kǒng zǐ yuē wèi jiàn yán sè ér yán wèi zhī gǔ yòu yuē wèi xìn zé yǐ wéi bàng jǐ
孔子曰:“未见颜色而言,谓之瞽”又曰:“未信,则以为谤己。
sūn qīng yuē yǔ ér dāng zhì yě
”孙卿曰:“语而当,智也;
mò ér dāng zhī yě
默而当,知也。
shī zi yuē tīng yán ěr mù bù jù shì tīng bù shēn zé shàn yán bù wǎng yān
”《尸子》曰:“听言,耳目不惧,视听不深,则善言不往焉。
shì zhī jiāng yǔ zhě bì xiān diào yú rén qíng zì gǔ rán yǐ
”是知将语者,必先钓于人情,自古然矣。
hán zǐ yuē fu shuō zhī nán yě zài zhī suǒ shuō zhī xīn kě yǐ wú shuō dāng zhī
韩子曰:“夫说之难也,在知所说之心可以吾说当之。
shuō zhī yǐ hòu lì zé jiàn xià jié ér yù bēi jiàn bì qì yuǎn yǐ suǒ shuō shí wèi hòu lì zé yīn yòng qí yán ér xiǎn qì qí shēn cǐ bù kě bù zhī yě
说之以厚利,则见下节而遇卑贱,必弃远矣(所说实为厚利,则阴用其言,而显弃其身,此不可不知也。
shuō zhī yǐ míng gāo zé jiàn wú xīn ér yuǎn shì qíng bì bù shōu yǐ suǒ shuō shí wèi míng gāo ér yáng shōu qí shēn ér shí shū zhī
说之以名高,则见无心而远事情,必不收矣(所说实为名高,而阳收其身,而实疏之。
cǐ bù kě bù zhī yě
此不可不知也。
shì yǐ mì chéng yǔ yǐ xiè bài wèi bì qí shēn xiè zhī yě ér shuō jí qí suǒ nì zhī shì rú shì zhě shēn wēi zhōu zé wèi wò yě ér yǔ jí zhī shuō xíng ér yǒu gōng zé dé wáng shuō bù xíng ér yǒu bài zé jiàn yí rú shì zhě shēn wēi
事以密成,语以泄败,未必其身泄之也,而说及其所匿之事,如是者身危(周泽未渥也,而语极知,说行而有功则德亡,说不行而有败则见疑,如是者身危。
guì rén yǒu guò duān ér shuō zhě míng yán shàn yì yǐ tuī qí è zhě shēn wēi
贵人有过端,而说者明言善议以推其恶者,身危。
guì rén huò dé jì ér yù zì yǐ wéi gōng shuō zhě yǔ zhī yān zé shēn wēi
贵人或得计而欲自以为功,说者与知焉,则身危。
qiáng zhī yǐ qí suǒ bù wéi zhǐ zhī yǐ qí bù néng yǐ zhě shēn wēi
强之以其所不为,止之以其不能已者,身危。
yòu yuē yǔ zhī lùn dà rén zé yǐ wéi jiān jǐ
”又曰:“与之论大人,则以为间己;
yǔ zhī lùn xì rén zé yǐ wéi yù quán
与之论细人,则以为鬻权。
lùn qí suǒ ài zé yǐ wéi jiè zī
谈论他喜爱的人,他会认为你在借机攀附;
lùn qí suǒ zēng zé yǐ wéi cháng jǐ
谈论他憎恶的人,他会认为你在试探他。
shùn shì chén yì zé yuē qiè nuò ér bù jìn
顺着事情陈述意见,他会说你胆小不敢直言;
lǜ shì guǎng sì zé yuē cǎo yě ér jū wǔ cǐ bù kě bù zhī yě
虑事广肆,则曰草野而居侮,此不可不知也。
bǐ zì zhì qí jì zé wú yǐ qí shī qióng zhī
彼自智其计,则无以其失穷之;
zì yǒng qí duàn zé wú yǐ qí dí nù zhī
自勇其断,则无以其敌怒之。
fán shuō xū kuàng rì mí jiǔ zhōu zé jì wò shēn jì ér bù yí jiāo zhēng ér bù zuì nǎi míng jì lì hài yǐ zhì qí gōng
”(凡说须旷日弥久,周泽既渥,深计而不疑,交争而不罪,乃明计利害,以致其功。
zhí zhǐ shì fēi yǐ chì qí shēn
直指是非,以饬其身。
yǐ cǐ xiāng chí cǐ shuō zhī chéng yě
以此相持,此说之成也。
xún yuè yuē fu chén xià zhī suǒ yǐ nán yán zhě hé yě
荀悦曰:“夫臣下之所以难言者,何也?
yán chū hū shēn zé jiù huǐ jí zhī yǐ
言出乎身则咎悔及之矣。
gù yuē jǔ guò jiē fēi zé yǒu gàn wǔ zhī jiù
”故曰:举过揭非,则有干忤之咎;
quàn lì jiào huì zé yǒu xié shàng zhī jī
劝励教诲,则有挟上之讥。
yán ér dāng zé chǐ qí shèng jǐ yě
言而当,则耻其胜己也;
yán ér bù dàng zé jiàn qí yú yě
言而不当,则贱其愚也。
xiān jǐ ér tóng zé è qí duó jǐ míng yě
先己而同,则恶其夺己明也;
hòu jǐ ér tóng zé yǐ wéi cóng shùn yě
后己而同,则以为从顺也。
wéi xià cóng shàng zé yǐ wéi chǎn yú yě
违下从上,则以为谄谀也;
wéi shàng cóng xià zé yǐ wéi léi tóng yě
违上从下,则以为雷同也。
yǔ zhòng gòng yán zé yǐ wéi shùn fù yě
与众共言,则以为顺负也;
wéi zhòng dú yán zé yǐ wéi zhuān měi yě
违众独言,则以为专美也。
yán ér qiǎn lù zé jiǎn ér báo zhī
言而浅露,则简而薄之;
shēn miào hóng yuǎn zé bù zhī ér fēi zhī
深妙弘远,则不知而非之。
tè jiàn dú zhì zé zhòng wù qí gài jǐ yě suī shì ér bú jiàn chēng
特见独智,则众恶其盖己也,虽是而不见称;
yǔ zhòng tóng zhì zé yǐ wéi fù suí yě suī de zhī bù yǐ wèi gōng
与众同智,则以为附随也,虽得之不以为功。
qiān ràng bù zhēng zé yǐ wéi yì róng
谦让不争,则以为易容;
yán ér bù jìn zé yǐ wéi huái yǐn
言而不尽,则以为怀隐;
jìn shuō jié qíng zé yǐ wéi bù zhī liàng
进说竭情,则以为不知量。
yán ér bù xiào zé shòu qí yuàn zé
言而不效,则受其怨责;
yán ér shì xiào zé yǐ wéi gù dāng
言而事效,则以为固当。
lì yú shàng bù lì yú xià huò biàn yú zuǒ zé bù biàn yú yòu huò hé yú qián ér wǔ yú hòu cǐ xià qíng suǒ yǐ cháng bù tōng
利于上、不利于下,或便于左则不便于右,或合于前而忤于后,此下情所以常不通。
zhòng ní fā fèn chēng yǔ yù wú yán zhě gài wèi yǔ zhī nán yě
仲尼发愤,称“予欲无言”者,盖为语之难也。
hé yǐ míng qí nán yé
何以明其难耶?
xī sòng yǒu fù rén tiān yù qiáng huài qí zǐ yuē bù zhù qiě yǒu dào
昔宋有富人,天雨墙坏,其子曰:“不筑,且有盗。
qí lín rén yì yún
”其邻人亦云。
mù ér guǒ dà wáng qí jiā zhì qí zi ér yí lín rén zhī fù
暮而果大亡,其家智其子而疑邻人之父。
zhèng wǔ gōng yù fá hú nǎi yǐ qí zi qī zhī yīn wèn qún chén wú yù yòng bīng shuí kě fá zhě
郑武公欲伐胡,乃以其子妻之,因问群臣:“吾欲用兵,谁可伐者?
guān qí sī yuē hú kě fá
”关其思说:“可以攻打胡国。
nǎi lù guān qí sī yuē hú xiōng dì zhī guó yě zi yán fá zhī hé yě
”郑武公就杀了关其思,说:“胡国,是我们的兄弟国家,你说要攻打它,为什么?
hú jūn wén zhī yǐ zhèng wèi qīn jǐ ér bù bèi zhèng zhèng rén xí hú qǔ zhī
”胡君闻之,以郑为亲己而不备郑,郑人袭胡,取之。
cǐ èr shuō zhě qí zhì jiē dāng yǐ rán ér shèn zhě wèi lù báo zhě jiàn yí fēi zhì zhī nán yě chù zhì zé nán
此二说者,其智皆当矣,然而甚者为戮,薄者见疑,非智之难也,处智则难。
wèi rén yíng xīn fù fù shàng chē wèn cān mǎ shuí mǎ yě
卫人迎新妇,妇上车,问:“骖马,谁马也?
yù yuē jí zhī
”御曰:“籍之。
xīn fù wèi pū yuē fǔ cān wú kǔ fú
”新妇谓仆曰:“拊骖,无苦服。
chē zhì mén bá jiào nì wú miè lǔ jiāng shī huǒ
”车至门,拔教:“逆毋灭橹,将失火。
rù shì jiàn jiù yuē xǐ yǒu xià fáng wǎng lái zhě
”入室,见臼,曰:“徙牖下,妨往来者。
zhǔ rén dà xiào zhī
”主人大笑之。
cǐ sān yán jiē yào yán yě rán ér bù miǎn wèi xiào zhě zǎo wǎn zhī shí shī yǐ
此三言,皆要言也,然而不免为笑者,早晚之时失矣。
cǐ shuō zhī nán yě
此说之难也。
shuō zhě zhī qí nán yě gù yǔ bì yǒu diào yǐ qǔ rén qíng
说者知其难也,故语必有钓,以取人情。
hé yǐ míng zhī
怎么证明这一点呢?
xī qí wáng hòu sǐ yù zhì hòu ér wèi dìng shǐ qún chén yì
昔齐王后死,欲置后而未定,使群臣议。
xuē gōng tián yīng yù zhōng wáng zhī yì yīn xiàn shí ěr ér měi qí yī dàn rì yīn wèn měi ěr suǒ zài yīn quàn lì yǐ wéi wáng hòu qí wáng dà yuè suì zhòng xuē gōng
薛公田婴欲中王之意,因献十珥而美其一,旦日,因问美珥所在,因劝立以为王后,齐王大悦,遂重薛公。
cǐ qíng kě yǐ wù diào yě
此情可以物钓也。
shēn bù hài shǐ hé yú hán wáng rán wèi zhī wáng zhī suǒ yù yě kǒng yán ér wèi bì zhōng yú wáng yě
申不害始合于韩王,然未知王之所欲也,恐言而未必中于王也。
wáng wèn shēn zǐ yuē wú shuí yǔ ér kě
王问申子曰:“吾谁与而可?
duì yuē cǐ ān wēi zhī yào guó jiā zhī dà shì yě chén qǐng shēn wéi ér kǔ sī zhī
”对曰:“此安危之要,国家之大事也,臣请深惟而苦思之。
nǎi wēi wèi zhào zhuō hán zhāo yuē zi jiē guó zhī biàn shì yě
”乃微谓赵卓、韩晁曰:“子,皆国之辩士也;
fu wéi rén chén zhě yán hé bì tóng
夫为人臣者,言何必同?
jìn zhōng ér yǐ yǐ
尽忠而已矣。
èr rén gè jìn yì yú wáng yǐ shì
”二人各进议于王以事。
shēn zi wēi shì wáng zhī suǒ yuè yǐ yán yú wáng wáng dà yuè zhī
申子微视王之所悦,以言于王,王大悦之。
cǐ qíng kě yǐ yán diào yě
此情可以言钓也。
wú fá yuè yuè qī yú kuài jī gōu jiàn kuì rán tàn yuē wú zhōng cǐ hu
吴伐越,越栖于会稽,勾践喟然叹曰:“吾终此乎?
dài fū zhǒng yuē tāng xì xià tái wén wáng qiú yǒu lǐ zhòng ěr bēn dí qí xiǎo bái bēn jǔ qí zú bà wáng
”大夫种曰:“汤系夏台,文王囚羑里,重耳奔翟,齐小白奔莒,其卒霸王。
yóu shì guān zhī hé jù bù wéi fú hu
由此看来,现在的困境怎见得不会转为福运呢?”
gōu jiàn jí de miǎn wu bào wú
”勾践及得免,务报吴。
dài fū zhǒng yuē chén guān wú wáng zhèng jiāo yǐ qǐng cháng zhī
大夫种曰:“臣观吴王政骄矣,请尝之。
nǎi dài sù yǐ bo qí shì
”乃贷粟以卜其事。
zǐ xū jiàn wù yǔ wáng suì yǔ zhī
子胥谏勿与,王遂与之。
zǐ xū yuē wáng bù tīng jiàn hòu sān nián wú qí xū yǐ
子胥曰:“王不听谏,后三年,吴其墟矣!
tài zǎi pǐ wén zhī chán yuē wu yuán mào zhōng ér shí rěn rén
”太宰嚭闻之,谗曰:“伍员貌忠而实忍人。
wú suì shā zǐ xū cǐ qíng kě yǐ shì diào yě
”吴遂杀子胥,此情可以事钓也。
kè yǐ chún yú kūn jiàn liáng huì wáng huì wáng píng zuǒ yòu zài jiàn zhī zhōng wú yán huì wáng guài zhī ràng kè
客以淳于髡见梁惠王,惠王屏左右,再见之,终无言,惠王怪之,让客。
kè wèi chún yú kūn kūn yuē wú qián jiàn wáng wáng zhì zài chí zhú
客谓淳于髡,髡曰:“吾前见王,王志在驰逐;
hòu fù jiàn wáng wáng zhì zài yīn shēng shì yǐ mò rán
后复见王,王志在音声,是以默然。
kè jù yǐ bào wáng wáng dà hài yuē chún yú xiān shēng chéng shèng rén yě
”客具以报王,王大骇曰:“淳于先生,诚圣人也。
qián yǒu shàn xiàn mǎ zhě guǎ rén wèi jí shì huì shēng lái
前有善献马者,寡人未及试,会生来;
hòu yǒu xiàn ōu zhě wèi jí shì yòu huì shēng lái
后有献讴者,未及试,又会生来。
guǎ rén suī píng rén rán sī xīn zài bǐ
寡人虽屏人,然私心在彼。
cǐ qíng kě yǐ zhì diào yě
”此情可以志钓也。
zhì bó cóng hán wèi zhī jūn fá zhào hán wèi yòng zhào chén zhāng mèng tán zhī jì yīn móu pàn zhì bó
智伯从韩魏之君伐赵,韩魏用赵臣张孟谈之计,阴谋叛智伯。
zhāng mèng tán yīn cháo zhì bó yù zhì guǒ yú yuán mén zhī wài
张孟谈因朝智伯,遇智果于辕门之外。
zhì guǒ rù jiàn zhì bó yuē èr zhǔ dài jiāng yǒu biàn chén yù zhāng mèng tán chá qí zhì qín ér xíng gāo jiàn èr jūn sè dòng ér biàn bì bèi jūn yǐ
智果入见智伯,曰:“二主殆将有变,臣遇张孟谈,察其志矜而行高,见二君色动而变,必背君矣。
zhì bó bù cóng zhì guǒ chū suì gèng qí xìng wèi fǔ shì
”智伯不从,智果出,遂更其姓为辅氏。
zhāng mèng tán rù jiàn zhào xiāng zǐ yuē chén yù zhì guǒ yú yuán mén zhī wài qí shì yǒu yí chén zhī xīn
张孟谈入见赵襄子曰:“臣遇智果于辕门之外,其视有疑臣之心。
rù jiàn zhì bó ér gèng qí zú jīn mù bù jī bì hòu zhī yǐ
入见智伯而更其族,今暮不击,必后之矣。
xiāng zǐ yuē nuò
”襄子曰:“诺!
yīn yǔ hán wèi shā shǒu dī zhī lì jué shuǐ guàn zhì bó jūn cǐ qíng kě yǐ shì diào yě
”因与韩魏杀守堤之吏,决水灌智伯军,此情可以视钓也。
yīn hào shì jìn yǒu shèng míng shí rén guān qí chū chù yǐ bo jiāng zuǒ xīng wáng cǐ qíng kě yǐ xián diào yě
殷浩仕晋,有盛名,时人观其出处,以卜江左兴亡,此情可以贤钓也。
lǚ shì chūn qiū yuē fu guó zhī jiāng wáng yǒu dào zhě xiān qù
(《吕氏春秋》曰:“夫国之将亡,有道者先去。
qián jīng yuē xǐ sè sǎ rán yǐ chū
《钤经》曰:“喜,色洒然以出;
nù sè páo rán yǐ wǔ
怒,色麃然以侮;
yù sè ōu rán yǐ yú
欲,色𬉼然以愉;
jù sè dàn rán yǐ xià
惧,色惮然以下;
yōu sè jù rán yǐ jìng
忧,色惧然以静。
cǐ qíng kě yǐ sè diào yě
”此情可以色钓也。
yì yuē jiāng pàn zhě qí cí cán
(《易》曰:“将叛者,其辞惭;
zhōng xīn yí zhě qí cí zhī
中心疑者,其辞枝。
jí rén zhī cí guǎ zào rén zhī cí duō
吉人之辞寡,躁人之辞多。
wū shàn zhī rén qí cí yóu
诬善之人,其辞游;
shī qí shǒu zhě qí cí qū
失其守者,其辞屈。
zhōu lǐ wǔ tīng yī yuē cí tīng cí bù zhí zé fán
”《周礼》五听:一曰辞听,辞不直则烦;
èr yuē sè tīng sè bù zhí zé nǎn
二曰色听,色不直则赧;
sān yuē qì tīng qì bù zhí zé chuǎn
三曰气听,气不直则喘;
sì yuē ěr tīng ěr bù zhí zé huò
四曰耳听,耳不直则惑;
wǔ yuē mù tīng mù bù zhí zé mào rán
五曰目听,目不直则眊然。
yóu shì guān zhī fū rén qíng bì jiàn yú wù
由是观之,夫人情必见于物。
xī zhě jìn wáng hào sè lí jī chéng sè yǐ yōng zhī
(昔者晋王好色,骊姬乘色以壅之。
wú wáng hǎo guǎng de tài zǎi chén fá yǐ yōng zhī
吴王好广地,太宰陈伐以壅之。
huán gōng hǎo wèi yì yá zhēng zi yǐ yōng zhī
桓公好味,易牙蒸子以壅之。
chén míng wú duān shén kě wèi yě
沉冥无端,甚可畏也。
gù zhī rén zhǔ zhī hào wù bù kě jiàn yú wài
故知人主之好恶,不可见于外。
suǒ hào wù jiàn yú wài zé chén qiè chéng qí suǒ hào wù yǐ xíng yōng zhì yān
所好恶见于外,则臣妾乘其所好恶以行壅制焉。
gù yuē rén jūn wú jiàn qí yì jiāng wéi xià ěr
故曰:人君无见其意,将为下饵。
cǐ zhī wèi yě
说的就是这个道理。
néng zhī cǐ zhě kě yǐ nà shuō yú rén zhǔ yǐ
)能知此者,可以纳说于人主矣。