míng nián shàng jiàng dà kuā hú rén yǐ duō qín shòu qiū mìng yòu fú fēng fā mín rù nán shān xi zì bāo xié dōng zhì hóng nóng nán qū hàn zhōng zhāng luo wǎng pí fú bǔ xióng pí háo zhū hǔ bào yòu jué hú tù mí lù zài yǐ jiàn chē shū cháng yáng shè xióng guǎn
明年，上将大夸胡人以多禽兽，秋，命右扶风发民入南山，西自褒斜，东至弘农，南驱汉中，张罗罔罴罘，捕熊罴、豪猪、虎豹、狖玃、狐菟、麋鹿，载以槛车，输长杨射熊馆。
yǐ wǎng wèi zhōu qū zòng qín shòu qí zhōng lìng hú rén shǒu bó zhī zì qǔ qí huò shàng qīn lín guān yān
以罔为周阹，纵禽兽其中，令胡人手搏之，自取其获，上亲临观焉。
shì shí nóng mín bù dé shōu liǎn
是时，农民不得收敛。
xióng cóng zhì shè xióng guǎn hái shàng cháng yáng fù liáo yīn bǐ mò zhī chéng wén zhāng gù jiè hàn lín yǐ wéi zhǔ rén zǐ mò wèi kè qīng yǐ fēng
雄从至射熊馆，还，上《长杨赋》，聊因笔墨之成文章，故借翰林以为主人，子墨为客卿以风。
qí cí yuē
原文写道：
zǐ mò kè qīng wèn yú hàn lín zhǔ rén yuē gài wén shèng zhǔ zhī yǎng mín yě rén zhān ér ēn qià dòng bù wéi shēn
子墨客卿问于翰林主人曰：“盖闻圣主之养民也，仁沾而恩洽，动不为身。
jīn nián liè cháng yáng xiān mìng yòu fú fēng zuǒ tài huá ér yòu bāo xié zhuó jié shān pì ér wèi yì yū nán shān yǐ wéi jū luó qiān chéng yú lín mǎng liè wàn qí yú shān yú shuài jūn zú qū xī róng huò hú
今年猎长杨，先命右扶风，左太华而右褒斜，椓嶻{山辟}而为弋，纡南山以为罝，罗千乘于林莽，列万骑于山隅，帅军踤阹，锡戎获胡。
è xióng pí tuō háo zhū mù yōng qiāng lèi yǐ wéi chǔ xū cǐ tiān xià zhī qióng lǎn jí guān yě
扼熊罴，拖豪猪，木雍枪累，以为储胥，此天下之穷览极观也。
suī rán yì pō rǎo yú nóng mín
虽然，亦颇扰于农民。
sān xún yǒu yú qí jǐn zhì yǐ ér gōng bù tú kǒng bù shí zhě wài zhī zé yǐ wéi yú lè zhī yóu nèi zhī zé bù yǐ wéi gàn dòu zhī shì qǐ wèi mín hū zāi
三旬有余，其廑至矣，而功不图，恐不识者，外之则以为娱乐之游，内之则不以为干豆之事，岂为民乎哉！
qiě rén jūn yǐ xuán mò wèi shén dàn bó wèi dé jīn lè yuǎn chū yǐ lù wēi líng shù yáo dòng yǐ ba chē jiǎ běn fēi rén zhǔ zhī jí wù yě méng qiè huò yān
且人君以玄默为神，淡泊为德，今乐远出以露威灵，数摇动以罢车甲，本非人主之急务也，蒙窃或焉。
hàn lín zhǔ rén yuē xū wèi zhī cí yá
翰林主人曰：“吁，谓之兹邪！
ruò kè suǒ wèi zhī qí yī wèi dǔ qí èr jiàn qí wài bù shí qí nèi zhě yě
若客，所谓知其一未睹其二，见其外不识其内者也。
pū cháng juàn tán bù néng yī èr qí xiáng qǐng lüè jǔ fán ér kè zì lǎn qí qiè yān
仆尝倦谈，不能一二其详，请略举凡，而客自览其切焉。
kè yuē wéi wéi
客曰：“唯，唯。
zhǔ rén yuē xī yǒu qiáng qín fēng shǐ qí shì yà yǔ qí mín záo chǐ zhī tú xiāng yǔ mó yá ér zhēng zhī háo jùn mí fèi yún rǎo qún lí wèi zhī bù kāng
主人曰：“昔有强秦，封豕其士，窫窳其民，凿齿之徒相与摩牙而争之，豪俊麋沸云扰，群黎为之不康。
yú shì shàng dì juàn gù gāo zǔ gāo zǔ fèng mìng shùn dòu jí yùn tiān guān héng jù hǎi piào kūn lún tí jiàn ér huà zhī suǒ huī chéng chàn yì xià jiāng jiàng qí yī rì zhī zhàn bù kě dān jì
于是上帝眷顾高祖，高祖奉命，顺斗极，运天关，横巨海，票昆仑，提剑而叱之，所麾城摲邑，下将降旗，一日之战，不可殚记。
dāng cǐ zhī qín tóu péng bù xiá shū jī bù jí cān dī móu shēng jī shī jiè zhòu bèi zhān hàn yǐ wéi wàn xìng qǐng mìng hu huáng tiān
当此之勤，头蓬不暇疏，饥不及餐，鞮鍪生虮虱，介胄被沾汗，以为万姓请命乎皇天。
nǎi zhǎn mín zhī suǒ qū zhèn mín zhī suǒ fá guī yì zǎi huī dì yè qī nián zhī jiān ér tiān xià mì rú yě
乃展民之所诎，振民之所乏，规亿载，恢帝业，七年之间而天下密如也。
dǎi zhì shèng wén suí fēng chéng liú fāng chuí yì yú zhì níng gōng fú jié jiǎn tí yī bù bì gé tà bù chuān dà xià bù jū mù qì wú wén
“逮至圣文，随风乘流，方垂意于至宁，躬服节俭，绨衣不敝，革鞜不穿，大夏不居，木器无文。
yú shì hòu gōng jiàn dài mào ér shū zhū jī què fěi cuì zhī shì chú diāo zhuàn zhī qiǎo è lì mí ér bù jìn chì fēn fāng ér bù yù yì zhǐ sī zhú yàn yǎn zhī lè zēng wén zhèng wèi yòu miǎo zhī shēng shì yǐ yù héng zhèng ér tài jiē píng yě
于是后宫贱玳瑁而疏珠玑，却翡翠之饰，除雕瑑之巧，恶丽靡而不近，斥芬芳而不御，抑止丝竹晏衍之乐，憎闻郑、卫幼眇之声，是以玉衡正而太阶平也。
qí hòu xūn yù zuò nüè dōng yí héng pàn qiāng róng yá zì mǐn yuè xiāng luàn xiá méng wèi zhī bù ān zhōng guó méng bèi qí nán
“其后熏鬻作虐，东夷横畔，羌戎睚眦，闽越相乱，遐萌为之不安，中国蒙被其难。
yú shì shèng wǔ bó nù yuán zhěng qí lǚ nǎi mìng piào wèi fén yún fèi wèi yún hé diàn fà biāo téng bō liú jī hài fēng yì jí rú bēn xīng jī rú zhèn tíng pēng fén wēn pò qióng lú nǎo shā mù suǐ yú wú
于是圣武勃怒，爰整其旅，乃命票、卫，汾沄沸渭，云合电发，飙腾波流，机骇蜂轶，疾如奔星，击如震霆，砰轒辒，破穹庐，脑沙幕，髓余吾。
suì liè hu wáng tíng
遂猎乎王廷。
qū tuó tā shāo lǐ fēn lí chán yú zhé liè shǔ guó yí kēng gǔ bá lǔ mǎng kān shān shí rǒu shī yú sī xì léi lǎo ruò yǎn chán bān qí jīn zú yín yí zhě shù shí wàn rén jiē qǐ sǎng shù hàn fú fú é fú èr shí yú nián yǐ shàng bù gǎn tì xī
驱橐它，烧蠡，分梨单于，磔裂属国，夷坑谷，拔卤莽，刊山石，蹂尸舆厮，系累老弱，兖鋋瘢耆、金镞淫夷者数十万人，皆稽颡树颔，扶服蛾伏，二十余年矣，尚不敢惕息。
fu tiān bīng sì lín yōu dōu xiān jiā huí gē xié zhǐ nán yuè xiāng yí mǐ jié xī zhēng qiāng bó dōng chí
夫天兵四临，幽都先加，回戈邪指，南越相夷，靡节西征，羌僰东驰。
shì yǐ xiá fāng shū sú shū lín jué dǎng zhī yù zì shàng rén suǒ bù huà mào dé suǒ bù suí mò bù qiāo zú kàng shǒu qǐng xiàn jué zhēn shǐ hǎi nèi dàn rán yǒng wáng biān chéng zhī zāi jīn gé zhī huàn
是以遐方疏俗殊邻绝党之域，自上仁所不化，茂德所不绥，莫不跷足抗手，请献厥珍，使海内淡然，永亡边城之灾，金革之患。
jīn zhāo tíng chún rén zūn dào xiǎn yì bìng bāo shū lín shèng fēng yún mǐ
“今朝廷纯仁，遵道显义，并包书林，圣风云靡；
yīng huá chén fú yáng yì bā qū pǔ tiān suǒ fù mò bù zhān rú
英华沉浮，洋溢八区，普天所覆，莫不沾濡；
shì yǒu bù tán wáng dào zhě zé qiáo fū xiào zhī
士有不谈王道者则樵夫笑之。
gù yì zhě yǐ wéi shì wǎng lóng ér bù shā wù mǐ shèng ér bù kuī gù píng bù sì xiǎn ān bù wàng wēi
故意者以为事罔隆而不杀，物靡盛而不亏，故平不肆险，安不忘危。
nǎi shí yǐ yǒu nián chū bīng zhěng yú sǒng róng zhèn shī wǔ zuó xí mǎ cháng yáng jiǎn lì jiǎo shòu xiào wǔ piào qín
乃时以有年出兵，整舆竦戎，振师五莋，习马长杨，简力狡兽，校武票禽。
nǎi cuì rán dēng nán shān kàn wū yì xi yàn yuè chū gǔ dōng zhèn rì yù
乃萃然登南山，瞰乌弋，西厌月<出骨>，东震日域。
yòu kǒng hòu shì mí yú yī shí zhī shì cháng yǐ cǐ qǔ guó jiā zhī dà wù yín huāng tián liè líng yí ér bù yù yě shì yǐ chē bù ān rèn rì wèi mí zhān cóng zhě fǎng fú wěi shǔ ér hái
又恐后世迷于一时之事，常以此取国家之大务，淫荒田猎，陵夷而不御也，是以车不安轫，日未靡旃，从者仿佛，骫属而还；
yì suǒ yǐ fèng tài zōng zhī liè zūn wén wǔ zhī dù fù sān wáng zhī tián fǎn wǔ dì zhī yú
亦所以奉太宗之烈，遵文、武之度，复三王之田，反五帝之虞；
shǐ nóng bù chuò yōu gōng bù xià jī hūn yīn yǐ shí nán nǚ mò wéi
使农不辍耰，工不下机，婚姻以时，男女莫违；
chū kǎi dì xíng jiǎn yì qín qú láo xiū lì yì
出恺弟，行简易，矜劬劳，休力役；
jiàn bǎi nián cún gū ruò shuài yǔ zhī tóng kǔ lè
见百年，存孤弱，帅与之，同苦乐。
rán hòu chén zhōng gǔ zhī lè míng táo qìng zhī hé jiàn jié xiá zhī jù jié gé míng qiú diào bā liè zhī wǔ
然后陈钟鼓之乐，鸣鞀磬之和，建碣磍之虡，拮隔鸣球，掉八列之舞；
zhuó yǔn shuò yáo lè xū tīng miào zhōng zhī yōng yōng shòu shén rén zhī fú hù
酌允铄，肴乐胥，听庙中之雍雍，受神人之福祜；
gē tóu sòng chuī hé yā
歌投颂，吹合雅。
qí qín kǔ cǐ gù zhēn shén zhī suǒ láo yě
其勤苦此，故真神之所劳也。
fāng jiāng sì yuán fú yǐ chán liáng fǔ zhī jī zēng tài shān zhī gāo yán guāng yú jiāng lái bǐ róng hu wǎng hào qǐ tú yù yín lǎn fú guān chí pìn jīng dào zhī de zhōu liú lí lì zhī lín róu jiàn chú ráo kuā xǔ zhòng shù shèng yòu jué zhī shōu duō mí lù zhī huò zāi
方将俟元符，以禅梁甫之基，增泰山之高，延光于将来，比荣乎往号，岂徒欲淫览浮观，驰聘粳稻之地，周流梨栗之林，蹂践刍荛，夸诩众庶，盛狖玃之收，多麋鹿之获哉！
qiě máng bú jiàn zhǐ chǐ ér lí lóu zhú qiān lǐ zhī yú
且盲不见咫尺，而离娄烛千里之隅；
kè tú ài hú rén zhī huò wǒ qín shòu céng bù zhī wǒ yì yǐ huò qí wáng hóu
客徒爱胡人之获我禽兽，曾不知我亦已获其王侯。
yán wèi zú mò kè jiàng xí zài bài qǐ shǒu yuē dà zāi tǐ hu
言未卒，墨客降席再拜稽首曰：“大哉体乎！
yǔn fēi xiǎo zi zhī suǒ néng jí yě
允非小子之所能及也。
nǎi jīn rì fā méng kuò rán yǐ zhāo yǐ
乃今日发蒙，廓然已昭矣！
āi dì shí dīng fu dǒng xián yòng shì zhū fù lí zhī zhě huò qǐ jiā zhì èr qiān dàn
哀帝时，丁、傅、董贤用事，诸附离之者或起家至二千石。
shí xióng fāng cǎo tài xuán yǒu yǐ zì shǒu bó rú yě
时，雄方草《太玄》，有以自守，泊如也。
huò cháo xióng yǐ xuán shàng bái ér xióng jiě zhī hào yuē jiě cháo
或嘲雄以玄尚白，而雄解之，号曰《解嘲》。
qí cí yuē
原文写道：
kè cháo yáng zǐ yuē wú wén shàng shì zhī shì rén gāng rén jì bù shēng zé yǐ shēng zé shàng zūn rén jūn xià róng fù mǔ
客嘲扬子曰：“吾闻上世之士，人纲人纪，不生则已，生则上尊人君，下荣父母。
xī rén zhī guī dān rén zhī jué huái rén zhī fú fēn rén zhī lù yū qīng tuō zǐ zhū dān qí gū
析人之圭，儋人之爵，怀人之符，分人之禄，纡青拖紫，朱丹其毂。
jīn zi xìng de zāo míng shèng zhī shì chù bù huì zhī cháo yǔ qún xián tóng háng lì jīn mén shàng yù táng yǒu rì yǐ céng bù néng huà yī qí chū yī cè shàng shuō rén zhǔ xià tán gōng qīng
今子幸得遭明盛之世，处不讳之朝，与群贤同行，历金门上玉堂有日矣，曾不能画一奇，出一策，上说人主，下谈公卿。
mù rú yào xīng
目如耀星，
shé rú diàn guāng
舌如电光，
yī cóng yī héng
一从一衡，
lùn zhě mò dāng
论者莫当，
gù ér zuò tài xuán wǔ qiān wén
顾而作《太玄》五千文，
zhī yè fú shū
支叶扶疏，
dú shuō shí yú wàn yán
独说十余万言，
shēn zhě rù huáng quán
深者入黄泉，
gāo zhě chū cāng tiān
高者出苍天，
dà zhě hán yuán qì
大者含元气，
xiān zhě rù wú lún
纤者入无伦，
rán ér wèi bù guò shì láng
然而位不过侍郎，
zhuó cái jǐ shì huáng mén
擢才给事黄门。
yì zhě xuán de wú shàng bái hu
意者玄得毋尚白乎？
hé wéi guān zhī tuò luò yě
何为官之拓落也？
yáng zi xiào ér yīng zhī yuē kè tú yù zhū dān wú gū bù zhī yī diē jiāng chì wú zhī zú yě
扬子笑而应之曰：“客徒欲朱丹吾毂，不知一跌将赤吾之族也！
wǎng zhě zhōu wǎng jiě jié qún lù zhēng yì lí wèi shí èr hé wéi liù qī sì fēn wǔ pōu bìng wèi zhàn guó
往者周罔解结，群鹿争逸，离为十二，合为六七，四分五剖，并为战国。
shì wú cháng jūn guó wáng dìng chén de shì zhě fù shī shì zhě pín jiǎo yì lì hé zì yì suǒ cún zhàn shì huò zì shèng yǐ tuó huò záo pī yǐ dùn
士无常君，国亡定臣，得士者富，失士者贫，矫翼厉翮，恣意所存，战士或自盛以橐，或凿坏以遁。
shì gù zōu yǎn yǐ jié kàng ér qǔ shì zī mèng kē suī lián jiǎn yóu wèi wàn shèng shī
是故驺衍以颉亢而取世资，孟轲虽连蹇，犹为万乘师。
jīn dà hàn zuǒ dōng hǎi yòu qú sōu qián fān yù hòu táo tu
“今大汉左东海，右渠搜，前番禺，后陶涂。
dōng nán yī wèi xī běi yī hòu
东南一尉，西北一候。
huī yǐ jiū mò zhì yǐ zhì tiě sàn yǐ lǐ yuè fēng yǐ shī shū kuàng yǐ suì yuè jié yǐ yǐ lú
徽以纠墨，制以质铁，散以礼乐，风以《诗》、《书》，旷以岁月，结以倚庐。
tiān xià zhī shì
天下之士，
léi dòng yún hé
雷动云合，
yú lín zá xí
鱼鳞杂袭，
xián yíng yú bā qū
咸营于八区，
jiā jiā zì yǐ wéi jì qì
家家自以为稷、契，
rén rén zì yǐ wéi jiù yáo
人人自以为咎繇，
dài xǐ chuí yīng ér tán zhě jiē nǐ yú ā héng
戴𫄳垂缨而谈者皆拟于阿衡，
wǔ chǐ tóng zǐ xiū bǐ yàn yīng yǔ yí wú
五尺童子羞比晏婴与夷吾，
dāng tú zhě rù qīng yún
当涂者入青云，
shī lù zhě wěi gōu qú
失路者委沟渠，
dàn wò quán zé wèi qīng xiàng
旦握权则为卿相，
xī shī shì zé wèi pǐ fū
夕失势则为匹夫；
pì ruò jiāng hú zhī què bó jiě zhī niǎo chéng yàn jí bù wéi zhī duō shuāng fú fēi bù wéi zhī shǎo
譬若江湖之雀，勃解之鸟，乘雁集不为之多，双凫飞不为之少。
xī sān rén qù ér yīn xū èr lǎo guī ér zhōu chì zǐ xū sǐ ér wú wáng zhǒng lǐ cún ér yuè bó wǔ gǔ rù ér qín xǐ yuè yì chū ér yàn jù fàn huī yǐ zhé zhé ér wēi ráng hóu cài zé suī jìn yín ér xiào táng jǔ
昔三仁去而殷虚，二老归而周炽，子胥死而吴亡，种、蠡存而粤伯，五羖入而秦喜，乐毅出而燕惧，范睢以折折而危穰侯，蔡泽虽噤吟而笑唐举。
gù dāng qí yǒu shì yě fēi xiāo cáo zǐ fáng píng bó fán huò zé bù néng ān
故当其有事也，非萧、曹、子房、平、勃、樊、霍则不能安；
dāng qí wáng shì yě zhāng jù zhī tú xiāng yǔ zuò ér shǒu zhī yì wáng suǒ huàn
当其亡事也，章句之徒相与坐而守之，亦亡所患。
gù shì luàn zé shèng zhé chí wù ér bù zú
故世乱，则圣哲驰骛而不足；
shì zhì zé yōng fū gāo zhěn ér yǒu yú
世治，则庸夫高枕而有余。
fu shàng shì zhī shì huò jiě fù ér xiāng huò shì hè ér fu
“夫上世之士，或解缚而相，或释褐而傅；
huò yǐ yí mén ér xiào huò héng jiāng tán ér yú
或倚夷门而笑，或横江潭而渔；
huò qī shí shuō ér bù yù huò lì tán jiān ér fēng hóu
或七十说而不遇，或立谈间而封侯；
huò wang qiān shèng yú lòu xiàng huò yōng zhǒu huì ér xiān qū
或枉千乘于陋巷，或拥帚彗而先驱。
shì yǐ shì pō de xìn qí shé ér fèn qí bǐ zhì xì dǎo xiá ér wú suǒ qū yě
是以士颇得信其舌而奋其笔，窒隙蹈瑕而无所诎也。
dāng jīn xiàn lìng bù qǐng shì jùn shǒu bù yíng shī qún qīng bù yī kè jiàng xiàng bù fǔ méi
当今县令不请士，郡守不迎师，群卿不揖客，将相不俯眉；
yán qí zhě jiàn yí xíng shū zhě de pì shì yǐ yù tán zhě wǎn shé ér gù shēng yù xíng zhě nǐ zú ér tóu jì
言奇者见疑，行殊者得辟，是以欲谈者宛舌而固声，欲行者拟足而投迹。
xiāng shǐ shàng shì zhī shì chù hu jīn cè fēi jiǎ kē xíng fēi xiào lián jǔ fēi fāng zhèng dú kě kàng shū shí dào shì fēi gāo de dài zhào xià chù wén ba yòu ān dé qīng zǐ
乡使上世之士处乎今，策非甲科，行非孝廉，举非方正，独可抗疏，时道是非，高得待诏，下触闻罢，又安得青紫？
qiě wú wén zhī yán yán zhě miè lóng lóng zhě jué
“且吾闻之，炎炎者灭，隆隆者绝；
guān léi guān huǒ wèi yíng wèi shí tiān shōu qí shēng dì zàng qí rè
观雷观火，为盈为实，天收其声，地藏其热。
gāo míng zhī jiā guǐ kàn qí shì
高明之家，鬼瞰其室。
jué rú zhě wáng mò mò zhě cún
攫挐者亡，默默者存；
wèi jí zhě zōng wēi zì shǒu zhě shēn quán
位极者宗危，自守者身全。
shì gù zhī xuán zhī mò shǒu dào zhī jí
是故知玄知默，守道之极；
yuán qīng yuán jìng yóu shén zhī tíng
爰清爰静，游神之廷；
wéi jì wéi mò shǒu dé zhī zhái
惟寂惟莫，守德之宅。
shì yì shì biàn rén dào bù shū bǐ wǒ yì shí wèi zhī hé rú
世异事变，人道不殊，彼我易时，未知何如。
jīn zi nǎi yǐ chī xiāo ér xiào fèng huáng zhí yǎn tíng ér cháo guī lóng bù yì bìng hu
今子乃以鸱枭而笑凤皇，执蝘蜓而嘲龟龙，不亦病乎！
zi tú xiào wǒ xuán zhī shàng bái wú yì xiào zi zhī bìng shén bù zāo yú fū biǎn què bēi fū
子徒笑我玄之尚白，吾亦笑子之病甚，不遭臾跗、扁鹊，悲夫！
kè yuē rán zé mǐ xuán wú suǒ chéng míng hu
客曰：“然则靡《玄》无所成名乎？
fàn cài yǐ xià hé bì xuán zāi
范、蔡以下何必《玄》哉？
yáng zǐ yuē fàn jū wèi zhī wáng mìng yě shé xié lā qià miǎn yú wēi suǒ xī jiān dǎo bèi fú fú rù tuó jī yǎng wàn shèng zhī zhǔ jiè jīng yáng dǐ ráng hóu ér dài zhī dāng yě
扬子曰：“范雎，魏之亡命也，折胁拉髂，免于微索，翕肩蹈背，扶服入橐，激卬万乘之主，界泾阳抵穰侯而代之，当也。
cài zé shān dōng zhī pǐ fū yě qīn yí zhé è tì tuō liú mò xi yī qiáng qín zhī xiāng è qí yàn kàng qí qì fù qí bèi ér duó qí wèi shí yě
蔡泽，山东之匹夫也，顉颐折頞，涕涶流沫，西揖强秦之相，扼其咽，炕其气，附其背而夺其位，时也。
tiān xià yǐ dìng jīn gé yǐ píng dōu yú luò yáng lóu jìng wěi lù tuō wǎn diào sān cùn zhī shé jiàn bù bá zhī cè jǔ zhōng guó xǐ zhī cháng ān shì yě
天下已定，金革已平，都于雒阳，娄敬委辂脱挽，掉三寸之舌，建不拔之策，举中国徙之长安，适也。
wǔ dì chuí diǎn sān wáng chuán lǐ bǎi shì bù yì shū sūn tōng qǐ yú bāo gǔ zhī jiān jiě jiǎ tóu gē suì zuò jūn chén zhī yí de yě
五帝垂典，三王传礼，百世不易，叔孙通起于枹鼓之间，解甲投戈，遂作君臣之仪，得也。
fǔ xíng mí bì qín fǎ kù liè shèng hàn quán zhì ér xiāo hé zào lǜ yi yě
《甫刑》靡敝，秦法酷烈，圣汉权制，而萧何造律，宜也。
gù yǒu zào xiāo hé lǜ yú táng yú zhī shì zé bèi yǐ
故有造萧何律于唐、虞之世，则悖矣；
yǒu zuò shū sūn tōng yí yú xià yīn zhī shí zé huò yǐ
有作叔孙通仪于夏、殷之时，则惑矣；
yǒu jiàn lóu jìng zhī cè yú chéng zhōu zhī shì zé miào yǐ
有建娄敬之策于成周之世，则缪矣；
yǒu tán fàn cài zhī shuō yú jīn zhāng xǔ shǐ zhī jiān zé kuáng yǐ
有谈范、蔡之说于金、张、许、史之间，则狂矣。
fu xiāo guī cáo suí liú hòu huà cè chén píng chū qí gōng ruò tài shān xiàng ruò dǐ tuí wéi qí rén zhī shàn zhī zāi yì huì qí shí zhī kě wèi yě
夫萧规曹随，留侯画策，陈平出奇，功若泰山，向若阺𬯎，唯其人之赡知哉，亦会其时之可为也。
gù wèi kě wèi yú kě wèi zhī shí zé cóng
故为可为于可为之时，则从；
wèi bù kě wèi yú bù kě wèi zhī shí zé xiōng
为不可为于不可为之时，则凶。
fu lìn xiān shēng shōu gōng yú zhāng tái sì hào cǎi róng yú nán shān gōng sūn chuàng yè yú jīn mǎ piào qí fā jì yú qí lián sī mǎ zhǎng qīng qiè zī yú zhuō shì dōng fāng shuò gē zhì yú xì jūn
夫蔺先生收功于章台，四皓采荣于南山，公孙创业于金马，票骑发迹于祁连，司马长卿窃訾于卓氏，东方朔割炙于细君。
pū chéng bù néng yǔ cǐ shù gōng zhě bìng gù mò rán dú shǒu wú tài xuán
仆诚不能与此数公者并，故默然独守吾《太玄》。
xióng yǐ wéi fù zhě jiāng yǐ fēng zhī yě bì tuī lèi ér yán jí lì mǐ zhī cí hóng chǐ jù yǎn jìng yú shǐ rén bù néng jiā yě jì nǎi guī zhī yú zhèng rán lǎn zhě yǐ guò yǐ
雄以为赋者，将以风之也，必推类而言，极丽靡之辞，闳侈巨衍，竞于使人不能加也，既乃归之于正，然览者已过矣。
wǎng shí wǔ dì hǎo shén xiān xiàng rú shàng dà rén fù yù yǐ fēng dì fǎn piāo piāo yǒu líng yún zhī zhì
往时武帝好神仙，相如上《大人赋》，欲以风，帝反缥缥有陵云之志。
yóu shì yán zhī fù quàn ér bù zhǐ míng yǐ
由是言之，赋劝而不止，明矣。
yòu pō shì pái yōu chún yú kūn yōu mèng zhī tú fēi fǎ dù suǒ cún xián rén jūn zǐ shī fù zhī zhèng yě yú shì chuò bù fù wèi
又颇似俳优淳于髡、优孟之徒，非法度所存，贤人君子诗赋之正也，于是辍不复为。
ér dà tán sī hún tiān cān mó ér sì fēn zhī jí yú bā shí yī
而大潭思浑天，参摹而四分之，极于八十一。
páng zé sān mó jiǔ jù jí zhī qī bǎi èr shí jiǔ zàn yì zì rán zhī dào yě
旁则三摹九据，极之七百二十九赞，亦自然之道也。
gù guān yì zhě jiàn qí guà ér míng zhī
故观《易》者，见其卦而名之；
guān xuán zhě shù qí huà ér dìng zhī
观《玄》者，数其画而定之。
xuán shǒu sì zhòng zhě fēi guà yě shù yě
《玄》首四重者，非卦也，数也。
qí yòng zì tiān yuán tuī yī zhòu yī yè yīn yáng shù dù lǜ lì zhī jì jiǔ jiǔ dà yùn yǔ tiān zhōng shǐ
其用自天元推一昼一夜阴阳数度律历之纪，九九大运，与天终始。
gù xuán sān fāng jiǔ zhōu èr shí qī bù bā shí yī jiā èr bǎi sì shí sān biǎo qī bǎi èr shí jiǔ zàn fēn wéi sān juǎn yuē yī èr sān yǔ tài chū lì xiāng qìng yì yǒu zhuān xū zhī lì yān
故《玄》三方、九州、二十七部、八十一家、二百四十三表、七百二十九赞，分为三卷，曰一二三，与《泰初历》相庆，亦有颛顼之历焉。
shou shì zhī yǐ sān cè guān zhī yǐ xiū jiù bēng zhī yǐ xiàng lèi bō zhī yǐ rén shì wén zhī yǐ wǔ xíng nǐ zhī yǐ dào dé rén yì lǐ zhī
扌筮之以三策，关之以休咎，絣之以象类，播之以人事，文之以五行，拟之以道德仁义礼知。
wú zhǔ wú míng yào hé wǔ jīng gǒu fēi qí shì wén bù xū shēng
无主无名，要合《五经》，苟非其事，文不虚生。
wèi qí tài màn huàn ér bù kě zhī gù yǒu shǒu chōng cuò cè chī yíng shù wén yì tú gào shí yī piān jiē yǐ jiě bāo xuán tǐ lí sàn qí wén zhāng jù shàng bù cún yān
为其泰曼漶而不可知，故有《首》、《冲》、《错》、《测》、《摛》、《莹》、《数》、《文》、《掜》、《图》、《告》十一篇，皆以解剥《玄》体，离散其文，章句尚不存焉。
xuán wén duō gù bù zhe guān zhī zhě nán zhī xué zhī zhě nán chéng
《玄》文多，故不著，观之者难知，学之者难成。
kè yǒu nán xuán dà shēn zhòng rén zhī bù hǎo yě xióng jiě zhī hào yuē jiě nán
客有难《玄》大深，众人之不好也，雄解之，号曰《解难》。
qí cí yuē
原文写道：
kè nán yáng zǐ yuē fán zhù shū zhě wèi zhòng rén zhī suǒ hǎo yě měi wèi qī hu hé kǒu gōng shēng diào yú bǐ ěr
客难扬子曰：“凡著书者，为众人之所好也，美味期乎合口，工声调于比耳。
jīn wú zǐ nǎi kàng cí yōu shuō hóng yì miǎo zhǐ dú chí pìn yú yǒu wáng zhī jì ér táo yě dà lú páng báo qún shēng lì lǎn zhě cí nián yǐ ér shū bù wù
今吾子乃抗辞幽说，闳意眇指，独驰聘于有亡之际，而陶冶大炉，旁薄群生，历览者兹年矣，而殊不寤。
dǎn fèi jīng shén yú cǐ ér fán xué zhě yú bǐ pì huà zhě huà yú wú xíng xián zhě fàng yú wú shēng dài bù kě hu
亶费精神于此，而烦学者于彼，譬画者画于无形，弦者放于无声，殆不可乎？
yáng zǐ yuē shù
扬子曰：“俞。
ruò fú hóng yán chóng yì yōu wēi zhī tu gài nán yǔ lǎn zhě tóng yě
若夫闳言崇议，幽微之涂，盖难与览者同也。
xī rén yǒu guān xiàng yú tiān shì dù yú de chá fǎ yú rén zhě tiān lì qiě mí de pǔ ér shēn xī rén zhī cí nǎi yù nǎi jīn
昔人有观象于天，视度于地，察法于人者，天丽且弥，地普而深，昔人之辞，乃玉乃金。
bǐ qǐ hǎo wèi jiān nán zāi
彼岂好为艰难哉？
shì bù dé yǐ yě
势不得已也。
dú bú jiàn fu cuì qiú jiàng chī zhī jiāng dēng hu tiān bì sǒng shēn yú cāng wú zhī yuān
独不见夫翠虬绛螭之将登乎天，必耸身于仓梧之渊；
bù jiē fú yún yì jí fēng xū jǔ ér shàng shēng zé bù néng jǐ jiāo gě téng jiǔ hóng
不阶浮云，翼疾风，虚举而上升，则不能撠胶葛，腾九闳。
rì yuè zhī jīng bù qiān lǐ zé bù néng zhú liù hé yào bā hóng
日月之经不千里，则不能烛六合，耀八纮；
tài shān zhī gāo bù jiāo yáo zé bù néng bó wěng yún ér sàn xiāo zhēng
泰山之高不嶕峣，则不能浡滃云而散歊烝。
shì yǐ mì xī shì zhī zuò yì yě mián luò tiān dì jīng yǐ bā guà wén wáng fù liù yáo kǒng zǐ cuò qí xiàng ér tuàn qí cí rán hòu fā tiān dì zhī zāng dìng wàn wù zhī jī
是以宓牺氏之作《易》也，绵络天地，经以八卦，文王附六爻，孔子错其象而彖其辞，然后发天地之臧，定万物之基。
diǎn mó zhī piān yā sòng zhī shēng bù wēn chún shēn rùn zé bù zú yǐ yáng hóng liè ér zhāng jī xī
《典》、《谟》之篇，《雅》、《颂》之声，不温纯深润，则不足以扬鸿烈而章缉熙。
gài xū mí wèi zǎi jì mò wèi shī
盖胥靡为宰，寂寞为尸；
dà wèi bì dàn dà yīn bì xī
大味必淡，大音必希；
dà yǔ jiào jiào dà dào dī huí
大语叫叫，大道低回。
shì yǐ shēng zhī miǎo zhě bù kě tóng yú zhòng rén zhī ěr xíng zhī měi zhě bù kě gùn yú shì sú zhī mù cí zhī yǎn zhě bù kě qí yú yōng rén zhī tīng
是以声之眇者不可同于众人之耳，形之美者不可棍于世俗之目，辞之衍者不可齐于庸人之听。
jīn fú xián zhě gāo zhāng jí huī zhuī qū zhú shì zé zuò zhě bù qī ér fù yǐ
今夫弦者，高张急徽，追趋逐耆，则坐者不期而附矣；
shì wèi zhī zú xián chí yú liù jīng fā xiāo sháo yǒng jiǔ chéng zé mò yǒu hé yě
试为之族《咸池》，揄《六茎》，发《箫韶》，咏《九成》，则莫有和也。
shì gù zhōng qī sǐ bó yá jué xián pò qín ér bù kěn yǔ zhòng gǔ
是故钟期死，伯牙绝弦破琴而不肯与众鼓；
nǎo rén wáng zé jiàng shí chuò jīn ér bù gǎn wàng zhuó
獿人亡，则匠石辍斤而不敢妄斫。
shī kuàng zhī diào zhōng sì zhī yīn zhě zhī zài hòu yě
师旷之调钟，俟知音者之在后也；
kǒng zǐ zuò chūn qiū jǐ jūn zǐ zhī qián dǔ yě
孔子作《春秋》，几君子之前睹也。
lǎo dān yǒu yí yán guì zhī wǒ zhě xī cǐ fēi qí cāo yǔ
老聃有遗言，贵知我者希，此非其操与！
xióng jiàn zhū zi gè yǐ qí zhī chuǎn chí dà dī dǐ zǐ shèng rén jí wéi guài yū
雄见诸子各以其知舛驰，大氐诋訾圣人，即为怪迂。
xī biàn guǐ cí yǐ náo shì shì suī xiǎo biàn zhōng pò dà dào ér huò zhòng shǐ ruò yú suǒ wén ér bù zì zhī qí fēi yě
析辩诡辞，以挠世事，虽小辩，终破大道而或众，使溺于所闻而不自知其非也。
jí tài shǐ gōng jì liù guó lì chu hàn qì lín zhǐ bù yǔ shèng rén tóng shì fēi pō miù yú jīng
及太史公记六国，历楚、汉，讫麟止，不与圣人同，是非颇谬于经。
gù rén shí yǒu wèn xióng zhě cháng yòng fǎ yīng zhī zhuàn yǐ wéi shí sān juǎn xiàng lún yǔ hào yuē fǎ yán
故人时有问雄者，常用法应之，撰以为十三卷，象《论语》，号曰《法言》。
fǎ yán wén duō bù zhe dú zhe qí mù
《法言》文多不著，独著其目：
tiān jiàng shēng mín kōng tóng zhuān méng zì yú qíng xìng cōng míng bù kāi xun zhū lǐ
天降生民，倥侗颛蒙，恣于情性，聪明不开，训诸理。
zhuàn xué xíng dì yī
撰《学行》第一。
jiàng zhōu qì kǒng chéng yú wáng dào zhōng hòu dàn zhāng guāi lí zhū zǐ tú wēi
降周迄孔，成于王道，终后诞章乖离，诸子图微。
zhuàn wú zǐ dì èr
撰《吾子》第二。
shì yǒu běn zhēn chén shī yú yì dòng bù kè xián běn zhū shēn
事有本真，陈施于亿，动不克咸，本诸身。
zhuàn xiū shēn dì sān
撰《修身》第三。
máng máng tiān dào zài xī shèng kǎo guò zé shī zhōng bù jí zé bù zhì bù kě jiān wǎng
芒芒天道，在昔圣考，过则失中，不及则不至，不可奸罔。
zhuàn wèn dào dì sì
撰《问道》第四。
shén xīn hū huǎng jīng wěi wàn fāng shì xì zhū dào dé rén yì lǐ
神心曶恍，经纬万方，事系诸道德仁谊礼。
zhuàn wèn shén dì wǔ
撰《问神》第五。
míng zhé huáng huáng páng zhú wáng jiāng xùn yú bù yú yǐ bǎo tiān mìng
明哲煌煌，旁烛亡疆，逊于不虞，以保天命。
zhuàn wèn míng dì liù
撰《问明》第六。
jiǎ yán zhōu yú tiān dì zàn yú shén míng yōu hóng héng guǎng jué yú ěr yán
假言周于天地，赞于神明，幽弘横广，绝于迩言。
zhuàn guǎ jiàn dì qī
撰《寡见》第七。
shèng rén cōng míng yuān yì jì tiān cè líng guān yú qún lún jīng zhū fàn
圣人聪明渊懿，继天测灵，冠于群伦，经诸范。
zhuàn wǔ bǎi dì bā
撰《五百》第八。
lì zhèng gǔ zhòng dòng huà tiān xià mò shàng yú zhōng hé zhōng hé zhī fā zài yú zhé mín qíng
立政鼓众，动化天下，莫上于中和，中和之发，在于哲民情。
zhuàn xiān zhī dì jiǔ
撰《先知》第九。
zhòng ní yǐ lái guó jūn jiàng xiàng qīng shì míng chén cēn cī bù qí yī gài zhū shèng
仲尼以来，国君、将相、卿士、名臣参差不齐，一概诸圣。
zhuàn zhòng lí dì shí
撰《重黎》第十。
zhòng ní zhī hòu qì yú hàn dào dé xíng yán mǐn gǔ gōng xiāo cáo yuán jí míng jiàng zūn bēi zhī tiáo chēng shù pǐn zǎo
仲尼之后，讫于汉道，德行颜、闵、股肱萧、曹，爰及名将尊卑之条，称述品藻。
zhuàn yuān qiān dì shí yī
作《渊骞》第十一。
jūn zǐ chún zhōng lǐng wén chǔn dí jiǎn yā páng kāi shèng zé
君子纯终领闻，蠢迪检押，旁开圣则。
zhuàn jūn zǐ dì shí èr
撰《君子》第十二。
xiào mò dà yú níng qīn níng qīn mò dà yú níng shén níng shén mò dà yú sì biǎo zhī huān xīn
孝莫大于宁亲，宁亲莫大于宁神，宁神莫大于四表之欢心。
zhuàn xiào zhì dì shí sān
撰《孝至》第十三。
zàn yuē xióng zhī zì xù yún ěr
赞曰：雄之自序云尔。
chū xióng nián sì shí yú zì shǔ lái zhì yóu jīng shī dà sī mǎ chē qí jiāng jūn wáng yīn qí qí wén yǎ zhào yǐ wéi mén xià shǐ jiàn xióng dài zhào suì yú zòu yǔ liè fù chú wèi láng jǐ shì huáng mén yǔ wáng mǎng liú xīn bìng
初，雄年四十余，自蜀来至游京师，大司马车骑将军王音奇其文雅，召以为门下史，荐雄待诏，岁余，奏《羽猎赋》，除为郎，给事黄门，与王莽、刘歆并。
āi dì zhī chū yòu yǔ dǒng xián tóng guān
哀帝之初，又与董贤同官。
dàng chéng āi píng jiān mǎng xián jiē wèi sān gōng quán qīng rén zhǔ suǒ jiàn mò bù bá zhuó ér xióng sān shì bù xǐ guān
当成、哀、平间，莽、贤皆为三公，权倾人主，所荐莫不拔擢，而雄三世不徙官。
jí mǎng cuàn wèi tán shuō zhī shì yòng fú mìng chēng gōng dé huò fēng jué zhě shén zhòng xióng fù bù hóu yǐ qí lǎo jiǔ cì zhuǎn wéi dài fū tián yú shì lì nǎi rú shì
及莽篡位，谈说之士用符命称功德获封爵者甚众，雄复不侯，以耆老久次转为大夫，恬于势利乃如是。
shí hào gǔ ér lè dào qí yì yù qiú wén zhāng chéng míng yú hòu shì yǐ wéi jīng mò dà yú yì gù zuò tài xuán
实好古而乐道，其意欲求文章成名于后世，以为经莫大于《易》，故作《太玄》；
chuán mò dà yú lún yǔ zuò fǎ yán
传莫大于《论语》，作《法言》；
shǐ piān mò shàn yú cāng jié zuò xun zuǎn
史篇莫善于《仓颉》，作《训纂》；
zhēn mò shàn yú yú zhēn zuò zhōu zhēn
箴莫善于《虞箴》，作《州箴》；
fù mò shēn yú lí sāo fǎn ér guǎng zhī
赋莫深于《离骚》，反而广之；
cí mò lì yú xiàng rú zuò sì fù
辞莫丽于相如，作四赋；
jiē zhēn zhuó qí běn xiāng yǔ fàng yī ér chí chěng yún
皆斟酌其本，相与放依而驰骋云。
yòng xīn yú nèi bù qiú yú wài yú shí rén jiē hū zhī
用心于内，不求于外，于时人皆曶之；
wéi liú xīn jí fàn qūn jìng yān ér xǐng tán yǐ wéi jué lún
唯刘歆及范逡敬焉，而醒潭以为绝伦。
wáng mǎng shí liú xīn zhēn fēng jiē wéi shàng gōng mǎng jì yǐ fú mìng zì lì jí wèi zhī hòu yù jué qí yuán yǐ shén qián shì ér fēng zi xún xīn zi fēn fù xiàn zhī
王莽时，刘歆、甄丰皆为上公，莽既以符命自立，即位之后，欲绝其原以神前事，而丰子寻、歆子棻复献之。
mǎng zhū fēng fù zǐ tóu fēn sì yì cí suǒ lián jí biàn shōu bù qǐng
莽诛丰父子，投棻四裔，辞所连及，便收不请。
shí xióng jiào shū tiān lù gé shàng zhì yù shǐ zhě lái yù shōu xióng xióng kǒng bù néng zì miǎn nǎi cóng gé shàng zì tóu xià jǐ sǐ
时，雄校书天禄阁上，治狱使者来，欲收雄，雄恐不能自免，乃从阁上自投下，几死。
mǎng wén zhī yuē xióng sù bù yǔ shì hé gù zài cǐ
莽闻之曰：“雄素不与事，何故在此？
jiān qǐng wèn qí gù nǎi liú fēn cháng cóng xióng xué zuò qí zì xióng bù zhī qíng
”间请问其故，乃刘棻尝从雄学作奇字，雄不知情。
yǒu zhào wù wèn
有诏勿问。
rán jīng shī wèi zhī yǔ yuē wéi jì mò zì tóu gé
然京师为之语曰：“惟寂寞，自投阁；
yuán qīng jìng zuò fú mìng
爰清静，作符命。
xióng yǐ bìng miǎn fù zhào wèi dài fū
雄以病免，复召为大夫。
jiā sù pín qí jiǔ rén xī zhì qí mén
家素贫，耆酒，人希至其门。
shí yǒu hào shì zhě zài jiǔ yáo cóng yóu xué ér jù lù hòu bā cháng cóng xióng jū shòu qí tài xuán fǎ yán yān
时有好事者载酒肴从游学，而巨鹿侯芭常从雄居，受其《太玄》、《法言》焉。
liú xīn yì cháng guān zhī wèi xióng yuē kōng zì kǔ
刘歆亦尝观之，谓雄曰：“空自苦！
jīn xué zhě yǒu lù lì rán xiàng bù néng míng yì yòu rú xuán hé
今学者有禄利，然向不能明《易》，又如《玄》何？
wú kǒng hòu rén yòng fù jiàng bù yě
吾恐后人用覆酱瓿也。
xióng xiào ér bù yīng
”雄笑而不应。
nián qī shí yī tiān fèng wǔ nián zú hóu bā wèi qǐ fén sàng zhī sān nián
年七十一，天凤五年卒，侯芭为起坟，丧之三年。
shí dà sī kōng wáng yì nà yán yán yóu wén xióng sǐ wèi huán tán yuē zi cháng chēng yáng xióng shū qǐ néng chuán yú hòu shì hu
时，大司空王邑、纳言严尤闻雄死，谓桓谭曰：“子常称扬雄书，岂能传于后世乎？
tán yuē bì chuán
”谭曰：“必传。
gù jūn yǔ tán bù jí jiàn yě
顾君与谭不及见也。
fán rén jiàn jìn ér guì yuǎn qīn jiàn yáng zi yún lù wèi róng mào bù néng dòng rén gù qīng qí shū
凡人贱近而贵远，亲见扬子云禄位容貌不能动人，故轻其书。
xī lǎo dān zhe xū wú zhī yán liǎng piān báo rén yì fēi lǐ xué rán hòu shì hǎo zhī zhě shàng yǐ wéi guò yú wǔ jīng zì hàn wén jǐng zhī jūn jí sī mǎ qiān jiē yǒu shì yán
昔老聃著虚无之言两篇，薄仁义，非礼学，然后世好之者尚以为过于《五经》，自汉文、景之君及司马迁皆有是言。
jīn zhěn zi zhī shū wén yì zhì shēn ér lùn bù guǐ yú shèng rén ruò shǐ zāo yù shí jūn gèng yuè xián zhī wèi suǒ chēng shàn zé bì dù yuè zhū zǐ yǐ
今诊子之书文义至深，而论不诡于圣人，若使遭遇时君，更阅贤知，为所称善，则必度越诸子矣。
zhū rú huò jī yǐ wéi xióng fēi shèng rén ér zuò jīng yóu chūn qiū wú chǔ zhī jūn tiě hào chēng wáng gài zhū jué zhī zuì yě
”诸儒或讥以为雄非圣人而作经，犹春秋吴楚之君僣号称王，盖诛绝之罪也。
zì xióng zhī méi zhì jīn sì shí yú nián qí fǎ yán dà xíng ér xuán zhōng bù xiǎn rán piān jí jù cún
自雄之没至今四十余年，其《法言》大行，而《玄》终不显，然篇籍具存。