dào jīng hu gāng fù zhī xiǎn chē bù dé fāng guǐ qí bù dé bǐ xíng bǎi rén shǒu xiǎn qiān rén bù gǎn guò yě
今秦之攻齐则不然:倍韩魏之地,过卫晋阳之道,经乎亢父之险,车不得方轨,骑不得比行,百人守险,千人不敢过也。
qín suī yù shēn rù zé láng gù kǒng hán wèi zhī yì qí hòu
秦虽欲深入,则狼顾,恐韩魏之议其后。
shì gù dòng yí xū hè jiāo jīn ér bù gǎn jìn
是故,恫疑虚喝,骄矜而不敢进。
fū bù shēn liào qín zhī wú nài qí hé yě ér yù xī miàn shì zhī shì qún chén zhī jì guò yě
夫不深料秦之无奈齐何也,而欲西面事之,是群臣之计过也。
jīn wú shì qín zhī míng ér yǒu qiáng guó zhī shí gù yuàn dài wáng shǎo liú yì jì zhī
今无事秦之名,而有强国之实,故愿大王少留意计之。
qí wáng yuē shàn
”齐王说:“好。
sū qín shuō mǐn wáng yuē chén wén yòng bīng ér xǐ xiān xià zhě yōu yuē jié ér xǐ zhǔ yuàn zhě gū
(苏秦说闵王曰:“臣闻:用兵而喜先下者忧,约结而喜主怨者孤。
fu hòu qǐ zhě jiè yě
夫后起者,藉也;
ér yuǎn yuàn zhě shí yě
而远怨者,时也。
gù yǔ yuē qí jì zhī shuāi yě nú mǎ xiān zhī
故语曰:‘骐骥之衰也,驽马先之;
mèng bēn zhī juàn yě nǚ zǐ shèng zhī
孟贲之倦也,女子胜之。
fu nú mǎ nǚ zǐ zhī jīn gǔ lì jìn fēi xián yú qí jì mèng bēn yě hé zé
’夫驽马女子之筋骨力劲,非贤于骐骥、孟贲也,何则?
hòu qǐ zhī jiè yě
后起之藉也。
chén wén zhàn gōng zhī dào fēi shī zhě suī yǒu bǎi wàn zhī jūn běi zhī táng shàng
臣闻:战攻之道,非师者,虽有百万之军,北之堂上;
suī yǒu hé lǘ wú qǐ zhī jiāng qín zhī hù nèi
虽有阖闾、吴起之将,擒之户内;
qiān zhàng zhī chéng bá zhī zūn zǔ zhī jiān
千丈之城,拔之樽俎之间;
bǎi chǐ zhī chōng zhé zhī yú xí shàng
百尺之冲,折之于席上。
gù zhōng gǔ yú sè zhī yīn bù jué de kě guǎng ér yù kě chéng
故钟鼓竽瑟之音不绝,地可广而欲可成;
hé lè chàng yōu zhī xiào bù fá zhū hóu kě tóng rì ér zhì yě
和乐倡优之笑不乏,诸侯可同日而致也。
gù fū shàn wèi wáng yè zhě zài láo tiān xià ér zì yì luàn tiān xià ér zì ān
故夫善为王业者,在劳天下而自佚,乱天下而自安。
zhū hóu wú chéng móu zé guó wú sù yōu yě
诸侯无成谋,则国无宿忧也。
hé yǐ zhī qí rán yé
何以知其然耶?
xī wèi wáng yōng tǔ qiān lǐ dài jiǎ sān shí liù wàn cóng shí èr zhū hóu cháo tiān zi yǐ xī móu qín
昔魏王拥土千里,带甲三十六万,从十二诸侯朝天子,以西谋秦。
qín kǒng qǐn bù ān xí shí bù gān wèi
秦恐,寝不安席,食不甘味。
wèi yāng móu yú qín wáng yuē wáng hé bù shǐ chén jiàn wèi wáng zé chén bì qǐng běi wèi yǐ
卫鞅谋于秦王曰:‘王何不使臣见魏王,则臣必请北魏矣。
qín wáng xǔ nuò
’秦王许诺。
wèi yāng jiàn wèi wáng yuē dài wáng zhī gōng dà yǐ
卫鞅见魏王,曰:‘大王之功大矣!
lìng xíng yú tiān xià yǐ
令行于天下矣!
suǒ yǐ shí èr zhū hóu fēi sòng wèi zé zōu lǔ chén cài
所以十二诸侯,非宋、卫则邹、鲁、陈、蔡。
cǐ gù dài wáng zhī suǒ yǐ biān chuí shǐ yě bù zú yǐ wàng tiān xià
此固大王之所以鞭棰使也,不足以王天下。
bù ruò běi qǔ yàn dōng fá qí zé zhào bì cóng yǐ
不若北取燕,东伐齐,则赵必从矣;
xi qǔ qín nán fá chu zé hán bì cóng yǐ
西取秦,南伐楚,则韩必从矣。
dài wáng yǒu fá qí chu zhī xīn ér cóng tiān xià zhī zhì zé wáng yè jiàn yǐ
大王有伐齐、楚之心,而从天下之志,则王业见矣。
dài wáng bù rú xiān xíng wáng fú rán hòu tú qí chǔ
大王不如先行王服,然后图齐楚。
wèi wáng shàn zhī gù shēn guǎng gōng gōng zhì dān yī zhù jiàn jiǔ yóu cóng qī xīng zhī qí
’魏王善之,故身广公宫,制丹衣,柱建九斿,从七星之旗。
cǐ tiān zǐ wèi yě ér wèi wáng chù zhī
此天子位也,而魏王处之。
yú shì qí chu nù zhū hóu bēn qí qí rén fá wèi shā tài zǐ fù qí shí wàn zhī jūn
于是齐、楚怒,诸侯奔齐,齐人伐魏,杀太子,覆其十万之军。
shì shí qín wáng gǒng shǒu shòu hé xī zhī de
是时,秦王拱手受河西之地。
gù wèi yāng shǐ yǔ qín wáng jì yě móu yuē bù xià xí ér wèi jiāng yǐ qín yú qí yǐ
故卫鞅始与秦王计也,谋约不下席,而魏将已擒于齐矣;
chōng lǔ wèi shī ér xī hé zhī wài yǐ rù yú qín yǐ
冲橹未施,而西河之外已入于秦矣。
cǐ chén zhī suǒ wèi běi zhī táng shàng qín jiāng hù nèi bá chéng yú zūn zǔ zhī jiān zhé chōng yú xí shàng zhě yě
此臣之所谓北之堂上、擒将户内、拔城于樽俎之间、折冲于席上者也。
chǔ huái wáng shǐ zhù guó zhāo yáng jiàng bīng fá wèi de bā chéng yòu yí bīng gōng qí
”楚怀王使柱国昭阳将兵伐魏,得八城,又移兵攻齐。
qí mǐn wáng huàn zhī
齐闵王患之。
chén zhěn yuē wáng wù yōu yě qǐng lìng ba zhī
陈轸曰:“王勿忧也,请令罢之。
jí wǎng jiàn zhāo yáng yú jūn zài bài hè zhàn shèng zhī gōng qǐ ér qǐng yuē gǎn wèn chu zhī fǎ fù jūn shā jiāng qí guān jué hé yě
”即往见昭阳于军,再拜,贺战胜之功,起而请曰:“敢问楚之法:覆军杀将,其官爵何也?
zhāo yáng yuē guān wéi shàng zhù guó jué wéi shàng zhí guī
”昭阳曰:“官为上柱国,爵为上执圭。
chén zhěn yuē guì yú cǐ zhě hé děng yě
”陈轸曰:“贵于此者,何等也?
yuē wéi yǒu lìng yǐn ěr
”曰:“唯有令尹耳。
zhěn yuē lìng yǐn guì ěr
”轸曰:“令尹贵耳!
wáng fēi zhì liǎng lìng yǐn yě
王非置两令尹也!
chén qiè wèi jūn pì zhī kě hu
臣窃为君譬之,可乎?
chu yǒu cí zhě cì qí tóng shè rén jiǔ yī zhī shè rén xiāng wèi yuē shù rén yǐn zhī bù zú yī rén yǐn zhī yǒu yú qǐng huà de wèi shé xiān chéng zhě yǐn jiǔ
楚有祠者,赐其同舍人酒一卮,舍人相谓曰:‘数人饮之不足,一人饮之有余,请画地为蛇,先成者饮酒。
yī rén shé xiān chéng yǐn jiǔ qiě yǐn zhī nǎi zuǒ shǒu chí zhī yòu shǒu huà dì yuē wú néng wéi zhī zú
’一人蛇先成,引酒且饮之,乃左手持卮,右手画地,曰:‘吾能为之足。
zú wèi chéng yī rén shé fù chéng duó qí zhī yuē shé gù wú zú zǐ ān néng wéi zhī zú hu
’足未成,一人蛇复成,夺其卮,曰:‘蛇固无足,子安能为之足乎?
suì yǐn qí jiǔ
’遂饮其酒。
wèi shé zhě zhōng wáng qí jiǔ
为蛇者,终亡其酒。
jīn gōng gōng wèi pò jūn shā jiāng de bā chéng ér yòu yí bīng gōng qí qí wèi gōng shén yǐ cǐ míng jūn zú yǐ
今公攻魏,破军杀将,得八城,而又移兵攻齐,齐畏公甚,以此名君足矣!
guān zhī shàng fēi kě zhòng yě
冠之上非可重也!
zhàn wú bù shèng ér bù zhī zhǐ shēn qiě sǐ jué qiě guī yóu wèi shé zú zhě yě
战无不胜而不知止,身且死,爵且归,犹为蛇足者也。
zhāo yáng yǐ wéi rán yǐn jūn ér qù
”昭阳以为然,引军而去。
sū qín rú chu chu zhī xiān chū zì dì zhuān xū dì kù gāo xīn shí wéi huǒ zhèng mìng yuē zhù róng
苏秦如楚(楚之先,出自帝颛顼,帝喾、高辛时为火正,命曰祝融。
qí hòu miáo yì shì zhōu wén wáng
其后苗裔事周文王。
dāng zhōu chéng wáng shí jǔ wén wǔ qín láo zhī hòu sì ér fēng xióng yì yú chu mán yǐ zǐ nán zhī tián xìng qiān shì shén de jiāng hàn jiān rén hé
当周成王时,举文武勤劳之后嗣,而封熊绎于楚蛮,以子男之田,姓芊氏,甚得江汉间人和。
zhì xióng tōng shǐ shǐ suí rén zhī zhōu qǐng zūn qí hào
至熊通,使使随人之周,请尊其号。
zhōu bù tīng xióng tōng nù nǎi zì lì wèi wǔ wáng
周不听,熊通怒,乃自立为武王。
shuō wēi wáng yuē chu tiān xià zhī qiáng guó yě
说威王曰:“楚,天下之强国也;
wáng tiān xià zhī xián zhǔ yě
王,天下之贤主也。
xi yǒu qián zhōng wū jùn dōng yǒu xià zhōu hǎi yáng nán yǒu dòng tíng cāng wú běi yǒu xíng sāi xún yáng
西有黔中、巫郡,东有夏州、海阳,南有洞庭、苍梧,北有陉塞、郇阳。
dì fāng wǔ qiān yú lǐ dài jiǎ bǎi wàn chē qiān shèng qí wàn pǐ sù zhī shí nián
地方五千余里,带甲百万,车千乘,骑万匹,粟支十年。
cǐ bà wáng zhī zī yě
此霸王之资也!
fu yǐ chu zhī qiáng dài wáng zhī xián tiān xià mò néng dāng yě
夫以楚之强,大王之贤,天下莫能当也。
jīn nǎi xī miàn ér shì qín zé zhū hóu mò bù xī miàn ér cháo zhāng tái zhī xià yǐ
今乃西面而事秦,则诸侯莫不西面而朝章台之下矣!
qín zhī suǒ hài mò rú chu
秦之所害,莫如楚。
chu qiáng zé qín ruò qín qiáng zé chu ruò
楚强则秦弱,秦强则楚弱。
qí shì bù liǎng lì gù wèi dài wáng jì mò rú cóng qīn yǐ gū qín
其势不两立,故为大王计,莫如从亲以孤秦。
dài wáng bù cóng qīn qín bì qǐ liǎng jūn yī jūn chū wǔ guān yī jūn xià qián zhōng
大王不从亲,秦必起两军:一军出武关,一军下黔中。
zé yān yǐng dòng yǐ
则鄢郢动矣!
chén wén zhì zhī qí wèi luàn yě wèi zhī qí wèi yǒu yě
臣闻:治之其未乱也,为之其未有也。
huàn zhì ér hòu yōu zhī zé wú jí yě
患至而后忧之,则无及也!
gù yuàn dài wáng zǎo shú jì zhī
故愿大王早熟计之。
dài wáng chéng néng tīng chén chén qǐng lìng shān dōng zhī guó fèng sì shí zhī xiàn yǐ chéng dài wáng zhī míng zhào
大王诚能听臣,臣请令山东之国,奉四时之献,以承大王之明诏;
wěi shè jì fèng zōng miào liàn shì lì bīng zài dài wáng suǒ yòng zhī
委社稷,奉宗庙,练士励兵,在大王所用之。
gù cóng hé zé chǔ wáng héng chéng zé qín dì
所以合纵成功楚国就能称王,连横成功秦国就能称帝。
jīn shì bà wáng zhī yè ér yǒu shì rén zhī míng qiè wèi dài wáng bù qǔ yě
今释霸王之业,而有事人之名,窃为大王不取也!
fu qín hǔ láng zhī guó yě yǒu tūn tiān xià zhī xīn
夫秦,虎狼之国也,有吞天下之心。
qín tiān xià zhī chóu chóu yě héng rén jiē yù gē zhū hóu zhī de yǐ shì qín cǐ suǒ wèi yǎng chóu ér fèng chóu dà nì bù zhōng wú guò cǐ zhě
秦,天下之仇雠也,衡人皆欲割诸侯之地以事秦,此所谓养仇而奉雠,大逆不忠,无过此者。
gù cóng qīn zé zhū hóu gē dì yǐ shì chu héng hé zé chu gē dì yǐ shì qín cǐ liǎng cè zhě xiāng qù yuǎn yǐ èr zhě dài wáng hé jū yān
所以合纵相亲那么诸侯就会割让土地来侍奉楚国,连横成功那么楚国就要割让土地来侍奉秦国,这两种策略相差太远了,大王选择哪一种呢?
gù bì yì zhào wáng shǐ chén xiào yú jì fèng míng yuē zài dài wáng zhào zhī
所以敝国赵王派我来献上这个计策,奉上明确的盟约,全凭大王决断。
chǔ wáng yuē shàn
”楚王说:“好。
jǐn fèng shè jì yǐ cóng
谨奉社稷以从。
chu xiāng wáng jì yǔ qín hé lǜ wú qín huàn nǎi yǔ sì zǐ zhuān wèi yín chǐ
(楚襄王既与秦和,虑无秦患,乃与四子专为淫侈。
zhuāng xīn jiàn bù tīng xīn nǎi qù zhī zhào
庄辛谏不听,辛乃去之赵。
hòu qín guǒ jǔ yān yǐng xiāng wáng nǎi zhēng xīn ér xiè zhī
后秦果举鄢郢,襄王乃征辛而谢之。
zhuāng xīn yuē chén wén bǐ yàn yuē jiàn tù ér gù quǎn wèi wèi wǎn yě
庄辛曰:“臣闻鄙彦曰:‘见兔而顾犬,未为晚也;
wáng yáng ér bǔ láo wèi wèi chí yě
亡羊而补牢,未为迟也。
chén wén tāng wǔ yǐ bǎi lǐ ér wáng jié zhòu yǐ tiān xià ér wáng
’臣闻:汤、武以百里而王,桀、纣以天下而亡。
jīn chǔ guó suī xiǎo jué cháng bǔ duǎn yóu yǐ qiān lǐ qǐ tè bǎi lǐ zāi
今楚国虽小,绝长补短,犹以千里,岂特百里哉!
wáng dú bú jiàn fu qīng tíng hu
王独不见夫蜻蜓乎?
liù zú sì yì fēi xiáng hu tiān dì zhī jiān fǔ zhuó wén méng ér shí zhī yǎng chéng bái lù ér yǐn zhī zì yǐ wéi wú huàn yú rén wú zhēng yě
六足四翼,飞翔乎天地之间,俯啄蚊虻而食之,仰承白露而饮之,自以为无患,与人无争也。
bù zhī fu wǔ chǐ tóng zǐ fāng jiāng diào yí jiāo sī jiā jǐ hu sì rèn zhī shàng ér xià wèi lóu yǐ zhī shí
不知夫五尺童子,方将调饴胶丝,加己乎四仞之上,而下为蝼蚁之食。
qīng tíng qí xiǎo zhě yě huáng què yīn shì yǐ
蜻蜓其小者也,黄雀因是以!
fǔ zhuó bái lì yǎng qī mào shù gǔ chì fèn yì zì yǐ wéi wú huàn yú rén wú zhēng
俯啄白粒,仰栖茂树,鼓翅奋翼,自以为无患,与人无争。
bù zhī fu gōng zǐ wáng sūn zuǒ xié dàn yòu shè wán yǐ qí lèi wèi dī
不知夫公子王孙,左挟弹,右摄丸,以其类为镝。
huà qī hu mào shù xī diào hu suān xián
画栖乎茂树,夕调乎酸咸。
huáng què qí xiǎo zhě yě cài shèng hóu yīn shì yǐ
黄雀其小者也,蔡圣侯因是以!
nán yóu hu gāo bēi běi líng hu wū shān yǐn rú xī zhī liú shí xiāng bō zhī yú zuǒ bào yòu qiè yòu yōng bì nǚ yǔ zhī chí chěng hu gāo cài zhī zhōng ér bù yǐ guó jiā wéi shì
南游乎高陂,北陵乎巫山,饮茹溪之流,食湘波之鱼,左抱幼妾,右拥嬖女,与之驰骋乎高蔡之中,而不以国家为事。
bù zhī fū zǐ fā fāng shòu mìng hu xuān wáng xì jǐ yǐ zhū sī ér jiàn zhī yě
不知夫子发方受命乎宣王,系己以朱丝而见之也。
cài shèng hóu shì qí xiǎo zhě yě jūn wáng yīn shì yǐ
蔡圣侯事其小者也,君王因是以!
zuǒ zhōu hóu yòu xià hóu fàn fēng lù zhī sù ér zài fāng fǔ zhī jīn yǔ zhī chí chěng hu yún mèng zhī zhōng ér bù yǐ tiān xià guó jiā wéi shì
左州侯,右夏侯,饭封禄之粟,而载方府之金,与之驰骋乎云梦之中,而不以天下国家为事。
bù zhī fu ráng hóu fāng shòu mìng hu qín wáng tián miǎn sāi zhī nèi ér tóu jǐ yú miǎn sāi zhī wài
不知夫穰侯方受命乎秦王,填渑塞之内,而投己于渑塞之外。
xiāng wáng wén zhī shēn tǐ zhàn lì nǎi zhí guī ér shòu zhuāng xīn yǔ zhī móu qín fù qǔ huái běi zhī de
”襄王闻之,身体战栗,乃执圭而授庄辛,与之谋秦,复取淮北之地。
chu rén yǒu yǐ ruò gōng wēi jiǎo jiā guī yàn zhī shàng
楚人有以弱弓微缴加归雁之上。
chu xiāng wáng zhào wèn zhī nǎi duì yǐ qín yàn zhào wèi wèi niǎo yǐ jī nù wáng yuē fu xiān wáng wèi qín suǒ qī ér kè sǐ yú wài yuàn mò dà yān
楚襄王召问之,乃对以秦、燕、赵、魏为鸟,以激怒王,曰:“夫先王为秦所欺,而客死于外,怨莫大焉!
jīn yǐ pǐ fū shàng yǒu bào wàn shèng zǐ xū bái gōng shì yě
今以匹夫尚有报万乘,子胥、白公是也。
jīn yǐ chu zhī dì fāng wǔ qiān lǐ dài jiǎ bǎi wàn yóu zú yǐ yǒng yuè yú zhōng yě
今以楚之地方五千里,带甲百万,犹足以踊跃于中野。
ér zuò shòu fú yān chén qiè wèi dài wáng wù qǔ
而坐受伏焉,臣窃为大王勿取。
xiāng wáng suì fù wèi zòng yuē fá qín
”襄王遂复为纵约伐秦。
liù guó jì hé zòng sū qín wèi zòng yuē zhǎng
六国既合纵,苏秦为纵约长。
běi bào zhào zhào sù hòu fēng sū qín wèi wǔ ān jūn
北报赵,赵肃侯封苏秦为武安君。
nǎi tóu zòng yuē shū yú qín qín bù gǎn kuī bīng hán gǔ shí wǔ yú nián
乃投纵约书于秦,秦不敢窥兵函谷十五余年。
hòu zhāng yí wèi qín lián héng
后张仪为秦连衡。
qín yù gōng wèi xiān bài hán yóu chà jūn zhǎn shǒu bā wàn zhū hóu zhèn kǒng
(秦欲攻魏,先败韩,由差军斩首八万,诸侯震恐。
ér yí nǎi lái shuō wèi wáng
而仪乃来说魏王。
shuō wèi wáng yuē qín xiào gōng shí gōng sūn yāng qǐng fá wèi yuē wèi guó jū lǐng ě zhī jiān xī dōu ān yì yǔ qín jiè hé ér dú shàn shān dōng zhī lì
)说魏王曰(秦孝公时,公孙鞅请伐魏,曰:“魏国居岭厄之间,西都安邑,与秦界河,而独擅山东之利。
lì zé xi qīn qín bìng jí dōng shōu dì
利则西侵秦,病即东收地。
jīn yǐ jūn xián shèng guó lài yǐ shèng yi jí cǐ shí fá wèi
今以君贤圣,国赖以盛,宜及此时伐魏。
wèi bù zhī qín bì dōng xǐ
魏国抵挡不住秦国的进攻,一定会向东迁移。
dōng xǐ zé jù shān hé zhī gù dōng xiàng yǐ zhì zhū hóu
东徙则据山河之固,东向以制诸侯。
cǐ dì yè yě
此帝业也。
zì shì zhī hòu wèi guǒ qù ān yì xǐ dōu dà liáng
”自是之后,魏果去安邑,徙都大梁。
wèi dì fāng bù zhì qiān lǐ zú bù guò sān shí wàn
):“魏地方不至千里,卒不过三十万。
de sì píng zhū hóu sì tòng tiáo dá fú còu wú míng shān dà chuān zhī xiàn
地四平,诸侯四通,条达辐凑,无名山大川之限。
cóng zhèng zhì liáng èr bǎi yú lǐ
从郑至梁,二百余里;
chē chí rén zǒu bù dài juàn ér zhì
车驰人走,不待倦而至。
liáng nán yǔ chu jìng xi yǔ hán jìng běi yǔ zhào jìng dōng yǔ qí jìng
梁,南与楚境,西与韩境,北与赵境,东与齐境。
zú shù sì fāng shǒu tíng zhàng zhě bù xià shí wàn
卒戍四方,守亭障者不下十万。
liáng zhī dì shì gù zhàn chǎng yě dà liáng jīn biàn zhōu shì yě
梁之地势,固战场也(大梁,今汴州是也。
liáng nán yǔ chu bù yǔ qí qí gōng qí dōng
梁南与楚,不与齐,齐攻其东;
dōng yǔ qí bù yǔ zhào zhào gōng qí běi
东与齐,不与赵,赵攻其北;
bù hé yú hán zé hán gōng qí xi
不合于韩,则韩攻其西;
bù qīn yú chu zé chu gōng qí nán
不亲于楚,则楚攻其南。
cǐ suǒ wèi sì fēn wǔ liè zhī dào yě
此所谓四分五裂之道也。
qiě zhū hóu zhī wèi zòng zhě jiāng yǐ ān shè jì zūn zhǔ qiáng bīng xiǎn míng yě
且诸侯之为纵者,将以安社稷,尊主强兵显名也。
jīn wèi zòng zhě yì tiān xià yuē wèi kūn dì xíng bái mǎ yǐ méng huán shuǐ zhī shàng yǐ xiāng jiān yě
今为纵者,一天下,约为昆弟,刑白马以盟洹水之上,以相坚也。
ér qīn kūn dì tóng fù mǔ shàng yǒu zhēng qián cái
而亲昆弟、同父母,尚有争钱财。
ér yù shì zhà wěi fǎn fù sū qín zhī móu qí bù kě chéng yì yǐ míng yǐ
而欲恃诈伪反复苏秦之谋,其不可成亦已明矣。
dài wáng bù shì qín qín xià bīng gōng hé wài jù juǎn yǎn suān zǎo jié wèi qǔ jìn yáng zé zhào bù nán
大王不事秦,秦下兵攻河外,据卷、衍、酸枣,劫卫取晋阳,则赵不南;
zhào bù nán zé liáng bù běi liáng bù běi zé zòng dào jué zòng dào jué zé dài wáng zhī guó yù wú wēi bù kě de yě
赵不南则梁不北,梁不北则纵道绝,纵道绝则大王之国欲无危,不可得也。
qín zhé hán ér gōng liáng hán qiè yú qín qín hán wèi yī liáng zhī wáng lì kě xū yě cǐ chén zhī suǒ wéi dài wáng huàn yě
秦折韩而攻梁,韩怯于秦,秦韩为一,梁之亡,立可须也,此臣之所为大王患也。
wèi dài wáng jì mò rú shì qín shì qín zé chu hán bì bù gǎn dòng
为大王计,莫如事秦,事秦则楚、韩必不敢动;
wú chu hán zhī huàn zé dài wáng gāo zhěn ér wò guó bì wú yōu yǐ
没有了楚国、韩国的祸患,大王您就可以高枕无忧,国家必定没有忧患了。
dài wáng bù tīng qín qín xià jiǎ shì ér dōng fá suī yù shì qín bù kě de yě
大王不听秦,秦下甲士而东伐,虽欲事秦,不可得也。
qiě fú zòng rén duō fèn cí ér shǎo kě xìn shuō yī zhū hóu ér chéng fēng hóu zhī yè
且夫纵人多奋辞而少可信,说一诸侯而成封侯之业。
shì gù tiān xià zhī yóu tán shì mò bù rì yè è wàn chēn mù qiè chǐ yǐ yán zòng zhī biàn yǐ shuō rén zhǔ
是故,天下之游谈士,莫不日夜扼腕、瞋目、切齿以言纵之便,以说人主。
rén zhǔ xián qí biàn ér qiān qí shuō qǐ de wú xuàn zāi
人主贤其辩而牵其说,岂得无眩哉?
chén wén zhī jī yǔ chén zhōu qún qīng zhé zhóu zhòng kǒu shuò jīn
臣闻之:积羽沉舟,群轻折轴,众口铄金。
gù yuàn dài wáng shěn jì dìng yì
故愿大王审计定议。
wèi wáng yú shì bèi zòng yuē ér qǐng chéng yú qín
”魏王于是倍纵约,而请成于秦。
fàn huī shuō qín zhāo wáng yuē fu ráng hóu yuè hán wèi ér gōng qí gāng shòu fēi jì yě
(范睢说秦昭王曰:“夫穰侯越韩魏而攻齐刚寿,非计也。
shǎo chū shī bù zú yǐ shāng qí duō chū shī zé hài yú qín yě qí yú jì shū yǐ
少出师不足以伤齐,多出师则害于秦也,其于计疏矣。
qiě qí mǐn wáng nán gōng chu pò jūn shā jiāng zài pì dì qiān lǐ ér qí chǐ cùn zhī dì wú de zhě qǐ qí bù yù de de zāi
且齐闵王南攻楚,破军杀将,再辟地千里,而齐尺寸之地无得者,岂齐不欲得地哉?
xíng suǒ bù néng yǒu yě
形所不能有也。
zhū hóu jiàn qí zhī pí bì xīng shī fá zhī shì rǔ bīng dùn
诸侯见齐之疲弊,兴师伐之,士辱兵顿。
gù qí suǒ yǐ dà pò zhě yǐ pò chu féi hán wèi yě
故齐所以大破者,以破楚肥韩魏也。
cǐ suǒ wèi jiè zéi bīng ér zī dào liáng yě
此所谓借贼兵而资盗粮也。
wáng bù ruò yuǎn jiāo ér jìn gōng de cùn zé wáng zhī cùn de chǐ zé wáng zhī chǐ
王不若远交而近攻,得寸则王之寸,得尺则王之尺。
jīn shì jìn ér gōng yuǎn bù yì miù hu
今释近而攻远,不亦谬乎?
xī zhě zhōng shān zhī guó wǔ bǎi lǐ zhào dú tūn zhī gōng chéng míng lì ér lì fù yān tiān xià mò zhī néng zhēng
昔者,中山之国五百里,赵独吞之,功成名立而利附焉,天下莫之能争。
jīn fú hán wèi zhōng guó zhī chù ér tiān xià zhī shū
今夫韩、魏,中国之处而天下之枢。
wáng ruò yù bà zhōng guó ér wèi tiān xià shū yǐ wēi chu zhào
王若欲霸中国而为天下枢,以威楚、赵。
chu qiáng zé fù zhào zhào qiáng zé fù chu
楚强则附赵,赵强则附楚。
chu zhào jiē fù qí yì jù yǐ
楚赵皆附,齐亦惧矣。
qí jù bì bēi cí zhòng bì yǐ shì qín
齐惧必卑辞重币以事秦。
qí yǐ fù zé hán wèi yīn kě lǜ yě
齐已附,则韩魏因可虑也。
wáng yuē shàn
赵王说:“好。”
nǎi bài huī wèi kè qīng móu bīng shì fá wèi bá huái jí xíng qiū
”乃拜睢为客卿,谋兵事伐魏,拔怀及邢丘。
qí chu lái fá wèi wèi wáng shǐ rén qiú jiù yú qín guān gài xiāng wàng ér qín jiù bù zhì
齐、楚来伐魏,魏王使人求救于秦,冠盖相望而秦救不至。
wèi rén yǒu táng huī zhě nián jiǔ shí yú yǐ wèi wáng yuē lǎo chén qǐng xi shuō qín wáng lìng bīng xiān chén chū
魏人有唐睢者,年九十余矣,谓王曰:“老臣请西说秦王,令兵先臣出。
wáng zài bài qiǎn zhī
”王再拜遣之。
táng huī dào qín rù jiàn qín wáng qín wáng yuē zhàng rén máng rán ér yuǎn zhì cǐ shén kǔ yǐ
唐睢到秦,入见秦王,秦王曰:“丈人芒然而远至,此甚苦矣!
fu wèi zhī lái qiú jiù shù yǐ guǎ rén zhī wèi zhī jí yě
夫魏之来求救数矣,寡人知魏之急也。
táng huī yuē dài wáng zhī wèi zhī jí ér jiù bīng bù fā chén qiè yǐ wéi yòng cè zhī chén wú rèn yǐ
”唐睢曰:“大王知魏之急而救兵不发,臣窃以为用策之臣无任矣。
fu wèi wàn shèng zhī guó yě rán suǒ yǐ xī miàn ér shì qín chēng dōng fān zhù dì gōng shòu guàn dài cí chūn qiū zhě yǐ wéi qín zhī qiáng zú yǐ yǔ yě
夫魏,万乘之国也,然所以西面而事秦、称东藩、筑帝宫、受冠带、祠春秋者,以为秦之强足以与也。
jīn qí chu zhī bīng yǐ hé yú wèi jiāo ér qín jiù bù fā yì jiāng lài qí wèi jí yě
今齐、楚之兵已合于魏郊,而秦救不发,亦将赖其未急也。
shǐ zhī ér jí bǐ qiě gē dì ér yuē zòng wáng dāng xī jiù yān
使之而急,彼且割地而约纵,王当奚救焉?
bì dài qí jí ér jiù zhī shì shī yī dōng fān zhī wèi ér qiáng sān jìn zhī qí chu zé wáng hé lì yān
必待其急而救之,是失一东藩之魏而强三劲之齐、楚,则王何利焉?
yú shì qín wáng jù fā bīng jiù wèi
”于是秦王遽发兵救魏。
zhāng yí shuō chǔ huái wáng yuē qín dì bàn tiān xià bīng dí sì guó pī shān dài hé sì sài yǐ wéi gù
张仪说楚怀王曰:“秦地半天下,兵敌四国,被山带河,四塞以为固。
fàn huī shuō qín zhāo wáng yuē dài wáng zhī guó sì sài yǐ wéi gù běi yǒu gān quán gǔ kǒu nán yǒu jīng wèi yòu lǒng shǔ zuǒ guān bǎn
(范睢说秦昭王曰:“大王之国,四塞以为固,北有甘泉、谷口,南有泾渭,右陇蜀,左关阪;
fèn jī bǎi wàn zhàn chē qiān shèng
奋击百万,战车千乘;
lì zé chū gōng bù lì zé rù shǒu cǐ wáng zhě zhī de
利则出攻,不利则入守,此王者之地。
mín qiè yú sī dòu yǒng yú gōng zhàn cǐ wáng zhě zhī rén
民怯于私斗,勇于公战,此王者之人。
wáng bìng cǐ èr zhě ér yǒu zhī yǐ dāng zhū hóu pì rú fàng hán lú ér bǔ jiǎn tù yě
王并此二者而有之,以当诸侯,譬如放韩庐而捕蹇兔也。
hǔ bēn zhī shì bǎi yǒu yú wàn chē qiān shèng qí wàn pǐ sù rú qiū shān
)虎贲之士百有余万,车千乘,骑万匹,粟如丘山。
fǎ lìng jì míng shì zú ān lè
法令既明,士卒安乐。
zhǔ míng yǐ yán jiāng zhì yǐ wǔ
主明以严,将智以武。
suī wú chū jiǎ xí juǎn cháng shān zhī xiǎn bì zhé tiān xià zhī jí tiān xià hòu fú zhě xiān wáng yǐ
虽无出甲,席卷常山之险,必折天下之脊,天下后服者先亡矣!
qiě fú wèi zòng zhě wú yǐ yì qū qún yáng ér gōng měng hǔ
且夫为纵者,无以异驱群羊而攻猛虎。
hǔ zhī yǔ yáng bù gé míng yǐ
虎之与羊,不格明矣!
jīn wáng bù yǔ hǔ ér yǔ qún yáng chén qiè yǐ wéi dài wáng zhī jì guò yǐ
今王不与虎而与群羊,臣窃以为大王之计过矣。
fán tiān xià qiáng guó fēi qín ér chu fēi chu ér qín
凡天下强国,非秦而楚,非楚而秦。
liǎng guó jiāo zhēng qí shì bù liǎng lì
两国交争,其势不两立。
dài wáng bù yǔ qín qín xià jiǎ jù yí yáng hán zhī shàng de bù tōng
大王不与秦,秦下甲据宜阳,韩之上地不通;
xià bīng hé dōng chéng gāo hán bì rù chén
下兵河东、成皋,韩必入臣。
zé liáng yì cóng fēng ér dòng
则梁亦从风而动。
qín gōng chu zhī xi hán gōng qí běi shè jì ān dé wú wēi
秦攻楚之西,韩攻其北,社稷安得无危?
chén wén bīng bù rú zhě wù yǔ tiǎo zhàn
臣闻:‘兵不如者,勿与挑战;
sù bù rú zhě wù yǔ chí jiǔ
粟不如者,勿与持久。
qín xi yǒu bā shǔ dà chuán jī sù qǐ yú wèn shān fú jiāng ér xià zhì chu sān qiān yú lǐ
秦西有巴蜀,大船积粟,起于汶山,浮江而下,至楚三千余里。
fǎng zhōu zài zú yī fǎng zài wǔ qiān rén rì xíng sān bǎi lǐ
舫舟载卒,一舫载五千人,日行三百里;
lǐ shù suī duō rán bù fèi niú mǎ zhī lì bù zhì shí rì ér jù gǎn guān yǐ
里数虽多,然不费牛马之力,不至十日,而拒扞关矣;
hàn guān jīng zé cóng jìng yǐ dōng jǐn chéng shǒu yǐ qián zhōng wū jùn fēi wáng zhī yǒu yě
扞关惊则从境以东,尽城守矣,黔中、巫郡,非王之有也。
qín jǔ jiǎ chū wǔ guān nán miàn ér fá zé běi dì jué
秦国出兵武关,向南进攻,那么楚国北部地区就会被隔绝。
qín bīng zhī gōng chu yě wēi nàn zài sān yuè zhī nèi
秦兵之攻楚也,危难在三月之内。
ér chu dài zhū hóu zhī jiù zài bàn suì zhī wài
而楚待诸侯之救,在半岁之外。
cǐ qí shì bù xiāng jí yě
此其势不相及也。
fu dài ruò guó zhī jiù wàng qiáng qín zhī huò cǐ chén wèi dài wáng huàn yě
夫待弱国之救,忘强秦之祸,此臣为大王患也。
dài wáng cháng yǔ wú rén zhàn wǔ zhàn ér sān shèng chén zú jǐn yǐ
大王尝与吴人战,五战而三胜,陈卒尽矣;
piān shǒu xīn chéng cún mín kǔ yǐ
勉强守卫新占领的城池,存活下来的百姓也受尽了苦难。
chén wén gōng dà zhě yì wēi ér rén bì zhě yuàn shàng
臣闻:‘功大者易危,而人弊者怨上。
fu shǒu yì wēi zhī gōng ér nì qiáng qín zhī xīn chén qiè wèi dài wáng wēi zhī
’夫守易危之功,而逆强秦之心,臣窃为大王危之。
fán tiān xià ér yǐ xìn yuē zòng qīn xiāng jiān zhě sū qín fēng wèi wǔ ān jūn yě
凡天下而以信约纵亲相坚者,苏秦封为武安君也。
sū qín xiāng yàn jí yīn yǔ yàn wáng móu fá qí pò qí ér fēn qí de
苏秦相燕,即阴与燕王谋伐齐,破齐而分其地。
nǎi yáng wéi yǒu zuì chū zǒu rù qí qí wáng yīn shòu ér xiāng zhī
乃佯为有罪,出走入齐,齐王因受而相之。
jū èr nián ér jué qí wáng dà nù chē liè sū qín yú shì
居二年而觉,齐王大怒,车裂苏秦于市。
fu yǐ yī zhà wěi zhī sū qín ér yù jīng yíng tiān xià hùn yī zhū hóu qí bù kě chéng yì míng yǐ
凭一个狡诈虚伪的苏秦,却想治理天下,统一诸侯,他不可能成功也是很明显的。
jīn qín yǔ chu jiē jìng rǎng jiè gù xíng qīn zhī guó yě
今秦与楚接境壤界,固形亲之国也。
dài wáng chéng néng tīng chén chén qǐng shǐ qín tài zǐ rù zhì yú chu chu tài zǐ rù zhì yú qín qǐng yǐ qín nǚ wèi dài wáng jī zhǒu zhī qiè xiào wàn shì zhī dōu yǐ wéi tāng mù zhī yì zhǎng wèi kūn dì zhī guó zhōng shēn wú xiāng gōng
大王诚能听臣,臣请使秦太子入质于楚,楚太子入质于秦,请以秦女为大王箕帚之妾,效万室之都,以为汤沐之邑,长为昆弟之国,终身无相攻。
chén yǐ wéi jì wú biàn yú cǐ zhě
臣以为计无便于此者。
chǔ wáng nǎi yǔ qín qīn
”楚王乃与秦亲。
bái qǐ jiàng bīng lái fá chu chu xiāng wáng shǐ huáng xiē shuō qín zhāo wáng yuē tiān xià mò qiáng yú qín chu jīn zé wén dài wáng yù fá chu cǐ yóu liǎng hǔ xiāng yǔ dòu ér nú quǎn shòu qí bì bù rú shàn chu
(白起将兵来伐楚,楚襄王使黄歇说秦昭王曰:“天下莫强于秦、楚,今则闻大王欲伐楚,此犹两虎相与斗,而驽犬受其弊,不如善楚。
chén qǐng yán qí shuō chén wén zhī wù zhì zé fǎn dōng xià shì yě
臣请言其说:臣闻之:物至则反,冬夏是也;
zhì zhì zé wēi lèi qí shì yě
智至则危,累棋是也。
jīn dà guó zhī de bàn tiān xià yǒu èr chuí cǐ cóng shēng rén yǐ lái wàn shèng zhī de wèi cháng yǒu yě
今大国之地,半天下、有二垂,此从生人以来,万乘之地未尝有也。
wáng ruò néng chí gōng shǒu wēi chù gōng fá zhī xīn féi rén yì zhī dé zé sān wáng bù zú sì wǔ bà bù zú liù yě
王若能持公守威,黜攻伐之心,肥仁义之德,则三王不足四,五霸不足六也;
wáng ruò fù rén tú zhī zhòng xié bīng gé zhī qiáng yù yǐ lì chén tiān xià zhī shì chén kǒng qí yǒu huàn yě
王若负人徒之众,挟兵革之强,欲以力臣天下之士,臣恐其有患也。
shī yún mǐ bù yǒu chū xiǎn kè yǒu zhōng
《诗》云:‘靡不有初,鲜克有终。
yì yuē hú shè shuǐ rú qí wěi
’《易经》说:‘狐狸过河,会弄湿尾巴。
cǐ yán shǐ zhī yì ér zhōng zhī nán yě
’此言始之易而终之难也。
hé yǐ zhī qí rán yé
何以知其然耶?
zhì bó jiàn fá zhào zhī lì ér bù zhī yú cì zhī huò
智伯见伐赵之利而不知榆次之祸;
wú wáng zhī fá qí zhī biàn ér bù zhī gàn suì zhī bài
吴王知伐齐之便而不知干遂之败。
cǐ èr guó zhě fēi wú dà gōng yě méi lì yú qián ér yì huàn yú hòu yě
此二国者非无大功也,没利于前而易患于后也。
jīn wáng dù chu zhī bù huǐ yě ér wàng huǐ chu zhī qiáng hán wèi yě
今王妒楚之不毁也,而忘毁楚之强韩魏也。
chén wèi wáng lǜ ér bù qǔ yě
臣为王虑,而不取也。
wáng wú zhòng shì zhī dé yú hán wèi ér yǒu lěi shì zhī yuàn yān
王无重世之德于韩魏,而有累世之怨焉。
fu hán wèi fù xiōng zǐ dì jiē zhǒng ér sǐ yú qín zhě jiāng shí shì yǐ
夫韩魏父兄子弟接踵而死于秦者,将十世矣。
shēn shǒu fēn lí bào hái cǎo zé zhě xiāng wàng yú jìng
身首分离、暴骸草泽者,相望于境;
xì jǐng shù shǒu wèi qún lǔ zhě xiāng jí yú lù
系颈束手为群虏者,相及于路。
gù hán wèi zhī bù wáng qín shè jì zhī yōu yě
故韩魏之不亡,秦社稷之忧也。
jīn wáng xìn zhī xīng bīng gōng chu bù yì guò hu
今王信之,兴兵攻楚,不亦过乎?
chén wèi wáng lǜ mò ruò shàn chu
我替大王考虑,不如与楚国交好。
chu qín hé wéi yī yǐ lín hán hán bì liǎn shǒu
楚秦合为一以临韩,韩必敛手。
wáng shī yǐ shān dōng zhī xiǎn dài yǐ hé qū zhī lì hán bì wèi guān nèi hóu
王施以山东之险,带以河曲之利,韩必为关内侯。
ruò shì ér wáng yǐ shí wàn shù zhèng liáng zhī rén hán xīn xǔ yān yí líng yīng chéng ér shàng cài shào líng bù wǎng lái yě
若是,而王以十万戍郑、梁之人寒心,许、鄢、夷陵、婴城,而上蔡、召陵不往来也。
rú shì wèi yì wèi guān nèi hóu yǐ
如是,魏亦为关内侯矣。
wáng shàn chu ér guān nèi hóu liǎng wàn shèng zhī zhǔ zhù de yú qí qí yòu rǎng kě gǒng shǒu ér qǔ yě
王善楚,而关内侯两万乘之主,注地于齐,齐右壤可拱手而取也。
rán hòu wēi dòng yān zhào yáo dàng qí chǔ cǐ sì guó zhě bù dài tòng ér fú yě
然后危动燕赵,摇荡齐楚,此四国者不待痛而服也。
qín wáng yuē shàn
”秦王说:“好。
zhǐ bù fá chu
”止不伐楚。
chu qǐng xiāng wáng móu yǔ qí hán lián hé yīn yù tú zhōu
楚顷襄王谋与齐韩连和,因欲图周。
zhōu nǎn wáng shǐ chén wǔ gōng shuō chu xiāng zhāo zi
周赧王使臣武公说楚相昭子。
zhāo zǐ yuē nǎi tú zhōu zé wú zhī suī rán zhōu hé gù bù kě tú
昭子曰:“乃图周则无之,虽然周何故不可图?
duì yuē fu xī zhōu zhī de jué cháng bǔ duǎn bù guò bǎi lǐ
”对曰:“夫西周之地,绝长补短,不过百里。
míng wéi tiān xià gòng zhǔ liè qí de bù zú yǐ féi guó de qí zhòng bù zú yǐ jìn bīng suī gōng zhī bù zú yǐ zūn míng
名为天下共主,裂其地不足以肥国,得其众不足以劲兵,虽攻之不足以尊名。
rán ér hǎo shì zhī jūn xǐ gōng zhī chén fā hào yòng bīng wèi cháng bù yǐ zhōu wèi zhōng shǐ shì hé yě
然而好事之君、喜攻之臣,发号用兵,未尝不以周为终始,是何也?
zé jì qì zài yān
则祭器在焉。
yù qì zhī zhì ér wàng shì jūn zhī luàn
欲器之至而忘弑君之乱。
jīn hán yǐ qì zhī chu chén kǒng tiān xià yǐ qì chóu chu
今韩以器之楚,臣恐天下以器雠楚。
yú shì chu jì chuò bù xíng
”于是,楚计辍不行。
qín wǔ wáng shǐ chū lǐ jí yǐ chē bǎi shèng rù zhōu zhōu jūn yíng zhī shén jìng
秦武王使樗里疾以车百乘入周,周君迎之甚敬。
chǔ wáng ràng zhōu yǐ qí zhòng qín kè yě
楚王让周,以其重秦客也。
yóu shèng wèi zhōu wèi chǔ wáng yuē xī zhě zhì bó yù fá chóu yóu wèi dà zhōng zài yǐ guǎng chē yīn suí zhī yǐ bīng
游胜为周谓楚王曰:“昔者智伯欲伐仇犹,遗大钟,载以广车,因随之以兵。
chóu yóu zú wáng wú bèi gù yě
仇犹卒亡,无备故也。
qí huán gōng zhī fá cài yě hào yuē zhū chu qí shí xí cài
齐桓公之伐蔡也,号曰“诛楚”,其实袭蔡。
jīn qín zhě hǔ láng zhī guó yǒu dú tūn tiān xià zhī xīn shǐ chū lǐ jí yǐ chē bǎi shèng rù zhōu zhōu jūn jù yān
今秦者,虎狼之国,有独吞天下之心,使樗里疾以车百乘入周,周君惧焉。
yǐ cài chóu yóu wèi jiè gù shǐ cháng bīng jū qián duǎn nǔ jū hòu míng yuē wèi jí ér shí qiú zhī
以蔡、仇犹为戒,故使长兵居前,短弩居后,名曰“卫疾”,而实囚之。
zhōu jūn qǐ néng wú yōu guó zāi
周君岂能无忧国哉?
kǒng yī dàn guó wáng ér yōu dài wáng yě
恐一旦国亡而忧大王也。
chǔ wáng nǎi yuè
”楚王乃悦。
chu xiāng wáng yǒu jí tài zǐ zhì yú qín bù dé guī
楚襄王有疾,太子质于秦,不得归。
huáng xiē shuō qín xiāng yìng hóu yuē jīn chǔ wáng jí kǒng bù qǐ
黄歇说秦相应侯曰:“今楚王疾,恐不起。
qín bù rú guī tài zǐ
秦不如归太子。
tài zǐ jí wèi
太子即位。
qí shì qín bì jǐn
其事秦必谨;
ruò bù guī zé xián yáng yī bù yī ěr
若不归,则咸阳一布衣耳。
chu gēng lì tài zǐ bì bù shì qín shī yǔ guó ér jué wàn shèng zhī hé fēi jì yě yuàn xiàng guó lǜ zhī
楚更立太子必不事秦,失与国而绝万乘之和,非计也,愿相国虑之。
yīng hóu wéi yán yú qín wáng wáng bù kěn
”应侯为言于秦王,王不肯。
nǎi dùn yě
乃遁也。
zhāng yí rú hán shuō hán xuān wáng yuē hán dì xiǎn è shān jū wǔ gǔ suǒ shēng fēi shū ér mài
张仪如韩,说韩宣王曰:“韩地险恶,山居,五谷所生,非菽而麦;
dì fāng bù guò jiǔ bǎi lǐ wú èr nián zhī shí liào
地方不过九百里,无二年之食料。
dài wáng zhī zú xī jǔ bù guò sān shí wàn ér sī tú fù yǎng zài qí zhōng yǐ
大王之卒,悉举不过三十万,而厮徒负养在其中矣。
jīn qín dài jiǎ bǎi wàn chē qiān shèng qí wàn pǐ hǔ bēn zhī shì tú zú jù kē tóu guàn yí fèn jǐ zhě bù kě shèng shǔ
今秦带甲百万,车千乘,骑万匹,虎贲之士,跿[足句]科头,贯颐奋戟者,不可胜数。
shān dōng bèi jiǎ zhòu méng zhòu yǐ huì zhàn qín rén juān jiǎ tú tì yǐ qū dí zuǒ qiè rén tóu yòu jiā shēng lǔ
山东被甲胄蒙胄以会战,秦人捐甲徒裼以趋敌,左挈人头,右挟生虏。
qín zhú shān dōng zhī zú yóu mèng bēn zhī yǔ qiè fū
秦逐山东之卒,犹孟贲之与怯夫;
yǐ qīng zhòng xiāng yā yóu wū huò zhī yǔ yīng ér
以轻重相压,犹乌获之与婴儿。
zhū hóu bù liào de zhī ruò shí zhī guǎ ér tīng zòng rén zhī gān yán hǎo cí bǐ zhōu yǐ xiāng shì guà wù qí zhǔ wú guò cǐ zhě
诸侯不料地之弱、食之寡,而听纵人之甘言好辞,比周以相饰,诖误其主,无过此者。
dài wáng bù shì qín qín xià jiǎ jù yí yáng duàn hán zhī de
大王不事秦,秦下甲据宜阳,断韩之地;
dōng qǔ chéng gāo xíng yáng zé hóng tái zhī gōng sāng lín zhī yuàn fēi wáng yǒu yě
东取成皋、荥阳,则鸿台之宫、桑林之苑,非王有也。
fu sāi chéng gāo jué shàng dì zé wáng zhī guó fēn yǐ
一旦堵塞成皋,断绝上党,大王的国家就分裂了。
gù wèi dài wáng jì mò rú wèi qín
故为大王计,莫如为秦。
qín zhī suǒ yù mò rú ruò chu ér néng ruò chu zhě mò rú hán
秦之所欲,莫如弱楚,而能弱楚者莫如韩。
fēi yǐ hán néng qiáng yú chu yě qí shì rán yě
非以韩能强于楚也,其势然也。
jīn xī miàn ér shì qín yǐ gōng chu qín wáng bì xǐ
今西面而事秦,以攻楚,秦王必喜。
fu gōng chu ér bù sī qí de zhuǎn huò ér yuè qín jì wú biàn yú cǐ zhě
夫攻楚而不私其地,转祸而悦秦,计无便于此者。
xuān wáng tīng zhī
”宣王听之。
fàn huī shuō qín wáng yuē qín hán zhī dì xíng xiāng cuò rú xiù qín zhī yǒu hán pì rú mù zhī yǒu dù rén zhī yǒu fù xīn bìng yě
(范睢说秦王曰:“秦韩之地形相错如绣,秦之有韩,譬如木之有蠹,人之有腹心病也。
tiān xià wú biàn zé yǐ yǒu biàn qí wèi qín huàn zhě shú dà yú hán hu
天下无变则已,有变,其为秦患者,孰大于韩乎?
wáng hé bù shōu hán
王何不收韩。
wáng yuē wú gù yù shōu hán hán bù tīng wèi zhī nài hé
”王曰:“吾固欲收韩,韩不听,为之奈何?
duì yuē hán ān dé bù tīng
”对曰:“韩安得不听。
wáng ruò xià bīng gōng xíng yáng zé chéng gāo zhī dào bù tōng
王若下兵攻荥阳,则成皋之道不通;
běi duàn tài xíng zhī dào zé shàng dǎng zhī shī bù xià
向北切断太行山的道路,那么上党的军队就无法南下。
wáng yī xīng bīng ér gōng xíng yáng zé qí guó duàn ér wèi sān hán bì jiàn wēi wáng yǐ
王一兴兵而攻荥阳,则其国断而为三,韩必见危亡矣。
ān dé bù tīng
安得不听!
ruò tīng zé bà shì kě lǜ yǐ
若听,则霸事可虑矣。
wáng yuē shàn
赵王说:“好。”
nǎi cóng zhī
”乃从之。
zhāng yí shuō qí mǐn wáng yuē tiān xià qiáng guó wú guò qí zhě dà chén fù xiōng yīn zhòng fù lè rán wèi dài wáng jì zhě jiē wèi yī shí zhī shuō bù gù bǎi dài zhī lì
张仪说齐闵王曰:“天下强国,无过齐者,大臣父兄殷众富乐,然为大王计者,皆为一时之说,不顾百代之利。
zòng rén shuō dài wáng zhě bì yuē qí xi yǒu qiáng zhào nán yǒu hán liáng
纵人说大王者,必曰:‘齐西有强赵,南有韩梁;
qí fù hǎi zhī guó yě de guǎng mín zhòng bīng qiáng shì yǒng suī yǒu bǎi qín jiāng wú nài qí hé yě
齐负海之国也,地广民众,兵强士勇,虽有百秦,将无奈齐何也!
dài wáng xián qí shuō ér bù jì qí shí
’大王贤其说,而不计其实。
chén wén qí yǔ lǔ sān zhàn ér lǔ sān shèng guó yǐ wēi wáng suí qí hòu suī yǒu zhàn shèng zhī míng ér yǒu pò wáng zhī shí shì hé yě
臣闻:齐与鲁三战而鲁三胜,国以危亡随其后,虽有战胜之名,而有破亡之实,是何也?
qí dà ér lǔ xiǎo yě
这是因为齐国强大而鲁国弱小。
jīn qín zhī yǔ qí yě yóu qí zhī yǔ lǔ yě
如今秦国与齐国的关系,就像当初齐国与鲁国一样。
jīn qí chǔ jià nǚ qǔ fù wèi kūn dì zhī guó
今齐楚嫁女娶妇,为昆弟之国;
hán xiàn yí yáng wèi xiào hé wài zhào rù cháo gē miǎn chí gē hé jiān yǐ shì qín
韩献宜阳,魏效河外,赵入朝歌、渑池,割河间以事秦。
dài wáng bù shì qín qín qū hán liáng gōng qí zhī nán dì xī zhào bīng dù qīng hé zhǐ bó guān lín zī jí mò fēi wáng yǒu yě
大王不事秦,秦驱韩梁攻齐之南地,悉赵兵渡清河,指博关,临甾、即墨非王有也。
guó yī dàn jiàn gōng suī yù shì qín bù kě de yě
国一旦见攻,虽欲事秦,不可得也。
shì gù yuàn dài wáng shú jì zhī
是故,愿大王孰计之。
qí wáng xǔ zhī
”齐王同意了。
yàn gōng qí qǔ qī shí yú chéng wéi jǔ jí mò bù xià
(燕攻齐,取七十余城,唯莒、即墨不下。
qí tián dān yǐ jí mò pò yàn shā qí jié
齐田单以即墨破燕,杀骑劫。
yàn jiāng jù zhū ér bǎo liáo chéng bù gǎn guī
燕将惧诛而保聊城,不敢归。
tián dān gōng zhī suì yú liáo chéng bù xià
田单攻之岁余,聊城不下。
lǔ lián nǎi wéi shū yuē zhī shǐ yǐ shè chéng zhōng yí yàn jiāng jūn yuē wú wén zhī zhì zhě bù bèi shí ér qì lì yǒng shì bù qiè sǐ ér miè míng zhōng chén bù xiān shēn ér hòu jūn
鲁连乃为书,约之矢,以射城中,遗燕将军曰:“吾闻之:‘智者不倍时而弃利,勇士不怯死而灭名,忠臣不先身而后君。
jīn jūn xíng yī hán zhī fèn bù gù yàn wáng zhī wú chén fēi zhōng yě
’今君行一韩之忿,不顾燕王之无臣,非忠也;
shā shēn wáng liáo chéng ér wēi bù xìn yú qí fēi yǒng yě
杀身亡聊城,而威不信于齐,非勇也;
gōng fèi míng miè hòu shì wú chēng fēi zhì yě
功废名灭,后世无称,非智也。
gù zhì zhě bù zài jì yǒng zhě bù zài què
故智者不再计,勇者不再却。
jīn sǐ shēng róng rǔ zūn bēi guì jiàn cǐ qí shí yě
今死生、荣辱、尊卑、贵贱,此其时也。
yuàn gōng xiáng jì ér wú yǔ sú tóng
愿公详计,而无与俗同。
qiě chu gōng qí zhī nán yáng wèi gōng píng lù ér qí wú nán miàn zhī xīn yǐ wéi wáng nán yáng zhī hài xiǎo bù rú dé jì běi zhī lì dà
且楚攻齐之南阳,魏攻平陆,而齐无南面之心,以为亡南阳之害小,不如得济北之利大;
gù dìng jì ér jiān shǒu zhī
故定计而坚守之。
jīn qín rén xià bīng wèi bù gǎn dōng miàn héng qín zhī shì chéng zé chǔ guó zhī xíng wēi
今秦人下兵,魏不敢东面,横秦之势成则楚国之形危。
qiě qián qì nán yáng duàn yòu rǎng cún jì běi jì yóu qiě wèi zhī yě
且前弃南阳,断右壤,存济北,计犹且为之也。
jīn chu wèi jiāo bīng yú qí ér yàn jiù bù zhì yǐ quán qí zhī bīng wú tiān xià zhī guī yǔ liáo chéng gòng jù
今楚、魏交兵于齐,而燕救不至,以全齐之兵,无天下之规,与聊城共据。
jī nián zhī bì jí chén jiàn gōng zhī bù néng de yě
期年之弊,即臣见公之不能得也。
qí zhī bì jué yú liáo gōng wú zài jì
齐之必决于聊,公无再计。
bǐ yàn wáng dà luàn shàng xià mí huò
彼燕王大乱,上下迷惑。
lì fù yǐ bǎi wàn zhī zhòng wǔ zhé yú wài
栗腹以百万之众,五折于外。
wàn shèng zhī guó bèi wéi yú zhào rǎng xuē zhǔ kùn wèi tiān xià xiào
万乘之国被围于赵,壤削主困,为天下笑。
guó bì huò duō rén wú suǒ guī
国敝祸多,人无所归。
jīn yòu yǐ bì liáo zhī rén jù quán qí zhī bīng jī nián bù jiě shì mò dí zhī shǒu yě
今又以敝聊之人,距全齐之兵,期年不解,是墨翟之守也;
sì shì chuī gǔ shì wú fǎn wài zhī xīn shì sūn bìn wú qǐ zhī gōng yě néng jiàn yú tiān xià yǐ
食士炊骨,士无反外之心,是孙膑、吴起之攻也,能见于天下矣!
gù wèi gōng jì zhě bù rú bà bīng xiū shì quán jūn guī bào yàn wáng yàn wáng bì xǐ
故为公计者,不如罢兵、休士,全军归报燕王,燕王必喜。
shì mín jiàn gōng rú jiàn fù mǔ rǎng bì ér yì yú shì gōng yè kě míng yě
士民见公如见父母,攘臂而议于世,公业可明也。
yì zhě duì yàn qì shì dōng yóu yú qí hu
意者,怼燕弃世,东游于齐乎?
qǐng liè dì dìng fēng fù bǐ hu táo wèi shì shì chēng gū cǐ yì yī jì yě
请裂地定封,富比乎陶卫,世世称孤,此亦一计也。
èr zhě xiǎn míng hòu shí yuàn gōng chá zhī shú jì ér shěn chǔ yī yān
二者,显名厚实,愿公察之,熟计而审处一焉。
qiě wú wén zhī xiào xiǎo zhě bù néng xíng dà wēi
且吾闻之:‘效小者,不能行大威;
è xiǎo chǐ zhě bù néng chéng róng míng
恶小耻者,不能成荣名。
xī guǎn zhòng shè huán gōng zhōng qí gōu cuàn yě
’昔管仲射桓公,中其钩,篡也;
yí gōng zi jiū bù néng sǐ qiè yě
遗公子纠,不能死,怯也;
shù fù zhì gù rǔ yě
被束缚和囚禁,是一种耻辱。
cǐ sān xíng zhě xiāng lǐ bù tōng shì zhǔ bù chén
此三行者,乡里不通,世主不臣。
shǐ guǎn zhòng zhōng qióng yì ér bù chū bù miǎn wèi rǔ rén jiàn xíng rán ér guǎn zǐ qì sān xíng zhī guò jù qí guó zhī zhèng yī kuāng tiān xià jiǔ hé zhū hóu míng gāo tiān xià guāng zhào lín guó
使管仲终穷抑而不出,不免为辱人贱行,然而管子弃三行之过,据齐国之政,一匡天下,九合诸侯,名高天下,光照邻国。
cáo mò wèi lǔ jūn jiāng sān zhàn ér sàng de qiān lǐ
曹沫为鲁君将,三战而丧地千里。
shǐ cáo zi jì bù gù hòu sǐ ér bù shēng zé bù miǎn wèi bài jūn qín jiāng
使曹子计不顾后,死而不生,则不免为败军擒将。
cáo zi yǐ yī jiàn zhī rèn jié huán gōng yú tán wèi zhī shàng yán sè bù biàn cí qì bù bèi sān zhàn zhī suǒ sàng yī zhāo ér fǎn zhī tiān xià zhèn dòng míng chuán hòu shì
曹子以一剑之任,劫桓公于坛位之上,颜色不变,辞气不悖,三战之所丧,一朝而反之,天下震动,名传后世。
ruò cǐ èr gōng fēi bù néng xíng xiǎo jié sǐ xiǎo chǐ yě
若此二公,非不能行小节,死小耻也。
yǐ wéi shā shēn jué shì gōng míng bù lì fēi zhì yě
以为杀身绝世,功名不立,非智也。
gù qù fèn huì zhī xīn ér chéng zhōng shēn zhī míng
故去忿恚之心,而成终身之名。
gù yè yǔ sān wáng zhēng liú míng yǔ tiān rǎng xiāng bì yě
故业与三王争流,名与天壤相敝也。
gōng qí tú zhī
公其图之!
yàn jiāng de shū yuē jìng wén mìng yǐ
”燕将得书曰:“敬闻命矣。
suì zì wěn
”于是自杀了。
xī yōng mén zhōu yǐ qín jiàn qí mèng cháng jūn mèng cháng jūn yuē xiān shēng gǔ qín yì néng lìng rén bēi hu
昔雍门周以琴见齐孟尝君,孟尝君曰:“先生鼓琴,亦能令人悲乎?
duì yuē chén zhī suǒ néng lìng bēi zhě xiān guì ér hòu jiàn gǔ fù ér jīn pín bù ruò bìn yā qióng xiàng
”对曰:“臣之所能令悲者,先贵而后贱,古富而今贫,不若摈压穷巷;
bù jí sì lín bù ruò shēn cái gāo miào
不及四邻,不若身材高妙;
huái zhì bào zhēn féng chán lí bàng yuàn jié ér bù dé shēn bù ruò jiāo huān ér jié ài
怀质抱真,逢谗离谤,怨结而不得伸,不若交欢而结爱;
wú yuàn ér shēng lí yuǎn fù tā guó wú xiāng jiàn qī bù ruò yòu wú fù mǔ zhuàng wú qī ér chū yǐ yě zé wèi dōu rù yòng kū xué wèi jiā kùn yú zhāo xī wú suǒ jiǎ dài
无怨而生离,远赴他国,无相见期,不若幼无父母、壮无妻儿,出以野泽为都,入用窟穴为家,困于朝夕,无所假贷。
ruò cǐ rén zhě dàn wén chú niǎo zhī hào qiū fēng míng tiáo zé shāng xīn yǐ
若此人者,但闻雏鸟之号、秋风鸣条,则伤心矣。
chén yī wèi zhī yuán qín ér cháng tài xī wèi yǒu bù qī cè ér tì qì zhě yě
臣一为之援琴而长太息,未有不凄恻而涕泣者也。
jīn zú xià jū zé guǎng shà gāo táng lián tà dòng fáng xià luó wéi lái qīng fēng chàng yōu zài qián chǎn yú zài cè yáng jī chu wǔ zhèng qiè liú shēng yǐ yú ěr cǎi yì yǐ yín mù shuǐ xī zé fǎng lóng zhōu jiàn yǔ qí gǔ diào hu bù cè zhī yuān yě
今足下居则广厦高堂,连闼洞房,下罗帷,来清风,倡优在前,谄谀在侧,扬激楚,舞郑妾,流声以娱耳,彩邑以淫目,水嬉则舫龙舟,建羽旗鼓,钓乎不测之渊也。
yě yóu zé dēng hu píng yuán chí guǎng yòu qiáng nǔ xià gāo niǎo yǒng shì gé měng shòu zhì jiǔ shè lè chén zuì wàng guī
野游则登乎平原,驰广囿,强弩下高鸟,勇士格猛兽,置酒设乐,沉醉忘归。
fāng cǐ zhī shí shì tiān dì céng bù ruò yī zhǐ suī yǒu shàn gǔ qín bù néng dòng zú xià yě
方此之时,视天地曾不若一指,虽有善鼓琴,不能动足下也。
mèng cháng jūn yuē gù rán
”孟尝君曰:“固然。
yōng mén zhōu yuē chén qiè wèi zú xià yǒu suǒ cháng bēi fu jiǎo dì ér kùn qín zhě jūn yě
”雍门周曰:“臣窃为足下有所常悲:夫角帝而困秦者,君也;
lián wǔ guó ér fá chu zhě yòu jūn yě
连五国而伐楚者,又君也。
tiān xià wèi cháng wú shì bù zòng jí héng zòng chéng zé chǔ wáng héng chéng zé qín dì
天下未尝无事,不纵即衡,纵成则楚王,衡成则秦帝。
fu yǐ qín chu zhī qiáng ér áo ruò xuē yóu mó xiāo fǔ ér fá zhāo jūn yě
夫以秦楚之强,而敖弱薛,犹磨萧斧而伐朝菌也。
yǒu shí zhī shì mò bù wèi zú xià hán xīn
有识之士,莫不为足下寒心。
tiān dào bù cháng shèng
天道不常盛,
hán shǔ gèng jìn tuì
寒暑更进退,
qiān qiū wàn suì zhī hòu
千秋万岁之后,
zōng miào bì bù xuè shí
宗庙必不血食,
gāo tái jì yǐ qīng
高台既已倾,
qǔ chí yòu yǐ píng
曲池又已平,
fén mù shēng jīng jí
坟墓生荆棘,
hú lí xué qí zhōng
狐狸穴其中,
yóu r mù shù zhí zhú qí zú ér gē qí shàng
游儿、牧竖蹢躅其足而歌其上,
yuē fu yǐ mèng cháng jūn zhī zūn guì
曰:夫以孟尝君之尊贵,
yì yóu ruò shì hu
亦犹若是乎。
yú shì mèng cháng jūn kuì rán tài xī tì chuí jié ér jiāo xià yōng mén zhōu yǐn qín ér dàn zhī mèng cháng jūn suì xū xū ér jiù zhī yuē xiān shēng gǔ qín lìng wén ruò wáng guó zhī rén yě
”于是孟尝君喟然太息,涕垂睫而交下,雍门周引琴而弹之,孟尝君遂歔歔而就之曰:“先生鼓琴,令文若亡国之人也。
zhāng yí shuō zhào wáng yuē bì yì qín wáng shǐ chén xiào yú yú dài wáng
张仪说赵王曰:“弊邑秦王,使臣效愚于大王。
dài wáng shōu tiān xià yǐ bīn qín qín bīng bù gǎn chū hán gǔ guān
大王收天下以宾秦,秦兵不敢出函谷关。
shì dài wáng zhī wēi xíng yú shān dōng
是大王之威,行于山东。
bì yì kǒng jù shè fú shàn jiǎ lì bīng wéi dài wáng yǒu yì dū guò zhī yě
敝邑恐惧慑伏,缮甲厉兵,唯大王有意督过之也。
jīn yǐ dài wáng zhī lì jǔ bā shǔ bìng hàn zhōng bāo liǎng zhōu qiān jiǔ dǐng shǒu bái mǎ zhī jīn
今以大王之力,举巴蜀,并汉中,包两周,迁九鼎,守白马之津。
qín suī pì yuǎn rán ér xīn fèn hán nù zhī rì jiǔ yǐ
秦国虽然地处偏远,但心中怀恨愤怒已经很久了。
jīn yǒu bì jiǎ diāo bīng jūn yú miǎn chí yuàn dù hé jù xī wú huì zhàn hán dān zhī xià
今有敝甲雕兵,军于渑池,愿渡河,据悉吾,会战邯郸之下。
yǐ jiǎ zǐ hé zhàn yǐ zhēng yīn zhī shì
以甲子合战,以征殷之事。
gù shǐ chén xiān yǐ wén yú zuǒ yòu
故使臣先以闻于左右。
fán dài wáng zhī suǒ xìn wèi zòng zhě shì sū qín
凡大王之所信为纵者,恃苏秦。
sū qín yíng huò zhū hóu yǐ shì wèi fēi yǐ fēi wéi shì yù fǎn fù qí guó ér zì lìng chē liè yú shì
苏秦荧惑诸侯,以是为非,以非为是,欲反复齐国,而自令车裂于市。
fu tiān xià zhī bù kě hùn yī yì míng yǐ
夫天下之不可混一亦明矣。
jīn chu yǔ qín wèi kūn dì zhī guó
今楚与秦为昆弟之国。
ér hán liáng chēng wéi dōng fān zhī chén qí xiàn yú yán zhī de cǐ duàn zhào zhī yòu bì yě
而韩、梁称为东藩之臣,齐献鱼盐之地,此断赵之右臂也。
fu duàn yòu bì ér yú rén dòu shī qí dǎng ér gū jū qiú yù wú wēi qǐ kě de hu
夫断右臂而与人斗,失其党而孤居,求欲无危,岂可得乎?
jīn qín fā sān jūn qí yī jūn sāi wǔ dào gào qí shǐ xīng shī dù hé jūn yú hán dān zhī dōng
现在秦国派出三路大军:一路把守干道,通知齐国,使其派出大军,渡过清河,驻扎在邯郸以东;
yī jūn jūn yú chéng gāo qū hán liáng jūn yú hé wài
一军军于成皋,驱韩梁军于河外;
yī jūn jūn yú miǎn chí yuē sì guó ér jī zhào
一军军于渑池,约四国而击赵。
zhào fú bì sì fēn qí de shì gù bù gǎn nì yì yǐn qíng shī yǐ wén yú zuǒ yòu
赵服,必四分其地,是故,不敢匿意隐情,失以闻于左右。
chén qiè wèi dài wáng jì mò rú yǔ qín wáng yù yú miǎn chí miàn xiāng jiàn ér kǒu xiāng yuē
臣窃为大王计,莫如与秦王遇于渑池,面相见而口相约。
qǐng àn bīng wú gōng yuàn dài wáng zhī dìng jì
请按兵无攻,愿大王之定计。
zhào sù hóu xǔ zhī
”赵肃侯许之。
wǔ ān jūn pò zhào cháng píng jūn jiàng qí zú sì shí yú wàn jiē kēng zhī
(武安君破赵长平军,降其卒四十余万,皆坑之。
jìn wéi hán dān ér jūn liáng bù shǔ nǎi qiǎn wèi xiān shēng yán yú qín zhāo wáng yuē zhào guó yòu bèi cháng shān zhī xiǎn ér zuǒ dài hé zhāng zhī zǔ yǒu dài mǎ chē qí zhī lì
进围邯郸,而军粮不属,乃遣卫先生言于秦昭王曰:“赵国右倍常山之险,而左带河漳之阻,有代马车骑之利。
mín rén qì yǒng hǎo xí bīng zhàn cháng huì zhū hóu ér yī yuē wèi zhī zòng zhǎng míng qín bù ruò zé liù guó bì miè
民人气勇,好习兵战,常会诸侯而一约为之纵长,明秦不弱则六国必灭。
qín suǒ yǐ lái de zhì yú tiān xià zhě zhào wèi zhī huàn yě
秦所以来得志于天下者,赵为之患也。
jīn lài dài wáng zhī líng zhào jūn pò yú cháng píng qí xìn chén ruì zú mò bù bì sǐ
今赖大王之灵,赵军破于长平,其信臣锐卒莫不毕死。
hán dān kōng xū bǎi jùn zhèn bù shì mín xián yuàn qí zhǔ
邯郸空虚,百郡震怖,士民咸怨其主。
chéng yǐ cǐ shí qiǎn zhuǎn shū gěi zú jūn liáng miè zhào bì yǐ
诚以此时遣转输、给足军粮,灭赵必矣!
miè zhào yǐ wēi zhū hóu tiān xià kě dìng ér wáng yè chéng yǐ
灭赵以威诸侯,天下可定,而王业成矣!
qín wáng yù xǔ zhī yīng hóu dù qí gōng bù yù shǐ chéng yán yú qín wáng yuē qín suī pò zhào jūn shì zú sǐ shāng yì zhòng bǎi xìng pí yú yuǎn shū guó nèi kōng xū
”秦王欲许之,应侯妒其功,不欲使成,言于秦王曰:“秦虽破赵军,士卒死伤亦众,百姓疲于远输,国内空虚。
chu wèi chéng xū wèi biàn jiāng wú yǐ zì shǒu yi qiě bà bīng
楚、魏乘虚为变,将无以自守,宜且罢兵。
wáng cóng zhī
齐王听从了他的建议。
hòu sān nián fù yù jiāng bái qǐ fá zhào qǐ bù kěn
后三年,复欲将白起伐赵,起不肯。
wáng nǎi shǐ yīng hóu zé zhī yuē chu dì fāng wǔ qiān lǐ chí jǐ bǎi wàn jūn qián lǜ shù wàn zhī zhòng rù chu bá yān yǐng fén qí jiāo miào chu rén zhèn kǒng dōng xǐ ér bù gǎn xī xiàng
王乃使应侯责之曰:“楚地方五千里,持戟百万,君前率数万之众入楚,拔鄢郢,焚其郊庙,楚人震恐,东徙而不敢西向。
hán wèi xiāng shuài xīng bīng shén zhòng jūn suǒ jiāng bù néng bàn ér pò zhī yī quē liú xiě piāo lǔ hán wèi yǐ fú zhì jīn chēng dōng fān
韩、魏相率兴兵甚众,君所将不能半,而破之伊阙,流血漂橹,韩、魏已服,至今称东藩。
cǐ jūn zhī gōng tiān xià mò bù wén
此君之功,天下莫不闻。
jīn zhào zú zhī sǐ yú cháng píng zhě yǐ shí qī bā shì yǐ guǎ rén yuàn shǐ jūn jiāng bì yù miè zhī
今赵卒之死于长平者,已十七八,是以寡人愿使君将,必欲灭之。
jūn cháng yǐ guǎ jī zhòng qǔ shèng rú shén kuàng yǐ qiáng jī ruò yǐ zhòng jī guǎ hu
君常以寡击众,取胜如神,况以强击弱,以众击寡乎?
wǔ ān jūn yuē shì shí chǔ wáng shì qí guó dà bù xù qí zhèng ér qún chén xiāng dù yǐ gōng chǎn yú yòng shì liáng chén shū chì bǎi xìng lí xīn chéng chí bù xiū jì wú liáng jiāng yòu wú shǒu bèi
武安君曰:“是时楚王恃其国大,不恤其政,而群臣相妒以功,谄谀用事,良臣疏斥,百姓离心,城池不修,既无良将,又无守备。
gù chén de yǐn bīng shēn rù duō bèi chéng yì fā liáng fén zhōu yǐ zhuān rén xīn
故臣得引兵深入,多倍城邑,发梁焚舟,以专人心;
lüè yú jiāo yě yǐ zú jūn liáng
掠于郊野,以足军粮。
dāng cǐ zhī shí qín zhī shì zú yǐ jūn zhōng wèi jiā yǐ jiāng wèi fù mǔ bù yuē ér qīn bù móu ér xìn
当此之时,秦之士卒,以军中为家,以将为父母,不约而亲,不谋而信。
yī xīn tóng lì sǐ bù xuán zhǒng
一心同力,死不旋踵。
chu rén zì zhàn qí de xián gù qí jiā gè yǒu sàn xīn mò yǒu dòu yì shì yǐ néng yǒu gōng yě
楚人自战其地,咸顾其家,各有散心,莫有斗意,是以能有功也。
yī quē zhī zhàn hán gū gù wèi bù yù xiān yòng qí zhòng
伊阙之战,韩孤顾魏,不欲先用其众;
wèi shì hán zhī ruì yù tuī yǐ wéi fēng
魏恃韩之锐,欲推以为锋。
èr jūn zhēng biàn qí lì bù tóng
二军争便,其力不同。
shì yǐ chén dé yǐ shè yí bīng yǐ chí hán zhèn zhuān jūn bìng ruì chù wèi zhī bù yì wèi jūn jì bài hán jūn zì kuì
是以臣得以设疑兵,以持韩阵,专军并锐,触魏之不意,魏军既败,韩军自溃。
yǐ shì zhī gù gù néng yǒu gōng jiē jì lì xíng shì zì rán zhī lǐ hé shén zhī yǒu
以是之故,故能有功,皆计利形势自然之理,何神之有?
jīn qín jūn pò zhào jūn yú cháng píng bù suí yǐ shí chéng qí zhèn jù ér miè zhī wèi ér shì zhī shǐ de gēng jià yǐ yì xù jī
今秦军破赵军于长平,不遂以时,乘其震惧而灭之,畏而释之,使得耕稼以益蓄积。
yǎng gū zhǎng yòu yǐ yì qí zhòng shàn lǐ bīng jiǎ yǐ yì qí qiáng zēng jùn chéng chí yǐ yì qí gù
养孤长幼以益其众,缮理兵甲以益其强,增浚城池以益其固。
zhǔ zhé jié yǐ xià qí chén chén tuī tǐ yǐ xià sǐ shì
主折节以下其臣,臣推体以下死士。
zhì píng yuán zhī shǔ jiē lìng qī qiè bǔ fèng yú háng wǔ zhī jiān chén mín yī xīn shàng xià tóng lì yóu gōu jiàn kùn yú kuài jī zhī shí yě
至平原之属,皆令妻妾补缝于行伍之间,臣民一心,上下同力,犹勾践困于会稽之时也。
yǐ jīn fá zhī zhào bì gù shǒu
以今伐之赵,必固守;
tiāo qí jūn zhàn bì bù kěn chū
挑其军战,必不肯出;
wéi gòng guó dōu bì bù kě kè
围共国都,必不可克;
gōng qí liè chéng bì bù kě bá
想占领它的城池,也必定难以成功;
lüè yú jiāo yě bì wú suǒ de
掠于郊野,必无所得。
bīng jiǔ wú gōng zhū hóu shēng xīn wài jiù bì zhì
兵久无功,诸侯生心,外救必至。
chén jiàn qí hài wèi dǔ qí lì yòu bìng bù néng xíng
臣见其害,未睹其利,又病不能行。
yīng hóu cán ér tuì
”应侯惭而退。
qín nǎi shǐ wáng hé jiāng fá zhào
秦乃使王龁将伐赵。
chu wèi guǒ jiù zhī yě
楚、魏果救之也。
zhāng yí shuō yān zhāo wáng yuē dài wáng zhī suǒ qīn xìn mò rú zhào
张仪说燕昭王曰:“大王之所亲信,莫如赵。
xī zhào xiāng zi cháng yǐ qí zǐ wèi dài wáng qī yù bìng dài yuē yǔ dài wáng yù yú gōu zhù zhī sāi
昔赵襄子尝以其姊为代王妻,欲并代,约与代王遇于勾注之塞。
nǎi lìng gōng rén zuò wéi jīn dòu zhǎng qí wěi lìng kě yǐ jī rén
他命令工匠制作了一把长柄的金斗,让它能够用来击打人。
yǔ dài wáng yǐn yīn gào chú rén yuē jí jiǔ hān lè jìn rè chuò fǎn dòu yǐ jī zhī
在与代王饮酒时,暗中吩咐厨师说:‘等到酒喝得正酣、气氛热烈时,就送上热汤,趁机翻转金斗击打他。’
yú shì jiǔ hān lè qǔ rè chuò
’于是酒酣乐,取热啜。
chú rén jìn zhēn yīn fǎn dòu jī dài wáng shā zhī gān xié tú dì
厨人进斟,因反斗击代王,杀之,肝胁涂地。
qí zǐ wén zhī yīn mó jī yǐ zì shā
其姊闻之,因磨笄以自杀。
gù zhì jīn yǒu mó jī zhī shān tiān xià mò bù wén zhì hàn gāo zǔ shí chén xī yǐ zhào xiàng guó jiān zhào dài biān bīng jǔ bīng fǎn shàng zì xíng zhì hán dān xǐ yuē xī bù nán jù zhāng shuǐ běi shǒu hán dān wú zhī qí wú néng wéi yě
故至今有磨笄之山,天下莫不闻(至汉高祖时,陈豨以赵相国监赵代边兵,举兵反,上自行至邯郸,喜曰:“豨不南据漳水,北守邯郸,吾知其无能为也。
jí xī bài shàng yuē dài jū cháng shān běi zhào nǎi cóng shān nán yǒu zhī yuǎn
”及豨败,上曰:“代居常山北,赵乃从山南,有之远。
nǎi lì èr zi wèi dài wáng yě
”乃立二子为代王也。
fu zhào wáng zhī láng lì wú qīn dài wáng zhī suǒ míng jiàn
夫赵王之狼戾无亲,大王之所明见。
qiě yǐ zhào wèi kě qīn hu
且以赵为可亲乎?
zhào xīng bīng gōng yàn zài wéi yàn dōu ér jié dài wáng dài wáng gē shí chéng yǐ xiè jīn zhào wáng yǐ rù cháo miǎn chí xiào hé jiān yǐ shì qín
赵兴兵攻燕,再围燕都,而劫大王,大王割十城以谢,今赵王已入朝渑池,效河间以事秦。
jīn dài wáng bù shì qín qín xià jiǎ yún zhōng jiǔ yuán qū zhào ér gōng yàn zé yì shuǐ cháng chéng fēi wáng yǒu yě
今大王不事秦,秦下甲云中、九原,驱赵而攻燕,则易水、长城,非王有也。
jīn wáng shì qín qín wáng bì xǐ zhào bù gǎn wàng dòng shì xi yǒu qiáng qín zhī yuán nā mó qí zhào zhī huàn
今王事秦,秦王必喜,赵不敢妄动,是西有强秦之援,南无齐、赵之患。
shì gù yuàn dài wáng shú jì zhī
是故,愿大王孰计之。
yàn wáng tīng zhāng yí zhāng yí guī bào qín
”燕王听张仪,张仪归报秦。
yàn wáng shǐ tài zǐ dān rù zhì yú qín
(燕王使太子丹入质于秦。
qín yù shǐ zhāng táng xiāng yàn yǔ gòng fá zhào yǐ guǎng hé jiān de
秦欲使张唐相燕,与共伐赵,以广河间地。
zhāng táng wèi lǚ bù wéi yuē chén cháng wèi zhāo wáng fá zhào zhào yuàn chén
张唐谓吕不韦曰:“臣尝为昭王伐赵,赵怨臣。
jīn zhī yàn bì jīng zhào chén bù kě xíng
今之燕,必经赵,臣不可行。
bù wéi bù kuài wèi yǒu yǐ qiáng zhī
”不韦不快,未有以强之。
qí shè rén gān luō nián shí èr wèi bù wéi yuē chén qǐng wèi jūn xíng zhī
其舍人甘罗年十二,谓不韦曰:“臣请为君行之。
suì jiàn zhāng táng yuē jūn zhī gōng shú yǔ wǔ ān jūn
”遂见张唐曰:“君之功孰与武安君?
táng yuē wǔ ān jūn nán cuò qiáng chu běi miè yàn zhào zhàn shèng gōng qǔ pò chéng huī yì bù kě shèng shǔ
”唐曰:“武安君南挫强楚,北灭燕、赵,战胜攻取,破城隳邑,不可胜数。
chén zhī gōng bù rú yě
臣之功不如也。
gān luō yuē yīng hóu zhī yòng yú qín shú yǔ wén xìn hóu zhuān
”甘罗曰:“应侯之用于秦,孰与文信侯专?
táng yuē yīng hòu bù rú wén xìn hóu zhuān
”唐曰:“应侯不如文信侯专。
gān luō yuē xī yīng hóu yù fá zhào wǔ ān jūn nán zhī qù xián yáng shí lǐ cì sǐ yú dù yóu
”甘罗曰:“昔应侯欲伐赵,武安君难之,去咸阳十里,赐死于杜邮。
jīn wén xìn hóu zì qǐng jūn xiāng yàn ér bù kěn xíng chén bù zhī jūn suǒ sǐ chù yě
今文信侯自请君相燕,而不肯行,臣不知君所死处也。
zhāng táng jù yuē qǐng yīn rú zǐ xíng
”张唐惧曰:“请因孺子行。
xíng yǒu rì yǐ gān luō yòu wèi wén xìn hóu yuē jiè chén chē wǔ chéng qǐng wèi zhāng táng xiān bào zhào
行有日矣,甘罗又谓文信侯曰:“借臣车五乘,请为张唐先报赵。
wén xìn hóu qiǎn zhī gān luō rú zhào shuō wáng yuē wáng wén yān tài zǐ dān rù qín hu
”文信侯遣之,甘罗如赵,说王曰:“王闻燕太子丹入秦乎?
yuē wén zhī
赵王说:“听说了。”
wén zhāng táng zhī xiāng yàn hu
”“闻张唐之相燕乎?
yuē wén zhī
赵王说:“听说了。”
gān luō yuē yān tài zǐ dān rù qín zhě yàn bù qī qín yě
”甘罗曰:“燕太子丹入秦者,燕不欺秦也。
zhāng táng xiāng yàn zhě qín bù qī yàn yě
张唐去燕国做相国,表明秦国不敢欺骗燕国。
yàn qín bù xiāng qī wú yì
燕秦不相欺,无异。
gù yù gōng zhào ér guǎng hé jiān de
故欲攻赵而广河间地。
wáng bù rú lài chén wǔ chéng yǐ guǎng hé jiān chén qǐng guī yàn tài zi yǔ qiáng zhào gōng ruò yàn
王不如赉臣五城,以广河间,臣请归燕太子,与强赵攻弱燕。
zhào wáng yuē shàn
赵王说:“好。”
lì gē wǔ chéng yǔ qín
”立割五城与秦。
yàn tài zǐ wén ér guī zhào nǎi gōng yàn dé èr shí chéng lìng qín yǒu qí shí yě
燕太子闻而归,赵乃攻燕,得二十城,令秦有其十也。
yú shì chu rén lǐ sī liáng rén wèi liáo shuō yú qín wáng yuē qín zì xiào gōng yǐ lái zhōu shì bēi wēi zhū hóu xiāng jiān guān dōng wèi liù guó qín zhī chéng shèng qīn zhū hóu gài liù dài yǐ
于是楚人李斯、梁人尉缭,说于秦王曰:“秦自孝公以来,周室卑微,诸侯相兼,关东为六国,秦之乘胜侵诸侯,盖六代矣。
jīn zhū hóu fú qín pì ruò jùn xiàn
如今诸侯服从秦国,就像郡县一样。
qí jūn chén jù kǒng ruò huò hé zòng ér chū bù yì cǐ nǎi zhì bó fū chāi mǐn wáng suǒ yǐ wáng yě
其君臣俱恐,若或合纵而出不意,此乃智伯、夫差、闵王所以亡也。
yuàn wáng wú ài cái lù qí háo chén yǐ luàn qí móu
愿王无爱财,赂其豪臣,以乱其谋。
qín bù guò wáng sān shí wàn jīn zé zhū hóu kě jǐn
秦不过亡三十万金,则诸侯可尽。
qín wáng cóng qí jì yīn qiǎn móu shì lài jīn yù yǐ yóu zhū hóu
”秦王从其计,阴遣谋士赉金玉以游诸侯。
zhū hóu míng shì kě yǔ cái zhě hòu yí gěi zhī
诸侯名士,可与财者,厚遗给之;
bù kěn zhě lì jiàn cì zhī
不服从的,就用利剑刺杀他。
lí qí jūn chén zhī jì nǎi shǐ liáng jiàng suí qí hòu suì bìng zhū hóu
离其君臣之计,乃使良将随其后,遂并诸侯。
tiān xià zhī shì hé zòng xiāng jù yú zhào ér yù gōng qín
(天下之士合纵相聚于赵,而欲攻秦。
yīng hóu yuē wáng wù yōu yě qǐng lìng fèi zhī
应侯曰:“王勿忧也,请令废之。
qín yú tiān xià zhī shì fēi yǒu yuàn yě xiāng jù ér gōng qín zhě yǐ yù fù guì ěr
秦于天下之士,非有怨也,相聚而攻秦者,以欲富贵耳。
wáng jiàn wáng zhī gǒu hu
王见王之狗乎?
shù qiān bǎi gǒu wèi qún wò zhě wò qǐ zhě qǐ xíng zhě xíng zhǐ zhě zhǐ
数千百狗为群,卧者卧,起者起,行者行,止者止。
wú xiāng yǔ dòu zhě
无相与斗者。
tóu zhī yī gǔ zé qīng qǐ xiāng ya hé zhě
投之一骨,则轻起相呀,何者?
yǒu zhēng yì yě
有争意也。
jīn lìng zài wǔ qiān jīn suí táng huī bìng zǎi qí lè jū wǔ ān gāo huì xiāng yǐn sàn bù néng sān qiān jīn tiān xià zhī shì xiāng yǔ dòu yě
今令载五千金随唐睢,并载奇乐居武安,高会相饮,散不能三千金,天下之士相与斗也。
qín jì tūn tiān xià huàn zhōu zhī bài yǐ wéi ruò jiàn duó yú shì xiào sān dài dàng miè gǔ fǎ kǒng róng yuē gǔ zhě wáng jī zhī zhì qiān lǐ huán nèi bù yǐ fēng zhū hóu
秦既吞天下,患周之败,以为弱见夺,于是笑三代,荡灭古法(孔融曰:“古者,王畿之制千里,寰内不以封诸侯。
cài gōng yuē fu xiān wáng zhī zhì bāng nèi diàn fú bāng wài hóu fú hòu wèi bīn fú yí mán yào fú róng dí huāng fú
”蔡公曰:“夫先王之制,邦内甸服,邦外侯服,侯卫宾服,夷蛮要服,戎狄荒服。
diàn fú zhě jì hóu fú zhě sì bīn fú zhě xiǎng yào fú zhě gòng huāng fú zhě wáng
在甸服地区的诸侯要参加每日的祭祀,侯服地区的诸侯要参加每月的祭祀,宾服地区的诸侯要按季进献祭品,要服地区的诸侯每年要进贡,荒服地区的诸侯只需在即位时朝见天子一次。
rì jì yuè sì shí xiǎng suì gòng zhōng wáng xiān wáng zhī xun yě
日祭月祀,时享,岁贡,终王,先王之训也。
yǒu bù jì zé xiū dé yǒu bù sì zé xiū yán yǒu bù xiǎng zé xiū wén yǒu bù gòng zé xiū míng yǒu bù wáng zé xiū dé
有不祭则修德,有不祀则修言,有不享则修文,有不贡则修名,有不王则修德。
xù chéng ér yòu bù zhì zé xiū xíng
序成而又不至,则修刑。
yú shì yǒu xíng bù jì fá bù sì zhēng bù xiǎng ràng bù gòng gào bù wáng
于是有刑不祭,伐不祀,征不享,让不贡,告不王。
yú shì yǒu xíng fá zhī pì yǒu gōng fá zhī bīng yǒu zhēng fá zhī bèi yǒu wēi ràng zhī mìng yǒu wén gào zhī cí ér yòu bù zhì zé zēng xiū qí dé wú dòng rén yú yuǎn cǐ gǔ zhì yě
于是有刑罚之辟,有攻伐之兵,有征伐之备,有威让之命,有文告之辞,而又不至,则增修其德,无动人于远,此古制也。
xuē qù wǔ děng gǎi wéi jùn xiàn zì hào wèi huáng dì ér zǐ dì wèi pǐ fū
削去五等,改为郡县,自号为“皇帝”,而子弟为匹夫。
nèi wú gǔ ròu běn gēn zhī fǔ wài wú chǐ tǔ fán yì zhī wèi
内无骨肉本根之辅,外无尺土蕃翼之卫。
wú chén fèn qí bái tǐng mù zhàng yě liú xiàng suí ér bì zhī
吴、陈奋其白梃(木杖也),刘、项随而毙之。
gù yuē zhōu guò qí lì qín bù jí qí shù guó shì rán yě
故曰:周过其历,秦不及其数,国势然也。
xún yuè yuē gǔ zhī jiàn guó huò xiǎo huò dà zhě jiān qián zhī bì biàn ér tōng zhī yě
(荀悦曰:“古之建国或小或大者,监前之弊,变而通之也。
xià yīn zhī shí gài bù guò bǎi lǐ gù zhū hóu wēi ér tiān zǐ qiáng
夏、殷之时,盖不过百里,故诸侯微而天子强。
jié zhòu de sì qí nüè hài zhòu pú è hóu ér hǎi guǐ hòu yǐ wén wáng zhī shèng dé bù miǎn yú yǒu lǐ
桀、纣得肆其虐害,纣脯鄂侯而醢鬼侯,以文王之盛德,不免于牖里。
zhōu chéng qí bì gù jiàn dà guó fāng wǔ bǎi lǐ suǒ yǐ chóng chǒng zhū hóu ér zì sǔn yě
周承其弊,故建大国,方五百里,所以崇宠诸侯而自损也。
zhì qí mò liú zhū hóu qiáng dà gēng xiāng qīn fá ér zhōu shì bēi wēi huò nán yòng zuò
至其末流,诸侯强大,更相侵伐,而周室卑微,祸难用作。
qín chéng qí bì bù néng zhèng qí zhì yǐ qiú qí zhōng ér suì fèi zhū hóu gǎi wéi jùn xiàn yǐ yī wēi quán yǐ zhuān tiān xià qí yì zhǔ yǐ zì wèi fēi yǐ wéi rén yě
秦承其弊,不能正其制以求其中,而遂废诸侯,改为郡县,以一威权,以专天下,其意主以自为,非以为人也。
gù qín de shàn hǎi nèi zhī shì wú suǒ jū jì sì xíng shē yín bào nüè yú tiān xià rán shí sì nián ér miè yǐ
故秦得擅海内之势,无所拘忌,肆行奢淫,暴虐于天下,然十四年而灭矣。
gù rén zhǔ shī dào zé tiān xià biàn bèi qí hài
故人主失道,则天下遍被其害;
bǎi xìng yī luàn zé yú làn tǔ bēng mò zhī kuāng jiù
百姓一乱,则鱼烂土崩,莫之匡救。
hàn xìng chéng zhōu qín zhī bì gù zá ér yòng zhī rán liù wáng qī guó zhī nán zhě chéng shī zhī yú qiáng dà fēi zhū hóu zhì guó zhī jiù
汉兴,承周秦之弊,故杂而用之,然六王、七国之难者,诚失之于强大,非诸侯治国之咎。
hàn xìng zhī chū hǎi nèi xīn dìng tóng xìng guǎ shǎo chéng wáng qín gū lì zhī bài yú shì gē liè jiāng tǔ lì jué èr děng dà zhě wáng xiǎo zhě hóu
汉兴之初,海内新定,同姓寡少,惩亡秦孤立之败,于是割裂疆土,立爵二等(大者王,小者侯。
gōng chén hòu zhě bǎi yǒu yú yì
功臣侯者,百有余邑。
zūn wáng zǐ dì dà qǐ jiǔ guó guó dà zhě kuà zhōu jiān jùn lián chéng shù shí kě wèi jiǎo wǎng guò zhèng yǐ
王室子弟被封为九个诸侯国。大的诸昏国,往往跨州连郡,拥有几十座城池,这样做就矫枉过正了。
rán gāo zǔ chuàng yè rì bù xiá jǐ
然高祖创业,日不暇给。
xiào huì xiǎng guó zhī rì qiǎn gāo hòu nǚ zhǔ shè wèi ér hǎi nèi yàn rán wú kuáng jiǎo zhī yōu
孝惠享国之日浅,高后女主摄位,而海内晏然,无狂狡之忧。
zú zhé zhū lǚ zhī nán chéng tài zōng zhī jī zhě yì lài zhī yú zhū hóu yě
卒折诸吕之难,成太宗之基者,亦赖之于诸侯也。
fu yuán běn yǐ mò dà liú làn yǐ zhì yì
夫原本以末大,流滥以致溢。
xiǎo zhě yín huāng yuè fǎ dà zhě kuí gū hèng nì yǐ hài shēn sàng guó gù wén dì cǎi jiǎ shēng zhī yì fēn qí zhào
小者淫荒越法,大者睽孤横逆,以害身丧国,故文帝采贾生之议,分齐赵。
jiǎ yì yuē yù tiān xià zhī lǐ ān mò ruò zhòng jiàn zhū hóu ér shǎo qí lì lì shǎo zé yì shǐ yì guó xiǎo zé wú xié xīn
(贾谊曰:“欲天下之理安,莫若众建诸侯而少其力,力少则易使义,国小则无邪心。
lìng tiān xià zhī zhì ruò shēn zhī shǐ bì bì zhī shǐ zhǐ bì xià gē dì dìng zhì
令天下之制,若身之使臂,臂之使指,陛下割地定制。
jīn qí zhào chu gè wèi ruò gān guó shǐ qí zǐ sūn gè shòu zǔ zhī fēn dì de jǐn ér zhǐ
今齐、赵、楚各为若干国,使其子孙各受祖之分地,地尽而止。
tiān zǐ wú suǒ lì yān
天子无所利焉。
yòu shàng shū yuē bì xià jí bù dìng zhì rú jīn zhī shì bù guò yī chuán zài chuán zhū hóu yóu qiě rén zì ér bù zhì háo zhí ér dà qiáng hàn fǎ bù dé xíng yǐ
”又上疏曰:“陛下即不定制,如今之势,不过一传再传,诸侯犹且人恣而不制,豪植而大强,汉法不得行矣。
bì xià suǒ yǐ wèi fān hàn jí huáng tài zǐ zhī suǒ shì zhě wéi huái yáng dài èr guó ěr
陛下所以为藩扞及皇太子之所恃者,唯淮阳、代二国耳。
dài běi biān xiōng nú yǔ qiáng dí wèi lín néng zì wán zé zú yǐ
代北边匈奴,与强敌为邻,能自完则足矣;
ér huái yáng zhī bǐ dà zhū hóu jǐn rú hēi zǐ zhī zhe miàn shì zú yǐ ěr dà guó bù zú yǐ yǒu suǒ jìn yù
而淮阳之比大诸侯,仅如黑子之着面,适足以饵大国,不足以有所禁御。
fāng jīn zhī zhì zài bì xià ér lìng zǐ shì zú yǐ wéi ěr qǐ kě wèi wàn dài lì zāi
方今之制,在陛下,而令子适足以为饵,岂可谓万代利哉?
chén zhī yú jì yuàn jǔ huái nán de yǐ yì huái yáng ér wèi liáng wáng lì hòu
臣之愚计,愿举淮南地以益淮阳,而为梁王立后;
gē huái yáng běi biān èr sān liè chéng yǔ dōng jùn yǐ yì liáng
割淮阳北边二、三列城与东郡,以益梁。
bù kě zhě kě xǐ dài wáng ér dōu suī yáng
如果不行,可以将代王迁都到睢阳。
liáng qǐ yú xīn cài yǐ běi zhe zhī hé
梁起于新蔡以北,着之河;
huái yáng bāo chén yǐ nán jiān zhī jiāng
淮阳包陈以南,犍之江。
zé dà zhū hóu zhī yǒu yì xīn zhě pò dǎn ér bù gǎn móu
则大诸侯之有异心者,破胆而不敢谋。
liáng zú yǐ hàn qí zhào
梁足以扞齐、赵;
huái yáng zú yǐ jìn wú chu
淮阳足以禁吴、楚。
bì xià gāo zhěn zhōng wú shān dōng zhī yōu cǐ wàn shì zhī lì yě
陛下高枕,终无山东之忧,此万世之利也。
chén wén shèng wáng yán wèn qí chén ér bù zì zào shì gù shǐ rén chén de bì qí yú zhōng
臣闻:圣王言问其臣,而不自造事,故使人臣得毕其愚忠。
wéi bì xià cái xìng
唯陛下裁幸。
wén dì yú shì cóng yì jì
”文帝于是从谊计。
nǎi xǐ huái yáng wáng wǔ wèi liáng wáng běi jiè tài shān xi zhì gāo yáng de dà xiàn sì shí yú chéng
乃徙淮阳王武为梁王,北界泰山,西至高阳,得大县四十余城;
xǐ huái yáng wáng xǐ wèi huái nán wáng fǔ qí rén
徙淮阳王喜为淮南王,抚其人。
hòu qī guó fǎn bù dé guò liáng de jiǎ shēng zhī jì yě
后七国反,不得过梁地,贾生之计也。
jǐng dì yòng zhāo cuò zhī jì xuē wú chǔ
景帝用晁错之计,削吴楚。
zhāo cuò shuō shàng yuē xī gāo dì chū dìng tiān xià kūn dì shǎo zhū zǐ ruò dà fēng tóng xìng gù niè zǐ huì wáng wáng qí qī shí èr chéng shù dì yuán wáng wáng chu sì shí chéng xiōng zi wáng wú wǔ shí yú chéng fēng sān shù niè fēn tiān xià bàn
(晁错说上曰:“昔高帝初定天下,昆弟少、诸子弱,大封同姓,故孽子惠王王齐七十二城,庶弟元王王楚四十城,兄子王吴五十余城,封三庶孽,分天下半。
jīn wú wáng qián yǒu tài zǐ zhī xì suī chēng bìng bù cháo yú gǔ fǎ dāng zhū
今吴王前有太子之隙,虽称病不朝,于古法当诛。
wén dì bù rěn yīn cì jǐ zhàng dé zhì hòu yě
文帝不忍,因赐几杖,德至厚也。
bù gǎi guò zì xīn nǎi yì jiāo zì
不改过自新,乃益骄恣。
gōng jí shān zhù qián zhǔ hǎi wèi yán yòu tiān xià shì rén móu zuò luàn nì
公即山铸钱,煮海为盐,诱天下士人,谋作乱逆。
jīn xuē zhī yì fǎn bù xuē yì fǎn
今削之亦反,不削亦反;
xuē zhī fǎn jí huò xiǎo bù xuē fǎn chí huò dà
削之反亟祸小,不削反迟祸大。
yú shì hàn chén tíng yì xuē wú wú nǎi fǎn yǐ
”于是汉臣庭议削吴,吴乃反矣。
wǔ dì shī zhǔ fù zhī cè tuī ēn zhī lìng
武帝施主父之策:推恩之令。
zhǔ fù yǎn shuō shàng yuē gǔ zhě zhū hóu bù guò bǎi lǐ qiáng ruò zhī xíng yì zhì
(主父偃说上曰:“古者诸侯不过百里,强弱之形易制。
jīn zhū hóu huò lián chéng shù shí chéng fāng qiān lǐ huǎn zé jiāo shē yì wèi yín luàn
今诸侯或连城数十,城方千里,缓则骄奢,易为淫乱;
jí zé zǔ qí qiáng ér hé zòng yǐ nì jīng shī
急则阻其强而合纵,以逆京师。
jīn yǐ fǎ gē xuē zé nì jié méng qǐ qián rì zhāo cuò shì yě
今以法割削,则逆节萌起,前日晁错是也。
jīn zhū hóu zǐ dì huò shí shù ér dí sì dài lì yú suī gǔ ròu wú chǐ dì fēng zé rén xiào zhī dào bù xuān yuàn bì xià lìng zhū hóu de tuī ēn fèn zǐ dì yǐ dì hòu zhī bǐ rén rén xǐ de suǒ yuàn
今诸侯子弟或十数而嫡嗣代立,余虽骨肉,无尺地封,则仁孝之道不宣,愿陛下令诸侯得推恩,分子弟以地侯之,彼人人喜得所愿。
shàng yǐ dé shī shí fēn qí guó bì xiāo ér zì ruò yǐ
上以德施,实分其国,必消而自弱矣。
shàng cóng qí jì yě
”上从其计也。
jǐng zāo qī guó zhī luàn yì zhū hóu jiǎn chù qí guān
景遭“七国之乱”,抑诸侯,减黜其官;
wǔ yǒu huái nán héng shān zhī móu zuò zuǒ guān zhī lǜ shì yú zhū hòu wáng wèi zuǒ guān shè fù yì zhī fǎ fēng zhū hóu guò xiàn yuē fù yì
武有淮南衡山之谋,作左官之律(仕于诸侯王为左官),设附益之法(封诸侯过限曰附益)。
zhū hóu wéi de yī shí zū shuì bù yǔ zhèng shì
诸侯唯得衣食租税,不与政事。
zhì yú āi píng zhī jì jiē jì tǐ miáo yì qīn shǔ shū yuǎn shēng yú wéi qiáng zhī zhōng bù wéi shì mín suǒ zūn gē xuē zōng zǐ yǒu míng wú shí
至于哀、平之际,皆继体苗裔,亲属疏远,生于帷墙之中,不为士民所尊(割削宗子,有名无实。
tiān xià kuàng rán fù xí wáng qín zhī guǐ yǐ
天下旷然,复袭亡秦之轨矣。
gù wáng mǎng zhī hàn zhōng wài dān wēi běn mò jù ruò wú suǒ jì dàn shēng qí jiān xīn
故王莽知汉中外殚微,本末俱弱,无所忌惮,生其奸心。
yīn mǔ hòu zhī quán jiǎ yī zhōu zhī chēng zhuān zuò wēi fú
因母后之权,假伊周之称,专作威福。
miào táng zhī shàng bù jiàng jiē xù ér yùn tiān xià
庙堂之上,不降阶序而运天下。
zhà móu jì chéng suì jù nán miàn zhī zūn fēn qiǎn wǔ wēi zhī lì chí chuán tiān xià bān háng fú mìng
诈谋既成,遂据南面之尊,分遣五威之吏,驰传天下,班行符命。
hàn zhū hóu wáng jué jiǎo qǐ shǒu fèng shàng xǐ fú wéi kǒng jū hòu qǐ bù āi zāi
汉诸侯王蹶角稽首,奉上玺绂,唯恐居后,岂不哀哉?
jí mǎng bài tiān xià yún rǎo
及莽败,天下云扰。
wěi áo yōng zhòng tiān shuǐ bān biāo bì nàn cóng zhī áo wèn biāo yuē wǎng zhě zhōu shī qí yù zhàn guó bìng zhēng tiān xià fēn liè shù shì nǎi dìng
(隗嚣拥众天水,班彪避难从之,嚣问彪曰:“往者周失其驭,战国并争,天下分裂,数世乃定。
yì zhě zòng héng zhī shì fù qǐ yú jīn yǐ
意者,纵横之事,复起于今矣!
jiāng chéng yùn dié xīng zài yú yī rén yě
将承运迭兴,在于一人也。
yuàn xiān shēng shì lùn zhī
愿先生试论之。
duì yuē zhōu zhī fèi xīng yǔ hàn yì yǐ
”对曰:“周之废兴与汉异矣。
xī zhōu jué wǔ děng zhū hóu cóng zhèng gēn běn jì wēi zhī yè qiáng dà
昔周爵五等,诸侯从政,根本既微,枝叶强大。
gù qí mò liú yǒu zòng héng zhī shì shì shù rán yě
故其末流有纵横之事,势数然也。
hàn chéng qín zhì gǎi lì jùn xiàn zhǔ yǒu zhuān jǐ zhī wēi chén wú bǎi nián zhī bǐng
汉承秦制,改立郡县,主有专己之威,臣无百年之柄。
zhì yú chéng dì jiǎ jiè wài jiā āi píng zuò duǎn guó sì sān jué
至于成帝,假借外家,哀、平祚短,国嗣三绝。
gù wáng shì shàn cháo
故王氏擅朝。
yīn qiè hào wèi wēi zì shàng qǐ shāng bù jí xià shì yǐ jí zhēn zhī hòu tiān xià mò bù yǐn lǐng ér tàn shí yú nián jiān zhōng wài sāo dòng yuǎn jìn jù fèi
因窃号位,危自上起,伤不及下,是以即真之后,天下莫不引领而叹,十余年间,中外骚动,远近俱废。
jiǎ hào yún hé xián chēng liú shì bù móu ér tóng cí
假号云合,咸称刘氏,不谋而同辞。
fāng jīn xióng jié dài zhōu kuà chéng zhě jiē wú qī guó shì yè zhī zī ér bǎi xìng ōu yín sī yǎng hàn dé kě yǐ zhī zhī
方今雄杰带州跨城者,皆无七国世业之资,而百姓讴吟思仰汉德,可以知之。
guāng wǔ zhōng xīng cuàn lóng huáng tǒng ér yóu zūn fù chē zhī yí zhé yǎng sàng jiā zhī sù jí jǐn jí shù shì jiān guǐ chōng chì lǜ yǒu qiáng chén zhuān cháo zé tiān xià fēng mǐ
光武中兴,篡隆皇统,而犹尊覆车之遗辙,养丧家之宿疾,仅及数世,奸宄充斥,率有强臣专朝,则天下风靡;
yī fū zòng héng zé chéng chí zì yí qǐ bù wēi zāi
一夫纵横,则城池自夷,岂不危哉?
zài zhōu zhī nán xīng wáng shì yě fàng mìng zhě qī chén gàn wèi zhě sān zi sì wáng wěi qí jiǔ dǐng
在周之难兴王室也,放命者七臣,干位者三子,嗣王委其九鼎;
xiōng zú jù qí tiān yì zhēng pí zhèn yú kǔn yǔ fēng dí liú yú jiàng quē
凶族据其天邑,钲鼙震于阃宇,锋镝流于绛阙。
rán huò zhǐ jī diàn hài bù qín jí tiān xià yàn rán
然祸止畿甸,害不覃及,天下晏然。
yǐ zhì dài luàn shì yǐ xuān wáng xìng yú gòng hé xiāng huì zhèn yú jìn zhèng
以治待乱,是以宣王兴于共和,襄、惠振于晋、郑。
qǐ ruò èr hàn jiē tà zàn rǎo ér sì hǎi yǐ fèi
岂若二汉阶闼暂扰,而四海已沸;
niè chén cháo rù ér jiǔ fù xī luàn zāi
孽臣朝入,而九服夕乱哉。
yuǎn wéi wáng mǎng cuàn nì zhī shì jìn lǎn dǒng zhuó shàn quán zhī jì yì zhào dào xīn yú zhì tóng tòng qǐ shì fá nǎng shí zhī chén shì wú kuāng hé zhī zhì yú
远惟王莽篡逆之事,近览董卓擅权之际,亿兆悼心,愚智同痛,岂世乏曩时之臣,士无匡合之志欤?
gài yuǎn jì qū yú shí yì xióng xīn cuò yú bēi shì ěr
盖远绩屈于时异,雄心挫于卑势耳。
lù jī yuē huò yǐ zhū hóu shì wèi bù bì cháng quán
(陆机曰:“或以诸侯世位,不必常全;
hūn zhǔ bào jūn yǒu shí bǐ jì gù wǔ děng suǒ yǐ duō luàn yě
昏主暴君,有时比迹,故五等所以多乱也。
jīn zhī mù shǒu jiē fāng yōng ér jìn suī huò shī zhī qí de gù duō gù jùn xiàn yì yǐ wéi zhì yě
今之牧守,皆方庸而进,虽或失之,其得固多,故郡县易以为治也。
fu dé zhī xiū míng ba zhì rì yòng cháng lǜ lián shǔ xián shù qí zhí ér yín hūn zhī jūn wú suǒ róng guò hé huàn qí bù zhì zāi
夫德之休明,罢陟日用,长率连属,咸述其职,而淫昏之君,无所容过,何患其不治哉!
gù xiān dài yǒu yǐ zhī xìng yǐ
故先代有以之兴矣。
gǒu huò shuāi líng bǎi dù zì bèi
苟或衰陵,百度自悖。
yù guān zhī lì yǐ huò zhǔn cái zé tān cán zhī méng jiē qún hòu yě ān zài qí bù luàn zāi
鬻官之吏,以货准才,则贪残之萌皆群后也,安在其不乱哉?
gù hòu wáng yǒu yǐ zhī fèi yǐ
故后王有以之废矣。
qiě yào ér yán zhī wǔ děng zhī jūn wèi jǐ sī zhì jùn xiàn zhī zhǎng wèi lì tú wù
且要而言之:五等之君为己思治,郡县之长为利图物。
hé yǐ zhēng zhī
何以征之?
gài qǐ jí jìn qǔ shì zǐ zhī cháng zhì
盖企及进取,仕子之常志;
xiū jǐ ān mín liáng shì suǒ xī jí
修己安民,良士所希及。
fu jìn qǔ zhī qíng ruì ér ān mín zhī yù chí
夫进取之情锐,而安民之誉迟。
shì gù qīn bǎi xìng yǐ lì jǐ zhě zài wèi suǒ bù dàn
是故,侵百姓以利己者,在位所不惮;
sǔn shí shì yǐ yǎng míng zhě guān zhǎng suǒ sù yè yě
损实事以养名者,官长所夙夜也。
jūn wú zú suì zhī tú chén xié yī shí zhī zhì
君无卒岁之图,臣挟一时之志。
wǔ děng zé bù rán zhī guó wèi jǐ tǔ zhòng jiē wú mín
五等则不然:知国为己土,众皆吾民。
mín ān jǐ shòu qí lì guó shāng jiā yīng qí bìng gù shàng zhì rén yù yǐ chuí hòu hòu sì sī qí táng gòu
民安己受其利,国伤家婴其病,故上制人欲以垂后,后嗣思其堂构;
wéi shàng wú gǒu qiě zhī xīn qún xià sī jiāo gù zhī yì
为上无苟且之心,群下思胶固之义。
shǐ qí bìng xián jū zhì zé gōng yǒu hòu bó
使其并贤居治,则功有厚薄;
liǎng yú xiāng luàn zé guò yǒu shēn qiǎn
两愚相乱,则过有深浅。
rán zé tàn bā dài zhī zhì jǐ kě yǐ yī lǐ guàn qín hàn zhī diǎn dài kě yǐ yī yán bì yě
然则探八代之制,几可以一理贯,秦汉之典,殆可以一言蔽也。
wèi tài zǔ wǔ huáng dì gōng shèng míng zhī zī jiān shén wǔ zhī lüè lóng fēi qiáo pèi fèng xiáng yǎn yù guān wǔ dài zhī cún wáng ér bù yòng qí cháng cè
魏太祖武皇帝躬圣明之姿,兼神武之略,龙飞谯沛,凤翔兖豫,观五代之存亡,而不用其长策;
dǔ qián chē zhī qīng fù ér bù gǎi qí zhé jì
睹前车之倾覆,而不改其辙迹。
zǐ dì wáng kōng xū zhī de jūn bù shǐ zhī rén
子弟王空虚之地,君不使之人。
quán jūn pǐ fū shì qí fán shù
权均匹夫,势齐凡庶。
nèi wú shēn gēn bù bá zhī gù wài wú pán shí zōng méng zhī zhù fēi suǒ yǐ ān shè jì wèi wàn shì zhī yè yě
内无深根不拔之固,外无盘石宗盟之助,非所以安社稷,为万世之业也。
qiě jīn zhī zhōu mù jùn shǒu gǔ zhī fāng bó zhū hóu jiē kuà yǒu qiān lǐ zhī tǔ jiān jūn wǔ zhī rèn huò bǐ guó shù rén huò xiōng dì bìng jù ér zōng shì zǐ dì céng wú yī rén jiān cè qí jiān yǔ xiāng wéi chí fēi suǒ yǐ qiáng gān ruò zhī bèi wàn yī zhī lǜ yě
且今之州牧郡守,古之方伯诸侯,皆跨有千里之土,兼军武之任,或比国数人,或兄弟并据,而宗室子弟,曾无一人间侧其间,与相维持,非所以强干弱枝,备万一之虑也。
shí bù yòng qí jì hòu suì líng yí
时不用其计,后遂凌夷。
cǐ zhōu qín hàn wèi lì guó zhī shì shì yǐ jiū qí shǐ zhōng qiáng ruò zhī shì míng jiàn jiè yān
此周、秦、汉、魏立国之势,是以究其始终强弱之势,明鉴戒焉。
xún yuè yuē qí hòu suì jiē jùn xiàn zhì rén ér jué zhū hóu
(荀悦曰:“其后遂皆郡县治人,而绝诸侯。
dāng shí zhī zhì yì wèi bì bǎi wáng zhī zhì yě
当时之制,亦未必百王之治也。
lùn yuē zhōu yǒu tiān xià bā bǎi yú nián hòu dài shuāi wēi ér zhū hóu zòng héng yǐ
论曰:周有天下八百余年,后代衰微,而诸侯纵横矣。
zhì mò sūn wáng nǎn jiàng wèi shù rén yóu néng zhī yè xīng chí míng wéi tiān xià gòng zhǔ
至末孙王赧降为庶人,犹能枝叶相持,名为天下共主。
dàng shì shí yě chu rén wèn dǐng jìn hóu qǐng suì suī yù hǎn zhōu shì ér jiàn ě zhū jī
当是时也,楚人问鼎,晋侯请隧,虽欲阚周室,而见厄诸姬。
fu qǐ wú jiān xióng lài zhū hóu yǐ wéi chí zhī yě
夫岂无奸雄,赖诸侯以维持之也。
gù yǔ yuē bǎi zú zhī chóng zhì sǐ bù jiāng
故语曰:“百足之虫,至死不僵。
chí zhī zhě zhòng
持之者众。
cǐ zhī wèi hu
”此之谓乎!
jí yíng shì shàn chǎng chéng zhōu zhī shī fèi wǔ děng lì jùn xiàn
及嬴氏擅场,惩周之失,废五等,立郡县;
jūn yǒu hǎi nèi ér zǐ dì wèi pǐ fū
君有海内,而子弟为匹夫;
gōng chén xiào qín ér gān chéng wú máo tǔ gū zhì tiān xià dú shàn qí lì shēn sǐ zhī rì hǎi nèi fēn bēng
功臣效勤,而干城无茅土,孤制天下,独擅其利,身死之日,海内分崩。
chén shèng piān tǎn chàng yú qián liú jì tí jiàn xìng yú hòu hǔ xiào lóng dì suì wáng qín zú
陈胜偏袒唱于前,刘季提剑兴于后,虎啸龙睇,遂亡秦族。
fu liú chén zhū jié bù yī yě wú wú chǔ zhī shì lì zhuī zhī dì rán ér qū bái tú zhī zhòng de yǔ tiān zi zhēng héng zhě bǎi xìng sī luàn wú zhū hóu qín wáng zhī kě dàn yě
夫刘陈诸杰,布衣也,无吴楚之势、立锥之地,然而驱白徒之众,得与天子争衡者,百姓思乱,无诸侯勤王之可惮也。
gù yǔ yuē fu luàn zhèng nüè xíng suǒ yǐ zī yīng xióng ér zì sù huò yě
故语曰:夫乱政虐刑,所以资英雄而自速祸也。
cǐ zhī wèi yǐ
此之谓矣。
fu fá shēn gēn zhě nán wéi gōng cuī kū xiǔ zhě yì wéi lì
夫伐深根者难为功,摧枯朽者易为力。
jīn wǔ děng shēn gēn zhě yě
今五等,深根者也;
jùn xiàn kū xiǔ zhě yě
郡县,枯朽者也。
gù zì qín yǐ xià qì yú zhōu duò shī shén qì zhě fēi qīn ruò dé tiān xià zhě fēi chí jiǔ guó shì rán yě
故自秦以下,迄于周隋,失神器者非侵弱,得天下者非持久,国势然也。
wū hū
唉!
jùn xiàn ér lǐ zé shēng bù yī zhī xīn
郡县而理,则生布衣之心;
wǔ děng yù dài zé yǒu zòng héng zhī huò
五等御代,则有纵横之祸。
gù zhī fǎ yě zhě jiē yǒu bì yān
故知法也者,皆有弊焉。
fēi wèi hòu bó wú kě luàn zhī fú jùn xiàn fēi zhì lǐ zhī jù dàn jīng shǐ tú qí duō fú lǜ zhōng qǔ qí shǎo huò gù guì yú wǔ děng ěr
非谓侯伯无可乱之符,郡县非致理之具,但经始图其多福,虑终取其少祸,故贵于五等耳。
shèng rén zhī qí rú cǐ shì yǐ jīng jīng yè yè rì shèn yī rì xiū dé yǐ zhèn zhī zé xián ér shǐ zhī
圣人知其如此,是以兢兢业业,日慎一日,修德以镇之,择贤而使之。
dé xiū xián zé lí yuán lè yè
德修贤择,黎元乐业。
suī yǒu tāng wǔ zhī shèng bù néng xìng yǐ
虽有汤武之圣,不能兴矣。
kuàng yú bù yī zhī xì ér gǎn piān tǎn dà hū zāi
况于布衣之细,而敢偏袒大呼哉?
bù kě bù chá
不可不察。