shǔ wú wèi
(《蜀》、《吴》、《魏》)
lùn yuē chén wén xī hàn shì bù gāng wǎng lòu xiōng jiǎo
论曰:臣闻昔汉氏不纲,网漏凶狡。
yuán běn chū hǔ shì hé shuò liú jǐng shēng què qǐ jīng zhōu mǎ chāo hán suì xióng jù yú guān xī lǚ bù chén gōng qiè mìng yú dōng xià liáo hé hǎi dài wáng gōng shí shù jiē zǔ bīng bǎi wàn tiě qí qiān qún hé zòng dì jiāo wèi yī shí zhī jié yě
袁本初虎视河朔,刘景升鹊起荆州,马超、韩遂雄据于关西,吕布、陈宫窃命于东夏,辽河、海岱,王公十数,皆阻兵百万、铁骑千群,合纵缔交,为一时之杰也。
rán cáo cāo xié tiān zǐ lìng zhū hóu liù qī nián jiān yí miè zhě shí bā jiǔ
然曹操“挟天子令诸侯”,六七年间,夷灭者十八九。
suī wú shǔ zuì ěr guó yě yǐ dì tú àn zhī cái sì zhōu zhī tǔ bù rú zhōng yuán zhī dà dū
虽吴、蜀蕞尔国也,以地图按之,才四州之土,不如中原之大都。
rén qiè yú gōng zhàn yǒng yú sī dòu qīng zǒu yì běi bù dí zhū huá zhī shì
人怯于公战,勇于私斗,轻走易北,不敌诸华之士。
jiǎo zhǎng liàng dà bì cái chēng lì bù ruò èr yuán liú lǚ zhī shèng
角长量大,比才称力,不若二袁刘吕之盛。
cǐ èr xióng yǐ xīn zào wèi jí zhī guó zī nì shàng bù móu zhī shì rán néng fǔ jiàn gù miǎn yǔ cáo shì zhēng héng
此二雄以新造未集之国,资逆上不侔之势,然能抚剑顾眄,与曹氏争衡;
yuè mǎ zhǐ huī ér lì jǐn nán hǎi
跃马指麾,而利尽南海。
hé zāi
为什么呢?
zé dì lì bù tóng shì shǐ zhī rán ěr
则地利不同,势使之然耳。
gù yì yuē wáng hóu shè xiǎn yǐ shǒu qí guó
故《易》曰:“王侯设险以守其国。
gǔ yǔ yuē yī lǐ zhī hòu ér dòng qiān lǐ zhī quán zhě dì lì yě
”古语曰:“一里之厚,而动千里之权者,地利也。
gù cáo pī lín jiāng jiàn bō tāo xiōng yǒng tàn yuē cǐ tiān suǒ yǐ xiàn nán běi yě
”故曹丕临江,见波涛汹涌,叹曰:“此天所以限南北也!
liú zī chēng nán zhèng wèi tiān yù xié gǔ dào wèi wǔ bǎi lǐ shí xué
”刘资称南郑为“天狱”、斜谷道为“五百里石穴”。
jī zhū qián zhì jiē wèi qí shēn zǔ yǐ
稽诸前志,皆畏其深阻矣。
suī yún tiān dào shùn dì lì bù rú rén hé
虽云:天道顺,地利不如人和。
ruò shǐ zhōng cái shǒu zhī ér yán qī tǐng mìng kě yě qǐ qū qū ài jùn de fèn qí cháng cè hu
若使中材守之,而延期挺命可也,岂区区艾、浚得奋其长策乎?
yóu shì guān zhī zài cǐ bù zài bǐ
由是观之,在此不在彼。
wū hū
于戏!
zhì zhě zhī lǜ bì zá yú lì hài gù bù jìn zhī yòng bīng zhī hài zé bù néng zhī yòng bīng zhī lì yǒu zì lái yǐ
“智者之虑,必杂于利害”,故“不尽知用兵之害,则不能知用兵之利”,有自来矣。
shì yǐ cǎi zhí qí yào ér wèi cǐ quán yé
是以采摭其要,而为此权耶。
fu náng kuò wǔ hú xí juǎn quán shǔ zhù zhī hài zhōng zhī lì yǐ míng wèi jiā zhī lüè yān
夫囊括五湖,席卷全蜀,庶知害中之利,以明魏家之略焉。
shǔ
蜀
tiān dì bù zhèng fáng xīn zhì lǐ cān fá
天帝布政房心,致理参伐。
cān fá zé yì zhōu fēn yě yǐ dōng jǐng nán gǔ jù xīng wèi jiè dōng jǐng nán gǔ jù xīng lián yuè zhě shì yě
参伐则益州分野(以东井、南股、距星为界,东井、南股、距星连钺者是也。
zī xīng dù zài cān yòu zú yù jǐng suǒ héng xīng shì yě
觜星度在参右足,玉井所衡星是也。
xi jù xīng jí cān zhōng yāng sān xīng xi dì yī xīng shì yě
西距星即参中央三星西第一星是也。
àn zhí fāng zé yōng zhōu zhī jìng jù yǔ gòng zé liáng zhōu zhī yù dì fāng wǔ qiān lǐ tí fēng sì shí jùn shí yī dōu huì yě cháng qú guó zhì yún shǔ qí guà zhí kūn gù duō bān cǎi zhī zhāng
按《职方》则雍州之境,据《禹贡》则梁州之域,地方五千里,提封四十郡,实一都会也(常璩《国志》云:“蜀,其卦直坤,故多斑彩之章;
qí chén zhí wèi gù shàng zī wèi
其辰直未,故尚滋味。
shī chēng wén wáng zhī huà bèi yú jiāng hàn zhī yù yǒu wén wáng zhī huà yān
《诗》称文王之化,被于江汉之域,有文王之化焉。
qín bīn tóng shī qín shǔ tóng fēn gù yǒu xià shēng yún
秦豳同诗,秦蜀同分,故有夏声”云。
gù gǔ chēng tiān fǔ zhī guó wò yě qiān lǐ qí yǒu yǐ yǐ
故古称“天府之国”,沃野千里,其有以矣。
wáng mǎng mò gōng sūn shù jù shǔ
王莽末,公孙述据蜀。
shù zì zi yáng fú fēng mào líng rén yě wáng mǎng shí wéi dǎo jiāng zú zhèng zhì lín qióng
(述字子阳,扶风茂陵人也,王莽时为导江卒正,治临邛。
jí gēng shǐ lì háo jié gè qǐ qí xiàn yǐ yīng hàn nán yáng rén zōng chéng lüè hàn zhōng shāng rén wáng cén yì qǐ bīng yú luò xiàn zì chēng dìng hàn jiāng jūn yǐ yìng chéng
及更始立,豪杰各起其县以应汉,南阳人宗成略汉中,商人王岑亦起兵于雒县,自称定汉将军,以应成。
shù wén zhī qiǎn shǐ yíng chéng chéng děng zhì chéng dū lǔ lüè bào héng shù yì è zhī zhào xiàn zhōng háo jié wèi yuē tiān xià tóng kǔ xīn shì sī liú shì jiǔ yǐ gù wén hàn jiāng jūn dào chí yíng dào lù
述闻之,遣使迎成,成等至成都,掳掠暴横,述意恶之,召县中豪杰谓曰:“天下同苦新室,思刘氏久矣,故闻汉将军到,驰迎道路。
jīn bǎi xìng wú gū ér fù zǐ xì huò shì wū shāo fán cǐ kòu zéi fēi yì bīng yě
今百姓无辜而妇子系获,室屋烧燔,此寇贼,非义兵也。
wú yù bǎo jùn zì shǒu yǐ dài zhēn zhǔ zhū qīng yù bìng lì zhě jí liú bù yù zhě biàn qù
吾欲保郡自守,以待真主,诸卿欲并力者即留,不欲者便去。
háo jié jiē kòu tóu yuàn xiào sǐ
”豪杰皆叩头愿效死。
shù yú shì shǐ rén zhà chēng hàn shǐ zhě zì dōng fāng lái jiǎ shù fǔ hàn jiāng jūn yì zhōu mù
述于是使人诈称汉使者自东方来,假述辅汉将军、益州牧。
nǎi xuǎn jīng bīng qiān yú rén ér jī zōng chéng děng pò zhī
乃选精兵千余人而击宗成等,破之。
bié qiǎn dì huī yú mián zhú jī gēng shǐ suǒ zhì yì zhōu cì shǐ zhāng zhōng yòu pò zhī yóu shì wēi zhèn yì bù zhě yě
别遣弟恢于绵竹击更始所置益州刺史张忠,又破之,由是威震益部者也。
yì bù gōng cáo li xióng shuō shù yuē fāng jīn sì hǎi bō dàng pǐ fū hèng yì jiāng jūn gē jù qiān lǐ de shén tāng wǔ ruò fèn fā wēi dé yǐ tóu tiān xì bà wáng zhī yè chéng yǐ
益部功曹李熊说述曰:“方今四海波荡,匹夫横议,将军割据千里,地什汤武,若奋发威德,以投天隙,霸王之业成矣。
jīn shān dōng jī jǐn rén mín xiāng shí bīng suǒ tú miè chéng yì qiū xū
今山东饥馑,人民相食,兵所屠灭,城邑丘墟。
shǔ de wò yě qiān lǐ tǔ rǎng gāo yú guǒ shí suǒ shēng wú gǔ ér bǎo
蜀地沃野千里,土壤膏腴,果实所生,无谷而饱。
nǚ gōng zhī yè fù yī tiān xià míng cái zhú gàn qì xiè zhī ráo bù kě shèng yòng
女工之业,覆衣天下,名材竹干,器械之饶,不可胜用。
yòu yǒu yú yán tóng tiě zhī lì fú shuǐ zhuǎn cáo zhī biàn
又有鱼盐、铜铁之利,浮水转漕之便。
běi jù hàn zhōng dù bāo xié zhī ài
北据汉中,杜褒斜之隘;
dōng shǒu ba jùn jù hàn guān zhī kǒu
东守巴郡,拒捍关之口。
dì fāng shù qiān lǐ zhàn shì bù xià bǎi wàn
地方数千里,战士不下百万。
jiàn lì zé chū bīng ér lüè dì wú lì zé jiān shǒu ér lì nóng
见利则出兵而略地,无利则坚守而力农。
dōng xià hàn shuǐ yǐ kuī qín dì
东下汉水,以窥秦地;
nán shùn jiāng liú yǐ zhèn jīng yáng
南顺江流,以震荆扬。
suǒ wèi yòng tiān yīn dì chéng gōng zhī zī
所谓用天因地,成功之资。
jīn jūn wáng zhī shēng wén yú tiān xià ér wèi hào wèi dìng zhì shì hú yí
今君王之声闻于天下,而位号未定,志士狐疑。
yi jí dà wèi shǐ yuǎn rén yǒu suǒ guī yī
宜即大位,使远人有所归依。
shù yuē dì wáng yǒu mìng wú hé dé yǐ dāng zhī
”(述曰:“帝王有命,吾何德以当之?
xióng yuē tiān mìng wú cháng bǎi xìng yǔ néng néng zhě dāng zhī
”熊曰:“天命无常,百姓与能,能者当之。
wáng hé yí yān
王何疑焉?
suì rán zhī yě
”遂然之也。
jiàn wǔ yuán nián sì yuè suì zì lì wèi tiān zǐ hào chéng jiā sè shàng bái
)建武元年四月,遂自立为天子,号“成家”,色尚白。
shǐ jiāng jūn hóu dān kāi bái shuǐ guān běi shǒu nán zhèng jiāng jūn rèn mǎn cóng láng zhōng xià jiāng zhōu dōng jù hàn guān yú shì jǐn yǒu yì zhōu zhī de yě
(使将军侯丹开白水关,北守南郑,将军任满从阆中下江州,东据捍关,于是尽有益州之地也。
zì gēng shǐ bài hòu guāng wǔ fāng shì shān dōng wèi huáng xi fá
自更始败后,光武方事山东,未遑西伐。
guān zhōng háo jié duō yōng zhòng guī shù
关中豪杰多拥众归述。
qí hòu píng líng rén jīng hán jiàn dōng fāng jiāng píng bīng qiě xī xiàng shuō shù yuē bīng zhě dì wáng zhī dà qì gǔ jīn suǒ bù néng fèi yě
其后平陵人荆邯见东方将平,兵且西向,说述曰:“兵者,帝王之大器,古今所不能废也。
wěi áo zāo yù yùn huì gē yǒu yōng zhōu bīng qiáng shì fù wēi jiā shān dōng
隗嚣遭遇运会,割有雍州,兵强士附,威加山东。
bù jí cǐ shí cuī wēi chéng shèng yǐ zhēng dà mìng ér tuì yù wèi xī bó zhī shì yǎn wǔ xī gē bēi cí shì hàn kuì rán zì yǐ wǔ wáng fù chū yě
不及此时摧危乘胜,以争大命,而退欲为西伯之事,偃武息戈,卑辞事汉,喟然自以武王复出也。
jīn hàn dì shì guān lǒng zhī yōu zhuān jīng dōng fá sì fēn tiān xià ér yǒu qí sān
今汉帝释关陇之忧,专精东伐,四分天下而有其三。
shǐ xī zhōu háo jié xián jū xīn yú shān dōng
使西州豪杰,咸居心于山东。
fā jiān shǐ zhāo xié èr zé wǔ fēn ér yǒu qí sì
发间使,招携贰,则五分而有其四。
ruò jǔ bīng tiān shuǐ bì zhì jǔ kuì
若举兵天水,必至沮溃。
tiān shuǐ jì dìng zé jiǔ fēn ér yǒu qí bā
天水既定,则九分而有其八。
bì xià yǐ liáng zhōu zhī de nèi fèng wàn shèng wài gěi sān jūn bǎi xìng chóu kùn bù kān shàng mìng jiāng yǒu wáng shì zì kuì zhī biàn
陛下以梁州之地,内奉万乘,外给三军,百姓愁困,不堪上命,将有王氏自溃之变。
chén zhī yú jì yǐ wéi yi jí tiān rén zhī wàng wèi jué háo jié shàng kě zhāo yòu jí yǐ cǐ shí fā guó nèi jīng bīng
臣之愚计,以为宜及天人之望未绝,豪杰尚可招诱,急以此时发国内精兵。
lìng tián róng jù jiāng líng lín jiāng nán zhī huì yǐ wū shān zhī gù zhù lěi jiān shǒu chuán xí wú chǔ cháng shā yǐ nán bì suí fēng ér mǐ
令田戎据江陵,临江南之会,倚巫山之固,筑垒坚守,传檄吴楚,长沙以南,必随风而靡;
lìng yán cén chū hàn zhōng dìng sān fǔ tiān shuǐ lǒng xī gǒng shǒu zì fú
令延岑出汉中,定三辅、天水,陇西拱手自服。
rú cǐ hǎi nèi zhèn yáo jì yǒu dà lì
如此海内震摇,冀有大利。
shù yǐ wèn qún chén bó shì wú zhù yuē xī wǔ wáng fá zhòu bā bǎi zhū hóu bù qī tóng cí rán yóu hái shī yǐ dài tiān mìng wèi wén yǒu zuǒ yòu zhī zhù ér yù chū shī yú qiān lǐ zhī wài yǐ guǎng fēng jiāng zhě yě
(述以问群臣,博士吴柱曰:“昔武王伐纣,八百诸侯不期同辞,然犹还师以待天命,未闻有左右之助,而欲出师于千里之外,以广封疆者也。
hán yuē jīn dōng dì wú chǐ cùn zhī bǐng qū wū hé zhī zhòng kuà mǎ xiàn dí suǒ xiàng zhé píng bù jí chéng shí yǔ zhī zhēng gōng ér zuò tán wǔ wáng zhī shuō shì xiào wěi áo yù wèi xī bó yě
”邯曰:“今东帝无尺寸之柄,驱乌合之众,跨马陷敌,所向辄平,不亟乘时与之争功,而坐谈武王之说,是效隗嚣欲为西伯也。
fàn yè yuē yuán qí jiū zú jiǎ zhì míng shén jì
”范晔曰:“援旗纠族,假制明神迹。
fu chuàng tú shǒu shì yǒu yǐ shi qí fēng yǐ
夫创图首事,有以识其风矣。
zhōng yú gū lì yī yú jiè yú dà guó lǒng dǐ suī ài fēi yǒu bǎi èr zhī shì qū qū liǎng jùn yǐ yù táng táng zhī fēng zé zhī qí dào yǒu zú huái zhě suǒ yǐ qī yǒu sì fāng zhī jié
终于孤立一隅,介于大国,陇坻虽隘,非有百二之势,区区两郡以御堂堂之锋,则知其道有足怀者,所以栖有四方之杰。
fu gōng quán zé yù xiǎn yè xiè zé xìn shēng huí chéng sàng ér wèi qí yì zhě huò wèi wén yān
夫功全则誉显,业谢则衅生,回成丧而为其议者,或未闻焉!
ruò áo mìng huì fú yùn dí fēi tiān lì zuò lùn xī bó qǐ duō chī yě hu
若嚣命会符运,敌非天力,坐论西伯,岂多嗤也乎?
shù bù tīng hán jì
述不听邯计。
guāng wǔ nǎi shǐ cén péng wú hàn fá shǔ pò jīng mén cháng qū rù jiāng guān
光武乃使岑彭、吴汉伐蜀,破荆门,长驱入江关。
cén péng wèi shǔ cì kè suǒ shā wú hàn bìng jiāng qí jūn rù qián wéi jiè zhū xiàn jiē chéng shǒu
(岑彭为蜀刺客所杀,吴汉并将其军,入犍为界,诸县皆城守。
hàn nǎi jìn jūn gōng guǎng dōu bá zhī qiǎn qīng jì shāo chéng dū shì qiáo yáng wǔ yǐ dōng zhū xiǎo chéng jiē jiàng
汉乃进军攻广都,拔之,遣轻骑烧成都,市桥、阳武以东诸小城皆降。
guāng wǔ jiè hàn yuē chéng dū shí wàn zhòng bù kě qīng yě
光武戒汉曰:“成都十万众,不可轻也。
dàn jiān jù guǎng dōu dài qí lái gōng wù yǔ zhēng fēng
但坚据广都,待其来攻,勿与争锋。
ruò bù gǎn lái gōng zhuǎn yíng zhuī zhī xū qí lì pí nǎi kě jī yě
若不敢来攻,转营追之,须其力疲,乃可击也。
hàn chéng lì jiāng bù qí èr wàn yú rén jìn bī chéng dū qù chéng shí yú lǐ zǔ jiāng běi wèi yíng zuò fú qiáo
”汉乘利将步骑二万余人进逼成都,去城十余里,阻江北为营,作浮桥。
shǐ fù jiāng liú shàng jiāng wàn yú rén zhūn jiāng nán xiāng qù èr shí yú lǐ
使副将刘尚将万余人屯江南,相去二十余里。
guāng wǔ wén zhī dà jīng ràng hàn yuē zéi ruò chū bīng zhui gōng ér yǐ dà zhòng gōng shàng shàng pò gōng jí bài yǐ
光武闻之,大惊,让汉曰:“贼若出兵缀公,而以大众攻尚,尚破,公即败矣!
xìng wú tā zhě jí yǐn bīng hái guǎng dōu
幸无他者,急引兵还广都。
zhào shū wèi dào shù guǒ shǐ qí jiāng xiè fēng gōng hàn shǐ bié jiāng jié liú shàng lìng bù dé xiāng jiù
诏书未到,述果使其将谢丰攻汉,使别将劫刘尚,令不得相救。
hàn nǎi bì yíng sān rì bù chū duō shù fān qí shǐ yān huǒ bù jué
汉乃闭营,三日不出,多树旛旗,使烟火不绝。
yè xián méi yǐn bīng yǔ shàng jūn hé fēng děng bù jué
夜衔枚引兵与尚军合,丰等不觉。
míng rì nǎi fēn bīng jù jiāng běi zì jiāng gōng jiāng nán hàn pò zhī zhǎn xiè fēng
明日,乃分兵拒江北,自将攻江南,汉破之,斩谢丰。
yú shì yǐn hái guǎng dōu yǐ zhuàng wén guāng wǔ bào yuē gōng hái guǎng dōu shén de qí yi shù bì bù gǎn lüè shàng ér jī gōng yě
于是引还广都,以状闻光武,报曰:“公还广都,甚得其宜,述必不敢略尚而击公也。
ruò xiān gōng shàng gōng cóng guǎng dōu wǔ shí lǐ xī bù qí fù zhī shì dàng zhí qí pí kùn pò zhī bì yǐ
若先攻尚,公从广都五十里悉步骑赴之,适当值其疲困,破之必矣!
zì shì hàn yǔ shù zhàn yú guǎng dōu zhī jiān bā zhàn bā kè suì jūn qí guō zhōng
”自是,汉与述战于广都之间,八战八克,遂军其郭中。
shù nǎi xī sàn jīn bó mù gǎn sǐ shì wǔ qiān rén yǐ pèi yán cén
述乃悉散金帛,募敢死士五千人,以配延岑。
cén yú shì qiáo wěi jiàn qí zhì míng gǔ tiǎo zhàn ér qián qiǎn qí bīng chū wú hàn jūn hòu xí jī pò hàn
岑于市桥伪建旗帜,鸣鼓挑战,而潜遣奇兵出吴汉军后,袭击,破汉。
hàn duò shuǐ yuán mǎ yǐ dé chū
汉堕水,缘马尾得出。
shù nǎi zì jiāng gōng hàn sān hé sān shèng
述乃自将攻汉,三合三胜。
zì dàn jí zhōng jūn shì bù dé shí bìng pí
自旦及中,军士不得食,并疲。
hàn gù mìng zhuàng shì tū zhī shù bīng dà bài yě
汉固命壮士突之,述兵大败也。
jūn zhì chéng dū shù chū zhàn bīng bài bèi cì dòng xiōng sǐ yí shù qī zǐ fén qí gōng shì
军至成都,述出战,兵败被刺,洞胸死,夷述妻子,焚其宫室。
guāng wǔ wén zhī nù yǐ qiǎn hàn yuē chéng jiàng sān rì lì rén fú cóng
(光武闻之,怒以谴汉曰:“城降三日,吏人服从。
yī dàn fàng bīng zòng huǒ liáng shī zhǎn jiāng diào rén zhī yì yě
一旦放兵纵火,良失斩将吊人之义也。
nǎi xià zhào wèi zhī
”乃下诏慰之。
qí zhōng jié zhì yì zhī shì bìng méng jīng xiǎn li yù yǐ yǒu cái gàn zhuó yòng zhī
其忠节志义之士,并蒙旌显,李育以有才干擢用之。
yú shì xī tǔ gǎn yuè mò bù guī xīn yān
于是西土感悦,莫不归心焉。
fàn yè yuē xī zhào tuó zì wáng pān yú gōng sūn yì qiè dài shǔ hàn tuī qí wú tā gōng néng ér zhì yú hòu wáng zhě jiāng yǐ biān dì chù yuǎn fēi wáng huà zhī suǒ xiān hu
范晔曰:“昔赵陀自王番禺,公孙亦窃带蜀汉,推其无他功能,而至于后亡者,将以边地处远,非王化之所先乎?
bù néng yīn xì lì gōng yǐ huì shí biàn fāng nǎi zuò shì biān fú yǐ gāo shēn zì ān xī wú qǐ suǒ yǐ cán wèi hóu yě
不能因隙立功,以会时变,方乃坐饰边幅,以高深自安,昔吴起所以惭魏侯也。
jí qí xiè qún chén shěn fèi xīng zhī mìng yǔ fu ní shǒu xián yù zhě yì rì tán yě
及其谢群臣,审废兴之命,与夫泥首衔玉者,异日谈也。
zhì líng dì shí zhèng lǐ shuāi quē wáng shì duō gù xióng háo jué zhú fēn liè jiāng yǔ
至灵帝时,政理衰缺,王室多故,雄豪角逐,分裂疆宇。
yǐ liú yān wèi yì zhōu mù
以刘焉为益州牧。
yān lǔ gōng wáng hòu yě
(焉,鲁恭王后也。
shí sì fāng bīng kòu yān yǐ wéi cì shǐ wēi qīng nǎi jiàn yì gǎi zhì mù bó zhèn ān fāng xià qīng xuǎn zhòng chén yǐ jū qí rèn yǐ yān wèi yì zhōu mù
时四方兵寇,焉以为刺史威轻,乃建议改置牧伯,镇安方夏,清选重臣以居其任,以焉为益州牧。
shì shí liáng zhōu zéi mǎ xiāng jù pí yì zhī rén shù qiān xiān shā mián zhú lìng jìn gōng luò xiàn
是时,梁州贼马相聚疲役之人数千,先杀绵竹令,进攻雒县。
zhōu cóng shì gǔ lóng xiān lǐng bīng shù qiān zài qián wéi suì jiū hé lì rén gōng xiāng pò zhī
州从事贾龙先领兵数千在犍为,遂纠合吏人攻相,破之。
nǎi xuǎn lì yíng yān suì lǐng yì zhōu mù yě
乃选吏迎焉,遂领益州牧也。
yān sǐ zi zhāng lì
)焉死,子璋立。
zhōu dà lì zhào wěi děng tān zhāng wēn rén lì wèi cì lì
(州大吏赵韪等贪璋温仁,立为刺吏。
chū nán yáng sān fǔ rén shù wàn hù liú rù yì zhōu yān xī shōu yǐ wéi bīng míng yuē dōng zhōu bīng
初,南阳三辅人数万户流入益州,焉悉收以为兵,名曰:“东州兵”。
zhāng xìng róu kuān wú wēi lüè dōng zhōu rén qīn bào
璋性柔宽,无威略,东州人侵暴。
zhào wěi yīn rén qíng bù jī nǎi jié zhōu zhōng dà xìng
赵韪因人情不缉,乃结州中大姓。
dōng zhōu rén wèi jiàn zhū miè nǎi tóng xīn bìng lì wèi zhāng shū sǐ zhàn zhǎn zhào wěi
东州人畏见诛灭,乃同心并力,为璋殊死战,斩赵韪。
shí zhāng lǔ yì yǐ zhāng nuò ruò bù chéng shùn zhāng suì zì xióng yú bā shǔ yě
时张鲁亦以璋懦弱,不承顺璋,遂自雄于巴蜀也。
wèi liú bèi suǒ wéi suì jiàng
)为刘备所围,遂降。
bèi qiān zhāng yú gōng ān guī qí cái bǎo
(备迁璋于公安,归其财宝。
hòu yǐ bìng zú
后以病卒。
chū liú bèi wèi yù zhōu mù yě
初,刘备为豫州牧也。
bèi zì xuán dé zhuō jùn zhuō xiàn rén yě
(备,字玄德,涿郡涿县人也。
shǎo yán yǔ shàn xià rén xǐ nù bù xìng yú sè
少言语,善下人,喜怒不形于色。
xú zhōu mù táo qiān biǎo xiān zhǔ wèi yù zhōu mù
徐州牧陶谦表先主为豫州牧。
hòu qiān bìng shǐ rén yíng xiān zhǔ xiān zhǔ yuē yuán gōng lù jìn zài shòu chūn cǐ jūn sì shì wǔ gōng hǎi nèi suǒ guī jūn yǐ zhōu yǔ zhī
后谦病,使人迎先主,先主曰:“袁公路近在寿春,此君四世五公,海内所归,君以州与之。
chén dēng yuē yuán gōng lù jiāo háo fēi zhì luàn zhī zhǔ
”陈登曰:“袁公路骄豪,非治乱之主。
jīn yù wèi shǐ jūn hé bù qí shí wàn shàng kě yǐ kuāng zhǔ jì rén chéng wǔ bà zhī yè xià kě yǐ gē dì shǒu jìng shū gōng yú zhú bó
今欲为使君合步骑十万,上可以匡主济人,成五霸之业,下可以割地守境,书功于竹帛。
ruò shǐ jūn bú jiàn tīng dēng yì wèi gǎn tīng shǐ jūn
若使君不见听,登亦未敢听使君。
kǒng róng wèi xiān zhǔ yuē yuán gōng lù qǐ yōu guó wàng jiā zhě yé
”孔融谓先主曰:“袁公路岂忧国忘家者耶?
zhǒng zhōng kū gǔ hé zú jiè yì
冢中枯骨何足介意?
jīn rì zhī shì bǎi xìng yǔ néng tiān yǔ bù qǔ huǐ bù kě zhuī
今日之事,百姓与能,天与不取,悔不可追。
suì lǐng xú zhōu
”遂领徐州。
chén dēng qiǎn shǐ yì yuán shào yuē tiān jiàng zāi lì huò zhēn bǐ zhōu zhōu jiāng cú yǔn
陈登遣使诣袁绍曰:“天降灾戾,祸臻鄙州,州将殂殒。
shì rén wú zhǔ kǒng jiān xióng yī dàn chéng xì yǐ yí méng zhǔ rì cè zhī yōu zhé gòng fèng píng yuán xiāng liú fǔ jūn yǐ wéi zōng zhǔ yǒng shǐ bǎi xìng zhī yǒu yī guī
士人无主,恐奸雄一旦承隙,以贻盟主日侧之忧,辄共奉平原相刘府君,以为宗主,永使百姓知有依归。
fāng jīn kòu nán zòng héng bù huáng shì jiǎ jǐn qiǎn xià lì gào zhí shì
方今寇难纵横,不遑释甲,谨遣下吏告执事。
yuán shào dá yuē liú xuán dé hóng yǎ yǒu xìn yì
”袁绍答曰:“刘玄德,宏雅有信义。
jīn xú zhōu lè dài zhī chéng fù suǒ wàng yě
今徐州乐戴之,诚副所望也。
wèi cáo gōng suǒ pò zǒu zhūn xīn yě
”)为曹公所破,走屯新野。
shí liú biǎo hōng zhū gě liàng shuō gōng cóng jīng zhōu kě yǒu
(时刘表薨,诸葛亮说攻琮,荆州可有。
xiān zhǔ yuē jīng zhōu lín wáng tuō wǒ yǐ yí gū wú bù rěn yě
先主曰:“荆州临亡,托我以遗孤,吾不忍也。
jīng zhōu rén duō guī xiān zhǔ xiān zhǔ rì xíng shí yú lǐ
”荆州人多归先主,先主日行十余里。
huò yuē yi sù xíng bǎo jiāng líng
或曰:“宜速行保江陵。
xiān zhǔ yuē fu jì dà shì zhě yǐ rén wéi běn
”先主曰:“夫济大事者,以人为本。
jīn rén guī wú hé rěn qì qù
今人归吾,何忍弃去。
xí záo chǐ yuē liú zhǔ suī diān pèi xiǎn nán ér xìn yì yù míng
”习凿齿曰:“刘主虽颠沛险难,而信义愈明;
shì bī shì wēi ér yán bù shī dào
势逼事危,而言不失道;
zhuī jǐng shēng zhī gù zé qíng gǎn sān jūn
追景升之顾,则情感三军;
liàn fù yì zhī shì zé gān yǔ tóng bài
恋赴义之士,则甘与同败。
shì qí suǒ yǐ jié wù qíng qǐ tú tóu láo fǔ hán hán liǎo wèn jí ér yǐ
视其所以结物情,岂徒投醪、抚寒、含蓼、问疾而已?
qí zhōng jì dà yè zhě bù yì yi hu
其终济大业者,不亦宜乎?
wén zhū gě liàng gōng gēng nán yáng nǎi sān yì liàng yú cǎo lú zhī zhōng píng rén yán yuē hàn shì qīng tuí jiān chén qiè mìng zhǔ shàng meng chen gū bù duó dé liàng lì yù xìn dà yì xíng yú tiān xià ér zhì shù qiǎn duǎn suì yòng chāng jué zhì yú jīn rì rán yì yóu wèi yǐ
闻诸葛亮躬耕南阳,乃三诣亮于草庐之中,屏人言曰:“汉室倾颓,奸臣窃命,主上蒙尘,孤不度德量力,欲信大义,行于天下,而智术浅短,遂用猖獗,至于今日,然意犹未已。
jūn wèi jì jiāng ān chū
君谓计将安出?
liàng dá yuē zì dǒng zhuó yǐ lái háo jié bìng qǐ kuà zhōu lián jùn zhě bù kě shèng shǔ
”亮答曰:“自董卓以来,豪杰并起,跨州连郡者,不可胜数。
cáo cāo bǐ yú yuán shào míng wēi ér zhòng guǎ rán suì néng kè shào
曹操比于袁绍,名微而众寡,然遂能克绍。
yǐ ruò wèi qiáng zhě fēi wéi tiān shí yì yì rén móu yě
以弱为强者,非唯天时,抑亦人谋也。
jīn cāo yǐ yōng bǎi wàn zhī zhòng xié tiān zǐ ér lìng zhū hóu chuán yuē qiú zhū hóu mò rú qín wáng
今操已拥百万之众,挟天子而令诸侯(《传》曰:“求诸侯,莫如勤王。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
cǐ chéng bù kě yǔ zhēng fēng
此诚不可与争锋。
sūn quán jù yǒu jiāng dōng yǐ lì sān dài guó xiǎn ér mín fù xián néng wèi yòng cǐ kě yǔ wèi yuán ér bù kě tú yě
孙权据有江东,已历三代,国险而民附,贤能为用,此可与为援,而不可图也。
jīng zhōu běi jù jiāng hàn lì jǐn nán hǎi dōng lián wú huì xi tōng bā shǔ cǐ yòng wǔ zhī guó ér qí zhǔ bù néng shǒu cǐ dài tiān suǒ yǐ zī jiāng jūn yě
荆州北据江、汉,利尽南海,东连吴会,西通巴、蜀,此用武之国,而其主不能守,此殆天所以资将军也。
yì zhōu xiǎn sāi wò yě qiān lǐ tiān fǔ zhī guó gāo zǔ yīn zhī yǐ chéng dì yè
益州险塞,沃野千里,天府之国,高祖因之以成帝业。
liú zhāng àn ruò zhāng lǔ zài běi mín yīn guó fù ér bù zhī xù zhì néng zhī shì sī de míng hòu
刘璋暗弱,张鲁在北,民殷国富,而不知恤,智能之士,思得明后。
jiāng jūn jì dì shì zhī zhòu xìn yì zhe yú sì hǎi zǒng lǎn yīng xióng sī xián rú kě
将军既帝室之胄,信义着于四海,总览英雄,思贤如渴。
ruò kuà yǒu jīng yì bǎo qí yán qū xī hé zhū róng nán fǔ yí yuè jié hǎo sūn quán nèi xiū zhèng lǐ
若跨有荆益,保其岩岨,西和诸戎,南抚夷越,结好孙权,内修政理。
tiān xià yǒu biàn zé mìng shàng jiàng jiāng jīng zhōu zhī jūn yǐ xiàng wǎn luò
天下有变,则命上将将荆州之军,以向宛、洛;
jiāng jūn shēn lǜ yì zhōu zhī zhòng chū yú qín chuān bǎi xìng shú bù dān sì hú jiāng yǐ yíng jiāng jūn zhě hu
将军身率益州之众,出于秦川,百姓孰不箪食壶浆,以迎将军者乎?
chéng rú shì zé bà yè kě chéng hàn shì kě xìng yǐ
诚如是,则霸业可成,汉室可兴矣。
shí cáo gōng pò jīng zhōu xiān zhǔ bēn wú
”时曹公破荆州,先主奔吴。
xiān zhǔ zhī bēn wú yě lùn zhě yǐ sūn quán bì shā zhī
(先主之奔吴也,论者以孙权必杀之。
chéng yù liào yuē cáo gōng wú dí yú tiān xià chū jǔ jīng zhōu wēi zhèn jiāng dōng
程昱料曰:“曹公无敌于天下,初举荆州,威震江东。
quán suī yǒu móu bù néng dú dāng yě
权虽有谋,不能独当也。
liú bèi yīng xióng yě guān yǔ zhāng fēi jiē wàn rén zhī dí quán bì zī yǐ yù yú wǒ nán jiě shì fēn bèi zī yǐ chéng bù kě de shā yě
刘备,英雄也,关羽、张飞皆万人之敌,权必资以御于我,难解势分,备资以成,不可得杀也。
quán guǒ duō yǔ bèi bīng yǐ yù tài zǔ
”权果多与备兵,以御太祖。
shí yì zhōu cì shǐ liú zhāng wén cáo gōng zhēng jīng zhōu qiǎn bié jià zhāng sōng yì cáo gōng cáo gōng shí yǐ dìng jīng zhōu zǒu xiān zhǔ
时益州刺史刘璋闻曹公征荆州,遣别驾张松诣曹公,曹公时已定荆州,走先主。
cáo gōng bù cún lù sōng sōng quàn zhāng zì jué
曹公不存录松,松劝璋自绝。
xí záo chǐ yuē xī qí huán gōng yī qín qí gōng ér pàn zhě jiǔ guó
习凿齿曰:“昔齐桓公一矜其功,而叛者九国;
cáo cāo jiàn zì jiāo fá ér tiān xià sān fēn
曹操渐自骄伐,而天下三分。
jiē qín zhī yú shù shí nián zhī nèi qì zhī yú fǔ yǎng zhī qǐng qǐ bù xī hu
皆勤之于数十年之内,弃之于俯仰之顷,岂不惜乎?
shì yǐ jūn zǐ láo qiān rì zè lǜ yǐ xià rén gōng gāo ér jū zhī yǐ ràng shì zūn ér shǒu zhī yǐ bēi fu rán hòu néng yǒu qí fù guì bǎo qí gōng yè chuán fú bǎi dài hé jiāo jīn zhī yǒu zāi
是以君子劳谦日昃,虑以下人,功高而居之以让,势尊而守之以卑,夫然后能有其富贵,保其功业,传福百代,何骄矜之有哉?
jūn zǐ shì yǐ zhī cáo cāo zhī bù néng suì jiān tiān xià yě
君子是以知曹操之不能遂兼天下也。
bèi yòng liàng jì jié hǎo sūn quán gòng jù cáo gōng yú chì bì pò zhī
备用亮计,结好孙权,共拒曹公于赤壁,破之。
cáo gōng běi hái quán nǎi yǐ jīng zhōu yè bèi
曹公北还,权乃以荆州业备。
zhōu yú shàng shū jiàn yuē liú bèi yǐ xiāo xióng zhī zī ér guān yǔ zhāng fēi xióng hǔ zhī jiāng bì fēi jiǔ qū wéi rén yòng zhě
(周瑜上疏谏曰:“刘备以枭雄之姿,而关羽、张飞熊虎之将,必非久屈为人用者。
yú wèi dà jì yi xǐ bèi zhì wú shèng wèi zhù shì duō qí měi nǚ wán hǎo zhī wù yǐ yú qí ěr mù
愚谓大计,宜徙备置吴,盛为筑室,多其美女玩好之物,以娱其耳目。
fēn cǐ sān rén gè zhì yī fāng
分此三人,各置一方。
shǐ rú yú zhě de xié yǔ gōng zhàn dà shì kě dìng yě
使如瑜者,得挟与攻战,大事可定也。
jīn wěi gē tǔ dì yǐ zī yè zhī jù cǐ sān rén jù zài jiāng yì kǒng jiāo lóng de yún yǔ fēi fù chí zhōng wù yě
今猥割土地,以资业之,聚此三人俱在疆埸,恐蛟龙得云雨,非复池中物也。
quán yǐ cáo gōng zài běi fāng dāng guǎng lǎn yīng xióng gù bù nà yě
”权以曹公在北方,当广揽英雄,故不纳也。
páng tǒng shuō bèi yuē jīng zhōu huāng cán rén wù dān jìn
庞统说备曰:“荆州荒残,人物殚尽。
dōng yǒu wú sūn běi yǒu cáo shì dǐng zú zhī jì nán yǐ dé zhì
东有吴孙,北有曹氏,鼎足之计,难以得志。
jīn yì zhōu guó fù rén qiáng hù kǒu bǎi wàn jùn zhōng bīng mǎ suǒ chū bì jù bǎo huò wú qiú yú wài
今益州国富人强,户口百万,郡中兵马,所出毕具,宝货无求于外。
jīn kě quán jiè yǐ dìng dà shì
今可权借以定大事。
bèi yuē jīn zhǐ yǔ wú wèi shuǐ huǒ zhě cáo cāo yě
”备曰:“今指与吾为水火者,曹操也。
cāo yǐ jí wú yǐ kuān
操以急,吾以宽;
cāo yǐ bào wú yǐ rén
操以暴,吾以仁;
cāo yǐ jué wú yǐ zhōng
操以谲,吾以忠。
měi yǔ cāo fǎn shì nǎi kě chéng ěr
每与操反,事乃可成耳。
jīn yǐ xiǎo gù ér shī xìn yì yú tiān xià zhě wú suǒ bù qǔ yě
今以小故而失信义于天下者,吾所不取也。
tǒng yuē quán biàn zhī shí gù fēi yī dào suǒ néng dìng yě
”统曰:“权变之时,固非一道所能定也。
jiān ruò tūn mèi wǔ bó zhī shì
兼弱吞昧,五伯之事;
nì qǔ shùn shǒu bào zhī yǐ yì
逆取顺守,报之以义;
gè shì dìng hòu fēng yǐ dà guó hé fù yú xìn
各事定后,封以大国,何负于信?
jīn rì bù qǔ zhōng wéi rén lì ěr
今日不取,终为人利耳。
bèi nǎi shǐ guān yǔ shǒu jīng zhōu yù zì qǔ shǔ
”备乃使关羽守荆州,欲自取蜀。
shí sūn quán wèi shǐ bào bèi yù gòng qǔ shǔ yuē mǐ zéi zhāng lǔ jū wáng bā hàn wèi cáo cāo ěr mù guī tú yì zhōu liú zhāng bù néng zì shǒu
(时孙权遗使报备,欲共取蜀,曰:“米贼张鲁居王巴汉,为曹操耳目,规图益州,刘璋不能自守。
ruò cāo de shǔ zé jīng zhōu wēi yǐ
若操得蜀,则荆州危矣。
jīn yù xiān gōng qǔ zhāng jìn tǎo zhāng lǔ shǒu wěi xiāng lián yī tǒng wú chǔ suī yǒu shí cāo wú suǒ yōu yě
今欲先攻取璋,进讨张鲁,首尾相连,一统吴楚,虽有十操,无所忧也。
huò shuō bèi yi bào tīng xǔ wú zhōng bù néng yuè jīng yǒu shǔ shǔ de kě yǒu yě
”或说备宜报听许,吴终不能越荆有蜀,蜀地可有也。
zhǔ bù yīn guān yuē ruò wéi wú xiān qū jìn wèi néng kè shǔ fǎn wèi wú suǒ chéng zé dà shì qù yǐ
主薄殷观曰:“若为吴先驱,进未能克蜀,返为吴所乘,则大事去矣!
bèi cóng zhī jù dá quán yuē yì zhōu mín fù guó qiáng tǔ dì zǔ xiǎn liú zhāng suī ruò zú yǐ zì shǒu
”备从之,拒答权曰:“益州民富国强,土地阻险,刘璋虽弱,足以自守。
zhāng lǔ xū wěi wèi bì jìn zhōng yú cāo
张鲁虚伪,未必尽忠于操。
jīn bào shī yú shǔ hàn zhuǎn yùn yú wàn lǐ yù shǐ zhàn kè gōng qǔ jǔ bù shī lì cǐ wú qǐ bù néng dìng qí guī sūn wǔ bù néng shàn qí shì
今暴师于蜀汉,转运于万里,欲使战克攻取,举不失利,此吴起不能定其规,孙武不能善其事。
jīn cáo cāo sān fēn tiān xià yǒu qí èr jiāng yìn mǎ cāng hǎi guān bīng wú huì
今曹操三分天下有其二,将饮马沧海,观兵吴会。
ér tóng méng wú gù zì xiāng gōng fá jiè shū yú cāo shǐ dí chéng qí xì fēi jì yě
而同盟无故自相攻伐,借枢于操,使敌乘其隙,非计也。
quán zhī bèi yì nǎi zhǐ yě
”权知备意,乃止也。
huì liú zhāng wén cáo gōng xiàng hàn zhōng tǎo zhāng lǔ nèi huái kǒng jù
会刘璋闻曹公向汉中讨张鲁,内怀恐惧。
bié jià zhāng sōng shuō zhāng yuē cáo gōng bīng qiáng wú dí yú tiān xià
别驾张松说璋曰:“曹公兵强,无敌于天下。
ruò yīn zhāng lǔ zhī zī yǐ qǔ shǔ tǔ shuí néng yù zhī
若因张鲁之资,以取蜀土,谁能御之?
liú yù zhōu shǐ jūn zhī zōng shì ér cáo gōng zhī shēn chóu yě
刘豫州,使君之宗室,而曹公之深仇也。
ruò shǐ zhī tǎo lǔ lǔ bì pò
若使之讨鲁,鲁必破。
lǔ pò zé yì zhōu qiáng cáo gōng suī lái wú néng wéi yě
鲁破则益州强,曹公虽来,无能为也。
zhāng rán zhī qiǎn fǎ zhèng yíng xiān zhǔ
”璋然之,遣法正迎先主。
shí huáng quán jiàn yuē zuǒ jiāng jūn yǒu xiāo míng jīn yǐ bù qǔ yù zhī zé bù mǎn qí xīn yǐ kè lǐ dài zhī zé yī guó bù róng èr jūn ruò kè yǒu tài shān zhī ān zé zhǔ yǒu lěi luǎn zhī wēi
(时黄权谏曰:“左将军有枭名,今以部曲遇之则不满其心,以客礼待之则一国不容二君,若客有泰山之安,则主有垒卵之危。
yuàn qiě bì jìng yǐ dài hé qīng
愿且闭境以待河清。
shí liú ba yì jiàn yuē bèi xióng jié rén yě
”时刘巴亦谏曰:“备,雄杰人也。
rù bì yǒu wéi bù kě nèi yě
入必有为,不可内也。
jì rù ba yòu yuē ruò shǐ bèi tǎo zhāng lǔ shì fàng hǔ yú shān lín yě
”既入,巴又曰:“若使备讨张鲁,是放虎于山林也。
zhāng bìng bù tīng
”璋并不听。
xiān zhǔ yǔ zhāng huì fú
先主与璋会涪。
zhāng jì hái chéng dū xiān zhǔ dāng wèi zhāng běi zhēng hàn zhōng
璋既还成都,先主当为璋北征汉中。
tǒng fù shuō bèi yuē yīn xuǎn jīng bīng zhòu yè jiān dào jìng xí chéng dū
统复说备曰:“阴选精兵,昼夜兼道,径袭成都。
zhāng jì bù wǔ yòu sù wú yù bèi dà jūn zú zhì yī jǔ biàn dìng cǐ shàng jì yě
璋既不武,又素无豫备,大军卒至,一举便定,此上计也。
yáng huái gāo pèi zhāng zhī míng jiàng gè zhàng qiáng bīng jù shǒu guān tóu wén shù yǒu jiān lái jiàn zhāng shǐ fā qiǎn jiāng jūn hái jīng zhōu jiāng jūn wèi zhì qiǎn yǔ xiāng wén
杨怀、高沛,璋之名将,各仗强兵,据守关头,闻数有笺来谏璋:使发遣将军还荆州,将军未至遣与相闻;
shuō jīng zhōu yǒu jí yù hái jiù zhī bìng shǐ zhuāng shù wài zuò guī xíng
说荆州有急,欲还救之,并使装束,外作归形。
cǐ èr zi jù fú jiāng jūn yīng míng yòu xǐ jiāng jūn zhī qù bì chéng qīng jì lái jiàn jiāng jūn yīn cǐ zhí zhī jìn qǔ qí bīng nǎi xiàng chéng dū cǐ zhòng jì yě
此二子俱服将军英名,又喜将军之去,必乘轻骑来见将军,因此执之,进取其兵,乃向成都,此中计也。
fǎn huán bái dì lián yǐn jīng zhōu xú hái tú zhī cǐ xià jì yě
返还白帝,连引荆州,徐还图之,此下计也。
ruò chén yín bù qù jiāng zhì dà kùn bù kě jiǔ yǐ
若沉吟不去,将致大困,不可久矣。
xiān zhǔ rán qí zhōng jì
”先主然其中计。
chū zhāng sōng fǎ zhèng jiàn bèi bèi yǐ sī yì jiē nà jǐn qí yīn qín
(初,张松、法正见备,备以私意接纳,尽其殷勤。
yīn wèn shǔ zhōng bīng qì fǔ kù rén mǎ zhòng guǎ jí zhū yào hài sōng děng jù wéi yán zhī yòu huà dì tú chǔ zhì shān chuān yóu shì jǐn zhī yì zhōu xū shí
因问蜀中兵器、府库、人马众寡及诸要害,松等具为言之,又画地图,处置山川,由是尽知益州虚实。
xiān zhǔ běi dào jiā méng wèi jí tǎo lǔ hòu shù ēn dé yǐ shōu zhòng xīn
先主北到葭萌,未即讨鲁,厚树恩德以收众心。
míng nián cáo gōng zhēng sūn quán quán hū xiān zhǔ zì jiù
明年,曹公征孙权,权呼先主自救。
bèi nǎi cóng zhāng qiú wàn bīng jí zī bǎo yù yǐ dōng xíng jiù quán zhāng dàn xǔ bīng sì qiān qí yú jiē bàn gěi
备乃从璋求万兵及资宝,欲以东行救权,璋但许兵四千,其余皆半给。
bèi yīn jī nù qí zhòng yuē wú wèi yì zhōu zhēng qiáng dí shī tú qín cuì bù huáng níng jū jīn jī tǎng cáng zhī cái ér lìn yú shǎng gōng wàng shì dài fū wèi chū sǐ lì zhàn qí kě de hu
备因激怒其众曰:“吾为益州征强敌,师徒勤瘁,不遑宁居,今积帑藏之财,而吝于赏功,望士大夫为出死力战,其可得乎?
nǎi zhào zhāng bái shuǐ jūn dū yáng huái zé yǐ wú lǐ zhǎn zhī
”乃召璋白水军督杨怀,责以无礼,斩之。
shǐ huáng zhōng děng lēi jūn xiàng zhāng
使黄忠等勒军向璋。
xiān zhǔ jìng zhì guān zhì zhū jiàng shì zú qī zǐ
先主径至关,质诸将士卒妻子。
yǐn bīng cóng zhōng děng jìn dào fú jù qí chéng
引兵从忠等进到涪,据其城。
zhāng suǒ qiǎn jiàng jiē pò bài yě
璋所遣将皆破败也。
jí zhǎn huái děng zì jiā méng nán hái qǔ zhāng
)即斩怀等,自葭萌南还取璋。
shí zhèng dù shuō zhāng yuē zuǒ jiāng jūn xí wǒ bīng bù mǎn wàn shì zhòng wèi fù yě gǔ shì zī jì mò ruò jǐn qū bā xī zǐ tóng rén nèi fú shuǐ yǐ xī qí cāng lǐn yě gǔ yī jiē shāo chú gāo lěi shēn gōu jìng yǐ dài zhī
时郑度说璋曰:“左将军袭我,兵不满万,士众未附,野谷是资,计莫若尽驱巴西、梓潼人,内涪水以西,其仓廪野谷,一皆烧除,高垒深沟,静以待之。
bǐ qǐng zhàn bù xǔ jiǔ wú suǒ zī bù guò bǎi rì bì jiāng zì zǒu
彼请战不许,久无所资,不过百日,必将自走。
zǒu ér jī zhī zé bì qín yǐ
走而击之,则必禽矣。
zhāng bù yòng dù jì
”璋不用度计。
xiān zhǔ suì zhǎng qū suǒ guò bì kè ér yǒu bā shǔ
先主遂长驱,所过必克,而有巴蜀。
liú bèi xí shǔ chéng xiàng yuàn zhào jiǎn yuē liú bèi qí bù jì hu
(刘备袭蜀,丞相掾赵戬曰:“刘备其不济乎?
zhuō yú yòng bīng měi zhàn bì bài bēn wáng bù xiá hé yǐ tú rén
拙于用兵,每战必败,奔亡不暇,何以图人?
shǔ suī xiǎo guó xiǎn gù sì sài dú shǒu zhī guó nán zú bìng yě
蜀虽小国,险固四塞,独守之国,难卒并也。
zhēng shì fu gàn yuē liú bèi kuān rén yǒu dù néng dé rén zhī sǐ lì
”征士傅干曰:“刘备宽仁有度,能得人之死力;
zhū gě liàng dá lǐ zhī biàn zhèng ér yǒu móu ér wèi zhī xiāng
诸葛亮达理知变,正而有谋而为之相;
zhāng fēi guān yǔ yǒng ér yǒu yì jiē wàn rén dí ér wèi zhī jiāng
张飞、关羽勇而有义,皆万人敌而为之将。
cǐ sān rén zhě jiē rén jié yě yǐ liú bèi zhī lüè sān jié zuǒ zhī hé wéi bù jì
此三人者,皆人杰也,以刘备之略,三杰佐之,何为不济?
xiān zhǔ wéi chéng dū shù shí rì zhāng chū jiàng
”先主围成都数十日,璋出降。
shǔ zhōng yīn shèng fēng lè xiān zhǔ zhì jiǔ dà xiǎng shì zú qǔ shǔ chéng zhōng jīn yín fēn cì jiàng shì hái qí gǔ bó
蜀中殷盛丰乐,先主置酒大飨士卒,取蜀城中金银分赐将士,还其谷帛。
chū gōng liú zhāng bèi yǔ shì zhòng yuē yuē ruò shì dìng fǔ kù bǎi wù gū wú yù yān
初攻刘璋,备与士众约曰:“若事定,府库百物,孤无豫焉!
jí bá chéng dū shì zhòng jiē shě gān gē fù zhū cáng jìng qǔ bǎo wù
”及拔成都,士众皆舍干戈赴诸藏,竞取宝物。
jūn yòng bù zú bèi shén yōu zhī liú ba yuē yì ěr
军用不足,备甚忧之,刘巴曰:“易耳!
dàn dāng zhù zhí bǎi qián píng zhū wù jià lìng lì wèi guān shì
但当铸直百钱,平诸物价,令吏为官市。
bèi cóng zhī
”备从之。
shù yuè zhī jiān fǔ kù chōng shí
数月之间,府库充实。
xiān zhǔ lǐng yì zhōu mù zhū gě liàng wèi gǔ gōng fǎ zhèng wèi móu zhǔ guān yǔ zhāng fēi mǎ chāo wèi zhǎo yá xǔ jìng mí dǔ jiǎn yōng wèi bīn yǒu
先主领益州牧,诸葛亮为股肱,法正为谋主,关羽、张飞、马超为爪牙,许靖、糜竺、简雍为宾友。
dǒng hé huáng quán li yán děng běn zhāng zhī shòu yòng yě wú yī fèi guān děng yòu zhāng zhī hūn qīn yě
董和、黄权、李严等本璋之授用也,吴壹、费观等又璋之婚亲也;
péng yàng zhě yòu zhāng zhī suǒ pái bìn yě
彭羕者,又璋之所排摈也;
liú ba zhě sù xī zhī suǒ jì hèn yě
刘巴者,宿昔之所忌恨也。
jiē chù zhī xiǎn rèn jǐn qí qì néng
皆处之显任,尽其器能。
yǒu zhì zhī shì wú bù jìng quàn yě
有志之士无不竞劝也。
qún chén quàn xiān zhǔ chēng zūn hào xiān zhǔ wèi xǔ
群臣劝先主称尊号,先主未许。
zhū gě liàng yuē xī wú hàn gěng chún děng quàn shì zǔ jí dì wèi shì zǔ cí ràng qián hòu shù sì
诸葛亮曰:“昔吴汉、耿纯等劝世祖即帝位,世祖辞让,前后数四。
gěng chún jìn yán yuē tiān xià yīng xióng yóng yóng jì yǒu suǒ wàng rú bù cóng yì zhě shì dà fū gè guī qiú zhǔ wú wéi cóng gōng yě
耿纯进言曰:‘天下英雄喁喁,冀有所望,如不从议者,士大夫各归求主,无为从公也。
shì zǔ gǎn chún yán shēn zhì suì rán nuò zhī
’世祖感纯言深至,遂然诺之。
jīn cáo shì cuàn hàn tiān xià wú zhǔ dài wáng liú shì miáo zú shào shì ér qǐ jí dì wèi nǎi qí yi yě
今曹氏篡汉,天下无主,大王刘氏苗族,绍世而起,即帝位,乃其宜也。
shì dà fū jiǔ qín kǔ zhě yì wàng chǐ cù zhī gōng míng rú chún yán ěr
士大夫久勤苦者,亦望尺寸之功名,如纯言耳。
xiān zhǔ yú shì jí dì wèi
”先主于是即帝位。
qiáo zhōu děng quàn jìn yún chén fù qún wèi wáng shí yán xī nán shù yǒu huáng qì zhí lì shù zhàng jiàn lái jī nián shí shí yǒu jǐng yún xiáng fēng cóng xuán jī xià yīng zhī
(谯周等劝进云:“臣父群未亡时,言西南数有黄气,直立数丈,见来积年,时时有景云祥风从璇玑下应之。
cǐ wèi yì ruì
此为异瑞。
yòu èr shí èr nián zhōng shù yǒu qì rú qí cóng xi jìng dōng zhōng tiān ér xíng
又二十二年中,数有气如旗,从西竟东,中天而行。
tú shū yuē bì yǒu tiān zǐ chū qí fāng
图书曰:‘必有天子出其方。
shì nián tài bái yíng huò zhèn xīng cháng cóng suì xīng xiāng zhuī jìn
’是年,太白、荧惑、镇星常从岁星,相追近。
hàn chū xìng wǔ xīng cóng suì xīng móu suì xīng zhǔ yì
汉初兴,五星从岁星谋,岁星主义。
hàn wèi zài xi yì zhī shàng fāng
汉位在西,义之上方。
gù hàn fǎ cháng yǐ suì xīng hòu rén zhǔ dāng yǒu shèng zhǔ qǐ yú cǐ zhōu yǐ zhì zhōng xīng
故汉法常以岁星候人主,当有圣主起于此州,以致中兴。
shí xǔ dì shàng cún gù qún xià bù gǎn lòu yán
时许帝尚存,故群下不敢漏言。
qīng zhě yíng huò fù zhuī suì xīng jiàn zài wèi mǎo
顷者荧惑复追岁星,见在胃、昴。
wèi mǎo wèi tiān gāng
胃、昴为天纲。
jīng yuē dì wáng chù zhī zhòng xié xiāo wáng
《经》曰:‘帝王处之,众邪消亡’。
yuàn dài wáng yìng tiān shùn rén sù jí hóng yè yǐ níng hǎi nèi yě
愿大王应天顺人,速即洪业,以宁海内也。
shí cáo gōng bá hàn zhōng
时曹公拔汉中。
chū wèi tài zǔ pò zhāng lǔ yú hàn zhōng liú yè jìn jì yuē míng gōng běi pò yuán shào nán zhēng liú biǎo jiǔ zhōu bǎi jùn shí bìng qí bā wēi zhèn tiān xià shì shè hǎi wài
(初,魏太祖破张鲁于汉中,刘晔进计曰:“明公北破袁绍、南征刘表,九州百郡十并其八,威震天下,势慑海外。
jīn jǔ hàn zhōng shǔ rén wàng fēng pò dǎn shī shǒu tuī cǐ ér qián shǔ kě chuán xí ér dìng
今举汉中,蜀人望风,破胆失守,推此而前,蜀可传檄而定。
liú bèi rén jié yě
刘备,人杰也;
yǒu dù ér chí de shǔ rì qiǎn shǔ rén wèi fù rén xīn zhèn kǒng qí shì zì qīng
有度而迟,得蜀日浅,蜀人未附,人心震恐,其势自倾。
yīn qí qīng ér yā zhī wú bù kè yě
因其倾而压之,无不克也。
ruò xiǎo huǎn zhī zhū gě kǒng míng míng yú zhì tǐ guān yǔ zhāng fēi yǒng guàn sān jūn wǔ yì yǐ wēi zhī wén dé yǐ fǔ zhī jù xiǎn shǒu yào bù kě fàn yǐ
若小缓之,诸葛孔明明于治体,关羽、张飞勇冠三军,武毅以威之,文德以抚之,据险守要,不可犯矣!
jīn shí bù qǔ bì yǒu hòu yōu
今时不取,必有后忧。
tài zǔ bù cóng
”太祖不从。
jū qī rì shǔ jiàng zhě yán shǔ zhōng jīng rǎo suī zhǎn zhī yóu bù jīn
居七日,蜀降者言蜀中惊扰,虽斩之,犹不禁。
tài zǔ yòu wèn yè yuē shǔ kě fá fǒu
太祖又问晔曰:“蜀可伐否?
duì yuē jīn yǐ xiǎo ān bù kě dòng yě
”对曰:“今已小安,不可动也。
fǎ zhèng shuō xiān zhǔ yuē cáo cāo yī jǔ jiàng zhāng lǔ dìng hàn zhōng bù yīn cǐ shì yǐ tú bā shǔ ér liú xià hóu yuān zhāng hé tún shǒu shēn jù běi hái cǐ fēi qí zhì bù dǎi lì bù zú yě jiāng nèi yǒu yōu bī gù ěr
法正说先主曰:“曹操一举降张鲁、定汉中,不因此势以图巴蜀,而留夏侯渊、张合屯守,身遽北还,此非其智不逮,力不足也,将内有忧逼故耳。
jīn suàn yuān hé cái lüè bù shèng guó zhī jiāng lǜ jǔ zhòng wǎng tǎo zé bì kè zhī
今算渊、合才略,不胜国之将率,举众往讨,则必克之。
kè zhī rì guǎng nóng jī gǔ guān xìn sì xì shàng kě yǐ qīng fù kòu dí zūn jiǎng wáng shì
克之日,广农积谷,观衅伺隙,上可以倾覆寇敌,尊奖王室;
zhōng kě yǐ cán shí yōng liáng guǎng jìng tuò tǔ
中可以蚕食雍、凉,广境拓土;
xià kě yǐ gù shǒu yào hài wèi chí jiǔ zhī jì
下可以固守要害,为持久之计。
cǐ gài tiān yǐ yǔ wǒ shí bù kě shī yě
此盖天以与我,时不可失也。
xiān zhǔ shàn qí cè nǎi lǜ zhū jiāng jìn bīng hàn zhōng zhèng yì cóng xíng
”先主善其策,乃率诸将进兵汉中,正亦从行。
xiān zhǔ yóu yáng píng nán dù miǎn shuǐ yuán shān shāo qián yú dìng jūn shān zuò yíng
先主由阳平南渡沔水,缘山稍前,于定军山作营。
yuān jiàng bīng lái zhēng qí de
渊将兵来争其地。
zhèng yuē kě jī yǐ
正曰:“可击矣。
xiān zhǔ mìng huáng zhōng chéng gāo gǔ zào gōng zhī dà pò yuān jūn yuān děng shòu shǒu suì yǎn yǒu liáng hàn
”先主命黄忠乘高鼓噪攻之,大破渊军,渊等授首,遂奄有梁汉。
shí wèi shǐ xià hóu mào zhèn cháng ān shǔ jiāng wèi yán jiù zhū gě liàng qǐng bīng cóng bāo zhōng chū xún qín lǐng ér dōng dāng zǐ wǔ ér běi yǐ xí cháng ān liàng bù xǔ
时魏使夏侯楙镇长安,蜀将魏延就诸葛亮请兵从褒中出,循秦岭而东,当子午而北,以袭长安,亮不许。
wèi lüè yuē xià hóu mào wèi ān xī jiāng jūn zhèn cháng ān
(《魏略》曰:“夏侯楙为安西将军,镇长安。
zhū gě liàng yú nán zhèng yǔ qún xià jì yì wèi yán yuē wén xià hóu mào shǎo zhǔ xù yě qiè ér wú móu jīn jiǎ yán jīng bīng wǔ qiān fù liáng wǔ qiān zhí cóng bāo zhōng chū xún qín lǐng ér dōng dāng zǐ wǔ ér běi bù guò shí rì kě dào cháng ān
诸葛亮于南郑与群下计议,魏延曰:‘闻夏侯楙,少主婿也,怯而无谋,今假延精兵五千,负粮五千,直从褒中出,循秦岭而东,当子午而北,不过十日,可到长安。
wén yán yǎn zhì bì chéng chuán táo zǒu cháng ān wéi yǒu yù shǐ jīng zhào tài shǐ ěr héng mén dǐ hūn yǔ sǎn rén zhī gǔ zú zhōu shí yě
闻延奄至,必乘船逃走,长安唯有御史、京兆太史耳,横门邸阍与散人之谷,足周食也。
bǐ dōng fāng xiāng hé jù shàng èr shí xǔ rì ér gōng cóng xié gǔ lái yì zú yǐ dá
比东方相合聚,尚二十许日,而公从斜谷来,亦足以达。
rú cǐ zé yī jǔ ér xián yáng yǐ xī kě dìng yǐ
如此则一举而咸阳以西可定矣!
liàng yǐ wéi xuán wēi bù rú ān cóng tǎn dào kě yǐ píng qǔ lǒng yòu wàn quán bì kè ér wú yú gù bù yòng yán jì yě
’亮以为悬危不如安从,坦道可以平取陇右,万全必克而无虞,故不用延计也。
yán měi suí liàng chū zhé yù qǐng bīng wàn rén yǔ liàng yì dào huì yú tóng guān rú hán xìn gù shì
延每随亮出,辄欲请兵万人与亮异道会于潼关,如韩信故事。
liàng zhì ér bù xǔ
亮制而不许。
yán cháng wèi liàng wèi qiè tàn hèn jǐ cái yòng zhī bù jìn yě
延常谓亮为怯,叹恨己才用之不尽也。
qí hòu wú sūn quán xí guān yǔ qǔ jīng zhōu
其后吴孙权袭关羽,取荆州。
fàn yè yuē liú bèi lìng guān yǔ zhèn shǒu jīng zhōu
(范晔曰:“刘备令关羽镇守荆州。
wú jiāng lǚ méng bài hàn chāng tài shǒu yǔ guān yǔ fēn tǔ jiē jìng zhī yǔ xiāo xióng yǒu bìng bìng xīn qiě jū shàng liú qí shì nán jiǔ
吴将吕蒙拜汉昌太守与关羽分土接境,知羽枭雄有并并心,且居上流,其势难久。
méng nǎi mì chén jì cè yuē jīn zhēng lǔ shǒu nán jùn pān zhāng jiāng yóu bīng wàn rén xún jiāng shàng xià yìng dí suǒ zài
蒙乃密陈计策曰:‘今征虏守南郡,潘璋将游兵万人循江上下,应敌所在。
méng wèi guó jiā qián jù xiāng yáng
蒙为国家前据襄阳。
rú cǐ hé yōu yú cāo
如此,何忧于操?
hé lài yú yǔ
何赖于羽?
jiāng tú zhī huì yǔ tǎo fán liú bīng jiāng bèi nán jùn
’将图之,会羽讨樊,留兵将备南郡。
méng shàng shū yuē yǔ tǎo fán ér duō liú bèi bīng bì kǒng méng tú qí hòu gù yě
蒙上疏曰:‘羽讨樊而多留备兵,必恐蒙图其后故也。
méng cháng yǒu bìng qǐ fēn zhòng hái jiàn yè yǐ zhì bìng wèi míng yǔ wén zhī bì chè bèi bīng
蒙常有病,乞分众还建业,以治病为名,羽闻之,必撤备兵。
jǐn fù xiāng yáng dà jūn fú jiāng zhòu yè qū shàng xí qí kōng xū zé nán jùn kě xià ér yǔ kě qín yě
尽赴襄阳,大军浮江,昼夜驱上,袭其空虚,则南郡可下,而羽可擒也。
suì chēng bìng dǔ quán nǎi lù xí zhào méng hái yīn yǔ tú jì
’遂称病笃,权乃露檄召蒙还,阴与图计。
yǔ guǒ xìn zhī shāo sā bīng fù fán
羽果信之,稍撒兵赴樊。
quán suì qiǎn méng zài qián fú qí jīng bīng yú zhōu gòu lú zhōng shǐ bái yī yáo lǔ zuò shāng gǔ fú zhòu yè jiān xíng zhì yǔ suǒ zhì jiāng biān tún hòu jǐn fù zhī shì gù yǔ bù wén zhī
权遂遣蒙在前,伏其精兵于[舟冓]舻中,使白衣摇橹作商贾服,昼夜兼行,至羽所置江边屯候,尽缚之,是故羽不闻知。
méng rù jù chéng jǐn de yǔ jiàng shì jiā shǔ jiē fǔ wèi yuē lìng jūn bù dé gān lì rén jiā yǒu suǒ qiú qǔ
蒙入据城,尽得羽将士家属,皆抚慰,约令军不得干历人家、有所求取。
yǔ hái zài dào lù shù shǐ rén yǔ méng xiāng wén méng zhé hòu yù qí shǐ
羽还在道路,数使人与蒙相闻,蒙辄厚遇其使。
yǔ shǐ rén hái xián zhī jiā mén wú yàng jiàn dài guò yú píng shí gù yǔ lì shì wú dòu xīn jiē wěi yǔ ér jiàng jí fù zǐ jù huò
羽使人还,咸知家门无恙,见待过于平时,故羽吏士无斗心,皆委羽而降,即父子俱获。
chū sūn quán zhī tǎo yǔ yě qiǎn shǐ bào wèi yún yù tǎo guān yǔ zì xiào qǐ bù lòu lù
初,孙权之讨羽也,遣使报魏云:“欲讨关羽自效,乞不漏露。
jīn yǔ yǒu bèi qún chén xián yán mì zhī shì yi
今羽有备,群臣咸言密之是宜。
dǒng zhāo yuē jūn shì shàng quán qī yú hé yí
”董昭曰:“军事尚权,期于合宜。
yi lù qí shì
宜露其事。
yǔ wén quán shàng jí dāng hái hù qí chéng wéi de sù jiě biàn huò qí lì
羽闻权上,即当还护其城,围得速解,便获其利。
kě shǐ liǎng zéi xiāng chí wǒ chéng qí bì
可使两贼相持,我乘其弊。
ruò mì ér bù lù shǐ quán dé zhì fēi jì zhī shàng yě
若密而不露,使权得志,非计之上也。
nǎi shǐ shè shū yú wéi zhōng jí yǔ zhūn nèi
”乃使射书于围中及羽屯内。
hóu yóu yù wèi qù
侯犹豫未去。
lù xùn zhì pò jiāng líng
陆逊至,破江陵。
yǔ zǒu zhì lín jū wèi wú jiāng pān zhāng suǒ shā yě
羽走至临沮,为吴将潘璋所杀也。
xiān zhǔ nù wú fá zhī bài jì
先主怒吴,伐之,败绩。
hái shǔ zhì yǒng ān ér bēng
还蜀,至永安而崩。
chū wèi wén dì wén bèi dōng xià yǔ sūn quán jiāo zhàn shù shān lián yíng qī bǎi yú lǐ wèi qún chén yuē bèi bù xiǎo bīng jī qǐ yǒu qī bǎi lǐ yíng kě yǐ jù dí hu
(初,魏文帝闻备东下与孙权交战,树栅连营七百余里,谓群臣曰:“备不晓兵机,岂有七百里营可以距敌乎?
bāo yuán xí zǔ xiǎn ér wèi jūn zhě wèi dí suǒ qín cǐ bīng fǎ suǒ jì
包原隰阻险而为军者,为敌所禽,此兵法所忌。
sūn quán shàng shì jīn zhì yǐ
孙权上事今至矣!
hòu qī rì quán pò bèi yú yí líng shū zhì
”后七日,权破备于夷陵,书至。
hòu zhǔ chán jí wèi
后主禅即位。
xià zhào yuē zhèn wén shàn jī zhě chāng huò jī zhě sàng gǔ jīn cháng shù yě
(下诏曰:“朕闻善积者昌,祸积者丧,古今常数也。
nǎng zhě hàn zuò zhōng wēi wǎng lòu xiōng tè dǒng zhuó zào nàn zhèn dàng jīng jī
曩者汉祚中微,网漏凶慝,董卓造难,震荡京畿;
cáo cāo jiē huò qiè zhí tiān héng
曹操阶祸,窃执天衡;
zi pī gū shù gǎn xún luàn jiē dào jù shén qì gēng xìng gǎi wù shì jì qí xiōng
子丕孤竖,敢寻乱阶,盗据神器,更姓改物,世济其凶。
dāng cǐ zhī shí tiān xià wú zhǔ zé wǒ dì mìng yǔn yuè yú xià
当此之时,天下无主,则我帝命殒越于下。
zhāo liè huáng dì guāng yǎn wén wǔ cún fù zǔ yè dàn yīng huáng gāng bù zhuì yú de
昭烈皇帝光演文武,存复祖业,诞膺皇纲,不坠于地。
wàn guó wèi jìng zǎo shì xiá cú zhèn yǐ yòu chōng jì tǒng hóng yè wèi xí bǎo fù zhī xun ér yīng zǔ zōng zhī zhòng guāng zài qián xù wèi yǒu yōu jì zhèn shén jù è
万国未靖,早世遐殂,朕以幼冲,继统鸿业,未习保傅之训,而婴祖宗之重,光载前绪,未有攸济,朕甚惧恶。
zhū gě chéng xiàng hóng yì zhōng zhuàng wàng shēn yōu guó jīn shòu zhī yǐ máo yuè zhī zhòng fù zhī yǐ zhuān mìng zhī quán tǒng lǐng bù qí èr shí wàn zhòng dǒng dū yuán róng gōng xíng tiān fá chú huàn níng luàn kè fù jiù dū zài cǐ xíng yě
诸葛丞相弘毅忠壮,忘身忧国,今授之以旄钺之重,付之以专命之权,统领步骑二十万众,董督元戎,龚行天伐,除患宁乱,克复旧都,在此行也。
fá qí yuán shuài diào qí cán rén tā rú zhào shū lǜ lìng zhě yě
伐其元帅,吊其残人,他如诏书律令者也。
xiān shì wú zhǔ sūn quán qǐng hé
先是,吴主孙权请和。
wú shǐ zhāng wēn shǐ shǔ quán wèi wēn yuē qīng bù yí yuǎn chū kǒng zhū gě kǒng míng bù zhī wú suǒ yǐ yǔ cáo shì tōng yì
(吴使张温使蜀,权谓温曰:“卿不宜远出,恐诸葛孔明不知吾所以与曹氏通意。
gù qū qīng xíng rén zhī yì shòu mìng bù shòu cí yě
故屈卿行人之义,受命不受辞也。
duì yuē chén rù wú fù xīn zhī guī chū wú zhuān duì zhī yòng jù wú zhāng lǎo yán yù zhī gōng yòu wú zǐ chǎn chén shì zhī xiào rán zhū gě liàng dá jiàn jì shù bì zhī shén lǜ qū shēn zhī yi jiā shòu cháo tíng tiān fù zhī huì
”对曰:“臣入无腹心之规,出无专对之用,惧无张老延誉之功,又无子产陈事之效,然诸葛亮达见计数,必知神虑屈伸之宜,加受朝廷天覆之惠。
tuī liàng zhī xīn bì wú yí èr
推亮之心,必无疑贰。
wēn zhì shǔ yì què bài zhāng yuē xī gāo zōng yǐ liàng yīn chāng yīn zuò yú zhōng xīng
温至蜀,诣阙拜章曰:“昔高宗以谅阴,昌殷祚于中兴;
chéng wáng yǐ yòu chōng lóng zhōu dé yú tài píng
成王以幼冲,隆周德于太平。
jīn bì xià yǐ cōng míng zhī zī děng qì wǎng gǔ zǒng bǎi kuí yú liáng zuǒ cān liè jīng zhī bǐng yào xiá ěr wàng fēng mò bù xīn lài wú guó qín rèn lǚ lì qīng chéng jiāng hǔ yuàn yǔ yǒu dào píng yī yǔ nèi wěi xīn xié guī yǒu rú hé shuǐ
今陛下以聪明之姿,等契往古,总百揆于良佐,参列精之炳耀,遐迩望风,莫不忻赖,吴国勤任膂力,清澄江浒,愿与有道平一宇内,委心协规,有如河水。
shǐ xià chén wēn tōng zhì qíng hǎo
使下臣温通致情好。
bì xià dūn chóng lǐ yì wèi biàn chǐ hū
陛下敦崇礼义,未便耻忽。
chén zì rù yuǎn jìng jí jí jìn jiāo pín méng láo lái yǐ róng zì jù
臣自入远境,及即近郊,频蒙劳来,以荣自惧。
shǔ shǐ mǎ liáng shǐ wú
”蜀使马良使吴。
liáng wèi liàng yuē jīn xián guó mìng xié mù èr jiā xìng wèi liáng jiè yú sūn jiāng jūn
良谓亮曰:“今衔国命,协穆二家,幸为良介于孙将军。
liàng yuē jūn shì zì wèi wén
”亮曰:“君试自为文。
liáng jí cǎo yuē guǎ jūn qiǎn yuàn mǎ liáng tōng pìn jì hǎo yǐ shào kūn wú shǐ wéi zhī xūn qí rén jí shì
”良即草曰:“寡君遣掾马良通聘继好,以绍昆吾豕韦之勋,其人吉士。
jīng chǔ zhī lìng xiān yú zào cì zhī huá ér yǒu kè zhōng zhī měi
荆楚之令,鲜于造次之华,而有克终之美。
yuàn jiàng xīn cún nà yǐ wèi jiāng mìng
愿降心存纳,以慰将命。
quán dà jìng dài zhī yě
”权大敬待之也。
chéng xiàng zhū gě liàng lǜ quán wén xiān zhǔ cú yǒu yì jì nǎi qiǎn shān zhī xiū hǎo yú quán
丞相诸葛亮虑权闻先主殂,有异计,乃遣邓芝修好于权。
quán guǒ hú yí bù shí jiàn zhī zhī zì biǎo qǐng jiàn
权果狐疑不时见芝,芝自表请见。
quán yǔ zhī yuē gū chéng yuàn yǔ shǔ hé qīn rán kǒng shǔ zhǔ yòu ruò guó xiǎo shì bī wèi wèi suǒ chéng bù zì bǎo quán
权语芝曰:“孤诚愿与蜀和亲,然恐蜀主幼弱,国小势逼,为魏所乘,不自保全。
yǐ cǐ yóu yù ěr
以此犹豫耳。
zhī duì yuē wú shǔ èr guó sì zhōu zhī tǔ dài wáng mìng shì zhī yīng zhū gě liàng yī shí zhī jié yě
”芝对曰:“吴蜀二国,四州之土,大王命世之英,诸葛亮一时之杰也。
shǔ yǒu zhòng xiǎn zhī gù wú yǒu sān jiāng zhī zǔ
蜀有重险之固,吴有三江之阻;
hé cǐ èr zhǎng gòng wéi chún chǐ jìn kě jiān bìng tiān xià fǎn kě dǐng zú ér lì cǐ lǐ shì zhī zì rán yě
合此二长,共为唇齿,进可兼并天下,返可鼎足而立,此理势之自然也。
dài wáng jīn ruò wěi zhì yú wèi wèi bì shàng wàng dài wáng zhī rù cháo xià qiú tài zǐ zhī nèi shì
大王今若委质于魏,魏必上望大王之入朝,下求太子之内侍。
ruò qí bù cóng zé fèng cí fá pàn shǔ bì shùn liú jiàn kě ér jìn
若其不从,则奉辞伐叛,蜀必顺流,见可而进。
rú cǐ jiāng nán zhī de fēi fù dài wáng zhī yǒu yě
如此,江南之地,非复大王之有也。
quán mò rán liáng jiǔ yuē jūn yán shì yě
”权默然良久曰:“君言是也。
suì zì jué wèi yǔ shǔ lián hé
”遂自绝魏,与蜀连和。
shí sī tú huá xīn sī kōng wáng lǎng děng yǔ zhū gě liàng shū chén tiān mìng yù shǐ jǔ guó chēng fān
时司徒华歆、司空王朗等,与诸葛亮书,陈天命,欲使举国称蕃。
liàng bù dá shū zuò zhèng yì yuē xī zài xiàng yǔ qǐ bù yóu dé suī chù huá xià bǐng dì zhě zhī shì zú jiù tāng huò wèi hòu lái jiè
亮不答书,作正议曰:“昔在项羽,起不由德,虽处华夏,秉帝者之势,卒就汤镬,为后来戒。
wèi bù shěn jiàn jīn cì zhī yǐ
魏不审鉴,今次之矣。
miǎn shēn wèi xìng miè zài zǐ sūn
免身为幸,灭在子孙。
ér èr sān zǐ duō chěng sū zhāng guǐ mí zhī shuō fèng jìn huan dōu tāo tiān zhī cí yù yǐ wū huǐ táng dì fěng jiě yǔ jì suǒ yǐ tú huái wén zǎo fán láo hàn mò dà yǎ jūn zǐ suǒ bù wéi yě
而二三子多逞苏张诡靡之说,奉进欢兜滔天之辞,欲以诬毁唐帝,讽解禹、稷,所以徒怀文藻,烦劳翰墨,大雅君子所不为也。
yòu jūn zhì yuē wàn rén bì sǐ héng xíng tiān xià
又《军志》曰:‘万人必死,横行天下。
xī xuān yuán shì qiè zú shù wàn zhì sì dì dìng hǎi nèi kuàng yǐ shù shí wàn zhī zhòng jù zhèng dào ér lín yǒu zuì kě de gàn nǐ zhě zāi
’昔轩辕氏挈卒数万,制四帝,定海内,况以数十万之众,据正道而临有罪,可得干拟者哉!
liàng sǐ hòu wèi lìng shān ài fá shǔ shǔ bīng bài
”亮死后,魏令邓艾伐蜀,蜀兵败。
hòu zhǔ yòng qiáo zhōu cè jiàng wèi
后主用谯周策降魏。
yì yuē guó jūn wèi shè jì sǐ zé sǐ wèi shè jì wáng zé wáng
(议曰:国君为社稷死则死,为社稷亡则亡。
qiáo zhōu quàn hòu zhǔ jiàng wèi kě hu
谯周劝后主降魏,可乎?
sūn shèng yuē chūn qiū zhī yì guó jūn sǐ shè jì qīng dài fū sǐ wèi kuàng chēng tiān zǐ ér rǔ yú rén hu
孙盛曰:“《春秋》之义,国君死社稷,卿大夫死位,况称天子而辱于人乎?
zhōu wèi wàn shèng zhī jūn tōu shēng gǒu cún wáng lǐ xǐ lì yào jì wēi róng huò yǐ
周谓万乘之君,偷生苟存,亡礼喜利,要冀微荣,惑矣!
qiě yǐ shì shì yán zhī lǐ yǒu wèi jǐn hé zhě
且以事势言之,理有未尽,何者?
chán suī yōng zhǔ shí wú jié zhòu zhī kù zhàn suī lǚ běi wèi yǒu tǔ bēng zhī luàn zòng bù néng jūn chén gù shǒu bèi chéng yī zhàn zì kě tuì cì dōng bǐ yǐ sī hòu tú
禅虽庸主,实无桀纣之酷,战虽屡北,未有土崩之乱,纵不能君臣固守,背城一战,自可退次东鄙,以思后图。
shì shí luō xiàn yǐ zhòng bīng jù bái dì huò yì yǐ qiáng zú zhèn yè láng shǔ tǔ xiǎn xiá shān shuǐ jùn gé jué xī jī tuān fēi bù zú suǒ shè
是时罗宪以重兵据白帝,霍弋以强卒镇夜郎,蜀土险狭,山水峻隔,绝巇激湍,非步卒所涉。
ruò xī shōu zhōu jí bǎo jù jiāng zhōu zhēng bīng nán zhōng qǐ shī dōng guó rú cǐ zé jiāng liáo wǔ jiāng zì rán yún cóng
若悉收舟楫,保据江州,征兵南中,乞师东国,如此则姜、廖五将,自然云从;
wú zhī èr shī chéng mìng diàn fù
吴之二师,承命电赴。
hé tóu jì zhī wú suǒ ér lǜ yú bì wáng yé
何投寄之无所,而虑于必亡耶?
wèi shī zhī lái qiān guó dà jǔ
魏师之来,搴国大举。
yù zhuī zé zhōu jí mǐ zī yù liú zé shī lǎo duō yú qiě qū shēn yǒu huì qíng shì dài qǐ xú yīn sī jiù zhī rén yǐ gōng jiāo duò zhī zú cǐ zhāo wáng suǒ yǐ zǒu hé lǘ tián dān suǒ yǐ cuī qí jié yě
欲追则舟楫靡资,欲留则师老多虞,且屈伸有会,情势代起,徐因思旧之人以攻骄惰之卒,此昭王所以走阖闾、田单所以摧骑劫也。
hé wéi fèn fèn jù zì qiú lǔ xià jiān bì yú dí rén zhì zhuó shí zhī zhì hèn zāi
何为忿忿,遽自囚虏、下坚壁于敌人,致斫石之至恨哉?
gé shēng yǒu yún shì bù jì jí wáng ěr ān néng fù wèi zhī xià
葛生有云:‘事不济即亡耳,安能复为之下?
zhuàng zāi sī yán
’壮哉斯言!
kě yǐ lì nuò fū zhī zhì yǐ
可以立懦夫之志矣!
guān gǔ yàn qí jīng yuè zhī bài huò guó fù zhǔ miè huò yú xuán niǎo cuàn zhōng chéng jiàn gōng lì yè kuāng fù shè jì
观古燕、齐、荆、越之败,或国覆主灭,或鱼悬鸟窜,终成建功立业,匡复社稷。
qǐ yuē tiān zhù yì rén móu yě
岂曰天助,抑人谋也。
xiàng shǐ huái gǒu cún zhī jì nà qiáo zhōu zhī yán hé tuí jī zhī néng gòu lìng míng zhī kě huò zāi
向使怀苟存之计、纳谯周之言,何颓基之能构、令名之可获哉?
chán jì àn zhǔ zhōu shí nú chén fāng zhī shēn bāo xū tián dān fàn lǐ dài fū zhǒng bù yì yuǎn hu
禅既暗主,周实驽臣,方之申包胥、田单、范蠡、大夫种,不亦远乎?
jìn shí li tè fù jù shǔ
晋时,李特复据蜀。
chū tè zài shǔ bào héng jìn nǎi mù qǔ tè xiōng dì xǔ yǐ zhòng shǎng
(初,特在蜀暴横,晋乃募取特兄弟,许以重赏。
wèi xiá xuān wén suì bù cáng běn
未暇,宣闻,遂不藏本。
tè zi xiāng jiàn shū xī gǎi qí gòu yún gǎn zhǎn liù jùn rén tóu shǒu li rèn yán zhào děng jí dǐ sōu wáng yī rén yì guān xǔ yǐ zhòng shǎng
特子骧见书,悉改其购云:“敢斩六郡人头首李、任、闫、赵等及氐叟王一人,诣官,许以重赏。
liù jùn rén jiàn zhī dà hài suì bìng fǎn guī tè
”六郡人见之大骇,遂并反归特。
yì zhōu mù luō shàng qiǎn wěi bó gōng li xióng yú pí chéng dié yǒu shèng fù
益州牧罗尚遣隗伯攻李雄于郫城,迭有胜负。
dōng shí yuè xióng yǔ pǔ tài jīn biān zhī liú xuè lìng tài yáng dé zuì bēn shàng yù wèi nèi yìng
冬十月,雄与朴泰金,鞭之流血,令泰佯得罪奔尚,欲为内应。
shàng xìn zhī yǐ bīng suí
尚信之,以兵随。
tài xióng nèi wài jī zhī dà pò shàng jūn
泰、雄内外击之,大破尚军。
xióng chéng shèng zhuī niè yè zhì chéng xià yīn chēng wàn suì kuáng shàng chéng zhōng yún yǐ de pí chéng
雄乘胜追蹑,夜至城下,因称万岁,诳尚城中云:“已得郫城。
shàng xìn zhī kāi shǎo chéng mén xióng jūn de rù
”尚信之,开少城门,雄军得入。
shàng suì dùn zǒu suì kè chéng dōu chēng wáng yě
尚遂遁走,遂克成都称王也。
jìn huán wēn miè zhī
晋桓温灭之。
zhì sòng yì xī zhōng qiáo zòng yòu shā yì zhōu cì shǐ máo qú yú chéng dū chēng chéng dū wáng
至宋义熙中,谯纵又杀益州刺史毛璩于成都,称成都王。
chū máo qú shǐ rèn yuē fù yì jūn jūn zhì zhī jiāng huì liú yì bài yuē bēn huán zhèn
(初,毛璩使任约赴义军,军至枝江,会刘毅败,约奔桓振。
qú wén yuē bēn huán zhèn yě zì jiāng bīng sān qiān yóu wài shuǐ xià
璩闻约奔桓振也,自将兵三千,由外水下。
qiáo zòng wèi zhī cān jūn shǐ jiāng liáng zhōu bīng wǔ bǎi rén cóng nèi shuǐ fā
谯纵为之参军,使将梁州兵五百人,从内水发。
liáng zhōu rén bù yù dōng suì tuī zòng wéi zhǔ fǎn gōng fú chéng kè zhī
梁州人不欲东,遂推纵为主,反攻涪城,克之。
qú wén nán zuò zì lüè yáng chéng bù hái zhì chéng dū wèi zòng dǎng suǒ shā yě
璩闻难作,自略阳城,步还至成都,为纵党所杀也。
sòng shǐ zhū líng shí miè zhī cǐ shǔ guó xíng yě
宋使朱龄石灭之,此蜀国形也。
yì yuē wú shǔ chún chǐ zhī guó shǔ miè zé wú wáng xìn hu
(议曰:吴蜀唇齿之国,蜀灭则吴亡,信乎?
lù shì héng yuē fu shǔ gài fán yuán zhī yǔ guó ér fēi wú rén zhī cún wáng yě
陆士衡曰:“夫蜀盖蕃援之与国,而非吴人之存亡也。
hé zé
为什么呢?
qí jiāo jìng zhī jiē chóng shān jī xiǎn lù wú cháng gū zhī jìng chuān ài liú xùn shuǐ yǒu jīng bō zhī nán suī yǒu ruì shī bǎi wàn qǐ xíng bù guò qiān fū
其郊境之接,重山积险,陆无长毂之径,川隘流汛,水有惊波之难,虽有锐师百万,启行不过千夫;
zhú lú qiān lǐ qián chí bù guò bǎi jiàn
舳舻千里,前驰不过百舰。
gù liú shì zhī fá lù gōng pì zhī cháng shé qí shì rán yě
故刘氏之伐陆公,譬之长蛇,其势然也。
gù huáng quán chēng yuē kě yǐ wǎng nán yǐ fǎn cǐ bīng zhī guà de yě
”故黄权称曰:“可以往,难以返,此兵之挂地也。
gǔ yún fu dào xiá lù xiǎn pì rú liǎng shǔ dòu yú xué jiāng yǒng zhě shèng yě
”古云:“夫道狭路险,譬如两鼠斗于穴,将勇者胜也。
wú
吴
chǒu wèi xīng jì wú yuè zhī fēn shàng yīng dòu niú zhī sù xià dāng shǎo yáng zhī wèi
丑为星纪,吴越之分,上应斗牛之宿,下当少阳之位。
jīn zhī kuài jī jiǔ jiāng dān yáng yù zhāng lú jiāng guǎng líng lù ān lín huái jiē wú zhī fēn yě
(今之会稽、九江、丹阳、豫章、庐江、广陵、六安、临淮,皆吴之分野;
jīn cāng wú yù lín hé pǔ jiāo zhǐ jiǔ zhēn rì nán nán hǎi jiē yuè zhī fēn yě
今苍梧、郁林、合浦、交趾、九真、日南、南海,皆越之分野。
gǔ rén yǒu yán yuē dà jiāng zhī nán wǔ hú zhī jiān qí rén qīng xīn yáng zhōu bǎo qiáng bǎo shì yě
)古人有言曰:“大江之南,五湖之间,其人轻心,扬州保强(保,恃也。
sān dài yào fú bù jí yǐ zhèng
),三代要服,不及以正。
guó yǒu dào zé hòu fú wú dào zé xiān pàn
国有道则后服,无道则先叛。
gù chuán yuē wú wèi fēng shǐ cháng shé jiàn shí shàng guó wéi shàng guó zhī huàn fēi yī rì zhī jī yě
”故《传》曰:“吴为封豕长蛇,荐食上国,为上国之患,非一日之积也。
hàn gāo dì shí huái nán wáng yīng bù fǎn bù dōu lù ān jīn shòu zhōu shì yě
汉高帝时,淮南王英布反(布都六安,今寿州是也。
fǎn shū wén shàng zhào zhū jiāng wèn bù fǎn wèi zhī nài hé
反书闻,上召诸将,问:“布反,为之奈何?
rǔ yīn hóu téng gōng yuē chén kè gù chu lìng yǐn xuē gōng yǒu chóu cè kě wèn
”汝阴侯滕公曰:“臣客故楚令尹薛公,有筹策,可问。
chū téng gōng wèn lìng yǐn lìng yǐn yuē shì gù dāng fǎn
”(初滕公问令尹,令尹曰:“是故当反。
téng gōng yuē shàng liè dì ér wáng zhī shū jué ér shǎng zhī nán miàn ér lì wàn shèng zhī zhǔ qí fǎn hé yě
”滕公曰:“上裂地而王之,疏爵而赏之,南面而立,万乘之主,其反何也?
lìng yǐn yuē wǎng nián shā péng yuè qián nián shā hán xìn cǐ sān rén tóng gōng yī tǐ zhī rén yě zì yí huò jí gù fǎn ěr
”令尹曰:“往年杀彭越,前年杀韩信,此三人同功一体之人也,自疑祸及,故反耳。
shàng nǎi zhào jiàn wèn xuē gōng xuē gōng duì yuē bù fǎn bù zú guài yě
”)上乃召见,问薛公,薛公对曰:“布反,不足怪也。
shǐ bù chū yú shàng jì shān dōng fēi hàn zhī yǒu yě
假如英布采取上策,崤山以东地区就不归汉朝所有了;
chū yú zhòng jì shèng bài zhī shù wèi kě zhī yě
采取中策,胜败难以预料;
chū yú xià jì bì xià ān zhěn ér wò yǐ
采取下策,陛下就可以高枕无忧了。”
shàng yuē hé wèi shàng zhōng xià jì
”上曰:“何谓上、中、下计?
lìng yǐn yuē dōng qǔ wú sū zhōu shì yě xi qǔ chu jīng zhōu shì yě bìng qí qǔ lǔ qí qīng zhōu
”令尹曰:“东取吴(苏州是也),西取楚(荆州是也),并齐取鲁(齐,青州;
lǔ yǎn zhōu
鲁,兖州。
chuán xí yān zhào gù shǒu qí suǒ shān dōng fēi hàn zhī yǒu yě
),传檄燕赵,固守其所,山东非汉之有也。
yì yuē hé zòng shān dōng wèi chí jiǔ zhī cè shàng jì yě
(议曰:合从山东,为持久之策,上计也。
hé wèi zhòng jì
)何谓中计?
dōng qǔ wú xi qǔ chu bìng hán qǔ wèi jù áo cāng zhī sù sāi chéng gāo zhī kǒu shèng bài zhī shù wèi kě zhī yě
东取吴,西取楚,并韩取魏,据敖仓之粟,塞成皋之口,胜败之数,未可知也。
yì yuē cháng qū rù luò yǐ jué yī zhāo zhī zhàn zhòng jì yě
(议曰:长驱入洛,以决一朝之战,中计也。
hé wèi xià jì
)何谓下计?
dōng qǔ wú xi qǔ xià cài guī zhòng yú yuè shēn guī cháng shā bì xià ān zhěn ér wò hàn wú shì yǐ
东取吴,西取下蔡,归重于越,身归长沙,陛下安枕而卧,汉无事矣。
yì yuē zì guǎng jiāng biǎo wú kuī zhōng yuán zhī xīn xià jì yě
(议曰:自广江表,无窥中原之心,下计也。
huán tán xīn lùn yuē shì yǒu wéi qí zhī xì huò yán shì bīng fǎ zhī lèi yě
桓谭《新论》曰:“世有围棋之戏,或言是兵法之类也。
jí wèi zhī shàng zhě yuǎn qí shū zhāng zhì yǐ huì wéi yīn ér fá zhī chéng duō de dào zhī shèng
及为之,上者远棋疏张,置以会围,因而伐之,成多得,道之胜。
zhōng zhě zé wu xiāng jué zhē yào yǐ zhēng biàn qiú lì gù shèng bài hú yí xū jì shù ér dìng
中者则务相绝遮要,以争便求利,故胜败狐疑,须计数而定。
xià zhě zé shǒu biān yú qū zuò guà yǐ zì shēng yú xiǎo de
下者则守边隅、趋作罫,以自生于小地。
rán yì bù rú chá xuē gōng zhī yán shàng jì yún qǔ wú chǔ bìng qí lǔ jí yān zhào zhě
”然亦不如察薛公之言,上计云:“取吴楚,并齐鲁及燕赵者。
cǐ guǎng dào de zhī wèi
”此广道地之谓。
zhòng jì yún qǔ wú chǔ bìng hán wèi sāi chéng gāo jù áo cāng
中计云:“取吴楚,并韩魏,塞成皋,据敖仓。
cǐ qū zhē yào zhēng lì zhě yě
”此趋遮要争利者也。
xià jì yún qǔ wú xià cài jù cháng shā yǐ lín yuè
下计云:“取吴下蔡,据长沙以临越。
cǐ shǒu biān yú qū zuò guà zhě yě
”此守边隅、趋作罫者也。
guà yīn wèi guà fǎn
罫,音为卦反。
shàng yuē shì jì jiāng ān chū
上曰:“是计将安出?
lìng yǐn duì yuē chū xià jì
令尹回答说:“会采用下策。”
shàng yuē hé wéi fèi shàng zhòng jì ér chū xià jì
”上曰:“何为废上、中计而出下计?
lìng yǐn yuē bù gù lì shān zhī tú yě zì zhì wàn shèng zhī guó cǐ jiē wéi shēn bù gù qí hòu wèi wàn shì lǜ zhě
”令尹曰:“布故郦山之徒也,自致万乘之国,此皆为身不顾其后、为万世虑者。
gù yuē chū xià jì
故曰出下计。
shàng yuē shàn
皇上说:“好。”
guǒ rú cè
”果如策。
nǎi fēng xuē gōng qiān hù yě
(乃封薛公千户也。
shì hòu wú wáng liú pì yǐ zi gù ér fǎn
是后吴王刘濞以子故而反。
chū fā yě qí dà jiàng tián lù bó yuē bīng tún jù ér xi wú tā qí dào nán yǐ jiù gōng
初发也,其大将田禄伯曰:“兵屯聚而西,无他奇道,难以就功。
chén yuàn de qí bīng wǔ wàn rén bié xún jiāng huái ér shàng shōu huái nán cháng shā rù wǔ guān yǔ dài wáng huì cǐ yì yī qí yě
臣愿得奇兵五万人,别循江淮而上,收淮南、长沙,入武关,与大王会,此亦一奇也。
wú wáng tài zǐ jiàn yuē wáng yǐ fǎn wèi míng cǐ bīng nán yǐ jiè rén jiè rén yì qiě fǎn wáng
”吴王太子谏曰:“王以反为名,此兵难以藉人,藉人亦且反王。
wú wáng bù xǔ
”吴王不许。
qí shào jiàng huán jiāng jūn fù shuō wú wáng yuē wú duō bù bīng bù bīng lì xiǎn zǔ
其少将桓将军复说吴王曰:“吴多步兵,步兵利险阻;
hàn duō chē qí chē qí lì píng dì
汉朝战车骑兵多,战车骑兵利于在平原地带作战。
yuàn dài wáng suǒ guò chéng yì bù xià yi qì qù jí xi jù luò yáng wǔ kù shí áo cāng zhī sù zǔ shān hé zhī xiǎn yǐ lìng zhū hóu
愿大王所过城邑,不下,宜弃去,疾西据雒阳武库,食敖仓之粟,阻山河之险,以令诸侯。
suī wú rù guān tiān xià gù yǐ dìng yǐ
虽无入关,天下固已定矣。
jí dài wáng xú xíng liú xià chéng yì hàn chē qí zhì chí rù liáng chu zhī jiāo shì bài yǐ
即大王徐行,留下城邑,汉车骑至,驰入梁楚之郊,事败矣。
wáng wèn zhū lǎo jiàng lǎo jiàng yuē cǐ nián shào cuī fēng zhī jì ěr ān zhī dà lǜ
”王问诸老将,老将曰:“此年少摧锋之计耳,安知大虑?
wú wáng bù cóng huán jiāng jūn zhī jì nǎi zì bìng jiāng qí bīng
”吴王不从桓将军之计,乃自并将其兵。
hàn yǐ tài wèi zhōu yà fu jī wú chǔ yà fu yòng qí fù kè jì suì bài wú
汉以太尉周亚夫击吴楚,亚夫用其父客计,遂败吴。
kè jì zài bà jì shàng
(客计在(霸纪上)。
huái nán wáng liú ān yuàn wàng qí fù lì wáng cháng sǐ móu wèi pàn nì wèn wu bèi yuē wú jǔ bīng xī xiàng zhū hóu bì yǒu yīng zhě jí wú nài hé
淮南王刘安怨望其父厉王长死,谋为叛逆,问伍被曰:“吾举兵西向,诸侯必有应者,即无奈何。
bèi yuē nán shōu héng shān héng zhōu yǐ jī lú jiāng lú zhōu yǒu xún yáng zhī chuán shǒu xià zhì zhī chéng zài jiāng xià xiàn míng yě
”被曰:“南收衡山(衡州),以击庐江(庐州),有浔阳之船,守下雉之城(在江夏,县名也。
jié jiǔ jiāng zhī pǔ jué yù zhāng zhī kǒu hóng zhōu shì yě qiáng nǔ lín jiāng ér shǒu yǐ jìn dōng jùn zhī xià dōng shōu jiāng dū yáng zhōu yě kuài jī yuè zhōu yě nán tōng jìn yuè qū qiáng jiāng huái jiān yóu kě yī jǔ de yán suì yuè zhī shòu
),结九江之浦,绝豫章之口(洪州是也),强弩临江而守,以禁东郡之下,东收江都(扬州也)、会稽(越州也),南通劲越,屈强江淮间,犹可一举得延岁月之寿。
wáng yuē shàn
赵王说:“好。”
wèi de fā huì shì xiè zhū zhì
”未得发,会事泄,诛至。
hòu hàn líng xiàn shí yān rén shàn mìng tiān xià tí qì zhèng zài jiā mén
后汉灵、献时,阉人擅命,天下提契,政在家门。
hé jìn móu zhū yān huàn tài hòu bù cóng
(何进谋诛阉宦,太后不从。
jìn nǎi zhào dǒng zhuó yì jīng shī yǐ xié pò tài hòu
进乃召董卓诣京师,以胁迫太后。
mì lìng zhuó shàng shū yuē zhōng cháng shì zhāng ràng děng qiè xìng chéng chǒng zhuó luàn hǎi nèi
密令卓上书曰:“中常侍张让等窃幸乘宠,浊乱海内。
xī zhào yāng xìng jìn yáng zhī jiǎ yǐ zhú jūn cè zhī è
昔赵鞅兴晋阳之甲,以逐君侧之恶。
chén zhé míng zhōng gǔ rú luò yáng tǎo ràng děng zuì
臣辄鸣钟鼓,如洛阳,讨让等罪。
zhuō wèi zhì jìn bài jí zhuō dào suì fèi lì tiān xià luàn yǐ
”卓未至,进败,及卓到,遂废立,天下乱矣。
yì yuē jiā mén dài fū yě
议曰:家门,大夫也。
shí cháng shā tài shǒu sūn jiān shā nán yáng tài shǒu zhāng zī yuán shù de jù qí jùn
时长沙太守孙坚杀南阳太守张咨,袁术得据其郡。
jiān yǔ shù hé zòng yù xí duó liú biǎo jīng zhōu jiān wèi liú shǐ suǒ zhōng sǐ
坚与术合纵,欲袭夺刘表荆州,坚为流矢所中,死。
chū liú biǎo jù jīng zhōu yě wén jiāng nán zéi shèng wèi kuǎi yuè děng yuē wú yù zhēng bīng kǒng bù jí qí cè yān chū
(初,刘表据荆州也,闻江南贼盛,谓蒯越等曰:“吾欲征兵,恐不集,其策焉出?
duì yuē zhòng bù fù zhě rén bù zú yě
”对曰:“众不附者,仁不足也;
fù ér bù lǐ zhě yì bù zú yě
附而不理者,义不足也。
gǒu rén yì zhī dào héng bǎi xìng guī zhī rú shuǐ zhī qū xià hé huàn bù fù
苟仁义之道行,百姓归之如水之趋下,何患不附?
yuán shù yǒng ér wú móu zōng zéi tān bào wéi xià suǒ huàn ruò shì zhī yǐ lì bì yǐ zhòng lái
袁术勇而无谋,宗贼贪暴,为下所患,若示之以利,必以众来。
jūn zhū qí wú dào fǔ ér yòng zhī rén yǒu lè cún zhī xīn bì qiǎng fù ér zhì
君诛其无道,抚而用之,人有乐存之心,必襁负而至。
bīng qiáng shì fù nán jù jiāng líng běi shǒu xiāng yáng bā jùn kě chuán xí ér dìng shù děng suī zhì wú néng wéi yě
兵强士附,南据江陵,北守襄阳,八郡可传檄而定,术等虽至,无能为也。
hòu guǒ rán
”后果然。
sūn jiān sǐ zi cè lǐng qí bù qǔ jī yáng zhōu cì shǐ liú yáo pò zhī yīn jù jiāng dū
孙坚死,子策领其部曲,击扬州刺史刘繇,破之,因据江都。
cè wén yuán shù jiāng yù jiàn hào yǔ shū jiàn yuē xī dǒng zhuó wú dào líng nüè wáng shì huò jiā tài hòu bào jí hóng nóng tiān zǐ bō yuè gōng miào fén huǐ
(策闻袁术将欲僭号,与书谏曰:“昔董卓无道,陵虐王室,祸加太后,暴及弘农,天子播越,宫庙焚毁。
shì yǐ háo jié fā fèn pèi rán jù qǐ
是以豪杰发愤,沛然俱起。
rán ér hé běi yì móu yú hēi shān cáo cāo dú bèi yú dōng xú liú biǎo jiàn luàn yú jīng nán gōng sūn pàn nì yú shuò běi
然而河北异谋于黑山,曹操毒被于东徐,刘表僭乱于荆南,公孙叛逆于朔北。
zhèng lǐ zǔ bīng xuán dé zhēng méng dāng wèi shǐ jūn yǔ guó tóng guī ér shě shì fú xù wǎn rán yǒu zì qǔ zhī zhì jù fēi hǎi nèi qǐ wàng zhī yì
正礼阻兵,玄德争盟,当谓使君与国同规,而舍是弗恤,莞然有自取之志,惧非海内企望之意。
xī chéng tāng tǎo jié yóu yún yǒu xià duō zuì
昔成汤讨桀,犹云:‘有夏多罪。
wǔ wáng fá zhòu yuē yīn yǒu zhòng fá
武王伐纣,曰:‘殷有重罚。
cǐ èr wáng zhě suī yǒu shèng dé jiǎ shí wú shī dào zhī guò wú yóu bī ér qǔ yě
’此二王者,虽有圣德,假时无失道之过,无由逼而取也。
jīn zhǔ shàng fēi yǒu è yú tiān xià tú yǐ yòu xiǎo xié yú qiáng chén yì yú tāng wǔ zhī shí yě
今主上非有恶于天下,徒以幼小,胁于强臣,异于汤武之时也。
shǐ jūn wǔ shì xiāng chéng wèi hàn zǎi fǔ róng chǒng zhī shèng mò yǔ wéi bǐ
使君五世相承,为汉宰辅,荣宠之盛,莫与为比。
yi xiào zhōng jié yǐ bào wáng shì
宜效忠节,以报王室。
shù bù nà cè suì jué zhī yě
”术不纳,策遂绝之也。
cè wén wèi tài zǔ yǔ yuán shào xiāng chí yú guān dù jiāng dù jiāng xí xǔ wèi jì wéi xǔ gòng kè suǒ shā
策闻魏太祖与袁绍相持于官渡,将渡江袭许,未济,为许贡客所杀。
chū cè yǒu shì móu yě zhòng jiē jù wèi móu chén guō jiā liào zhī yuē cè yīng xióng háo jié néng dé rén sǐ lì
(初,策有是谋也,众皆惧,魏谋臣郭嘉料之曰:“策,英雄豪杰,能得人死力。
rán qīng ér wú bèi suī yǒu bǎi wàn zhī zhòng wú yì yú dú xíng zhōng yuán
然轻而无备,虽有百万之众,无异于独行中原。
ruò cì kè fú qǐ yī rén zhī dí ěr
若刺客伏起,一人之敌耳。
yǐ wú guān zhī bì sǐ yú pǐ fū zhī shǒu
以吾观之,必死于匹夫之手。
guǒ wéi xǔ gòng kè suǒ shā yě
”果为许贡客所杀也。
cè sǐ dì quán lǐng qí zhòng
策死,弟权领其众。
shí wú gē jù jiāng nán xí juǎn jiāo guǎng yě
(时吴割据江南,席卷交广也。
shǔ cáo gōng pò yuán shào bīng wēi rì shèng nǎi xià shū zé sūn quán qiú zhì
)属曹公破袁绍,兵威日盛,乃下书责孙权,求质。
zhāng zhāo děng huì yì bù jué
张昭等会议不决。
quán nǎi dú jiāng zhōu yú yì qí mǔ qián dìng yì
权乃独将周瑜,诣其母前定议。
yú yuē xī chǔ guó chū fēng yú jīng shān zhī cè bù mǎn bǎi lǐ zhī de
瑜曰:“昔楚国初封于荆山之侧,不满百里之地。
jì sì xián néng guǎng tǔ kāi jìng lì jī yú yǐng suì jù jīng yáng zhì yú nán hǎi chuán yè yán zuò jiǔ bǎi yú nián
继嗣贤能,广土开境,立基于郢,遂据荆、扬,至于南海,传业延祚,九百余年。
jīn jiāng jūn chéng fù xiōng yú zī jiān liù jùn zhī zhòng bīng jīng liáng duō jiàng shì yòng mìng
今将军乘父兄余资,兼六郡之众,兵精粮多,将士用命。
zhù shān wèi tóng zhǔ hǎi wèi yán jìng nèi fù ráo rén bù sī luàn
铸山为铜,煮海为盐,境内富饶,人不思乱。
fàn zhōu jǔ fān cháo fā xī dào shì fēng jìn yǒng suǒ xiàng wú qián
泛舟举帆,朝发夕到,士风劲勇,所向无前。
yǒu hé bī pò ér yù sòng zhì
有何逼迫而欲送质?
zhì zǐ yī rù bù dé bù yǔ cáo shì
质子一入,不得不与曹氏;
cáo shì mìng zhào bù dé bù wǎng biàn jiàn zhì yú rén yě
曹氏命召,不得不往,便见制于人也。
qǐ yǔ nán miàn chēng gū tóng zāi
岂与南面称孤同哉?
bù rú wù yǔ xú guān qí biàn
不如勿与,徐观其变。
ruò cáo shì lǜ yì yǐ zhèng tiān xià jiāng jūn shì zhī wèi wǎn
若曹氏率义以正天下,将军事之未晚;
ruò tú wèi bào luàn bīng yóu huǒ yě bù jí bì jiāng zì fén
若图为暴乱,兵犹火也,不戢,必将自焚。
tāo yǒng zhěn wēi yǐ dài tiān mìng hé sòng zhì zhī yǒu
韬勇枕威,以待天命,何送质之有?
quán mǔ yuē gōng jǐn yì shì yě
”权母曰:“公瑾议是也。
suì bù sòng zhì
”遂不送质。
cè hōng quán nián shào chū tǒng shì
(策薨,权年少,初统事。
tài fēi yōu zhī yǐn jiàn zhāng zhāo dǒng xí děng
太妃忧之,引见张昭、董袭等。
wèn yuē jiāng dōng hé kě bǎo ān bù
问曰:“江东何可保安不?
xí duì yuē jiāng dōng dì shì yǒu shān chuān zhī gù ér tǎo nì míng fǔ ēn dé zài rén
”袭对曰:“江东地势有山川之固,而讨逆明府,恩德在人;
tǎo lǔ chéng jī dà xiǎo yòng mìng
讨虏承基,大小用命。
zhāng zhāo bǐng zhòng shì xí děng wéi zhǎo yá cǐ dì lì rén hé zhī shí yě wàn wú suǒ yōu
张昭秉众事,袭等为爪牙,此地利人和之时也,万无所忧。
zhòng jiē zhuàng qí yán yě
”众皆壮其言也。
hòu cáo gōng rù jīng zhōu liú cóng jǔ zhòng jiàng
后曹公入荆州,刘琮举众降。
chū liú biǎo sǐ lǔ sù jìn shuō yuē fu jīng chǔ yǔ wǒ lín jiē shuǐ liú shùn běi wài dài jiāng hàn nèi zǔ shān líng yǒu jīn chéng zhī gù
(初刘表死,鲁肃进说曰:“夫荆楚与我邻接,水流顺北,外带江汉,内阻山陵,有金城之固。
wò yě wàn lǐ shì rén yīn fù
沃野万里,士人殷富。
ruò jù ér yǒu zhī cǐ dì wáng zhī zī yě
若据而有之,此帝王之资也。
sù qǐng de fèng mìng diào biǎo èr zi bìng wèi láo jūn zhōng yòng shì zhě
肃请得奉命,吊表二子,并慰劳军中用事者。
shuō liú bèi shǐ fǔ yǎng biǎo zhòng gòng jù cáo cāo
说刘备使抚养表众,共拒曹操。
sù wèi dào cóng yǐ xiáng yě
肃未到,琮已降也。
cáo cāo de qí shuǐ jūn chuán bù zú shù shí wàn wú jiàng shì wén zhī jiē kǒng
曹操得其水军船,步卒数十万,吴将士闻之皆恐。
sūn quán yán jiàn qún xià wèn yǐ jì cè
孙权延见群下,问以计策。
yì zhě xián yuē cáo gōng chái hǔ yě
议者咸曰:“曹公,豺虎也。
tuō míng hàn xiāng xié tiān zǐ yǐ zhēng sì fāng dòng yǐ cháo tíng wèi cí
托名汉相,挟天子以征四方,动以朝廷为辞。
jīn rì jù zhī shì gèng bù shùn
今日拒之,事更不顺。
qiě jiāng jūn dà shì kě yǐ jù cāo zhě cháng jiāng yě
且将军大势可以拒操者,长江也。
jīn cāo de jīng zhōu yǎn yǒu qí de liú biǎo zhì shuǐ jūn méng chōng dòu jiàn nǎi yǐ qiān shù cāo xī fú yǐ yán jiāng jiān yǒu bù bīng shuǐ lù jù xià cǐ wèi cháng jiāng zhī xiǎn yǐ yǔ wǒ gòng zhī yǐ
今操得荆州,奄有其地,刘表治水军,蒙冲斗舰乃以千数,操悉浮以沿江,兼有步兵,水陆俱下,此为长江之险,已与我共之矣!
ér shì lì zhòng guǎ yòu bù kě lùn
而势力众寡又不可论。
yú wèi dà jì bù rú yíng zhī
愚谓大计,不如迎之。
zhōu yú yuē bù rán
”周瑜曰:“不然。
cāo suī tuō míng hàn xiāng qí shí hàn zéi
操虽托名汉相,其实汉贼。
jiāng jūn yǐ shén wǔ zhī xióng cái jiān zhàng fù xiōng zhī liè gē jù jiāng dōng dì fāng shù qiān lǐ jīng bīng zú yòng yīng háo lè yè shàng dāng héng xíng tiān xià wèi hàn jiā chú cán qù huì
将军以神武之雄才,兼仗父兄之烈,割据江东,地方数千里,精兵足用,英豪乐业,尚当横行天下,为汉家除残去秽。
kuàng cāo zì sòng sǐ ér kě yíng zhī yé
况操自送死,而可迎之耶?
qǐng wèi jiāng jūn chóu zhī jīn shǐ běi tǔ yǐ ān cāo wú nèi yōu néng kuàng rì chí jiǔ lái zhēng jiāng yì yòu néng yǔ wǒ jué shèng fù yú zhōu jí kě yě
请为将军筹之:今使北土已安,操无内忧,能旷日持久,来争疆埸,又能与我决胜负于舟楫可也;
jīn běi tǔ jì wèi ān mǎ chāo hán suì shàng zài guān xī wèi cāo hòu huàn
今北土既未安,马超、韩遂尚在关西,为操后患;
qiě shě ān mǎ zhàng zhōu jí yǔ wú yuè zhēng héng běn fēi zhōng guó suǒ cháng
且舍鞍马、仗舟楫,与吴越争衡,本非中国所长;
yòu jīn shèng hán mǎ wú hāo cǎo qū zhōng guó shì zhòng yuǎn shè jiāng hú zhī jiān bù xí shuǐ tǔ bì shēng jí bìng
又今盛寒,马无蒿草,驱中国士众远涉江湖之间,不习水土,必生疾病。
cǐ shù sì zhě yòng bīng zhī huàn yě ér cāo jiē mào xíng zhī
此数四者,用兵之患也,而操皆冒行之。
jiāng jūn qín cāo yi zài jīn rì
将军擒操,宜在今日。
yú qǐng de jīng bīng sān wàn rén jìn zhù xià kǒu
瑜请得精兵三万人,进住夏口。
bǎo wèi jiāng jūn pò zhī
保为将军破之。
quán yuē lǎo zéi yù fèi hàn zì lì jiǔ yǐ tú jì èr yuán lǚ bù liú biǎo yǔ gū ěr
”权曰:“老贼欲废汉自立久矣,徒忌二袁、吕布、刘表与孤耳。
jīn shù xióng yǐ miè wéi gū shàng cún gū yǔ lǎo zéi shì bù liǎng lì
今数雄已灭,唯孤尚存,孤与老贼势不两立。
jūn yán dāng jī shén yǔ gū hé cǐ tiān yǐ jūn shòu gū yě
君言当击,甚与孤合,此天以君授孤也。
shí quán jūn chái sāng liú bèi zài fán cáo gōng nán zhēng liú biǎo huì biǎo zú zi cóng jǔ zhòng jiàng
(时权军柴桑,刘备在樊,曹公南征刘表,会表卒,子琮举众降。
xiān zhǔ bù zhī cáo gōng zú zhì zhì wǎn nǎi wén zhī suì lǜ qí zhòng nán xíng wèi cáo gōng suǒ zhuī pò
先主不知曹公卒至,至宛乃闻之,遂率其众南行,为曹公所追破。
liú bèi zhì xià kǒu zhū gě liàng yuē shì jí yǐ
刘备至夏口,诸葛亮曰:“事急矣!
qǐng fèng mìng qiú jiù sūn jiāng jūn
请奉命求救孙将军。
suì jiàn shuō yuē jiāng jūn qǐ bīng jiāng dōng liú yù zhōu yì shōu zhòng hàn nán yǔ cáo cāo bìng zhēng tiān xià
”遂见,说曰:“将军起兵江东,刘豫州亦收众汉南,与曹操并争天下。
jīn cāo shān yí dà nàn lüè yǐ píng yǐ
今操芟夷大难,略已平矣。
suì pò jīng zhōu wēi zhèn sì hǎi yīng xióng wú suǒ yòng wǔ gù yù zhōu dùn táo zhì cǐ
遂破荆州,威震四海,英雄无所用武,故豫州遁逃至此。
jiāng jūn liàng lì ér chù zhī ruò néng yǐ wú yuè zhī zhòng yǔ zhōng guó zhēng héng bù rú zǎo yǔ zhī jué
将军量力而处之,若能以吴越之众与中国争衡,不如早与之绝;
ruò bù néng dāng hé bù àn bīng shù jiǎ běi miàn ér shì zhī
若不能当,何不按兵束甲,北面而事之?
jīn jiāng jūn wài tuō fú cóng zhī míng ér nèi huái yóu yù zhī jì shì jí ér bù duàn huò zhì wú rì yǐ
今将军外托服从之名,而内怀犹豫之计,事急而不断,祸至无日矣!
quán yuē gǒu rú jūn yán liú yù zhōu hé bù suì shì zhī hu
权曰:“苟如君言,刘豫州何不遂事之乎?
liàng yuē tián héng qí zhī zhuàng shì ěr yóu shǒu yì bù rǔ kuàng liú yù zhōu wáng shì zhī zhòu yīng cái gài shì zhòng shì mù yǎng ruò shuǐ zhī guī hǎi
”亮曰:“田横,齐之壮士耳,犹守义不辱,况刘豫州王室之胄,英才盖世,众士慕仰,若水之归海。
ruò shì zhī bù jì cǐ nǎi tiān yě ān dé fù ér wéi rén zhī xià
若事之不济,此乃天也,安得复而为人之下?
quán bó rán yuē wú bù néng jǔ quán wú zhī de shí wàn zhī zhòng shòu zhì yù rén
”权勃然曰:“吾不能举全吴之地、十万之众受制于人。
wú jì jué yǐ
吾计决矣!
fēi liú yù zhōu mò kě yǐ dāng cáo cāo zhě
非刘豫州莫可以当曹操者。
rán yù zhōu xīn bài zhī hòu ān néng kàng cǐ nán hu
然豫州新败之后,安能抗此难乎?
liàng yuē yù zhōu jūn suī bài yú cháng bǎn jīn zhàn shì hái zhě jí guān yǔ suǒ jiāng jīng jiá wàn rén liú qí hé jiāng xià zhàn shì yì bù xià wàn rén
”亮曰:“豫州军虽败于长阪,今战士还者及关羽所将精甲万人,刘琦合江夏战士亦不下万人。
cáo cāo zhī zhòng yuǎn lái pí bì wén zhuī yù zhōu qí yī rì yī yè xíng sān bǎi lǐ cǐ suǒ wèi qiáng nǔ zhī mò bù néng chuān lǔ gǎo zhě yě
曹操之众,远来疲弊,闻追豫州,骑一日一夜行三百里,此所谓强弩之末不能穿鲁缟者也。
gù bīng fǎ jì zhī yuē bì jué shàng jiàng jūn
故兵法忌之曰:‘必蹶上将军。
qiě běi fāng rén bù xí shuǐ zhàn yòu jīng zhōu zhī rén fù cāo zhě bī bīng shì ěr fēi xīn fú yě
’且北方人不习水战,又荆州之人附操者,逼兵势耳,非心服也。
jīn jiāng jūn chéng mìng měng jiàng tǒng bīng shù wàn yǔ yù zhōu xié guī tóng lì pò cāo jūn bì yǐ
今将军诚命猛将统兵数万,与豫州协规同力,破操军必矣!
cāo jūn pò bì běi hái rú cǐ zé jīng wú zhī shì qiáng dǐng zú zhī xíng chéng
操军破,必北还,如此则荆吴之势强、鼎足之形成。
chéng bài zhī jī zài yú jīn rì
成败之机,在于今日。
quán dà yuè jí qiǎn zhōu yú lǔ sù suí liàng yì xiān zhǔ bìng lì jù cáo gōng yě
”权大悦,即遣周瑜、鲁肃,随亮诣先主,并力拒曹公也。
zhōu yú děng shuǐ jūn sān wàn yǔ liú bèi bìng lì jù cáo gōng yòng huáng gài huǒ gōng cè suì bài cáo gōng yú chì bì
周瑜等水军三万,与刘备并力距曹公,用黄盖火攻策,遂败曹公于赤壁。
chū yī rì jiāo zhàn cáo gōng jūn pò fǎn yǐn cì jiāng běi yú děng zài nán àn
(初一日交战,曹公军破,返引次江北,瑜等在南岸。
yú bù jiàng huáng gài yuē jīn kòu zhòng wǒ guǎ nán yǔ chí jiǔ
瑜部将黄盖曰:“今寇众我寡,难与持久。
rán guān cāo jūn fāng lián chuán jiàn shǒu wěi xiāng jiē kě shāo ér zǒu yě
然观操军,方连船舰,首尾相接,可烧而走也。
nǎi qǔ méng chōng dòu jiàn shù shí sōu shí yǐ xīn cǎo gāo guàn qí zhōng guǒ yǐ wéi mù shàng jiàn yá qí
”乃取蒙冲斗舰数十艘,实以薪草,膏灌其中,裹以帷幕,上建牙旗。
xiān shū bào cáo gōng qī yǐ yù jiàng gài yòu yù biàn zǒu gě gè xì huǒ chuán hòu yīn yǐn cì jù qián
先书报曹公,欺以欲降,盖又预便走舸,各系火船后,因引次俱前。
cáo gōng jūn lì shì jiē yán jǐng guān wàng zhǐ yán gài jiàng
曹公军吏士皆延颈观望,指言盖降。
qù běi jūn èr lǐ yú tóng shí fā huǒ huǒ liè fēng měng chuán zhì rú jiàn fēi āi jué yàn shāo jǐn běi chuán
去北军二里余,同时发火,火烈风猛,船至如箭,飞埃绝焰,烧尽北船。
yán shāo àn shàng yíng luò qǐng zhī yān yàn zhǎng tiān rén mǎ shāo ruò sǐ zhě shén zhòng
延烧岸上营落,顷之,烟焰涨天,人马烧溺,死者甚众。
yú lǜ qīng ruì xún jì qí hòu léi gǔ dà jìn
瑜率轻锐寻继其后,雷鼓大进。
cáo cāo liú cáo rén děng shǒu jiāng líng jìng zì běi guī
曹操留曹仁等守江陵,径自北归。
yú yòu jìn nán jùn yǔ rén xiāng duì rén suì tuì yě
瑜又进南郡,与仁相对,仁遂退也。
cáo gōng bài jìng běi hái quán suì hǔ shì jiāng biǎo
曹公败,径北还,权遂虎视江表。
shí liú zhāng wèi yì zhōu mù wài yǒu zhāng lǔ kòu qīn
(时刘璋为益州牧,外有张鲁寇侵。
yú nǎi yì jīng jiàn quán yuē jīn cáo cāo xīn nǜ fāng yōu fù xīn wèi néng yǔ jiāng jūn lián bīng xiāng shì yě
瑜乃诣京见权曰:“今曹操新衄,方忧腹心,未能与将军连兵相事也。
qǐ yǔ fèn wēi jù jìn qǔ shǔ de shǔ ér bìng zhāng lǔ liú fèn wēi gù shǒu qí de hǎo yǔ mǎ chāo jié yuán
乞与奋威俱进取蜀,得蜀而并张鲁,留奋威固守其地,好与马超结援。
yú yǔ jiāng jūn jù xiāng yáng yǐ cù cáo běi fāng kě tú yě
瑜与将军据襄阳以蹙曹,北方可图也。
quán xǔ zhī
”权许之。
huì yú zú bù guǒ yě
会瑜卒,不果也。
chū zhōu yú jiàn lǔ sù cái yi zuǒ shí quán jí yǐn sù duì yǐn yuē jīn hàn shì qīng wēi sì fāng yún rǎo
初,周瑜荐鲁肃才宜佐时,权即引肃对饮曰:“今汉室倾危,四方云扰。
gū chéng fù xiōng yí yè sī yǒu huán wén zhī gōng jūn jì huì gù hé yǐ zuǒ zhī
孤承父兄遗业,思有桓、文之功,君既惠顾,何以佐之?
sù duì yuē xī gāo dì qū qū yù zūn shì yì dì ér bù huò zhě yǐ xiàng yǔ wéi hài yě
”肃对曰:“昔高帝区区,欲尊事义帝而不获者,以项羽为害也。
jīn zhī cáo cāo yóu xī xiàng yǔ jiāng jūn hé yóu de wèi huán wén hu
今之曹操犹昔项羽,将军何由得为桓、文乎?
sù qiè liào zhī hàn shì bù kě fù xīng yóu cáo cāo bù kě zú chú
肃窃料之,汉室不可复兴,犹曹操不可卒除。
jiāng jūn wèi jì wéi yǒu dǐng zú jiāng dōng yǐ guān tiān xià zhī xìn
将军为计,唯有鼎足江东,以观天下之衅。
guī mó rú cǐ yì zì wú xián
规模如此,亦自无嫌。
rán hòu jiàn hào dì wáng yǐ tú tiān xià cǐ gāo dì zhī yè yě
然后建号帝王,以图天下,此高帝之业也。
jí shì píng yī jiāng hǔ chēng zūn hào lín tán gù wèi gōng qīng yuē xī lǔ zǐ jìng cháng dào cǐ kě wèi míng yú shì shì yǐ
”及是平一江浒,称尊号,临坛顾谓公卿曰:“昔鲁子敬尝道此,可谓明于事势矣。
yì yuē lù shì héng chēng sūn quán zhí biān jū gōng yǐ zhòng lù gōng zhī wēi
(议曰:陆士衡称孙权:执鞭鞠躬,以重陆公之威;
xī wěi wǔ wèi yǐ jì zhōu yú zhī shī
悉委武卫,以济周瑜之师;
bēi guān fěi shí yǐ fēng gōng chén zhī shǎng
卑官菲食,以丰功臣之赏;
pī huái xū jǐ yǐ nà móu shì zhī suàn
披怀虚己,以纳谋士之算;
bǐng qì jú jí yǐ cì zǐ míng zhī jí
屏气局蹐,以伺子明之疾;
fēn zī sǔn wèi yǐ yù lìng tǒng zhī gū
分滋损味,以育凌统之孤。
shì yǐ zhōng chén jìng jǐn qí néng zhì shì xián de sì lì ér dì yè gù yǐ
是以忠臣竞尽其能,志士咸得肆力,而帝业固矣。
huáng shí gōng yuē xián rén zhī zhèng xiáng rén yǐ tǐ
”黄石公曰:“贤人之政,降人以体;
shèng rén zhī zhèng xiáng rén yǐ xīn
圣人之政,降人以心。
tǐ jiàng kě yǐ tú shǐ xīn jiàng kě yǐ bǎo zhōng
体降可以图始,心降可以保终。
jiàng tǐ yǐ tǐ jiàng xīn yǐ xīn
降体以体,降心以心。
yóu cǐ guān zhī sūn quán zhí biān jū gōng jiàng tǐ zhě yě
”由此观之,孙权“执鞭鞠躬”,降体者也;
pī huái xū jǐ xīn jiàng zhě yě
“披怀虚己”,心降者也。
shàn zhōng lìng shǐ bù yì yi hu
善终令始,不亦宜乎!
huáng wǔ yuán nián wèi shǐ dà sī mǎ cáo rén bù qí shù wàn xiàng rú xū rú xū dū zhū huán pò zhī
黄武元年,魏使大司马曹仁步骑数万向濡须,濡须督朱桓破之。
chū cáo rén yù yǐ bīng xí qǔ zhōng zhōu wěi xiān yáng shēng yù dōng gōng xiàn xī huán fēn bīng fù xiàn xī
(初,曹仁欲以兵袭取中洲,伪先扬声欲东攻羡溪,桓分兵赴羡溪。
jì fā zú ér rén yǎn zhì
既发卒,而仁奄至。
zhū jiāng yè yè gè yǒu jù xīn
诸将业业,各有惧心。
huán yù zhī yuē fán liǎng jūn jiāo zhàn shèng fù zài jiāng bù zài zhòng guǎ
桓喻之曰:“凡两军交战,胜负在将,不在众寡。
zhū jūn wén cáo rén yòng bīng shú yǔ huán yé
诸君闻曹仁用兵孰与桓耶?
bīng fǎ suǒ yǐ chēng kè bèi ér zhǔ rén bàn zhě wèi jù zài píng yuán wú chéng chí zhī shǒu yòu wèi shì zhòng yǒng qiè qí děng gù ěr
兵法所以称‘客倍而主人半’者,谓俱在平原,无城池之守,又谓士众勇怯齐等故耳。
jīn rén jì fēi zhì yǒng jiā qí shì zú shén qiè yòu qiān lǐ bù shè rén mǎ pí kùn
今仁既非智勇,加其士卒甚怯,又千里步涉,人马疲困。
huán yǔ zhū jiāng gòng jù gāo chéng nán lín dà jiāng běi bèi shān lín yǐ yì dài láo wéi zhǔ zhì kè cǐ bǎi zhàn bǎi shèng zhī shì yě
桓与诸将共据高城,南临大江,北背山林,以逸待劳,为主制客,此百战百胜之势也。
huán yīn yǎn qí gǔ wài shì xū ruò yǐ yòu zhì rén
”桓因偃旗鼓,外示虚弱,以诱致仁。
rén guǒ qiǎn zi tài gōng rú xū chéng fēn qiǎn zhū jiāng xí zhōng zhōu
仁果遣子泰攻濡须城,分遣诸将袭中洲。
zhōng zhōu zhě bù qǔ qī zǐ suǒ zài
中洲者,部曲妻子所在。
tài děng tuì huán suì xiāo qí zhū jiāng yě
泰等退,桓遂枭其诸将也。
qī nián yòu shǐ dà sī mǎ cáo xiū qí shí wàn zhì huàn chéng yíng zhōu fáng
七年,又使大司马曹休骑十万至皖城,迎周鲂。
fáng qī zhī wú gōng ér fǎn
鲂欺之,无功而返。
wú pó yáng tài shǒu zhōu fáng jué yòu zāo xiū
(吴鄱阳太守周鲂谲诱遭休。
xiū yíng fáng zhì huàn chéng zhī jiàn qī dāng yǐn jūn hái zì fù zhòng shèng yāo yú yī zhàn
休迎鲂至皖城,知见欺,当引军还,自负众盛,邀于一战。
zhū huán jìn jì yú yuán shuài lù xùn yuē xiū běn yǐ qīn wēi jiàn rèn fēi zhì yǒng míng jiàng yě
朱桓进计于元帅陆逊曰:“休本以亲威见任,非智勇名将也。
jīn zhàn bì bài bài bì zǒu zǒu dào dāng yóu jiā shí guà chē
今战必败,败必走,走道当由夹石、挂车。
cǐ liǎng dào de jiē è xiǎn
此两道,地皆厄险。
ruò yǐ wàn bīng zhài lù zé bǐ zhòng bì jǐn ér xiū kě shēng lǔ
若以万兵柴路,则彼众必尽,而休可生虏。
chén qǐng jiāng suǒ bù yǐ duàn zhī ruò méng tiān wēi dé yǐ xiū zì xiào biàn kě chéng shèng cháng qū jìn qǔ shòu chūn gē yǒu huái nán yǐ kuī xǔ luò
臣请将所部以断之,若蒙天威,得以休自效,便可乘胜长驱,进取寿春,割有淮南,以窥许、洛。
cǐ wàn dài yī shí bù kě shī yě
此万代一时,不可失也。
quán xiān yǔ lù xùn yǐ yì xùn yǐ wéi bù kě gù jì bù shī xíng yě
”权先与陆逊以议,逊以为不可,故计不施行也。
zhì quán hōng hào jí wèi qióng jí yín chǐ gē bō zhēng rén chóng xìn jiān huí zéi nüè jiàn fǔ
至权薨,皓即位,穷极淫侈,割剥蒸人,崇信奸回,贼虐谏辅。
jìn shì zǔ lìng dù yù děng fá wú miè zhī
我们吴国努力奋斗,国力强大,江东正是清平盛世之际。
yì yuē xī wèi wǔ hòu fú xī hé gù wèi wú qǐ yuē shān hé zhī gù cǐ wèi guó zhī bǎo yě
(议曰:昔魏武侯浮西河,顾谓吴起曰:“山河之固,此魏国之宝也。
wú qǐ duì yuē xī sān miáo shì zuǒ dòng tíng ér yòu péng lǐ dé yì bù xiū yǔ miè zhī
”吴起对曰:“昔三苗氏左洞庭而右彭蠡,德义不修,禹灭之;
xià jié zhī jūn zuǒ hé jì yòu tài huá yī quē zài qí nán yáng cháng zài qí běi rén zhèng bù xiū tāng fàng zhī
夏桀之君,左河济、右太华,伊阙在其南,羊肠在其北,仁政不修,汤放之。
yóu cǐ guān zhī zài dé bù zài xiǎn
由此看来,国家的稳固在于德行,不在于险要的地势。
jīn sūn hào xí fù zǔ zhī zī yǒu tiān zǔ zhī gù xi jù wū xiá dōng fù cāng hǎi cháng jiāng pàn qí qū yǔ jùn shān dài qí fēng yù dì fāng jǐ wàn lǐ hé jǐ jiāng bǎi wàn
”今孙皓席父祖之资,有天阻之固,西距巫峡,东负沧海,长江判其区宇,峻山带其封域,地方几万里,荷戟将百万。
ér yī zhāo qì jiǎ miàn fù yú rén zé zài dé zhī yán wèi bù kān zhī diǎn yé
而一朝弃甲,面缚于人,则在德之言为不刊之典耶?
duì yuē hé wéi qí rán
对曰:何为其然?
lù jī yuē yì yuē tāng wǔ gé mìng shùn hū tiān
陆机曰:“《易》曰:‘汤武革命,顺乎天。
xuán yuē luàn bù jí zé lǐ bù xíng
’《玄》曰:‘乱不极,则理不形。
yán dì wáng zhī yīn tiān shí yě gǔ rén yǒu yán yuē tiān shí bù rú dì lì
’言帝王之因天时也古人有言曰:天时不如地利。
yì yuē wáng hóu shè xiǎn yǐ shǒu qí guó
《易》曰:‘王侯设险,以守其国。
yán guó zhī shì xiǎn yě
’言国之恃险也。
yòu yuē dì lì bù rú rén hé zài dé bù zài xiǎn
又曰:‘地利不如人和,在德不在险。
yán shǒu zhī yóu rén yě
’言守之由人也。
wú zhī xìng yě cān ér yóu yān
吴之兴也,参而由焉。
sūn qīng suǒ wèi hé qí cān zhě jí qí wáng yě shì xiǎn ér yǐ
孙卿所谓‘合其参’者,及其亡也,恃险而已。
lóu jìng yuē zhōu zhī shuāi yě fēn ér wèi liǎng tiān xià mò cháo zhōu bù néng zhì
”娄敬曰:“周之衰也,分而为两,天下莫朝,周不能制。
fēi qí dé bó yě xíng shì ruò yě
非其德薄也,形势弱也。
yóu cǐ guān zhī guó zhī xīng wáng yì zī xiǎn yún fēi wéi zài dé ér yǐ yǐ
”由此观之,国之兴亡亦资险,云:非唯在德而已矣。
zhì jìn yǒng jiā zhōng zhōng yuán sāng luàn jìn yuán dì fù dù jiāng wáng jiāng nán
至晋永嘉中,中原丧乱,晋元帝复渡江,王江南。
sòng qí liáng chén jiē dōu yān shì zài bà jì shàng
宋、齐、梁、陈,皆都焉(事在(霸纪上)。
cǐ wú guó xíng yě
此吴国形也。
wèi
魏
gǔ zhě tiān zǐ shǒu zài sì yí
古者天子,守在四夷;
tiān zǐ bēi ruò shǒu zài zhū hóu
天子卑弱,守在诸侯。
dāng hàn zhī jì jiān chén shàn cháo jiǔ yǒu bù chéng sì jiāo duō lěi
当汉之季,奸臣擅朝,九有不澄,四郊多垒。
suī fù zhū hóu shì wèi yǐ xián wáng zhèng rán bāo cáng huò xīn gè tú fēi jì
虽复诸侯释位,以闲王政,然包藏祸心,各图非冀。
wèi tài zǔ bu shi chū líng wǔ guān shí
魏太祖不世出,灵武冠时。
zhí yán jīng yōu mèi zhī qī féng fēng chén wú wàng zhī shì chēn mù zhāng dǎn shǒu jiàn yì qí
值炎精幽昧之期,逢风尘无妄之世,嗔目张胆,首建义旗。
shí hán xiān yáng fèng xié xiàn dì zì hé dōng hái luò yáng
时韩暹、杨奉挟献帝自河东还洛阳。
líng dì bēng tài zǐ biàn jí wèi bīng zhōu mù dǒng zhuó rù cháo yīn fèi dì wèi hóng nóng wáng ér lì xiàn dì yǐ dǒng zhuó wèi tài shī qiān dū cháng ān
(灵帝崩,太子辨即位,并州牧董卓入朝,因废帝为弘农王,而立献帝,以董卓为太师,迁都长安。
sī tú wáng yǔn zhū zhuō zhuō jiāng guō sì li què wéi cháng ān chéng chéng xiàn shā wáng yǔn
司徒王允诛卓,卓将郭汜、李傕围长安城,城陷,杀王允。
hòu li què yǔ guō sì yǒu xì què zhì tiān zǐ yú qí jiā
后李傕与郭汜有隙,傕质天子于其家。
què jiāng yáng fèng móu shā què shì xiè pàn què què shuāi ruò tiān zǐ nǎi dé chū bēn
傕将杨奉谋杀傕,事泄,叛傕,傕衰弱,天子乃得出奔。
yáng fèng yù yǐ tiān zǐ hái luò yáng guō sì zhuī tiān zǐ yú hóng nóng zhī cáo yáng
杨奉欲以天子还洛阳,郭汜追天子于弘农之曹阳。
fèng děng bài shā gōng qīng lüè jìn
奉等败,杀公卿略尽。
tiān zǐ dù hé dōu ān yì yǐ hán xiān wèi zhēng dōng jiāng jūn chí zhèng hái luò yáng
天子渡河,都安邑,以韩暹为征东将军,持政还洛阳。
luò yáng gōng shì shāo jǐn bǎi guān bèi jīng jí tài zǔ yíng tiān zǐ dōu xǔ
洛阳宫室烧尽,百官被荆棘,太祖迎天子都许。
xiān fèng chū bēn yě
暹、奉出奔也。
tài zǔ yì yíng dōu xǔ huò yǐ wéi shān dōng wèi dìng bù kě
太祖议迎都许,或以为山东未定,不可。
xún yù quàn tài zǔ yuē xī jìn wén nà zhōu xiāng wáng ér zhū hóu yǐng cóng gāo zǔ dōng fá wèi yì dì gǎo sù tiān xià guī xīn
荀彧劝太祖曰:“昔晋文纳周襄王,而诸侯景从,高祖东伐,为义帝缟素,天下归心。
zì tiān zǐ bō yuè jiāng jūn shǒu chàng yì bīng yǐ shān dōng rǎo luàn wèi néng yuǎn lí guān yòu rán yóu fēn yí jiàng shuài méng xiǎn tōng shǐ suī yù wài nán nǎi xīn wú bù zài wáng shì shì jiāng jūn kuāng tiān xià zhī sù zhì yě
自天子播越,将军首唱义兵,以山东扰乱,未能远离关右,然犹分遗将帅,蒙险通使,虽御外难,乃心无不在王室,是将军匡天下之素志也。
jīn chē jià xuán zhěn yì shì yǒu cún běn zhī sī bǎi xìng gǎn jiù ér zēng āi
今车驾旋轸,义士有存本之思,百姓感旧而增哀。
chéng yīn cǐ shí fèng zhǔ shàng yǐ cóng rén wàng dà shùn yě
诚因此时奉主上以从人望,大顺也;
bǐng zhì gōng yǐ fú xióng jié dà lüè yě
秉至公以服雄杰,大略也;
fú hóng yì yǐ zhì yīng jùn dà dé yě
扶弘义以致英俊,大德也。
tiān xià suī yǒu nì jié bù néng wèi lèi míng yǐ
天下虽有逆节,不能为累,明矣。
hán xiān yáng fèng qí gǎn wéi hài ruò bù shí dìng sì fāng shēng xīn hòu suī lǜ zhī wú jí
韩暹、杨奉其敢为害,若不时定,四方生心,后虽虑之,无及。
tài zǔ zhì luò yáng fèng tiān zǐ dōu xǔ
”太祖至洛阳,奉天子都许。
wéi qí chí wěn rèn qí zhuì liú bǐ wǒ hàn jiā bù shī jiù wù yǐ
维其弛紊,纫其赘旒,俾我汉家不失旧物矣。
yú shì yùn chóu yǎn móu biān tà yǔ nèi běi pò yuán shào nán lǔ liú cóng dōng jǔ gōng sūn kāng xī yí zhāng lǔ
于是运筹演谋,鞭挞宇内,北破袁绍,南掳刘琮,东举公孙康,西夷张鲁。
yì yuē liú biǎo zhū jié suī zhōng jiān zì yǒu tūn bìng nǎi yáng xióng suǒ wèi liù guó chī chī wèi yíng ruò jī zhě yě
(议曰:刘表诸杰,虽中间自有吞并,乃扬雄所谓“六国蚩蚩,为嬴弱姬者也。
bìng tūn suī zhòng shì suǒ yǐ wéi wú fèng yě
”并吞虽众,适所以为吾奉也。
jiǔ zhōu bǎi jùn shí bìng qí bā zhì jī wèi jiū zhōng shì ér yǔn
)九州百郡,十并其八,志绩未究,中世而殒。
cáo cāo zì mèng dé shǎo jī jǐng yǒu quán shù ér rèn xiá fàng dàng bù zhì háng yè gù shì rén wèi zhī qí yě
(曹操,字孟德,少机警有权数,而任侠放荡,不治行业,故世人未之奇也。
wéi qiáo xuán yì yān wèi yuē tiān xià jiāng luàn fēi mìng shì zhī cái bù néng jì yě
唯乔玄异焉,谓曰:“天下将乱,非命世之才,不能济也。
néng ān zhī zhě qí zài jūn hu
能安之者,其在君乎?
tài zǔ wèi dōng jùn tài shǒu zhì dōng wǔ yáng jūn dùn qiū
”太祖为东郡太守,治东武阳,军顿丘。
hēi shān zéi yú dú děng gōng dōng wǔ yáng tài zǔ yǐn bīng xi rù shān gōng dú děng běn zhūn
黑山贼于毒等攻东武阳,太祖引兵西入山,攻毒等本屯。
zhū jiāng jiē yǐ wéi dāng hái zì jiù tài zǔ yuē xī sūn bìn jiù zhào ér gōng wèi gěng yǎn yù zǒu xī ān ér gōng lín zī shǐ zéi wén wǒ xi ér hái shì wǔ yáng zì jiě yě
诸将皆以为当还自救,太祖曰:“昔孙膑救赵而攻魏,耿弇欲走西安而攻临淄,使贼闻我西而还,是武阳自解也;
bù hái wǒ néng bài lǔ jiā lǔ bù néng bài wǔ yáng bì yǐ
不还,我能败虏家,虏不能败武阳,必矣!
nǎi xíng dú wén zhī qì wǔ yáng hái tài zǔ yāo jī dà pò zhī
”乃行,毒闻之,弃武阳还,太祖要击,大破之。
chū liáo dōng tài shǒu gōng sūn kāng shì yuǎn bù fú yuán shàng yuán xī yī zhī
初,辽东太守公孙康恃远不服,袁尚、袁熙依之。
jí tài zǔ pò wū wán huò shuō gōng suì zhēng zhī shàng xiōng dì kě qín yě
及太祖破乌丸,或说公:“遂征之,尚兄弟可擒也。
gōng yuē wú fāng shǐ kāng zhǎn sòng shàng xī shǒu bù fán bīng yǐ
”公曰:“吾方使康斩送尚、熙首,不烦兵矣。
jiǔ yuè gōng yǐn jūn zì liǔ chéng hái kāng jí zhǎn sòng shàng xī shǒu
”九月,公引军自柳城还,康即斩送尚、熙首。
zhòng jiāng wèn yuē gōng hái ér kāng zhǎn sòng shàng xī hé yě
众将问曰:“公还,而康斩送尚、熙,何也?
gōng yuē bǐ sù wèi shàng děng wú jí zhī zé bìng lì
”公曰:“彼素畏尚等,吾急之,则并力;
huǎn zhī zé zì xiāng tú qí shì rán yě
缓之,则自相图,其势然也。
tài zǔ gōng lǚ bù yú xià pī bù bá yù hái xún yōu yuē bù yǒng ér wú móu jīn sān jūn jiē běi qí ruì qì shuāi
太祖攻吕布于下邳,不拔,欲还,荀攸曰:“布勇而无谋,今三军皆北,其锐气衰。
sān jūn yǐ jiāng wéi zhǔ zhǔ shuāi zé jūn wú fèn yì
三军以将为主,主衰则军无奋意。
chén gōng yǒu zhì ér chí
陈宫有智而迟。
jīn jí bù qì wèi fù gōng móu zhī wèi dìng jìn jí gōng zhī bù kě bá yě
今及布气未复,宫谋之未定,进急攻之,布可拔也。
nǎi jué yí sì guàn chéng chéng kuì shēng qín bù
”乃决沂、泗灌城,城溃,生擒布。
yuán shào jiāng wén chǒu yǔ tài zǔ zhàn xún yōu quàn tài zǔ yǐ zī zhòng ěr zéi zéi suì bēn zhī zhèn luàn zhǎn wén chǒu
袁绍将文丑与太祖战,荀攸劝太祖以辎重饵贼,贼遂奔之,阵乱,斩文丑。
tài zǔ yǔ yuán shào xiāng chí yú guān dù shí gōng liáng shǎo yǔ xún yù shū yì yù hái xǔ
太祖与袁绍相持于官渡,时公粮少,与荀彧书,议欲还许。
yù yuē shào xī zhòng jù guān dù yù yǔ gōng jué shèng bài gōng yǐ zhì ruò dāng zhì qiáng ruò bù néng zhì bì wèi suǒ chéng shì tiān xià zhī dà jī yě
彧曰:“绍悉众聚官渡,欲与公决胜败,公以至弱当至强,若不能制,必为所乘,是天下之大机也。
qiě shào bù yī zhī xióng ěr néng jù rén ér bù néng yòng
且绍,布衣之雄耳,能聚人而不能用。
fu yǐ gōng zhī shén wǔ míng zhé ér fǔ yǐ dà shùn hé xiàng ér bù jì
夫以公之神武明哲,而辅以大顺,何向而不济?
jīn jūn suī shǎo wèi ruò chu hàn zài xíng yáng chéng gāo shí yě
今军虽少,未若楚汉在荥阳、成皋时也。
shì shí liú xiàng mò kěn xiān fǎn xiān fǎn zhě shì qū
是时,刘、项莫肯先返,先返者势屈。
gōng yǐ shí fēn jū yī zhī zhòng huà dì ér shǒu zhī è qí hóu ér bù dé jìn yǐ bàn nián yǐ
公以十分居一之众,画地而守之,扼其喉而不得进,已半年矣!
qíng xiàn shì jié bì jiāng yǒu biàn
情见势竭,必将有变。
cǐ yòng qí zhī shí bù kě shī yě
此用奇之时,不可失也。
yòu shào móu chén xǔ yōu tān cái shào bù néng zòng lái bēn shuō tài zǔ xí shào bié tún fán qí liáng gǔ
”又绍谋臣许攸贪财,绍不能纵,来奔,说太祖袭绍别屯、燔其粮谷。
suì pò shào
遂破绍。
zhāng xiù zài nán yáng yǔ jīng zhōu mù liú biǎo hé tài zǔ zhēng zhī
张绣在南阳与荆州牧刘表合,太祖征之。
móu chén jìn yuē xiù yǔ liú biǎo xiāng shì wèi qiáng rán xiù yǐ yóu jūn ér shí yú biǎo biǎo bù néng gōng yě
谋臣进曰:“绣与刘表相恃为强,然绣以游军而食于表,表不能供也。
jí zhī zé bìng lì
急之,则并力;
huǎn zhī zé zì lí
缓之,则自离。
tài zǔ bù cóng
”太祖不从。
biǎo guǒ qiǎn bīng jiù xiù tài zǔ bīng bài
表果遣兵救绣,太祖兵败。
sān nián chūn tài zǔ hái xǔ xiù bīng lái zhuī tài zǔ jūn bù dé jìn yǔ xún yù shū yuē zéi lái zhuī wǒ suī rì xíng shù lǐ wú cè zhī zhì ān zhòng pò zhī bì yǐ
三年春,太祖还许,绣兵来追,太祖军不得进,与荀彧书曰:“贼来追我,虽日行数里,吾策之至安众,破之必矣。
guǒ shè qí fú gōng pò zhī
”果设奇伏,攻破之。
gōng hái xǔ xún yù wèn qián hé yǐ cè zéi bì pò
公还许,荀彧问:“前何以策贼必破?
duì yuē lǔ è guī shī yǔ wǒ sǐ dì zhàn wú shì yǐ zhī shèng
”对曰:“虏遏归师,与我死地战,吾是以知胜。
xī píng qū guāng shā qí jùn shǒu yǐ pàn zhū jiāng yù jī zhī
西平曲光杀其郡守以叛,诸将欲击之。
zhāng jì yuē wéi guāng děng zào fǎn jùn rén wèi bì xī tóng
张既曰:“唯光等造反,郡人未必悉同。
ruò biàn yǐ jūn lín zhī lì rén qiāng hú bì wèi guó jiā bù bié shì fēi gèng shǐ jiē xiāng chí zhe cǐ wèi hǔ fù yì yě
若便以军临之,吏人、羌胡必谓国家不别是非,更使皆相持着,此为虎傅翼也。
guāng děng yù yǐ qiāng hú wèi yuán jīn xiān shǐ qiāng hú chāo jī zhòng qí shǎng suǒ lǔ huò zhě jiē yǐ bǐ zhī wài zǔ qí shì nèi lí qí jiāo bì bù zhàn ér dìng
光等欲以羌胡为援,今先使羌胡钞击,重其赏,所虏获者,皆以俾之,外阻其势,内离其交,必不战而定。
nǎi xí gào yù zhū wèi guāng děng suǒ wù zhě yuán zhī
”乃檄告谕:诸为光等所误者,原之;
néng zhǎn zéi shuài sòng shǒu zhě jiā fēng
能斩贼帅送首者,加封。
yú shì guāng bù dǎng zhǎn sòng guāng shǒu
于是光部党斩送光首。
cǐ jiǔ zhōu bǎi jùn shí bìng qí bā zhī dà lüè yě
此九州百郡十并其八之大略也。
fu néng fú tiān xià zhī wēi zhě zé jù tiān xià zhī ān
夫能扶天下之危者,则据天下之安;
néng chú tiān xià zhī yōu zhě zé xiǎng tiān xià zhī lè
能除天下之忧者,则享天下之乐;
néng jiù tiān xià zhī huò zhě zé dé tiān xià zhī fú
能救天下之祸者,则得天下之福。
dǒng zhāo děng yù gòng jìn cáo gōng jiǔ cì bèi wù mì fǎng yú xún yù yù bù xǔ
(董昭等欲共进曹公,九锡备物,密访于荀彧,彧不许。
cāo xīn bù píng suì shā zhī
操心不平,遂杀之。
fàn yè lùn yuē shì zhī yán xún jūn tōng sāi huò guò yǐ
范晔论曰:“世之言荀君通塞,或过矣。
cháng yǐ zhōng xián yǐ xià dào wú qiú bèi
常以中贤以下,道无求备。
zhì suàn yǒu suǒ yán shū yuán shǐ wèi bì yào zhōng sī lǐ zhī bù kě quán jié zhě yě
智算有所研疏,原始未必要终,斯理之不可全诘者也。
fu yǐ wèi cì zhī xián yī shuō ér bì liǎng guó bǐ fēi báo yú rén ér yù zhī gài yǒu quán bì yǒu sàng yě
夫以卫赐之贤,一说而毙两国,彼非薄于仁而欲之,盖有全、必有丧也。
sī yòu gōng zhī bù kě jiān zhě yǐ
斯又功之不可兼者矣。
fāng shí yùn zhī zhān fēi xióng cái wú yǐ jì qí ruò gōng gāo shì qiáng zé huáng qì zì yí yǐ
方时运之邅,非雄才无以济其弱,功高势强,则皇器自移矣。
cǐ yòu shí zhī bù kě bìng yě gài qǔ qí guī zhèng ér yǐ yì shā shēn yǐ chéng rén zhī yì yě
此又时之不可并也,盖取其归正而已,亦杀身以成仁之义也。
cáo shì lǜ yì bō luàn dài zài qí gōng
曹氏率义拨乱,代载其功;
zhì wén dì shí tiān rén yǔ néng yǐ
至文帝时,天人与能矣。
suì shòu hàn chán
遂受汉禅。
liú ruò quàn jìn yuē chén wén fú mìng bù xū jiàn zhòng xīn bù kě yuǎn
(刘若劝进曰:“臣闻:符命不虚见,众心不可远。
gù kǒng zǐ yuē zhōu gōng qí bù shèng hu
故孔子曰:‘周公其不圣乎?
yǐ tiān xià ràng shì tiān dì rì yuè qīng qù qí wàn wù yě
以天下让,是天地日月轻去其万物也。
shì yǐ shùn xiǎng tiān xià bù bài ér shòu
’是以舜享天下,不拜而受。
jīn huǒ dé qì jìn yán shàng shù zhōng
今火德气尽,炎上数终。
dì qiān míng dé zuò lóng dà wèi fú ruì zhāo xī shòu mìng jì gù
帝迁明德,祚隆大魏,符瑞昭晰,受命既固。
guāng tiān zhī xià shén rén tóng yīng
光天之下,神人同应。
suī yǒu yú zhī yí fèng zhōu zhī yuè yú fāng zhī jīn shì wèi zú wèi yù
虽有虞之仪凤,周之跃鱼,方之今事,未足为喻。
ér bì xià wéi tiān mìng yǐ shì xiǎo xíng nì rén xīn yǐ shǒu sī zhì shàng wǔ huáng qióng nǎi juàn zhī zhǐ zhōng wàng shèng rén dá jié zhī shù xià gū rén chén qiáo shǒu zhī wàng fēi suǒ yǐ yáng shèng dào yú gāo qú chuí wú qióng zhī yì xūn yě
而陛下违天命以饰小行,逆人心以守私志,上忤皇穹乃眷之旨,中忘圣人达节之数,下孤人臣翘首之望,非所以扬圣道于高衢,垂无穷之懿勋也。
chén děng wén shì jūn yǒu xiàn kě tì fǒu zhī dào fèng shàng yǒu nì lín gù zhēng zhī yì
臣等闻:事君有献可替否之道,奉上有逆鳞固争之义。
chén děng gǎn yǐ sǐ qǐng
臣等敢以死请。
tài shǐ chéng xǔ zhī yòu yuē yì zhuàn yuē shèng rén shòu mìng ér wáng huáng lóng yǐ wù sì rì jiàn
太史丞许芝又曰:“《易传》曰:‘圣人受命而王,黄龙以戊巳日见。
qī yuè sì rì wù yín huáng lóng jiàn
’七月四日戊寅,黄龙见。
cǐ dì huáng shòu mìng zhī fú ruì zuì zhe míng yě
此帝皇受命之符瑞最着明也。
yòu yuē shèng rén yǐ dé qīn bǐ tiān xià rén ēn qià pǔ qí lín yǐ wù sì rì jiàn
又曰:‘圣人以德亲比天下,仁恩洽普,麒麟以戊巳日见。
jué yīng shèng rén shòu mìng
厥应圣人受命。
chén wén dì wáng zhě wǔ xíng zhī jīng yì xìng zhī fú dài xīng zhī huì yǐ qī bǎi èr shí nián wèi yī guǐ
’臣闻帝王者,五行之精,易姓之符,代兴之会,以七百二十年为一轨。
yǒu dé zhě guò yú bā bǎi wú dé zhě bù jí sì bǎi zǎi
有德者过于八百,无德者不及四百载。
shì yǐ zhōu jiā bā bǎi liù shí qī nián xià jiā sì bǎi shù shí nián
是以周家八百六十七年,夏家四百数十年。
hàn xíng xià zhèng qì jīn sì bǎi èr shí liù suì
汉行夏政,迄今四百二十六岁。
tiān zhī lì shǔ jiāng yǐ jǐn zhōng
天之历数,将以尽终。
sī jiē dì wáng shòu mìng yì xìng zhī fú ruì yě
斯皆帝王受命易姓之符瑞也。
fu de suì zhě dào shǐ xīng
夫得岁者,道始兴。
xī wǔ wáng fá yīn suì zài chún huǒ yǒu zhōu zhī fēn yě yě
昔武王伐殷,岁在鹑火,有周之分野也。
gāo zǔ rù qín wǔ xīng jù yú dōng jǐng yǒu hàn zhī fēn yě yě
高祖入秦,五星聚于东井,有汉之分野也。
jīn zī suì zài dà liáng yǒu wèi zhī fēn yě yě
今兹岁在大梁,有魏之分野也。
ér tiān zhī ruì yìng bìng jí lái zhēn fú wéi diàn xià tǐ yáo shùn zhī shèng míng yīng qī bǎi zhī shàn dài tiān xià xué shì suǒ gòng jiàn yě
而天之瑞应,并集来臻,伏惟殿下体尧舜之圣明,应七百之禅代,天下学士所共见也。
jǐn yǐ shàng wén
谨以上闻。
jǐ shì zhōng sū lín děng yòu yuē tiān yǒu shí èr cì yǐ wéi fēn yě
给事中苏林等又曰:“天有十二次,以为分野。
wáng gōng zhī guó gè yǒu suǒ shǔ
王公之国,各有所属。
tiān zǐ shòu mìng zhū hóu yǐ fēng
天子受命,诸侯以封。
zhōu wén wáng shòu mìng suì zài chún huǒ zhì wǔ wáng fá zhòu shí sān nián suì xīng fù zài chún huǒ
周文王受命,岁在鹑火,至武王伐纣,十三年岁星复在鹑火。
gù chūn qiū chuán yuē wǔ wáng fá zhòu suì zài chún huǒ zé wǒ yǒu zhōu zhī fēn yě yě
故《春秋传》曰:‘武王伐纣,岁在鹑火,则我有周之分野也。
xī guāng hé shí nián suì zài dà liáng wǔ wáng shǐ shòu mìng wèi jiāng tǎo huáng jīn
’昔光和十年,岁在大梁,武王始受命为将,讨黄巾。
jiàn ān yuán nián suì fù zài dà liáng shǐ bài dà jiàng jūn
建安元年,岁复在大梁,始拜大将军。
shí sān nián fù zài dà liáng shǐ bài chéng xiàng
十三年复在大梁,始拜丞相。
jīn èr shí wǔ nián fù zài dà liáng bì xià shòu mìng
今二十五年复在大梁,陛下受命。
cǐ wèi de suì yǔ wén wáng shòu mìng xiāng yìng
此魏得岁与文王受命相应。
shùn yǐ tǔ dé chéng yáo zhī huǒ jīn yì yǐ tǔ dé chéng hàn zhī huǒ yú xíng yùn huì yú yáo shùn zhī cì
舜以土德承尧之火,今亦以土德承汉之火,于行运会于尧舜之次。
bì xià yi gǎi zhèng shuò yì fú sè zhèng dà hào tiān xià xìng shèn
陛下宜改正朔,易服色,正大号,天下幸甚。
wáng shì suī jìng ér èr fāng wèi bīn nǎi wèn gǔ xǔ yuē wú yù fá bù cóng mìng yǐ yì tiān xià wú shǔ hé xiān
王室虽靖,而二方未宾,乃问贾诩曰:“吾欲伐不从命,以一天下,吴蜀何先?
duì yuē gōng qǔ zhě xiān bīng quán jiàn běn zhě shàng dé huà
”对曰:“攻取者先兵权,建本者尚德化。
bì xià yìng qī shòu shàn fǔ lín lǜ shì ruò suí zhī yǐ wén dé ér sì qí biàn zé píng zhī bù nán yǐ
陛下应期受禅,抚临率士,若绥之以文德,而俟其变,则平之不难矣。
wú shǔ suī zuì ěr xiǎo guó yī shān zǔ shuǐ liú bèi yǒu xióng cái zhū gě liàng shàn zhì guó sūn quán shi xū shí lù xùn jiàn bīng shì jù xiǎn shǒu yào fàn zhōu jiāng hú jiē nán zú píng yě
吴、蜀虽蕞尔小国,依山阻水,刘备有雄才,诸葛亮善治国,孙权识虚实,陆逊见兵势,据险守要,泛舟江湖,皆难卒平也。
yòng bīng zhī dào xiān shèng hòu zhàn liàng dí lùn jiāng gù jǔ wú yí cè
用兵之道:先胜后战,量敌论将,故举无遗策。
chén qiè liào qún chén wú quán bèi duì suī yǐ tiān wēi lín zhī wèi jiàn wàn quán zhī shì
臣窃料群臣无权、备对,虽以天威临之,未见万全之势。
xī shùn wǔ gàn qi ér yǒu miáo fú
昔舜舞干戚,而有苗服。
chén yǐ wéi dāng jīn yi xiān wén hòu wǔ
臣以为当今宜先文后武。
wén dì bù nà hòu guǒ wú gōng
”文帝不纳,后果无功。
sān miáo guó jīn yuè zhōu shì yě
(三苗国,今岳州是也。
shǔ xiàng zhū gě liàng chū xié gǔ zhūn wèi nán
蜀相诸葛亮出斜谷,屯渭南。
sī mǎ xuān wáng jù zhī
司马宣王距之。
zhào xuān wáng dàn jiān bì jù shǒu yǐ cuò qí fēng
诏宣王:“但坚壁拒守,以挫其锋。
bǐ jìn bù dé zhì tuì wú yǔ zhàn jiǔ tíng zé liáng jǐn lǔ lüě wú suǒ huò zé bì zǒu yǐ
彼进不得志,退无与战,久停则粮尽,虏掠无所获,则必走矣!
zǒu ér zhuī zhī yǐ yì dài láo quán shèng zhī dào
走而追之,以逸待劳,全胜之道。
liàng sòng fù rén yī yǐ nù xuān wáng xuān wáng jiāng chū zhàn xīn pí zhàng jié bù xǔ nǎi zhǐ
”亮送妇人衣以怒宣王,宣王将出战,辛毗杖节不许,乃止。
xuān wáng jiàn liàng shǐ wéi wèn qǐn shí jí shì fán jiǎn bù jí róng shì
宣王见亮使,唯问寝食及事繁简,不及戎事。
shǐ dá yuē chī fá èr shí yǐ shàng jiē qīn lǎn yān dàn shí bù zhì shù shēng
使答曰:“笞罚二十以上,皆亲览焉,啖食不至数升。
xuān wáng yuē liàng bì yǐ
”宣王曰:“亮毙矣。
xún guǒ zú yě
”寻果卒也。
zhì gān lù yuán nián shǐ yǐ shān ài wèi zhèn xi jiāng jūn jù shǔ jiāng jiāng wéi
至甘露元年,始以邓艾为镇西将军,距蜀将姜维。
wéi jūn bài tuì shǒu jiàn gé
维军败,退守剑阁。
zhōng huì gōng wéi bù néng kè nǎi shàng yán yuē jīn zéi cuī shé yi suì chéng zhī cóng yīn píng yóu xié jìng jīng hàn dé yáng tíng qù fú chū jiàn gé xi sì bǎi lǐ qù chéng dū sān bǎi yú lǐ qí bīng chōng qí fù xīn jiàn gé zhī shǒu bì hái fù fú zé huì fāng guǐ ér jìn
钟会攻维不能克,乃上言曰:“今贼摧折,宜遂乘之,从阴平由邪径经汉德阳亭,趣涪出剑阁西四百里,去成都三百余里,奇兵冲其腹心,剑阁之守必还赴涪,则会方轨而进;
jiàn gé zhī jūn bù hái zé yīng fú zhī bīng guǎ yǐ
剑阁之军不还,则应涪之兵寡矣。
jūn zhì yǒu zhī gōng qí bù bèi chū qí bù yì
《军志》有之:‘攻其不备,出其不意。
jīn yǎn qí kōng xū pò zhī bì yǐ
’今掩其空虚,破之必矣。
dōng shí yuè ài zì yīn píng xíng wú rén zhī dì qī bǎi yú lǐ záo shān xìn dào shān gāo gǔ shēn ài yǐ zhān zì guǒ tuī zhuǎn ér xià
”冬十月,艾自阴平行无人之地七百余里,凿山信道,山高谷深,艾以毡自裹,推转而下。
jiàng shì jiē pān mù yuán yá yú guàn ér jìn
将士皆攀木缘崖,鱼贯而进。
xiān dēng zhì jiāng yóu shǔ jiāng zhū gě zhān zì fú hái mián zhú liè zhèn dài ài ài qiǎn zi zhōng děng chū zhàn dà pò zhī zhǎn zhān
先登至江由,蜀将诸葛瞻自涪还绵竹,列阵待艾,艾遣子忠等出战,大破之,斩瞻。
jìn jūn dào luò xiàn liú shàn suì jiàng
进军到雒县,刘禅遂降。
hòu zhǔ yòng qiáo zhōu cè fèng xǐ shū yú ài yuē xiàn fēn jiāng hàn yù zhí shēn guò jiē yuán shǔ tǔ
(后主用谯周策,奉玺书于艾曰:“限分江汉,遇值深过,阶缘蜀土。
jì jué yī yú gàn yùn fàn mào jiàn rǎn lì zǎi
计绝一隅,干运犯冒,渐苒历载。
měi wéi huáng chū zhōng xuān wēn mì zhī zhào shēn sān hǎo zhī ēn kāi shì mén hù dà yì bǐng rán
每惟黄初中,宣温密之诏,申三好之恩,开示门户,大义炳然。
ér pǐ dé àn liè tān qiè yí xù fǔ yǎng lèi jì wèi lǜ dà jiào tiān wēi jì zhèn rén guǐ guī néng zhī shù gǎn hài wáng shī shén wǔ suǒ cì gǎn bù gé miàn shùn yǐ cóng mìng
而否德暗劣,贪窃遗绪,俯仰累纪,未率大教,天威既震,人鬼归能之数,感骇王师,神武所次,敢不革面,顺以从命?
ài dà xǐ bào shū yuē wáng gāng shī dào qún yīng bìng qǐ lóng zhàn hǔ zhēng zhōng guī zhēn zhǔ
”艾大喜,报书曰:“王纲失道,群英并起,龙战虎争,终归真主。
cǐ gài tiān mìng qù jiù zhī dào yě
此盖天命去就之道也。
zì gǔ shèng dì yuán dǎi hàn wèi shòu mìng ér wáng zhě mò bù zài hu zhōng tǔ
自古圣帝,爰逮汉魏,受命而王者,莫不在乎中土。
hé chū tú luò chū shū shèng rén zé zhī yǐ xìng hóng yè
河出图,洛出书,圣人则之,以兴洪业。
qí bù yóu cǐ wèi yǒu bù diān fù zhě yǐ
其不由此,未有不颠覆者矣。
wěi áo píng lǒng ér wáng gōng sūn jù shǔ ér miè sī shí qián dài fù chē zhī jiàn
隗嚣凭陇而亡,公孙据蜀而灭,斯实前代覆车之鉴。
shèng shàng míng zhé zǎi xiàng zhōng xián jiāng bǐ lóng huáng xuān móu gōng wǎng dài
圣上明哲,宰相忠贤,将比隆黄轩,侔功往代。
xián mìng lái zhēng sī wén jiā xiǎng guǒ fán lái shǐ gào yǐ dé yīn
衔命来征,思闻嘉响,果烦来使,告以德音。
cǐ fēi rén shì nǎi tiān yì yě
此非人事,乃天意也。
xī wēi zǐ guī zhōu shí wéi shàng bīn
昔微子归周,实为上宾。
jūn zǐ bào biàn yì cún dà yì
君子豹变,义存大易。
lái cí qiān chōng yǐ lǐ jǔ chèn cǐ jiē qián zhé guī mìng zhī diǎn
来辞谦冲,以礼举榇,此皆前哲归命之典。
quán guó wéi shàng pò guó cì zhī
全国为上,破国次之。
zì fēi tōng míng zhì dá hé yǐ jiàn wáng zhě zhī yì hu
自非通明智达,何以见王者之义乎?
hòu zhǔ zhì luò yáng cè mìng zhī wèi ān lè gōng yuē gài tǒng tiān zài wù yǐ xián níng wèi dà
后主至洛阳,策命之为安乐公,曰:“盖统天载物,以咸宁为大;
guāng zhái tiān xià yǐ shí yōng wèi shèng
光宅天下,以时雍为盛。
nǎi zhě hàn shì shī tǒng liù hé zhèn rǎo
乃者,汉氏失统,六合震扰。
wǒ tài zǔ chéng yùn lóng xīng hóng jì bā jí
我太祖承运龙兴,弘济八极。
shì yòng yìng tiān shùn rén fǔ yǒu qū xià
是用应天顺人,抚有区夏。
yú shí nǎi kǎo yīn qún jié hǔ zhēng jiǔ fù bù jìng chéng jiàn zǔ yuǎn bǎo jù yōng shǔ jǐ jiāng wǔ jì
于时,乃考因群杰虎争,九服不靖,乘间阻远,保据庸蜀,几将五纪。
zhèn yǒng wéi zǔ kǎo sī zài suí jí sì hǎi yuán zhěng liù shī yào wēi liáng yì gōng huī chóng dé dù yīng jī bào biàn lǚ xìn sī shùn yǐ xiǎng zuǒ yòu wú jiāng zhī xiū qǐ bù yuǎn yú
朕永惟祖考,思在绥辑四海,爰整六师,曜威梁益,公恢崇德度,应机豹变,履信思顺,以享左右无疆之休,岂不远欤!
wǎng qīn zāi
往钦哉!
qí qí fú zhèn mìng kè guǎng dé xīn yǐ zhōng nǎi xiǎn liè
其祇服朕命,克广德心,以终乃显烈。
chū jìn wén wáng yù qiǎn zhōng huì fá shǔ
”初,晋文王欲遣钟会伐蜀。
shào tì yuē jīn zhōng huì lǜ shí wàn yú zhòng fá shǔ yú wèi huì dān shēn wú zhòng rèn bù ruò yú rén
邵悌曰:“今钟会率十万余众伐蜀,愚谓会单身无重任,不若余人。
wén wáng yuē wǒ níng dāng fù bù zhī cǐ yé
”文王曰:“我宁当复不知此耶?
ruò miè shǔ hòu rú qīng suǒ lǜ dāng hé néng biàn
若灭蜀后,如卿所虑,当何能辨?
fán bài jūn zhī jiàng bù kě yǐ yǔ yǒng
凡败军之将,不可以语勇;
wáng guó zhī dài fū bù kě yǐ tú cún
亡国之大夫,不可以图存。
xīn dǎn yǐ pò gù yě
心胆已破故也。
ruò shǔ yǐ pò yí rén zhèn kǒng bù zú yǔ tú shì
若蜀已破,遗人震恐,不足与图事。
zhōng guó jiàng shì gè zì sī guī bù kěn yǔ tóng yě
中国将士,各自思归,不肯与同也。
ruò zuò è qí zì zú ěr
若作恶,祇自族耳。
huì guǒ yǔ jiāng wéi fǎn wèi jiàng shì fā fèn shā huì jí wéi yě
”会果与姜维反,魏将士发愤杀会及维也。
zhì jìn mò qiáo zòng fù qiè shǔ
至晋末,谯纵复窃蜀。
sòng liú yù shǐ zhū líng shí fá shǔ shēng yán cóng nèi shuǐ qǔ chéng dōu bài yī léi lǎo jìn shuǐ kǒu
宋刘裕使朱龄石伐蜀,声言从内水取成都,败衣羸老进水口。
qiáo zòng guǒ yí qí nèi shuǐ shàng yě yì yuē nèi shuǐ fú jiāng yě
谯纵果疑其内水上也(议曰:内水,涪江也。
xī jūn xīn chéng yǐ dài zhī
),悉军新城以待之。
nǎi pèi zhū líng shí děng jīng ruì jìng cóng wài shuǐ yì yuē wài shuǐ chí jiāng yě
乃配朱龄石等精锐,径从外水(议曰:外水,泜江也。
ruò zhōng jīn luò xiàn shuǐ shì yě
若中今雒县水是也。
zhí zhì chéng dū bù zhàn ér qín zòng shì jù bà jì shàng
),直至成都,不战而擒纵(事具(霸纪上)。
cǐ miè shǔ xíng yě
此灭蜀形也。
wèi jiā píng zhōng sūn quán sǐ zhēng nán dà jiàng jūn wáng chǎng zhēng dōng dà jiàng jūn hú zūn zhèn nán jiāng jūn wú qiū jiǎn děng biǎo zhēng wú
魏嘉平中,孙权死,征南大将军王昶、征东大将军胡遵、镇南将军毋丘俭等,表征吴。
cháo tíng yǐ sān zhēng jì yì zhào fǎng shàng shū fu gǔ
朝廷以三征计异,诏访尚书傅嘏。
gǔ duì yuē xī fū chāi shèng qí líng jìn wēi xíng zhōng guó bù néng yǐ miǎn gū sū zhī huò
嘏对曰:“昔夫差胜齐陵晋,威行中国,不能以免姑苏之祸;
qí mǐn pì tǔ jiān guó kāi dì qiān lǐ bù zú yǐ jiù diān fù zhī bài
齐闵辟土兼国,开地千里,不足以救颠覆之败。
yǒu shǐ zhě bù bì shàn zhōng gǔ shì zhī míng xiào yě
有始者不必善终,古事之明效也。
sūn quán zì pò shǔ jiān jīng zhōu zhī hòu zhì yíng yù mǎn xiōng gāng yǐ jí xiàng guó xuān wén wáng xiān shí qǔ luàn wǔ wáng zhī yì shēn dá hóng tú dà jǔ zhī cè
孙权自破蜀兼荆州之后,志盈欲满,凶亢已极,相国宣、文王先识取乱侮亡之义,深达宏图大举之策。
jīn quán yǐ sǐ tuō gū yú zhū gé kè ruò jiáo quán kē bào juān qí nüè zhèng mín miǎn kù liè tōu ān xīn huì wài nèi qí lǜ yǒu tóng zhōu zhī jù suī bù néng zhōng zì bǎo wán yóu zú yǐ yán qī tǐng mìng yú shēn jiāng zhī wài yǐ
今权已死,托孤于诸葛恪,若矫权苛暴,蠲其虐政,民免酷烈,偷安新惠,外内齐虑,有同舟之惧,虽不能终自保完,犹足以延期挺命于深江之外矣。
jīn yì zhě huò yù fàn zhōu jìng jì héng xíng jiāng biǎo
今议者或欲泛舟径济,横行江表;
huò yù bèi dào bìng jìn gōng qí chéng lěi
或欲倍道并进,攻其城垒;
huò yù dà diàn jiāng yì guān xìn ér dòng
或欲大佃疆埸,观衅而动。
cǐ sān zhě jiē qǔ zéi zhī cháng jì rán shī zhī dàng jī zé gōng chéng
此三者皆取贼之常计,然施之当机则功成;
ruò gǒu bù yīng jié bì yí hòu huàn
若苟不应节,必贻后患。
zì zhì bīng yǐ lái chū rù sān zài fēi yǎn xí zhī jūn yě
自治兵以来,出入三载,非掩袭之军也。
zéi sàng yuán shuài lì cún tuì shǒu
贼丧元帅,利存退守。
ruò luō chuán jīn yào jiān chéng qīng yě héng xíng zhī jì qí dài nán jié yě
若罗船津要,坚城清野,横行之计,其殆难捷也。
zéi zhī wèi kòu liù shí nián jūn chén wěi lì jí xiōng tóng huàn
贼之为寇六十年,君臣伪立,吉凶同患。
ruò kè juān qí bì tiān duó zhī jí bēng kuì zhī yīng bù kě zú dài yě
若恪蠲其弊,天夺之疾,崩溃之应,不可卒待也。
jīn zéi shè luó luò yòu chí zhòng mì jiàn dié bù xíng ěr mù wú wén
今贼设罗落,又持重密,间谍不行,耳目无闻。
fu jūn wú ěr mù tóu chá wèi xiáng ér jǔ dà zhòng yǐ lín jù xiǎn cǐ wèi xī xìng yáo gōng xiān zhàn ér hòu qiú shèng fēi quán jūn zhī cháng cè yě
夫军无耳目,投察未详,而举大众以临巨险,此为希幸侥功,先战而后求胜,非全军之长策也。
wéi yǒu dà diàn zuì chà wán láo bīng chū mín biǎo kòu chāo bù fàn zuò shí jī gǔ bù fán yùn shì
唯有大佃最差完牢,兵出民表,寇钞不犯,坐食积谷,不烦运士;
chéng xìn tǎo xí wú yuǎn láo fèi
乘衅讨袭,无远劳费。
cǐ jūn zhī jí wù yě
此军之急务也。
fu tún lěi xiāng bī qiǎo zhuō de yòng cè zhī ér zhī de shī zhī jì jiǎo zhī ér zhī yǒu yú bù zú zhī chù
夫屯垒相逼,巧拙得用,策之而知得失之计,角之而知有余不足之处。
qíng wěi jiāng yān suǒ táo
情伪将焉所逃。
fu yǐ xiǎo dí dà zé yì fán lì jié
夫以小敌大,则役烦力竭;
yǐ pín dí fù zé liǎn zhòng cái kuì
以贫敌富,则敛重财匮。
gù dí yì néng láo zhī bǎo néng jī zhī cǐ zhī wèi yě
故敌逸能劳之,饱能饥之,此之谓也。
rán hòu shèng zhòng lì bīng yǐ zhèn zhī cān huì bèi shǎng yǐ zhāo zhī duō fāng guǎng shì yǐ yí zhī
然后盛众厉兵以振之,参惠倍赏以招之,多方广似以疑之。
yóu bù yú zhī dào yǐ jiān qí bù jiè
由不虞之道,以间其不戒。
bǐ jí sān nián zuǒ tí yòu qiè lǔ bì bīng sàn wǎ jiě ān shòu qí bì kě zuò suàn ér de yě
比及三年,左提右挈,虏必冰散瓦解,安受其弊,可坐算而得也。
xī hàn shì lì shì cháng huàn xiōng nú cháo chén móu shì zǎo cháo yàn bà
昔汉氏历世常患匈奴,朝臣谋士,早朝晏罢;
jiè zhòu zhī jiāng zé chén zhēng fá
介胄之将,则陈征伐;
jìn shēn zhī tú xián yán hé qīn
缙绅之徒,咸言和亲;
yǒng fèn zhī shì sī zhǎn bó shì
勇奋之士,思展搏噬。
gù fán kuài yuàn yǐ shí wàn héng xíng xiōng nú jì bù miàn zhé qí duǎn
故樊哙愿以十万横行匈奴,季布面折其短;
li xìn qiú yǐ èr shí wàn dú jǔ chu rén ér guǒ rǔ qín jūn
李信求以二十万独举楚人,而果辱秦军。
jīn zhū jiāng yǒu chén yuè jiāng líng zhī xiǎn dú bù lǔ tíng jí yì xiàng shí zhī lèi yě
今诸将有陈越江陵之险,独步虏庭,即亦向时之类也。
yǐ bì xià shèng dé fǔ xiāng xián zhì fǎ míng shì liàn cuò jì yú quán shèng zhī de zhèn cháng cè yǐ yù zhī lǔ zhī bēng kuì bì rán zhī shù
以陛下圣德,辅相贤智,法明士练,措计于全胜之地,振长策以御之,虏之崩溃,必然之数。
gù bīng fǎ yuē qū rén zhī bīng ér fēi zhàn yě bá rén zhī chéng ér fēi gōng yě
故兵法曰:‘屈人之兵而非战也,拔人之城而非攻也。
ruò shì miào shèng bì rán zhī lǐ ér xíng bǎi yī bù quán zhī lüè chéng yú chén zhī suǒ lǜ yě
’若释庙胜必然之理,而行百一不全之略,诚愚臣之所虑也。
gù wèi dà diàn ér bī zhī jì zuì zhǎng
故谓大佃而逼之计最长。
shí bù cóng gǔ yán zhào chǎng děng zhēng wú
”时不从嘏言,诏昶等征吴。
wú jiāng zhū gě kè jù zhī dà bài wèi jūn yú dōng guān
吴将诸葛恪拒之,大败魏军于东关。
wèi hòu líng yí chán jìn tài zǔ jí wèi
魏后陵夷禅晋,太祖即位。
wáng chǎng děng bài cháo yì yù biǎn chù zhū jiāng
(王昶等败,朝议欲贬黜诸将。
jǐng wáng yuē wǒ bù tīng gōng xiū yǐ zhì cǐ cǐ wǒ guò zhū jiāng hé zuì
景王曰:“我不听公休以至此,此我过,诸将何罪?
shí yōng zhōu cì shǐ chén tài tǎo hú yòu bài jǐng wáng yòu xiè cháo shì yuē cǐ wǒ guò yě fēi yuán bó zhī zé
”时雍州刺史陈泰讨胡又败,景王又谢朝士曰:“此我过也,非元伯之责。
yú shì wèi rén yuè mù sī bào zhī yě
”于是魏人悦睦,思报之也。
zhì shì zǔ shí jí jìn wǔ dì yě yáng hù shàng píng wú biǎo yuē xiān dì shùn tiān yīng shí xī píng bā shǔ nán hé wú huì hǎi nèi dé yǐ xiū xī zhào shù yǒu lè ān zhī xīn
至世祖时(即晋武帝也),羊祜上平吴表曰:“先帝顺天应时,西平巴蜀,南和吴会,海内得以休息,兆庶有乐安之心。
ér wú fù bèi xìn shǐ biān shì gēng xīng
而吴复背信,使边事更兴。
fu qī yùn suī tiān suǒ shòu ér gōng yè bì yóu rén ér chéng
夫期运虽天所授,而功业必由人而成。
bù yī dà jǔ sǎo miè zé zhòng yì wú shí de ān
不一大举扫灭,则众役无时得安。
yì suǒ yǐ lóng xiān dì zhī xūn chéng wú wéi zhī huà yě
亦所以隆先帝之勋,成无为之化也。
gù yáo yǒu dān shuǐ zhī fá shùn yǒu yǒu miáo zhī zhēng xián yǐ níng jìng yǔ zhòu jí bīng hé zhòng zhě yě
故尧有丹水之伐,舜有有苗之征,咸以宁静宇宙,戢兵和众者也。
shǔ píng zhī hòu tiān xià jiē wèi wú dāng bìng wáng
蜀平之后,天下皆谓吴当并亡。
zì cǐ lái shí sān nián shì wèi yī zhōu
自此来十三年,是谓一周。
píng dìng zhī qī fù zài jīn rì
平定之期,复在今日。
yì zhě cháng yán wú chǔ yǒu dào hòu fú wú lǐ xiān qiáng cǐ nǎi zhū hóu zhī shí ěr
议者常言吴楚有道后服,无礼先强,此乃诸侯之时耳。
dāng jīn yī tǒng bù dé yǔ gǔ tóng lùn
当今一统,不得与古同论。
fu shì dào zhī lùn jiē wèi yìng quán shì gù móu zhī suī duō ér jué zhī yù dú
夫适道之论,皆未应权,是故谋之虽多,而决之欲独。
fán yǐ xiǎn zǔ de cún zhě wèi dí zhě tóng lì zú yǐ zì gù gǒu qí qīng zhòng bù qí qiáng ruò yì shì zé zhì shì bù néng móu ér xiǎn zǔ bù kě bǎo yě
凡以险阻得存者,谓敌者同力足以自固,苟其轻重不齐、强弱异势,则智士不能谋,而险阻不可保也。
shǔ zhī de fēi bù xiǎn yě gāo shān xún yún ní shēn gǔ sì wú jǐng shù mǎ xuán chē rán hòu néng jì jiē yán yī fū hè jǐ qiān rén mò dāng
蜀之地,非不险也,高山寻云霓,深谷肆无景,束马悬车,然后能济,皆言一夫荷戟,千人莫当。
jí jìn bīng zhī rì céng wú fān lí zhī xiàn zhǎn jiàng qiān qí fú shī shù wàn chéng shèng xí juǎn jìng zhì chéng dū hàn zhōng zhū chéng jiē niǎo qī ér bù gǎn chū
及进兵之日,曾无藩离之限,斩将搴旗,伏尸数万,乘胜席卷,径至成都,汉中诸城,皆鸟栖而不敢出。
fēi jiē wú zhàn xīn chéng xīn bù zú xiāng kàng
非皆无战心,诚心不足相抗。
zhì liú shàn xiáng fú zhū yíng pù zhě suǒ rán jù sàn
至刘禅降服,诸营堡者,索然俱散。
jīn jiāng huái zhī nán bù guò jiàn gé
今江淮之难,不过剑阁;
shān chuān zhī xiǎn bù guò mín hàn
山川之险,不过岷汉。
sūn hào zhī bào chǐ yú liú shàn
孙皓之暴,侈于刘禅;
wú yuè zhī kùn shén yú bā shǔ
吴越之困,甚于巴蜀。
ér dà jìn bīng zhòng duō yú qián shì
而大晋兵众,多于前世;
zī chǔ qì xiè shèng yú wǎng shí
资储器械,盛于往时。
jīn bù yú cǐ píng wú ér gèng zǔ bīng xiāng shǒu zhēng fū kǔ yì rì xún gān gē jīng lì shèng shuāi bù kě cháng jiǔ yí dāng shí dìng yǐ yī sì hǎi
今不于此平吴,而更阻兵相守,征夫苦役,日寻干戈,经历盛衰,不可长久,宜当时定,以一四海。
jīn ruò yǐn liáng yì zhī bīng shuǐ lù jù xià
今若引梁、益之兵,水陆俱下;
jīng chu zhī zhòng jìn lín jiāng líng
荆、楚之众,进临江陵。
píng nán yù zhōu zhí zhǐ xià kǒu
平南豫州,直指夏口;
xú yáng qīng yǎn bìng xiàng mò líng gǔ pèi yǐ yí zhī duō fāng yǐ wù zhī yǐ yī yú zhī wú dàng tiān xià zhī zhòng shì fēn xíng sàn suǒ bèi jiē jí
徐、扬、青、兖,并向秣陵,鼓旆以疑之,多方以误之,以一隅之吴,当天下之众,势分形散,所备皆急。
ba hàn qí bīng chū qí kōng xū yī chù qīng huài zé shàng xià zhèn dàng
、巴、汉奇兵,出其空虚,一处倾坏,则上下震荡。
wú yuán jiāng wèi guó wú yǒu nèi dì dōng xī shù qiān lǐ yǐ fān lí zì chí
吴缘江为国,无有内地,东西数千里,以藩篱自持。
suǒ dí zhě dà wú yǒu níng xī
所敌者大,无有宁息。
sūn hào zì qíng rèn yì yǔ xià duō jì
孙皓恣情任意,与下多忌;
duō chén zhòng jiāng bù fù zì xìn
多臣重将,不复自信。
shì yǐ sūn xiù zhī tú jiē wèi bī ér zhì
是以孙秀之徒,皆畏逼而至。
chén yí yú cháo shì kùn yú yě wú yǒu bǎo shì zhī jì yí dìng zhī xīn
臣疑于朝,士困于野,无有保势之计、一定之心。
píng cháng zhī rì yóu huái qù jiù
平常之日,犹怀去就;
bīng lín zhī jì bì yǒu yīng zhě
兵临之际,必有应者。
zhōng bù néng qí lì zhì sǐ yǐ kě zhī yě
终不能齐力致死,已可知也。
qí sú jí sù bù néng chí jiǔ gōng nǔ jǐ dùn bù rú zhōng guó wéi yǒu shuǐ zhàn shì qí suǒ biàn
其俗急速,不能持久,弓弩戟楯,不如中国,唯有水战是其所便。
yī rù qí de zé cháng jiāng fēi fù suǒ gù hái bǎo chéng chí zé qù cháng rù duǎn ér guān jūn xuán jìn rén yǒu zhì jié zhī zhì
一入其地,则长江非复所固,还保城池,则去长入短,而官军悬进,人有致节之志。
wú rén zhàn yú qí de yǒu píng chéng zhī xīn
吴人战于其地,有凭城之心。
rú cǐ jūn bù yú shí kè kě bì yǐ
如此,军不逾时,克可必矣。
dì shēn nà yān
”帝深纳焉。
nǎi lìng wáng jùn děng miè wú
乃令王浚等灭吴。
tiān xià shū tóng wén chē tóng guǐ yǐ
天下书同文,车同轨矣。
shí wú wáng hào yǒu jiān shàng guó zhī xīn shǐ lù kàng wèi jīng zhōu mù
(时吴王皓有兼上国之心,使陆抗为荆州牧。
jìn shǐ yáng hù yǔ wú rén xiāng chí
晋使羊祜与吴人相持。
hù zēng xiū dé zhèng yǐ huái wú
祜增修德政以怀吴。
wú měi yǔ zhàn bì kè rì ér hòu hé jiān móu yǎn xí bìng bù wèi ruò lín zhèn fú huò jūn zhèng jiāng zhǎn zhī hù zhé yuē cǐ děng sǐ jié zhī chén yě
吴每与战,必克日而后合,间谋掩袭并不为,若临阵俘获,军正将斩之,祜辄曰:“此等死节之臣也。
wèi zhī chuí tì qīn jiā bìn gěi qí jiā yíng sàng zhě bì hòu wèi zhī sì ér guī zhī
”为之垂涕,亲加殡,给其家,迎丧者,必厚为之祀而归之。
wú jiāng yǒu lái zhě zhé rèn qí suǒ shì
吴将有来者,辄任其所适。
ruò yù fǎn wú biàn wèi zǔ dào
若欲返吴,便为祖道。
wú jiāng yǒu èr r jiē yòu zài jìng shàng xì wèi hù jūn suǒ lüè jīng yuè
吴将有二儿,皆幼,在境上戏,为祜军所略,经月。
qí fù wèi zhī yǐ sǐ fā sāng
其父谓之已死,发丧。
hù qīn zì miǎn láo gōng yǎng qiǎn guī
祜亲自勉劳供养,遣归。
fù hòu gǎn qí ēn dé lǜ èr zǐ lái jiàng
父后感其恩德,率二子来降。
yú shì lù kàng měi gào qí zhòng yuē cǐ zhuān wèi yì bǐ zhuān wèi bào shì bù zhàn ér zì fú yě
于是陆抗每告其众曰:“此专为义,彼专为暴,是不战而自服也。
gè bǎo fēn jiè wú fēn xì yì ér yǐ
各保分界,无分细益而已。
chēng yuē yáng shū zǐ suī yuè yì zhū gě liàng hé yǐ guò zhī
”称曰:“羊叔子虽乐毅、诸葛亮,何以过之?
lù kàng jiāng sǐ yán yú wú wáng hào yuē xī líng jiàn píng guó zhī fán biǎo chǔ zài shàng liú shòu dí èr jìng
”陆抗将死,言于吴王皓曰:“西陵、建平,国之蕃表,处在上流,受敌二境。
chén fù xùn xī zài xī chuí chén yán xī líng guó zhī xī mén
臣父逊昔在西垂,陈言:西陵,国之西门。
rú qí yǒu yú dāng jǔ guó zhēng zhī
如其有虞,当举国争之。
chén yú yǐ wéi zhū hóu wáng yòu chōng wèi zhǎng guó shì qǐ jiǎn yuè yī qiè yǐ fǔ jiāng yì
臣愚以为,诸侯王幼冲,未掌国事,乞简阅一切,以辅疆埸。
jìn nán zhēng dà jiàng jūn yáng hù lái cháo mì chén fá wú zhī jì shǐ wáng jùn zhì chuán yú shǔ fāng zhōu bǎi yú bù jiē wèi chéng guō mén shī lóu xī shǒu huà guài shòu yǐ jù jiāng shén
晋南征大将军羊祜来朝,密陈伐吴之计,使王浚治船于蜀,方舟百余步,皆为城郭,门施楼卤,首画怪兽,以惧江神。
róng èr qiān yú rén jiē chí mǎ wǎng huán
容二千余人,皆驰马往还。
jí shì liú yú wú jiàn píng tài shǒu wú yàn qǔ qí liú shì yǐ chéng wú wáng yuē jìn bì yǒu gōng wú zhī jì yi zēng jiàn píng bīng jiàn píng bù xià zhōng bù gǎn dù jiāng
及柿流于吴,建平太守吾彦取其流柿,以呈吴王曰:“晋必有攻吴之计,宜增建平兵,建平不下,终不敢渡江。
wú wáng hào bù cóng
”吴王皓不从。
yàn nǎi zhé wèi tiě suǒ jiā zhī zhuī cì yǐ duàn yú jiāng zǔ yú wǒ yě
彦乃辄为铁锁,加之锥刺,以断于江,阻于我也。
jùn wén zhī nǎi wèi dà fá fù cǎo wéi rén fú xí liú zhě xià shī zhú jù yǐ ài suǒ zhuī nǎi xīng shī
浚闻之,乃为大筏,缚草为人,伏习流者下,施竹炬以碍锁锥,乃兴师。
guǒ rú jùn cè fú zhī huàn yě
果如浚策,弗之患也。
tài kāng yuán nián ān dōng jiāng jūn wáng hún jī héng jiāng pò zhī
太康元年,安东将军王浑击横江,破之。
lóng xiāng jiāng jūn wáng jùn kè jiàn píng dān yáng èr chéng
龙骧将军王浚克建平、丹阳二城。
dù yù yòu fēn qiǎn qīng bīng liù bǎi chéng diàn chuán dù jiāng shàng lè xiāng àn zhūn bā shān duō zhāng qí zhì qǐ huǒ shān shàng chū qí bù yì
杜预又分遣轻兵六百,乘簟船渡江,上乐乡岸,屯巴山,多张旗帜,起火山上,出其不意。
pò gōng ān shí zhū jiāng xián wèi bǎi nián zhī kòu wèi kě quán kè qiě chūn shuǐ fāng shēng nán yú chí jiǔ yi dài lái dōng gèng wéi dà jǔ
破公安时,诸将咸谓百年之寇,未可全克,且春水方生,难于持久,宜待来冬,更为大举。
yù yù zhī yuē xī yuè yì jiè jì xi yī zhàn yǐ bìng qiáng qí jīn bīng wēi yǐ zhèn pì rú pò zhú shù jié zhī hòu jiē yíng rèn ér jiě ěr
预喻之曰:“昔乐毅藉济西一战以并强齐,今兵威已振,譬如破竹,数节之后,皆迎刃而解耳!
kàng biǎo lùn zhī shàng shēn rán yān
抗表论之,上深然焉。
wú qiǎn zhāng tì shěn yíng jì jiāng yíng wèi tì yuē jìn zuò zhàn chuán yú shǔ jiǔ yǐ jīn qīng guó dà dòng wàn lǐ qí qǐ bìng xī yì zhōu zhī zhòng fú jiāng ér xià wǒ shàng liú zhū jūn wú yǒu jiè bèi kǒng biān jiāng zhū chéng jǐn mò néng yù yě
”吴遣张悌、沈莹济江,莹谓悌曰:“晋作战船于蜀久矣,今倾国大动,万里齐起,并悉益州之众,浮江而下,我上流诸军无有戒备,恐边江诸城尽莫能御也。
jìn zhī shuǐ jūn bì zhì yú cǐ yi chù lì dài lái yī zhàn ruò pò zhī rì jiāng xī zì qīng shàng fāng suī huài kě hái qǔ yě
晋之水军必至于此,宜畜力待来,一战若破之日,江西自清,上方虽坏,可还取也。
jīn dù jiāng nì zhàn shèng bù kě bǎo ruò huò cuī sàng zé dà shì qù yǐ
今渡江逆战,胜不可保,若或摧丧,则大事去矣!
zhāng tì bù cóng suì jì jiāng jǐn zhòng lái bī wáng shī bù rǎo qí zhòng tuì ér bīng luàn jìn jūn chéng zhī dà pò wú shī
”张悌不从,遂济江,尽众来逼,王师不扰,其众退而兵乱,晋军乘之,大破吴师。
wú wáng hào nǎi jiàng yú jùn shù zú bā wàn fāng zhōu gǔ zào rù yú shí tou
吴王皓乃降于浚,戍卒八万,方舟鼓噪,入于石头。
hào miàn fù yú chèn jùn fén chèn lǐ yě
皓,面缚舆榇,浚焚榇,礼也。
cì hào jué wèi guī mìng hóu
赐皓爵为归命侯。
zhì jìn huì yōng ruò hú luàn zhōng yuán tiān zǐ meng chen bō qiān jiāng biǎo dāng shí tiān xià fù fēn liè yǐ
至晋惠庸弱,胡乱中原,天子蒙尘,播迁江表,当时天下复分裂矣。
chū rù wǔ dài sān bǎi yú nián
出入五代,三百余年。
suí wén dì shòu guó shǐ móu fá chén yǐ
隋文帝受国,始谋伐陈矣。
cháng wèn gāo jiǒng qǔ chén zhī cè jiǒng yuē jiāng běi dì hán tián shōu chà wǎn
尝问高颎取陈之策,颎曰:“江北地寒,田收差晚;
jiāng nán tǔ rè shuǐ tián zǎo shú
江南土热,水田早熟。
liàng bǐ shōu huò zhī jì wēi zhēng shì mǎ shēng yán yǎn xí zéi bì tún bīng jiān shǒu zú shǐ fèi qí nóng shí
量彼收获之际,微征士马,声言掩袭,贼必屯兵坚守,足使废其农时。
bǐ jì jù bīng wǒ biàn jiě jiǎ zài sān rú cǐ zéi yǐ wéi cháng
彼既聚兵,我便解甲,再三如此,贼以为常。
hòu gèng jí bīng bǐ bì bù xìn yóu yù zhī qǐng wú nǎi jì shī dēng lù ér zhàn bīng qì yì bèi
后更集兵,彼必不信,犹豫之顷,吾乃济师登陆而战,兵气益倍。
yòu jiāng nán tǔ báo shě duō zhú máo suǒ yǒu chǔ jī jiē fēi dì jiào mì qiǎn xíng rén yīn fēng zòng huǒ dài qí xiū lì fù gèng shāo zhī
又江南土薄,舍多竹茅,所有储积,皆非地窖,密遣行人,因风纵火,待其修立,复更烧之。
bù chū shù nián zì kě cái lì jù jǐn
不出数年,自可财力俱尽。
shàng xíng qí cè chén rén yì bì
”上行其策,陈人益弊。
hòu fā bīng yǐ xuē dào héng wèi huái nán dào héng tái shàng shū jiān zhǎng wén hàn
后发兵,以薛道衡为淮南道行台尚书,兼掌文翰。
jí wáng shī lín jiāng gāo yǐng zhào dào héng yè zuò mù xià yīn wèn yuē jīn shī zhī jǔ kè dìng jiāng dōng yǔ fǒu
及王师临江,高颖召道衡,夜坐幕下,因问曰:“今师之举,克定江东与否?
jūn shì yán zhī
君试言之。
dào héng dá yuē fán lùn dà shì chéng bài xiān xū yǐ zhì lǐ duàn zhī yǔ gòng suǒ zài jiǔ zhōu běn shì wáng zhě fēng yù
”道衡答曰:“凡论大事成败,先须以至理断之,禹贡所载九州,本是王者封域。
hòu hàn zhī jì qún xióng jìng qǐ sūn quán xiōng dì suì yǒu wú chǔ zhī de
后汉之季,群雄竞起,孙权兄弟,遂有吴楚之地。
jìn wǔ ài mìng xún jí tūn bìng
晋武爱命,寻即吞并;
yǒng jiā nán qiān zhòng cǐ fēn gē
永嘉南迁,重此分割。
zì ěr yǐ lái zhàn zhēng bù xī
自尔以来,战争不息。
fǒu zhōng sī tài tiān dào zhī héng
否终斯泰,天道之恒。
guō pú yǒu yún jiāng dōng piān wáng sān bǎi nián hái yǔ zhōng guó hé
郭璞有云:‘江东偏王三百年,还与中国合。
jīn shù jiāng mǎn yǐ
’今数将满矣。
yǐ yùn shù ér yán qí bì kè yī yě
以运数而言,其必克一也。
yǒu dé zhě chāng wú dé zhě wáng zì gǔ xìng miè jiē yóu cǐ dào
有德者昌,无德者亡,自古兴灭,皆由此道。
zhǔ shàng gōng lǚ gōng jiǎn yōu láo shù zhèng shū bǎo jùn yǔ diāo qiáng hān jiǔ huāng sè shàng xià lí xīn rén shén tóng fèn qí bì kè èr yě
主上躬履恭俭,忧劳庶政,叔宝峻宇雕墙,酣酒荒色,上下离心,人神同愤,其必克二也。
wèi guó zhī tǐ zài yú rèn jì bǐ zhī gōng qīng bèi yuán ér yǐ
为国之体,在于任寄,彼之公卿,备员而已。
bá xiǎo rén shī wén qìng wěi yǐ zhèng shì
拔小人施文庆,委以政事;
shàng shū lìng jiāng zǒng wéi shì shī jiǔ běn fēi jīng lüè zhī cái
尚书令江总,唯事诗酒,本非经略之才;
xiāo mó hē rèn mán nú shì qí dà jiàng yī fū zhī yǒng ěr qí bì kè sān yě
萧摩诃任蛮奴,是其大将,一夫之勇耳,其必克三也。
wǒ yǒu dào ér dà bǐ wú dé ér xiǎo
我有道而大,彼无德而小。
liàng qí jiá shì bù guò shí wàn
量其甲士,不过十万。
xi zì wū xiá dōng zhì cāng hǎi fēn zhī zé shì xuán ér lì ruò jù zhī zé shǒu cǐ ér shī bǐ qí bì kè sì yě
西自巫峡,东至沧海,分之则势悬而力弱,聚之则守此而失彼,其必克四也。
xí juǎn zhī zhào qí zài bù yí
席卷之兆,其在不疑。
yǐng xīn rán yuē jūn yán chéng bài lǐ shén fēn míng
”颖忻然曰:“君言成败,理甚分明。
wú jīn huò rán yě
吾今豁然也。
běn yǐ cái xué xiāng qī bù yì chóu lüè nǎi zhì cǐ yě
本以才学相期,不意筹略乃至此也。
suì jìn bīng lǔ shū bǎo
”遂进兵,虏叔宝。
cǐ miè wú xíng yě
此灭吴形也。
yì yuē xī sān guó shí shǔ qiǎn zōng yù shǐ wú
(议曰:昔三国时,蜀遣宗预使吴。
yù wèi quán yuē shǔ tǔ suī yún lín guó dōng xī xiāng lài wú bù kě wú shǔ shǔ bù kě wú wú
预谓权曰:“蜀土虽云邻国,东西相赖,吴不可无蜀,蜀不可无吴。
sūn shèng yuē fu dì wáng zhī bǎo wéi dào yǔ yì dào yì jì jiàn suī xiǎo kě dà yīn zhōu shì yě
”孙盛曰:“夫帝王之保,唯道与义,道义既建,虽小可大,殷、周是也;
gǒu zhàng zhà lì suī qiáng bì bài qín xiàng shì yě
苟杖诈力,虽强必败,秦、项是也。
kuàng hū piān bǐ zhī chéng shì shān shuǐ zhī gù ér yù lián jiē wàn lǐ yǒng xiāng zī lài zāi
况乎偏鄙之城,恃山水之固,而欲连接万里,永相资赖哉!
xī jiǔ guó jiàn hé zòng zhī jì ér qín rén zú bìng liù hé
昔九国建合纵之计,而秦人卒并六合;
áo shù yíng fǔ chē zhī móu ér guāng zhèng zhōng jiān lǒng shǔ
嚣、述营辅车之谋,而光正终兼陇蜀。
fu yǐ jiǔ guó zhī qiáng lǒng hàn zhī dà mò néng xiāng jiù zuò guān tú fù hé zhě
夫以九国之强、陇汉之大,莫能相救,坐观屠覆,何者?
dào dé zhī jī bù zhōu ér lí ruò zhī xīn nán yī gù yě
道德之基不周,而离弱之心难一故也。
ér yún wú bù kě wú shǔ shǔ bù kě wú wú
而云:‘吴不可无蜀,蜀不可无吴。
qǐ bù chǎn zāi
’岂不谄哉!
yóu cǐ guān zhī wèi guó zhī běn wéi dào yì ér yǐ jūn ruò bù xiū dé zhōu zhōng zhī rén jìn dí guó yě
由此观之,为国之本,唯道义而已,君若不修德,舟中之人尽敌国也。
yǒu yǐ fū
有已夫!
zì duò kāi huáng shí nián gēng xū suì miè chén zhì jīn kāi yuán sì nián bǐng chén suì fán yī bǎi èr shí liù nián tiān xià tǒng yī
自隋开皇十年庚戌岁灭陈,至今开元四年丙辰岁,凡一百二十六年,天下统一。
lùn yuē chuán chēng dū chéng guò bǎi zhì guó zhī hài yě
论曰:《传》称“都城过百雉,国之害也。
yòu yuē dà dū yú guó luàn zhī běn
”又曰:“大都隅国,乱之本。
gǔ zhě zhū hóu bù guò bǎi lǐ shān hǎi bù yǐ fēng wù qīn yí dí liáng yǒu yǐ yě
”古者诸侯不过百里,山海不以封,勿亲夷狄,良有以也。
hé zhě
为什么呢?
jiǎ shēng yǒu yán chén qiè jī qián shì fū zhū hóu dà dǐ qiáng zhě xiān fǎn
贾生有言:“臣窃迹前事,夫诸侯大抵强者先反。
huái yīn wáng chu zuì qiáng zé zuì xiān fǎn hán xìn yǐ hú zé yòu fǎn guàn gāo yīn zhào zī zé yòu fǎn chén xī bīng jīng zé yòu fǎn péng yuè yīn liáng zé yòu fǎn qíng bù yòng huái nán zé yòu fǎn lú wǎn zuì ruò zuì hòu fǎn
淮阴王楚最强,则最先反,韩信倚胡则又反,贯高因赵资则又反,陈豨兵精则又反,彭越因梁则又反,黥布用淮南则又反,卢绾最弱最后反。
cháng shā nǎi zài èr wàn wǔ qiān hù ěr gōng shǎo ér zuì wán shì shū ér zuì zhōng
长沙乃在二万五千户耳,功少而最完,势疏而最忠。
fēi dú xìng yì rén yě yì xíng shì rán yě
非独性异人也,亦形势然也。
nǎng lìng fán lì jiàng guàn jù shù shí chéng ér wáng jīn suī yǐ cán wáng kě yě
从前让樊哙、郦商、周勃、灌婴占据几十座城池称王,如今即使他们残破灭亡也是可以的;
lìng xìn yuè zhī lún liè wéi chè hòu ér jū suī zhì jīn cún kě yě
令信、越之伦,列为彻侯而居,虽至今存可也。
rán zé tiān xià zhī dà jì yì kě zhī yǐ
然则天下之大计亦可知已。
yù zhū wáng zhī jiē zhōng fù zé mò ruò lìng rú cháng shā wáng
欲诸王之皆忠附,则莫若令如长沙王;
yù chén zǐ zhī wù cú hǎi zé mò lìng rú fán lì děng
欲臣子之勿殂醢,则莫令如樊、郦等;
yù tiān xià zhī zhì ān zé mò ruò zhòng jiàn zhū hóu ér shǎo qí lì
欲天下之治安,则莫若众建诸侯而少其力。
yǐ cǐ guān zhī jīn zhuān chéng zhě jiē tí fēng qiān lǐ yǒu rén mín yān fēi tè bǎi lǐ zhī zī yě
”以此观之,今专城者,皆提封千里,有人民焉,非特百里之资也;
guān yǐ cái jū shǔ fēi fèi fù fēi tè wú qīn zhī shū yě
官以才居,属非肺附,非特毋亲之疏也;
wú jù jiāng hú shǔ zǔ tiān xiǎn fēi tè shān hǎi zhī lì yě
吴据江湖,蜀阻天险,非特山海之利也;
kuà zhōu lián jùn xíng shù rǎng zhì fēi tè ǒu guó zhī hài yě
跨州连郡,形束壤制,非特偶国之害也。
ruò zāo wàn shì zhī biàn yǒu qī zǐ zhī huò zé bù kě huì yǒu guó zhě bù kě bù chá
若遭万世之变,有七子之祸,则不可讳,有国者不可不察。
wèi míng dì wèn huáng quán yuē jīn sān guó dǐng zhì hé fāng wèi zhèng
(魏明帝问黄权曰:“今三国鼎峙,何方为正?
duì yuē dāng yǐ tiān wén zhèng zhī
”对曰:“当以天文正之。
wǎng nián yíng huò shǒu xīn ér wén dì bēng wú shǔ èr guó zhǔ wú shì
往年荧惑守心,而文帝崩,吴蜀二国主无事。
yóu shì guān zhī wèi zhèng tǒng yǐ
由是观之,魏正统矣。