反经 · 赵蕤 · Chapter 48 of 64

地形

PinyinModern Translation
Size

sūn zi yuē sān yuē dì lì

孙子曰:“三曰地利。

dì lì zhě yuǎn jìn xiǎn yì guǎng xiá shēng sǐ yě

地利者,远近、险易、广狭、生死也。

gù bù zhī shān lín xiǎn zǔ jǔ zé zhī xíng zhě bù néng xíng jūn

故不知山林、险阻、沮泽之形者,不能行军;

bù yòng xiāng dǎo bù néng de dì lì

不用乡导,不能得地利。

gù yòng bīng yǒu sàn dì yǒu qīng de yǒu zhēng dì yǒu jiāo dì yǒu qú dì yǒu zhòng dì yǒu sì de yǒu wéi dì yǒu sǐ dì jiǔ dì zhī míng

故用兵:有散地、有轻地、有争地、有交地、有衢地、有重地、有汜地、有围地、有死地(九地之名)。

zhū hóu zì zhàn qí de wèi sàn dì zhàn qí jìng nèi zhī de shì zú yì bù zhuān yǒu zì kuì zhī xīn yě

诸侯自战其地,为散地(战其境内之地,士卒意不专,有自溃之心也。

gù jīng yuē sàn dì wú jiāng yī qí zhì yě

故《经》曰:“散地,吾将一其志也”)。

rù rén zhī de ér bù shēn zhě wèi qīng de rù rén zhī de wèi shēn shì zú yì shàng wèi zhuān ér qīng zǒu yě

入人之地而不深者,为轻地(入人之地未深,士卒意尚未专,而轻走也。

gù jīng yuē qīng de wú jiāng shǐ zhī shǔ yě

故《经》曰:“轻地,吾将使之属也”)。

wǒ de zé lì bǐ dé yì lì zhě wèi zhēng dì kě yǐ shǎo shèng zhòng ruò shèng qiáng wèi shān shuǐ ě kǒu yǒu xiǎn gù zhī lì liǎng dí suǒ zhēng

我得则利,彼得亦利者,为争地(可以少胜众、弱胜强,谓山水厄口、有险固之利,两敌所争。

gù jīng yuē zhēng dì wú jiāng qù qí hòu yě

故《经》曰:“争地,吾将趣其后也”)。

wǒ kě yǐ wǎng bǐ kě yǐ lái wèi jiāo dì dào shàng xiāng jiāo cuò píng dì yǒu shù dào wǎng lái jiāo tōng wú kě jué yě gù jīng yuē jiāo dì wú jiāng gù qí jié yě

我可以往,彼可以来,为交地(道上相交错,平地有数道,往来交通,无可绝也,故《经》曰:“交地,吾将固其结也”)。

zhū hóu zhī de sān shǔ wǒ yǔ dí xiāng duì ér páng yǒu tā guó yě

诸侯之地三属(我与敌相对,而旁有他国也。

xiān zhì ér dé tiān xià zhī zhòng zhě wèi qú dì xiān zhì qí de kě jiāo jié zhū hóu zhī zhòng wèi zhù yě

),先至而得天下之众者,为衢地(先至其地,可交结诸侯之众为助也。

gù jīng yuē qú dì wǒ jiāng jǐn qí shǒu yě

故《经》曰:“衢地,我将谨其守也”)。

rù rén nán fǎn zhī de shēn bèi chéng yì duō zhě wéi zhòng de yuǎn qù jǐ chéng kuò shēn rù dí dì zhuān xīn yì gù wèi zhī zhòng dì

入人难返之地深,背城邑多者,为重地(远去己城廓,深入敌地,专心意,故谓之重地。

gù jīng yuē zhòng dì wú jiāng jì qí shí yě

故《经》曰:“重地,吾将继其食也”)。

xíng chū lín xiǎn zǔ jǔ zé fán nán xíng zhī dào zhě wèi sì de sì jìn rù zhī de

行出林、险阻、沮泽,凡难行之道者,为汜地(汜,浸洳之地。

gù jīng yuē sì de wú jiāng jìn qí tú yě

故《经》曰:“汜地,吾将进其途也)。

suǒ yóu rù zhě ài suǒ yǐ guī zhě yū bǐ guǎ kě yǐ jī wú zhòng zhě wèi wéi dì suǒ yù cóng rù è xiǎn yù guī dào yuǎn yě chí jiǔ zé liáng fá gù dí kě yǐ shǎo jī wú zhòng zhě

所由入者隘,所以归者迂,彼寡可以击吾众者,为围地(所欲从入厄险,欲归道远也,持久则粮乏,故敌可以少击吾众者。

gù jīng yuē wéi dì wú jiāng sāi qí quē yě

故《经》曰:“围地,吾将塞其阙也”)。

jí zhàn zé cún bù jí zé wáng zhě wèi sǐ dì qián yǒu gāo shān hòu yǒu dà shuǐ jìn zé bù de tuì fù yǒu ài yòu liáng fá jué gù wèi sǐ dì

疾战则存,不疾则亡者,为死地(前有高山,后有大水,进则不得,退复有碍,又粮乏绝,故为死地。

zài sǐ dì zhě dāng jí shì zú shàng bǎo qiáng zhì shū sǐ gù kě yǐ jù sǐ

在死地者,当及士卒尚饱,强志殊死,故可以俱死。

gù jīng yuē sǐ dì wú jiāng shì zhī yǐ bù huó yě

故《经》曰:“死地,吾将示之以不活也”)。

shì gù sàn dì zé wú zhàn shì zú gù jiā bù kě yǐ zhàn

是故,散地则无战(士卒顾家,不可以战。

qīng de zé wú zhǐ rù dí dì qiǎn shì yì shàng wèi jiān bù kě yǐ yù dí zì dāng jiān qí xīn yě

),轻地则无止(入敌地浅,士意尚未坚,不可以遇敌,自当坚其心也。

zhēng dì zé wú gōng sān dào gōng dāng xiān zhǔ dì lì yě xiān de qí de zhě bù kě gōng yě

),争地则无攻(三道攻,当先主地利也,先得其地者,不可攻也。

jiāo dì zé wú jué xiāng jí shǔ yě

),交地则无绝(相及属也。

jiāo dì zhě jù kě jìn tuì bù yǐ bīng jué yě

交地者,俱可进退,不以兵绝也。

qú dì zé hé jiāo zuǒ zhū hóu yě dāng jiāo jié yú zhū hóu

),衢地则合交(佐诸侯也,当交结于诸侯。

zhòng dì zé lüè xù liáng shí yě

),重地则掠(蓄粮食也。

rù shēn shì zú jiān gù zé kě lüè qǔ cái wù

入深,士卒坚固,则可掠取财物。

sì de zé xíng bù kě zhǐ yě wéi dì zé móu jī qí móu yě

),汜地则行(不可止也),围地则谋(击其谋也。

zé dāng quán móu qí jué kě yǐ miǎn nán

则当权谋奇谲,可以免难。

sǐ dì zé zhàn shū sǐ zhàn yě

),死地则战(殊死战也。

wèi zhàn xiān lì zhī yuē wú lǜ yú zhuàng yòng jūn bù míng nǎi suí wéi ě zhī de yì shì dà fū zhī yōu yě jiē jiāng zhī zuì yě

未战先励之曰:“无虑愚戆,用军不明,乃随围厄之地,益士大夫之忧也,皆将之罪也。

jīn rì zhī shì zài cǐ yī jǔ

今日之事,在此一举。

ruò bù yòng lì shēn dāng gāo yě cǎo wèi chóng shòu shí qī zǐ wú suǒ qiú suǒ

若不用力,身当膏野草,为虫兽食,妻子无所求索;

kè zé shēn róng shǎng lù zài yān kě bù miǎn zāi

克则身荣,赏禄在焉,可不勉哉。

yòu yǒu liù dì yǒu tōng yǒu guà yǒu zhī yǒu ài yǒu xiǎn yǒu yuǎn liù dì míng yě

又有六地:有通,有挂,有支,有隘,有险,有远(六地名也)。

wǒ kě yǐ wǎng bǐ kě yǐ lái yuē tōng wèi jù zài píng líng wǎng lái tōng lì yě

我可以往,彼可以来,曰通(谓俱在平陵,往来通利也。

jū tōng de xiān chù qí gāo yáng lì liáng dào yǐ zhàn zé lì níng zhì rén wú zhì yú rén

居通地,先处其高阳,利粮道,以战则利(宁致人,无致于人。

yǐ xiān chù gāo dì fēn wéi tún shǒu yú guī lái zhī lù bù shǐ dí jué yǐ liáng dào yě

已先处高地,分为屯守于归来之路,不使敌绝已粮道也。

kě yǐ wǎng nán yǐ fǎn yuē guà guà xiāng guà qiān yě

可以往,难以反,曰挂(挂,相挂牵也。

guà xíng yuē dí wú bèi chū ér shèng zhī

挂形曰:敌无备,出而胜之;

dí yǒu bèi chū ér bù shèng nán yǐ fǎn bù lì dí wú bèi ér chū gōng zhī shèng kě yě

敌有备,出而不胜,难以反,不利(敌无备而出攻之,胜可也;

yǒu bèi bù dé shèng zhī zé nán hái fǎn yě

有备,不得胜之,则难还反也。

wǒ chū ér bù lì bǐ chū ér bù lì yuē zhī zhī jiǔ yě

我出而不利,彼出而不利,曰支(支,久也。

jù bù biàn jiǔ xiāng chí yě

俱不便久相持也。

zhī xíng yuē dí suī lì wǒ wǒ wú chū yǐn ér qù yě lìng dí bàn chū ér jī zhī lì lì wǒ zhě yáng bèi wǒ qù wú chū zhú dài qí yǐn ér jī zhī kě bài yě

支形曰:敌虽利我,我无出,引而去也,令敌半出而击之,利(利我者,佯背我去,无出逐,待其引而击之,可败也。

ài xíng yuē wǒ xiān jū zhī bì yíng zhī ér dài dí yíng mǎn yě

隘形曰:我先居之,必盈之而待敌(盈,满也。

yǐ bīng zhèn mǎn yuàn xíng míng shǐ dí bù dé jìn tuì

以兵阵满院形名,使敌不得进退。

ruò dí xiān jū zhī yíng ér wù cóng yě bù yíng ér cóng zhī ài xíng zhě liǎng shān zhī jiān tōng gǔ yě

若敌先居之,盈而勿从也,不盈而从之(隘形者,两山之间通谷也。

dí nù shì bù ráo wǒ yě

敌怒,势不饶我也。

jū zhī bì qián qí ě kǒu zhèn ér shǒu zhī yǐ qí yě

居之,必前齐厄口阵,而守之以奇也。

dí jí xiān jū cǐ dì qí kǒu zhèn wù cóng yě

敌即先居此地齐口阵,勿从也。

jí bàn ài zhèn zhě cóng ér yǔ dí qí cǐ lì yě

即半隘阵者,从而与敌,其此利也。

xiǎn xíng yuē wǒ xiān jū zhī bì jū gāo yáng yǐ dài dí jū gāo yáng zhī de yǐ dài dí rén

险形曰:我先居之,必居高阳以待敌(居高阳之地,以待敌人。

dí rén cóng qí xià yīn lái jī zhī shèng yě

敌人从其下阴来,击之,胜也。

ruò dí xiān jū zé yǐn ér qù zhī wù cóng yě dì xiǎn xiān bù kě zhì yú rén yě

若敌先居,则引而去之,勿从也(地险,先不可致于人也。

fu yuǎn xíng gōu shì nán yǐ tiǎo zhàn ér bù lì tiāo jìn dí yě

夫远形,钩势,难以挑战,而不利(挑,近敌也。

yuǎn xíng qù guó yuǎn yě

远形,去国远也。

de gōu děng wú dú biàn lì xiān tiāo zhī zhàn bù lì

地钩等,无独便利,先挑之战,不利。

fán cǐ liù zhě de zhī dào yě

凡此六者,地之道也。

jiē jiāng zhī zhì rèn bù kě bù chá

皆将之至任,不可不察。

gù yuē shēn cǎo wěng huì zhě suǒ yǐ dùn táo yě

故曰:深草蓊秽者,所以遁逃也;

shēn gǔ zǔ xiǎn zhě suǒ yǐ zhǐ yù chē qí yě

深谷阻险者,所以止御车骑也;

ài sāi shān lín zhě suǒ yǐ shǎo jī zhòng yě zhòng shǎo kě yǐ yè jī dí yě

隘塞山林者,所以少击众也(众少可以夜击敌也);

pèi zé yǎo míng zhě suǒ yǐ nì qí xíng yě

沛泽杳冥者,所以匿其形也。

zhàng wǔ zhī gōu jiàn chē zhī shuǐ jiàn jìn yě

丈五之沟,渐车之水(渐,浸也。

yīn zi lián fǎn

音子廉反。

shān lín shí jìng jīng chuān qiū fù jīng chuān cháng liú zhī chuān

),山林石径,泾川丘阜(泾川,常流之川。

cǎo mù suǒ zài cǐ bù bīng zhī de chē qí èr bù dàng yī

),草木所在,此步兵之地,车骑二不当一。

qiū líng màn yǎn xiāng zhǔ màn yǎn yóu lián yán yě

丘陵漫衍相属(漫衍,犹联延也;

shǔ xù yě yīn zhī yù fǎn

属,续也,音之欲反。

píng yuán guǎng yě cǐ chē qí zhī de bù bīng shí bù huò yī

),平原广野,此车骑之地,步兵十不当一。

píng yuán xiāng yuǎn yuǎn lí yě

平原相远(远,离也。

yǎng gāo lín xià cǐ gōng nǔ zhī de duǎn bīng shí bù huò yī

),仰高临下,此弓弩之地,短兵十不当一。

liǎng zhèn xiāng jìn píng dì qiǎn cǎo kě qián kě hòu cǐ cháng jǐ zhī de jiàn shǔn sān bù dāng yī

两阵相近,平地浅草,可前可后,此长戟之地,剑楯三不当一。

guàn wěi zhú xiāo xiāo hāo yě

雚苇竹箫(箫,蒿也。

cǎo mù méng lóng lín yè mào jiē cǐ máo dìng zhī de cháng jǐ èr bù dàng yī

),草木蒙笼,林叶茂接,此矛铤之地,长戟二不当一。

qǔ dào xiāng fú xiǎn è xiàng bù cǐ jiàn shǔn zhī de gōng nǔ sān bù dāng yī

曲道相伏,险扼相簿,此剑楯之地,弓弩三不当一。

gù yuē dì xíng zhě bīng zhī zhù

故曰:“地形者,兵之助。

yòu yuē yòng bīng zhī dào dì lì wèi bǎo

”又曰:“用兵之道,地利为宝。

zhào shē qū shān qín shī suǒ yǐ fù bài

”赵奢趋山,秦师所以覆败;

hán xìn bèi shuǐ hàn bīng yóu shì kè shèng

韩信背水,汉兵由是克胜。

cǐ yòng dì lì zhī lüè yě

此用地利之略也。

✦ You read 地形

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.