hū hán yá chán yú guī tíng shù yuè bà bīng shǐ gè guī gù dì nǎi shōu qí xiōng hū tú wú sī zài mín jiān zhě lì wèi zuǒ gǔ lí wáng shǐ rén gào yòu xián guì rén yù lìng shā yòu xián wáng
呼韩邪单于归庭数月，罢兵使各归故地，乃收其兄呼屠吾斯在民间者立为左谷蠡王，使人告右贤贵人，欲令杀右贤王。
qí dōng dōu lóng qí yǔ yòu xián wáng gòng lì rì zhú wáng báo xū táng wèi tú qí chán yú fā bīng shù wàn rén dōng xí hū hán yá chán yú
其冬，都隆奇与右贤王共立日逐王薄胥堂为屠耆单于，发兵数万人东袭呼韩邪单于。
hū hán yá chán yú bīng bài zǒu tú qí chán yú hái yǐ qí zhǎng zǐ dōu tu wú xi wèi zuǒ gǔ lí wáng shǎo zǐ gū mào lóu tóu wèi yòu gǔ lí wáng liú jū chán yú tíng
呼韩邪单于兵败走，屠耆单于还，以其长子都涂吾西为左谷蠡王，少子姑瞀楼头为右谷蠡王，留居单于庭。
míng nián qiū tú qí chán yú shǐ rì zhú wáng xiān xián dǎn xiōng yòu ào jiān wáng wèi wū jiè dū wèi gè èr wàn qí zhūn dōng fāng yǐ bèi hū hán yá chán yú
明年秋，屠耆单于使日逐王先贤掸兄右奥鞬王为乌藉都尉各二万骑，屯东方以备呼韩邪单于。
shì shí xī fāng hū jiē wáng lái yǔ wéi lí dàng hù móu gòng chán yòu xián wáng yán yù zì lì wèi wū jiè chán yú
是时，西方呼揭王来与唯犁当户谋，共谗右贤王，言欲自立为乌藉单于。
tú qí chán yú shā yòu xián wáng fù zi hòu zhī qí yuān fù shā wéi lí dàng hù
屠耆单于杀右贤王父子，后知其冤，复杀唯犁当户。
yú shì hū jiē wáng kǒng suì pàn qù zì lì wèi hū jiē chán yú
于是呼揭王恐，遂畔去，自立为呼揭单于。
yòu ào jiān wáng wén zhī jí zì lì wèi chē lí chán yú
右奥鞬王闻之，即自立为车犁单于。
wū jiè dū wèi yì zì lì wèi wū jiè chán yú
乌藉都尉亦自立为乌藉单于。
fán wǔ chán yú
凡五单于。
tú qí chán yú zì jiāng bīng dōng jī chē lí chán yú shǐ dōu lóng qí jī wū jiè
屠耆单于自将兵东击车犁单于，使都隆奇击乌藉。
wū jiè chē lí jiē bài xī běi zǒu yǔ hū jiē chán yú bīng hé wéi sì wàn rén
乌藉、车犁皆败，西北走，与呼揭单于兵合为四万人。
wū jiè hū jiē jiē qù chán yú hào gòng bìng lì zūn fǔ chē lí chán yú
乌藉、呼揭皆去单于号，共并力尊辅车犁单于。
tú qí chán yú wén zhī shǐ zuǒ dà jiàng dū wèi jiāng sì wàn qí fēn tún dōng fāng yǐ bèi hū hán yá chán yú zì jiāng sì wàn qí xi jī chē lí chán yú
屠耆单于闻之，使左大将、都尉将四万骑分屯东方，以备呼韩邪单于，自将四万骑西击车犁单于。
chē lí chán yú bài xī běi zǒu tú qí chán yú jí yǐn xī nán liú xì dūn de
车犁单于败，西北走，屠耆单于即引西南，留闟敦地。
qí míng nián hū hán yá chán yú qiǎn qí dì yòu gǔ lí wáng děng xi xí tú qí chán yú tún bīng shā lüè wàn yú rén
其明年，呼韩邪单于遣其弟右谷蠡王等西袭屠耆单于屯兵，杀略万余人。
tú qí chán yú wén zhī jí zì jiāng liù wàn qí jī hū hán yá chán yú xíng qiān lǐ wèi zhì rù gū de féng hū hán yá chán yú bīng kě sì wàn rén hé zhàn
屠耆单于闻之，即自将六万骑击呼韩邪单于，行千里，未至嗕姑地，逢呼韩邪单于兵可四万人，合战。
tú qí chán yú bīng bài zì shā
屠耆单于兵败，自杀。
dōu lóng qí nǎi yǔ tú qí shǎo zǐ yòu gǔ lí wáng gū mào lóu tóu wáng guī hàn chē lí chán yú dōng jiàng hū hán yá chán yú
都隆奇乃与屠耆少子右谷蠡王姑瞀楼头亡归汉，车犁单于东降呼韩邪单于。
hū hán yá chán yú zuǒ dà jiàng wū lì qū yǔ fù hū sù lèi wū lì wēn dūn jiē jiàn xiōng nú luàn lǜ qí zhòng shù wàn rén nán jiàng hàn
呼韩邪单于左大将乌厉屈与父呼速累乌厉温敦皆见匈奴乱，率其众数万人南降汉。
fēng wū lì qū wèi xīn chéng hóu wū lì wēn dūn wèi yì yáng hòu
封乌厉屈为新城侯，乌厉温敦为义阳侯。
shì shí lǐ líng zi fù lì wū jiè dū wèi wèi chán yú hū hán yá chán yú bǔ zhǎn zhī suì fù dōu chán yú tíng rán zhòng cái shù wàn rén
是时，李陵子复立乌藉都尉为单于，呼韩邪单于捕斩之，遂复都单于庭，然众裁数万人。
tú qí chán yú cóng dì xiū xún wáng jiāng suǒ zhǔ wǔ liù bǎi qí jī shā zuǒ dà qiě qú bìng qí bīng zhì yòu dì zì lì wèi rùn zhèn chán yú zài xī biān
屠耆单于从弟休旬王将所主五六百骑，击杀左大且渠，并其兵，至右地，自立为闰振单于，在西边。
qí hòu hū hán yá chán yú xiōng zuǒ xián wáng hū tú wú sī yì zì lì wèi zhì zhī gǔ dōu hòu chán yú zài dōng biān
其后，呼韩邪单于兄左贤王呼屠吾斯亦自立为郅支骨都侯单于，在东边。
qí hòu èr nián rùn zhèn chán yú lǜ qí zhòng dōng jī zhì zhī chán yú
其后二年，闰振单于率其众东击郅支单于。
zhì zhī chán yú yǔ zhàn shā zhī bìng qí bīng suì jìn gōng hū hán yá
郅支单于与战，杀之，并其兵，遂进攻呼韩邪。
hū hán yá pò qí bīng zǒu zhì zhī dōu chán yú tíng
呼韩邪破，其兵走，郅支都单于庭。
hū hán yá zhī bài yě zuǒ yī zhì zī wáng wèi hū hán xié jì quàn lìng chēng chén rù cháo shì hàn cóng hàn qiú zhù rú cǐ xiōng nú nǎi dìng
呼韩邪之败也，左伊秩訾王为呼韩邪计，劝令称臣入朝事汉，从汉求助，如此匈奴乃定。
hū hán xié yì wèn zhū dà chén jiē yuē bù kě
呼韩邪议问诸大臣，皆曰：“不可。
xiōng nú zhī sú běn shàng qì lì ér xià fú yì yǐ mǎ shàng zhàn dòu wèi guó gù yǒu wēi míng yú bǎi mán
匈奴之俗，本上气力而下服役，以马上战斗为国，故有威名于百蛮。
zhàn sǐ zhuàng shì suǒ yǒu yě
战死，壮士所有也。
jīn xiōng dì zhēng guó bù zài xiōng zé zài dì suī sǐ yóu yǒu wēi míng zǐ sūn cháng zhǎng zhū guó
今兄弟争国，不在兄则在弟，虽死犹有威名，子孙常长诸国。
hàn suī qiáng yóu bù néng jiān bìng xiōng nú nài hé luàn xiān gǔ zhī zhì chén shì yú hàn bēi rǔ xiān chán yú wèi zhū guó suǒ xiào
汉虽强，犹不能兼并匈奴，奈何乱先古之制，臣事于汉，卑辱先单于，为诸国所笑！
suī rú shì ér ān hé yǐ fù zhǎng bǎi mán
虽如是而安，何以复长百蛮！
zuǒ yī zhì zī yuē bù rán
”左伊秩訾曰：“不然。
qiáng ruò yǒu shí jīn hàn fāng shèng wū sūn chéng guō zhū guó jiē wéi chén qiè
强弱有时，今汉方盛，乌孙城郭诸国皆为臣妾。
zì qiě dī hóu chán yú yǐ lái xiōng nú rì xuē bù néng qǔ fù suī qū qiáng yú cǐ wèi cháng yī rì ān yě
自且鞮侯单于以来，匈奴日削，不能取复，虽屈强于此，未尝一日安也。
jīn shì hàn zé ān cún bù shì zé wēi wáng jì hé yǐ guò cǐ
今事汉则安存，不事则危亡，计何以过此！
zhū dà rén xiāng nán jiǔ zhī
”诸大人相难久之。
hū hán yá cóng qí jì yǐn zhòng nán jìn sāi qiǎn zi yòu xián wáng zhū lóu qú táng rù shì
呼韩邪从其计，引众南近塞，遣子右贤王铢娄渠堂入侍。
zhì zhī chán yú yì qiǎn zi yòu dà jiàng jū yú lì shòu rù shì
郅支单于亦遣子右大将驹于利受入侍。
shì suì gān lù yuán nián yě
是岁，甘露元年也。
míng nián hū hán yá chán yú kuǎn wǔ yuán sāi yuàn cháo sān nián zhēng yuè
明年，呼韩邪单于款五原塞，愿朝三年正月。
hàn qiǎn chē qí dū wèi hán chāng yíng fā guò suǒ qī jùn jùn èr qiān jì wèi chén dào shàng
汉遣车骑都尉韩昌迎，发过所七郡郡二千骑，为陈道上。
chán yú zhēng yuè cháo tiān zi yú gān quán gōng hàn chǒng jì shū lǐ wèi zài zhū hóu wáng shàng zàn yè chēng chén ér bù míng
单于正月朝天子于甘泉宫，汉宠际殊礼，位在诸侯王上，赞谒称臣而不名。
cì yǐ guàn dài yī shang huáng jīn xǐ lì shòu yù jù jiàn pèi dāo gōng yī zhāng shǐ sì fā qǐ jǐ shí ān chē yī chéng ān lè yī xiàn mǎ shí wǔ pǐ huáng jīn èr shí jīn qián èr shí wàn yì pī qī shí qī xí jǐn xiù qǐ hú zá bó bā qiān pǐ xù liù qiān jīn
赐以冠带衣裳、黄金玺戾绶、玉具剑、佩刀、弓一张、矢四发、棨戟十、安车一乘、鞍勒一县、马十五匹、黄金二十斤、钱二十万、衣被七十七袭、锦绣绮縠杂帛八千匹、絮六千斤。
lǐ bì shǐ shǐ zhě dào chán yú xiān xíng sù cháng píng
礼毕，使使者道单于先行，宿长平。
shàng zì gān quán sù chí yáng gōng
上自甘泉宿池阳宫。
shàng dēng cháng píng zhào chán yú wú yè qí zuǒ yòu dàng hù zhī qún chén jiē de liè guān jí zhū mán yí jūn zhǎng wáng hóu shù wàn xián yíng yú wèi qiáo xià jiā dào chén
上登长平，诏单于毋谒，其左右当户之群臣皆得列观，及诸蛮夷君长王侯数万，咸迎于渭桥下，夹道陈。
shàng dēng wèi qiáo xián chēng wàn suì
上登渭桥，咸称万岁。
chán yú jiù dǐ liú yuè yú qiǎn guī guó
单于就邸，留月余，遣归国。
chán yú zì qǐng yuàn liú jū guāng lù sāi xià yǒu jí bǎo hàn shòu xiáng chéng
单于自请愿留居光禄塞下，有急保汉受降城。
hàn qiǎn cháng lè wèi wèi gāo chāng hòu dǒng zhōng chē qí dū wèi hán chāng jiāng qí wàn liù qiān yòu fā biān jùn shì mǎ yǐ qiān shù sòng chán yú chū shuò fāng jī lù sāi
汉遣长乐卫尉高昌侯董忠、车骑都尉韩昌将骑万六千，又发边郡士马以千数，送单于出朔方鸡鹿塞。
zhào zhōng děng liú wèi chán yú zhù zhū bù fú yòu zhuǎn biān gǔ mǐ bèi qián hòu sān wàn sì qiān hú gěi shàn qí shí
诏忠等留卫单于，助诛不服，又转边谷米糒，前后三万四千斛，给赡其食。
shì suì zhì zhī chán yú yì qiǎn shǐ fèng xiàn hàn yù zhī shén hòu
是岁，郅支单于亦遣使奉献，汉遇之甚厚。
míng nián liǎng chán yú jù qiǎn shǐ cháo xiàn hàn dài hū hán yá shǐ yǒu jiā
明年，两单于俱遣使朝献，汉待呼韩邪使有加。
míng nián hū hán yá chán yú fù rù cháo lǐ cì rú chū jiā yī bǎi yī shí xí jǐn bó jiǔ qiān pǐ xù bā qiān jīn
明年，呼韩邪单于复入朝，礼赐如初，加衣百一十袭，锦帛九千匹，絮八千斤。
yǐ yǒu tún bīng gù bù fù fā qí wèi sòng
以有屯兵，故不复发骑为送。
shǐ zhì zhī chán yú yǐ wéi hū hán yá jiàng hàn bīng ruò bù néng fù zì hái jí yǐn qí zhòng xi yù gōng dìng yòu dì
始，郅支单于以为呼韩邪降汉，兵弱不能复自还，即引其众西，欲攻定右地。
yòu tú qí chán yú xiǎo dì běn shì hū hán yá yì wáng zhī yòu dì shōu liǎng xiōng yú bīng de shù qiān rén zì lì wèi yī lì mù chán yú dào féng zhì zhī hé zhàn zhì zhī shā zhī bìng qí bīng wǔ wàn yú rén
又屠耆单于小弟本侍呼韩邪，亦亡之右地，收两兄余兵得数千人，自立为伊利目单于，道逢郅支，合战，郅支杀之，并其兵五万余人。
wén hàn chū bīng gǔ zhù hū hán yá jí suì liú jū yòu dì
闻汉出兵、谷助呼韩邪，即遂留居右地。
zì dù lì bù néng dìng xiōng nú nǎi yì xi jìn wū sūn yù yǔ bìng lì qiǎn shǐ jiàn xiǎo kūn mí wū jiù tú
自度力不能定匈奴，乃益西近乌孙，欲与并力，遣使见小昆弥乌就屠。
wū jiù tú jiàn hū hán yá wèi hàn suǒ yōng zhì zhī wáng lǔ yù gōng zhī yǐ chēng hàn nǎi shā zhì zhī shǐ chí tóu sòng dū hù zài suǒ fā bā qiān jì yíng zhì zhī
乌就屠见呼韩邪为汉所拥，郅支亡虏，欲攻之以称汉，乃杀郅支使，持头送都护在所，发八千骑迎郅支。
zhì zhī jiàn wū sūn bīng duō qí shǐ yòu bù fǎn lè bīng féng jī wū sūn pò zhī
郅支见乌孙兵多，其使又不反，勒兵逢击乌孙，破之。
yīn běi jī wū jiē wū jiē jiàng
因北击乌揭，乌揭降。
fā qí bīng xi pò jiān kūn běi jiàng dīng líng bìng sān guó
发其兵西破坚昆，北降丁令，并三国。
shù qiǎn bīng jī wū sūn cháng shèng zhī
数遣兵击乌孙，常胜之。
jiān kūn dōng qù chán yú tíng qī qiān lǐ nán qù chē shī wǔ qiān lǐ zhì zhī liú dū zhī
坚昆东去单于庭七千里，南去车师五千里，郅支留都之。
yuán dì chū jí wèi hū hán yá chán yú fù shàng shū yán mín zhòng kùn fá
元帝初即位，呼韩邪单于复上书，言民众困乏。
hàn zhào yún zhōng wǔ yuán jùn zhuǎn gǔ èr wàn hú yǐ gěi yān
汉诏云中、五原郡转谷二万斛以给焉。
zhì zhī chán yú zì yǐ dào yuǎn yòu yuàn hàn yōng hù hū hán yá qiǎn shǐ shàng shū qiú shì zǐ
郅支单于自以道远，又怨汉拥护呼韩邪，遣使上书求侍子。
hàn qiǎn gǔ jí sòng zhī zhì zhī shā jí
汉遣谷吉送之，郅支杀吉。
hàn bù zhī jí yīn wèn ér xiōng nú jiàng zhě yán wén ōu tuō jiē shā zhī
汉不知吉音问，而匈奴降者言闻瓯脱皆杀之。
hū hán yá chán yú shǐ lái hàn zhé bù zé zhī shén jí
呼韩邪单于使来，汉辄簿责之甚急。
míng nián hàn qiǎn chē qí dū wèi hán chāng guāng lù dài fu zhāng měng sòng hū hán yá chán yú shì zǐ qiú wèn jí děng yīn shè qí zuì wù lìng zì yí
明年，汉遣车骑都尉韩昌、光禄大夫张猛送呼韩邪单于侍子，求问吉等，因赦其罪，勿令自疑。
chāng měng jiàn chán yú mín zhòng yì shèng sāi xià qín shòu jǐn chán yú zú yǐ zì wèi bù wèi zhì zhī
昌、猛见单于民众益盛，塞下禽兽尽，单于足以自卫，不畏郅支。
wén qí dà chén duō quàn chán yú běi guī zhě kǒng běi qù hòu nán yuē shù chāng měng jí yǔ wèi méng yuē yuē zì jīn yǐ lái hàn yǔ xiōng nú hé wéi yī jiā shì shì wú de xiāng zhà xiāng gōng
闻其大臣多劝单于北归者，恐北去后难约束，昌、猛即与为盟约曰：“自今以来，汉与匈奴合为一家，世世毋得相诈相攻。
yǒu qiè dào zhě xiāng bào xíng qí zhū cháng qí wù
有窃盗者，相报，行其诛，偿其物；
yǒu kòu fā bīng xiāng zhù
有寇，发兵相助。
hàn yǔ xiōng nú gǎn xiān bèi yuē zhě shòu tiān bù xiáng
汉与匈奴敢先背约者，受天不祥。
lìng qí shì shì zǐ sūn jǐn rú méng
令其世世子孙尽如盟。
chāng měng yǔ chán yú jí dà chén jù dēng xiōng nú nuò shuǐ dōng shān xíng bái mǎ chán yú yǐ jìng lù dāo jīn liú lí náo jiǔ yǐ lǎo shàng chán yú suǒ pò yuè shì wáng tóu wèi yǐn qì zhě gòng yǐn xuè méng
”昌、猛与单于及大臣俱登匈奴诺水东山，刑白马，单于以径路刀金留犁挠酒，以老上单于所破月氏王头为饮器者共饮血盟。
chāng měng hái zòu shì gōng qīng yì zhě yǐ wéi chán yú bǎo sāi wèi fān suī yù běi qù yóu bù néng wèi wēi hài
昌、猛还奏事，公卿议者以为：“单于保塞为藩，虽欲北去，犹不能为危害。
chāng měng shàn yǐ hàn guó shì shì zǐ sūn yǔ yí dí zǔ méng lìng chán yú dé yǐ è yán shàng gào yú tiān xiū guó jiā shāng wēi zhòng bù kě de xíng
昌、猛擅以汉国世世子孙与夷狄诅盟，令单于得以恶言上告于天，羞国家，伤威重，不可得行。
yi qiǎn shǐ wǎng gào cí tiān yǔ jiě méng
宜遣使往告祠天，与解盟。
chāng měng fèng shǐ wú zhuàng zuì zhì bù dào
昌、猛奉使无状，罪至不道。
shàng báo qí guò yǒu zhào chāng měng yǐ shú lùn wù jiě méng
”上薄其过，有诏昌、猛以赎论，勿解盟。
qí hòu hū hán yá jìng běi guī tíng rén zhòng shāo shāo guī zhī guó zhōng suì dìng
其后呼韩邪竟北归庭，人众稍稍归之，国中遂定。
zhì zhī jì shā shǐ zhě zì zhī fù hàn yòu wén hū hán yá yì qiáng kǒng jiàn xí jī yù yuǎn qù
郅支既杀使者，自知负汉，又闻呼韩邪益强，恐见袭击，欲远去。
huì kāng jū wáng shù wèi wū sūn suǒ kùn yǔ zhū xī hòu jì yǐ wéi xiōng nú dà guó wū sūn sù fú shǔ zhī jīn zhì zhī chán yú kùn è zài wài kě yíng zhì dōng biān shǐ hé bīng qǔ wū sūn yǐ lì zhī zhǎng wú xiōng nú yōu yǐ
会康居王数为乌孙所困，与诸翕侯计，以为匈奴大国，乌孙素服属之，今郅支单于困厄在外，可迎置东边，使合兵取乌孙以立之，长无匈奴忧矣。
jí shǐ shǐ zhì jiān kūn tōng yǔ zhì zhī
便派使者到坚昆把这些话告诉了郅支单于。
zhì zhī sù kǒng yòu yuàn wū sūn wén kāng jū jì dà yuè suì yǔ xiāng jié yǐn bīng ér xi
郅支素恐，又怨乌孙，闻康居计，大说，遂与相结，引兵而西。
kāng jū yì qiǎn guì rén tuó tā lǘ mǎ shù qiān pǐ yíng zhì zhī
康居亦遣贵人，橐它驴马数千匹，迎郅支。
zhì zhī rén zhòng zhōng hán dào sǐ yú cái sān qiān rén dào kāng jū
郅支人众中寒道死，余财三千人到康居。
qí hòu dū hù gān yán shòu yǔ fù chén tāng fā bīng jí kāng jū zhū zhǎn zhì zhī yǔ zài yán shòu tāng chuán
其后，都护甘延寿与副陈汤发兵即康居诛斩郅支，语在《延寿、汤传》。
zhì zhī jì zhū hū hán yá chán yú qiě xǐ qiě jù shàng shū yán yuē cháng yuàn yè jiàn tiān zǐ chéng yǐ zhì zhī zài xī fāng kǒng qí yǔ wū sūn jù lái jī chén yǐ gù wèi de zhì hàn
郅支既诛，呼韩邪单于且喜且惧，上书言曰：“常愿谒见天子，诚以郅支在西方，恐其与乌孙俱来击臣，以故未得至汉。
jīn zhì zhī yǐ fú zhū yuàn rù cháo jiàn
今郅支已伏诛，愿入朝见。
jìng níng yuán nián chán yú fù rù cháo lǐ cì rú chū jiā yī fú jǐn bó xù jiē bèi yú huáng lóng shí
”竟宁元年，单于复入朝，礼赐如初，加衣服锦帛絮，皆倍于黄龙时。
chán yú zì yán yuàn xù hàn shì yǐ zì qīn
单于自言愿婿汉氏以自亲。
yuán dì yǐ hòu gōng liáng jiā zǐ wáng qiáng zì zhāo jūn cì chán yú
元帝以后宫良家子王墙字昭君赐单于。
chán yú huān xǐ shàng shū yuàn bǎo sāi shàng gǔ yǐ xī zhì dūn huáng chuán zhī wú qióng qǐng ba biān bèi sāi lì zú yǐ xiū tiān zǐ rén mín
单于欢喜，上书愿保塞上谷以西至敦煌，传之无穷，请罢边备塞吏卒，以休天子人民。
tiān zǐ lìng xià yǒu sī yì yì zhě jiē yǐ wéi biàn
天子令下有司议，议者皆以为便。
láng zhōng hóu yīng xí biān shì yǐ wéi bù kě xǔ
郎中侯应习边事，以为不可许。
shàng wèn zhuàng yīng yuē
上问状，应曰：
zhōu qín yǐ lái xiōng nú bào jié kòu qīn biān jìng hàn xìng yóu bèi qí hài
周、秦以来，匈奴暴桀，寇侵边境，汉兴，尤被其害。
chén wén běi biān sāi zhì liáo dōng wài yǒu yīn shān dōng xī qiān yú lǐ cǎo mù mào shèng duō qín shòu běn mò dú chán yú yī zǔ qí zhōng zhì zuò gōng shǐ lái chū wèi kòu shì qí yuàn yòu yě
臣闻北边塞至辽东，外有阴山，东西千余里，草木茂盛，多禽兽，本冒顿单于依阻其中，治作弓矢，来出为寇，是其苑囿也。
zhì xiào wǔ shì chū shī zhēng fá chì duó cǐ dì ràng zhī yú mù běi
至孝武世，出师征伐，斥夺此地，攘之于幕北。
jiàn sāi jiǎo qǐ tíng suì zhù wài chéng shè tún shù yǐ shǒu zhī rán hòu biān jìng de yòng shǎo ān
建塞徼，起亭隧，筑外城，设屯戍以守之，然后边境得用少安。
mù běi de hu shǎo cǎo mù duō dà shā xiōng nú lái kòu shǎo suǒ bì yǐn cóng sāi yǐ nán jìng shēn shān gǔ wǎng lái chà nán
幕北地乎，少草木，多大沙，匈奴来寇，少所蔽隐，从塞以南，径深山谷，往来差难。
biān cháng lǎo yán xiōng nú shī yīn shān zhī hòu guò zhī wèi cháng bù kū yě
边长老言匈奴失阴山之后，过之未尝不哭也。
rú ba bèi sāi shù zú shì yí dí zhī dà lì bù kě yī yě
如罢备塞戍卒，示夷狄之大利，不可一也。
jīn shèng dé guǎng bèi tiān fù xiōng nú xiōng nú de méng quán huó zhī ēn qǐ shǒu lái chén
今圣德广被，天覆匈奴，匈奴得蒙全活之恩，稽首来臣。
fu yí dí zhī qíng kùn zé bēi shùn qiáng zé jiāo nì tiān xìng rán yě
夫夷狄之情，困则卑顺，强则骄逆，天性然也。
qián yǐ ba wài chéng shěng tíng suì jīn cái zú yǐ hòu wàng tōng fēng huǒ ér yǐ
前以罢外城，省亭隧，今裁足以候望通烽火而已。
gǔ zhě ān bù wàng wēi bù kě fù ba èr yě
古者安不忘危，不可复罢，二也。
zhōng guó yǒu lǐ yì zhī jiào xíng fá zhī zhū yú mín yóu shàng fàn jìn yòu kuàng chán yú néng bì qí zhòng bù fàn yuē zāi
中国有礼义之教、刑罚之诛，愚民犹尚犯禁，又况单于，能必其众不犯约哉！
sān yě
三也。
zì zhōng guó shàng jiàn guān liáng yǐ zhì zhū hóu suǒ yǐ jué chén xià zhī kǎi yù yě
自中国尚建关梁以制诸侯，所以绝臣下之凯欲也。
shè sāi jiǎo zhì tún shù fēi dú wèi xiōng nú ér yǐ yì wèi zhū shǔ guó jiàng mín běn gù xiōng nú zhī rén kǒng qí sī jiù táo wáng sì yě
设塞徼，置屯戍，非独为匈奴而已，亦为诸属国降民，本故匈奴之人，恐其思旧逃亡，四也。
jìn xī qiāng bǎo sāi yǔ hàn rén jiāo tōng lì mín tān lì qīn dào qí xù chǎn qī zǐ yǐ cǐ yuàn hèn qǐ ér bèi pàn shì shì bù jué
近西羌保塞，与汉人交通，吏民贪利，侵盗其畜产、妻子，以此怨恨，起而背畔，世世不绝。
jīn ba chéng sāi zé shēng màn yì fēn zhēng zhī jiàn wǔ yě
今罢乘塞，则生嫚易分争之渐，五也。
wǎng zhě cóng jūn duō méi bù hái zhě zǐ sūn pín kùn yī dàn wáng chū cóng qí qīn wēi liù yě
往者从军多没不还者，子孙贫困，一旦亡出，从其亲威，六也。
yòu biān rén nú bì chóu kǔ yù wáng zhě duō yuē wén xiōng nú zhōng lè wú nài hòu wàng jí hé
又边人奴婢愁苦，欲亡者多，曰“闻匈奴中乐，无奈候望急何！
rán shí yǒu wáng chū sài zhě qī yě
”然时有亡出塞者，七也。
dào zéi jié xiá qún bèi fàn fǎ rú qí jiǒng jí wáng zǒu běi chū zé bù kě zhì bā yě
盗贼桀黠，群辈犯法，如其窘急，亡走北出，则不可制，八也。
qǐ sāi yǐ lái bǎi yǒu yú nián fēi jiē yǐ tǔ yuán yě huò yīn shān yán shí mù chái jiāng luò xī gǔ shuǐ mén shāo shāo píng zhī zú tú zhù zhì gōng fèi jiǔ yuǎn bù kě shèng jì
起塞以来百有余年，非皆以土垣也，或因山岩石，木柴僵落，溪谷水门，稍稍平之，卒徒筑治，功费久远，不可胜计。
chén kǒng yì zhě bù shēn lǜ qí zhōng shǐ yù yǐ yī qiè shěng yáo shù shí nián zhī wài bǎi suì zhī nèi zú yǒu tā biàn zhàng sāi pò huài tíng suì miè jué dāng gèng fā zhūn shàn zhì lěi shì zhī gōng bù kě zú fù jiǔ yě
臣恐议者不深虑其终始，欲以一切省徭戍，十年之外，百岁之内，卒有它变，障塞破坏，亭隧灭绝，当更发屯缮治，累世之功不可卒复，九也。
rú ba shù zú shěng hòu wàng chán yú zì yǐ bǎo sāi shǒu yù bì shēn dé hàn qǐng qiú wú yǐ
如罢戍卒、省候望，单于自以保塞守御，必深德汉，请求无已。
xiǎo shī qí yì zé bù kě cè
小失其意，则不可测。
kāi yí dí zhī xì kuī zhōng guó zhī gù shí yě
开夷狄之隙，亏中国之固，十也。
fēi suǒ yǐ yǒng chí zhì ān wēi zhì bǎi mán zhī cháng cè yě
非所以永持至安，威制百蛮之长策也。
duì zòu tiān zǐ yǒu zhào wù yì ba biān sài shì
对奏，天子有诏：“勿议罢边塞事。
shǐ chē qí jiāng jūn kǒu yù chán yú yuē chán yú shàng shū yuàn bà běi biān lì shì tún shù zǐ sūn shì shì bǎo sāi
”使车骑将军口谕单于曰：“单于上书愿罢北边吏士屯戍，子孙世世保塞。
chán yú xiāng mù lǐ yì suǒ yǐ wèi mín jì zhě shén hòu cǐ cháng jiǔ zhī cè yě zhèn shén jiā zhī
单于乡慕礼义，所以为民计者甚厚，此长久之策也，朕甚嘉之。
zhōng guó sì fāng jiē yǒu guān liáng zhàng sāi fēi dú yǐ bèi sài wài yě yì yǐ fáng zhōng guó jiān xié fàng zòng chū wèi kòu hài gù míng fǎ dù yǐ zhuān zhòng xīn yě
中国四方皆有关梁障塞，非独以备塞外也，亦以防中国奸邪放纵，出为寇害，故明法度以专众心也。
jìng yù dān yú zhī yì zhèn wú yí yān
敬谕单于之意，朕无疑焉。
wèi chán yú guài qí bù ba gù shǐ dà sī mǎ chē qí jiāng jūn jiā xiǎo chán yú
为单于怪其不罢，故使大司马车骑将军嘉晓单于。
chán yú xiè yuē yú bù zhī dà jì tiān zǐ xìng shǐ dà chén gào yǔ shén hòu
”单于谢曰：“愚不知大计，天子幸使大臣告语，甚厚！
chū zuǒ yī zhì zī wèi hū hán yá huà jì guī hàn jìng yǐ ān dìng
初，左伊秩訾为呼韩邪画计归汉，竟以安定。
qí hòu huò chán yī zhì zī zì fá qí gōng cháng yāng yāng hū hán yá yí zhī
其后或谗伊秩訾自伐其功，常鞅鞅，呼韩邪疑之。
zuǒ yī zhì zī jù zhū jiāng qí zhòng qiān yú rén jiàng hàn hàn yǐ wéi guān nèi hóu shí yì sān bǎi hù lìng pèi qí wáng yìn shòu
左伊秩訾惧诛，将其众千余人降汉，汉以为关内侯，食邑三百户，令佩其王印绶。
jí jìng níng zhōng hū hán yá lái cháo yǔ yī mù zī xiāng jiàn xiè yuē wáng wèi wǒ jì shén hòu lìng xiōng nú zhì jīn ān níng wáng zhī lì yě dé qǐ kě wàng
及竟宁中，呼韩邪来朝，与伊穆訾相见，谢曰：“王为我计甚厚，令匈奴至今安宁，王之力也，德岂可忘！
wǒ shī wáng yì shǐ wáng qù bù fù gù liú jiē wǒ guò yě
我失王意，使王去不复顾留，皆我过也。
jīn yù bái tiān zi qǐng wáng guī tíng
今欲白天子，请王归庭。
yī zhì zī yuē chán yú lài tiān mìng zì guī yú hàn dé yǐ ān níng chán yú shén líng tiān zǐ zhī zhāo yě wǒ ān dé lì
”伊秩訾曰：“单于赖天命，自归于汉，得以安宁，单于神灵，天子之晁也，我安得力！
jì yǐ jiàng hàn yòu fù guī xiōng nú shì liǎng xīn yě
既已降汉，又复归匈奴，是两心也。
yuàn wèi chán yú shì shǐ yú hàn bù gǎn tīng mìng
愿为单于侍使于汉，不敢听命。
chán yú gù qǐng bù néng de ér guī
”单于固请不能得而归。
wáng zhāo jūn hào níng hú yān zhī shēng yī nán yī tú zhì yá shī wèi yòu rì zhú wáng
王昭君号宁胡阏氏，生一男伊屠智牙师，为右日逐王。
hū hán yá lì èr shí bā nián jiàn shǐ èr nián sǐ
呼韩邪立二十八年，建始二年死。
shǐ hū hán xié bì zuǒ yī zhì zī xiōng hū yǎn wáng nǚ èr rén
始，呼韩邪嬖左伊秩訾兄呼衍王女二人。
cháng nǚ zhuān qú yān zhī shēng èr zi zhǎng yuē qiě mò chē cì yuē náng zhī yá sī
长女颛渠阏氏，生二子，长曰且莫车，次曰囊知牙斯。
shào nǚ wèi dà yān zhī shēng sì zǐ zhǎng yuē diāo táo mò gāo cì yuē qiě mí xū jiē cháng yú qiě mò chē shǎo zǐ xián lè èr rén jiē xiǎo zi náng zhī yá sī
少女为大阏氏，生四子，长曰雕陶莫皋，次曰且糜胥，皆长于且莫车，少子咸、乐二人，皆小子囊知牙斯。
yòu tā yān zhī zi shí yú rén
又它阏氏子十余人。
zhuān qú yān zhī guì qiě mò chē ài
颛渠阏氏贵，且莫车爱。
hū hán xié bìng qiě sǐ yù lì qiě mò chē qí mǔ zhuān qú yān zhī yuē xiōng nú luàn shí yú nián bù jué rú fà lài méng hàn lì gù de fù ān
呼韩邪病且死，欲立且莫车，其母颛渠阏氏曰：“匈奴乱十余年，不绝如发，赖蒙汉力，故得复安。
jīn píng dìng wèi jiǔ rén mín chuāng yì zhàn dòu qiě mò chē nián shào bǎi xìng wèi fù kǒng fù wēi guó
今平定未久，人民创艾战斗，且莫车年少，百姓未附，恐复危国。
wǒ yǔ dà yān zhī yī jiā gòng zi bù rú lì diāo táo mò gāo
我与大阏氏一家共子，不如立雕陶莫皋。
dà yān zhī yuē qiě mò chē suī shǎo dà chén gòng chí guó shì jīn shě guì lì jiàn hòu shì bì luàn
”大阏氏曰：“且莫车虽少，大臣共持国事，今舍贵立贱，后世必乱。
chán yú zú cóng zhuān qú yān zhī jì lì diāo táo mò gāo yuē lìng chuán guó yǔ dì
”单于卒从颛渠阏氏计，立雕陶莫皋，约令传国与弟。
hū hán yá sǐ diāo táo mò gāo lì wéi fù zhū lèi ruò dī chán yú
呼韩邪死，雕陶莫皋立，为复株累若鞮单于。
fù zhū lèi ruò dī chán yú lì qiǎn zi yòu zhì lú ér wáng xī xié tú nú hóu rù shì yǐ qiě mí xū wèi zuǒ xián wáng qiě mò chē wèi zuǒ gǔ lí wáng náng zhī yá sī wèi yòu xián wáng
复株累若鞮单于立，遣子右致卢儿王醯谐屠奴侯入侍，以且糜胥为左贤王，且莫车为左谷蠡王，囊知牙斯为右贤王。
fù zhū lèi chán yú fù qī wáng zhāo jūn shēng èr nǚ cháng nǚ yún wéi xū bǔ jū cì xiǎo nǚ wéi dāng yú jū cì
复株累单于复妻王昭君，生二女，长女云为须卜居次，小女为当于居次。
hé píng yuán nián chán yú qiǎn yòu gāo lín wáng yī yá mò yǎn děng fèng xiàn cháo zhèng yuè
河平元年，单于遣右皋林王伊邪莫演等奉献朝正月。
jì ba qiǎn shǐ zhě sòng zhì pú fǎn
既罢，遣使者送至蒲反。
yī yá mò yǎn yán yù jiàng jí bù shòu wǒ wǒ zì shā zhōng bù gǎn hái guī
伊邪莫演言：“欲降，即不受我，我自杀，终不敢还归。
shǐ zhě yǐ wén xià gōng qīng yì
”使者以闻，下公卿议。
yì zhě huò yán yi rú gù shì shòu qí jiàng
议者或言宜如故事，受其降。
guāng lù dài fu gǔ yǒng yì láng dù qīn yǐ wéi hàn xìng xiōng nú shù wèi biān hài gù shè jīn jué zhī shǎng yǐ dài jiàng zhě
光禄大夫谷永、议郎杜钦以为：“汉兴，匈奴数为边害，故设金爵之赏以待降者。
jīn chán yú qū tǐ chēng chén liè wéi běi fān qiǎn shǐ cháo hè wú yǒu èr xīn hàn jiā jiē zhī yi yì yú wǎng shí
今单于诎体称臣，列为北藩，遣使朝贺，无有二心，汉家接之，宜异于往时。
jīn jì xiǎng chán yú pìn gòng zhī zhì ér gèng shòu qí bū táo zhī chén shì tān yī fū zhī de ér shī yī guó zhī xīn yōng yǒu zuì zhī chén ér jué mù yì zhī jūn yě
今既享单于聘贡之质，而更受其逋逃之臣，是贪一夫之得而失一国之心，拥有罪之臣而绝慕义之君也。
jiǎ lìng chán yú chū lì yù wěi shēn zhōng guó wèi zhī lì hài sī shǐ yī yá mò yǎn zhà xiáng yǐ bǔ jí xiōng shòu zhī kuī dé jū shàn lìng chán yú zì shū bù qīn biān lì
假令单于初立，欲委身中国，未知利害，私使伊邪莫演诈降以卜吉凶，受之亏德沮善，令单于自疏，不亲边吏；
huò zhě shè wèi fǎn jiàn yù yīn ér shēng xì shòu zhī shì hé qí cè shǐ de guī qǔ ér zhí zé
或者设为反间，欲因而生隙，受之适合其策，使得归曲而直责。
cǐ chéng biān jìng ān wēi zhī yuán shī lǚ dòng jìng zhī shǒu bù kě bù xiáng yě
此诚边境安危之原，师旅动静之首，不可不详也。
bù rú wù shòu yǐ zhāo rì yuè zhī xìn yì zhà xuān zhī móu huái fù qīn zhī xīn biàn
不如勿受，以昭日月之信，抑诈谖之谋，怀附亲之心，便。
duì zòu tiān zǐ cóng zhī
”对奏，天子从之。
qiǎn zhōng láng jiàng wáng shùn wǎng wèn jiàng zhuàng
遣中郎将王舜往问降状。
yī yá mò yǎn yuē wǒ bìng kuáng wàng yán ěr
伊邪莫演曰：“我病狂妄言耳。
qiǎn qù
”遣去。
guī dào guān wèi rú gù bù kěn lìng jiàn hàn shǐ
归到，官位如故，不肯令见汉使。
míng nián chán yú shàng shū yuàn cháo
明年，单于上书愿朝。
hé píng sì nián zhēng yuè suì rù cháo jiā cì jǐn xiù zēng bó èr wàn pǐ xù èr wàn jīn tā rú jìng níng shí
河平四年正月，遂入朝，加赐锦绣缯帛二万匹，絮二万斤，它如竟宁时。
fù zhū lèi chán yú lì shí suì hóng jiā yuán nián sǐ
复株累单于立十岁，鸿嘉元年死。
dì qiě mí xū lì wèi sōu xié ruò dī chán yú
弟且糜胥立，为搜谐若鞮单于。
sōu xié chán yú lì qiǎn zi zuǒ zhù dōu hán wáng qú liú sī hóu rù shì yǐ qiě mò chē wèi zuǒ xián wáng
搜谐单于立，遣子左祝都韩王朐留斯侯入侍，以且莫车为左贤王。
sōu xié chán yú lì bā suì
搜谐单于立八岁。
yuán yán yuán nián wèi cháo èr nián fā xíng wèi rù sāi bìng sǐ
元延元年，为朝二年发行，未入塞，病死。
dì qiě mò chē lì wèi chē yá ruò dī chán yú
弟且莫车立，为车牙若鞮单于。
chē yá chán yú lì qiǎn zi yòu wū tu chóu dǎn wáng wū yí dāng rù shì yǐ náng zhī yá sī wèi zuǒ xián wáng
车牙单于立，遣子右于涂仇掸王乌夷当入侍，以囊知牙斯为左贤王。
chē yá chán yú lì sì suì suí hé yuán nián sǐ
车牙单于立四岁，绥和元年死。
dì náng zhī yá sī lì wèi wū zhū liú ruò dī chán yú
弟囊知牙斯立，为乌珠留若鞮单于。
wū zhū liú chán yú lì yǐ dì èr yān zhī zi lè wèi zuǒ xián wáng yǐ dì wǔ yān zhī zi yú wèi yòu xián wáng qiǎn zi yòu gǔ nú wáng wū dī yá sī rù shì
乌珠留单于立，以第二阏氏子乐为左贤王，以第五阏氏子舆为右贤王，遣子右股奴王乌鞮牙斯入侍。
hàn qiǎn zhōng láng jiàng xià hóu fān fù xiào wèi hán róng shǐ xiōng nú
汉遣中郎将夏侯藩、副校尉韩容使匈奴。
shí dì jiù dà sī mǎ piào qí jiāng jūn wáng gēn lǐng shàng shū shì huò shuō gēn yuē xiōng nú yǒu dòu rù hàn dì zhí zhāng yè jùn shēng qí cái mù jiàn gān jiù yǔ rú de zhī yú biān shén ráo guó jiā yǒu guǎng de zhī mài jiāng jūn xiǎn gōng chuí yú wú qióng
时帝舅大司马票骑将军王根领尚书事，或说根曰：“匈奴有斗入汉地，直张掖郡，生奇材木，箭竿就羽，如得之，于边甚饶，国家有广地之卖，将军显功，垂于无穷。
gēn wéi shàng yán qí lì shàng zhí yù cóng chán yú qiú zhī wèi yǒu bù dé shāng mìng sǔn wēi
”根为上言其利，上直欲从单于求之，为有不得，伤命损威。
gēn jí dàn yǐ shàng zhǐ xiǎo fān lìng cóng fān suǒ shuō ér qiú zhī
根即但以上指晓藩，令从藩所说而求之。
fān zhì xiōng nú yǐ yǔ cì shuō chán yú yuē qiè jiàn xiōng nú dòu rù hàn dì zhí zhāng yè jùn
藩至匈奴，以语次说单于曰：“窃见匈奴斗入汉地，直张掖郡。
hàn sān dōu wèi jū sāi shàng shì zú shù bǎi rén sāi kǔ hòu wàng jiǔ láo
汉三都尉居塞上，士卒数百人塞苦，候望久劳。
chán yú yi shàng shū xiàn cǐ dì zhí duàn è zhī shěng liǎng dū wèi shì zú shù bǎi rén yǐ fù tiān zǐ hòu ēn qí bào bì dà
单于宜上书献此地，直断阏之，省两都尉士卒数百人，以复天子厚恩，其报必大。
chán yú yuē cǐ tiān zǐ zhào yǔ yá jiāng cóng shǐ zhě suǒ qiú yě
”单于曰：“此天子诏语邪，将从使者所求也？
fān yuē zhào zhǐ yě rán fān yì wèi chán yú huà shàn jì ěr
”藩曰：“诏指也，然藩亦为单于画善计耳。
chán yú yuē xiào xuān xiào yuán huáng dì āi lián fù hū hán yá chán yú cóng cháng chéng yǐ běi xiōng nú yǒu zhī
”单于曰：“孝宣、孝元皇帝哀怜父呼韩邪单于，从长城以北匈奴有之。
cǐ wēn ǒu tú wáng suǒ jū de yě wèi xiǎo qí xíng zhuàng suǒ shēng qǐng qiǎn shǐ wèn zhī
此温偶𬳿王所居地也，未晓其形状所生，请遣使问之。
fān róng guī hàn
”藩、容归汉。
hòu fù shǐ xiōng nú zhì zé qiú de
后复使匈奴，至则求地。
chán yú yuē fù xiōng chuán wǔ shì hàn bù qiú cǐ dì zhì zhī dú qiú hé yě
单于曰：“父兄传五世，汉不求此地，至知独求，何也？
yǐ wèn wēn ǒu tú wáng xiōng nú xī biān zhū hóu zuò qióng lú jí chē jiē yǎng cǐ shān cái mù qiě xiān fù de bù gǎn shī yě
已问温偶𬳿王，匈奴西边诸侯作穹庐及车，皆仰此山材木，且先父地，不敢失也。
fān hái qiān wèi tài yuán tài shǒu
”藩还，迁为太原太守。
chán yú qiǎn shǐ shàng shū yǐ fān qiú de zhuàng wén
单于遣使上书，以藩求地状闻。
zhào bào dān yú yuē fān shàn chēng zhào cóng chán yú qiú de fǎ dāng sǐ gèng dà shè èr jīn xǐ fān wèi jǐ nán tài shǒu bù lìng dāng xiōng nú
诏报单于曰：“藩擅称诏从单于求地，法当死，更大赦二，今徙藩为济南太守，不令当匈奴。
míng nián shì zǐ sǐ guī zàng
”明年，侍子死，归葬。
fù qiǎn zi zuǒ wū tú chóu dǎn wáng jī liú kūn rù shì
复遣子左于𬳿仇掸王稽留昆入侍。
zhì āi dì jiàn píng èr nián wū sūn shù zǐ bēi yuán zhì xī hòu rén zhòng rù xiōng nú xi jiè kòu dào niú chù pō shā qí mín
至哀帝建平二年，乌孙庶子卑援疐翕侯人众入匈奴西界，寇盗牛畜，颇杀其民。
chán yú wén zhī qiǎn zuǒ dà dāng hù wū yí líng jiāng wǔ qiān jì jī wū sūn shā shù bǎi bā lüè qiān yú rén qū niú chù qù
单于闻之，遣左大当户乌夷泠将五千骑击乌孙，杀数百八，略千余人，驱牛畜去。
bēi yuán zhì kǒng qiǎn zi qū lù wèi zhì xiōng nú
卑援疐恐，遣子趋逯为质匈奴。
chán yú shòu yǐ zhuàng wén
单于受，以状闻。
hàn qiǎn zhōng láng jiàng dīng yě lín fù xiào wèi gōng chéng yīn shǐ xiōng nú zé ràng chán yú gào lìng hái guī bēi yuán zhì zhì zǐ
汉遣中郎将丁野林、副校尉公乘音使匈奴，责让单于，告令还归卑援疐质子。
chán yú shòu zhào qiǎn guī
单于受诏，遣归。
jiàn píng sì nián chán yú shàng shū yuàn cháo wǔ nián
建平四年，单于上书愿朝五年。
shí āi dì bèi jí huò yán xiōng nú cóng shàng yóu lái yàn rén zì huáng lóng jìng níng shí chán yú cháo zhōng guó zhé yǒu dà gù
时哀帝被疾，或言匈奴从上游来厌人，自黄龙、竟宁时，单于朝中国辄有大故。
shàng yóu shì nán zhī yǐ wèn gōng qīng yì yǐ wéi xū fèi fǔ tǎng kě qiě wù xǔ
上由是难之，以问公卿，亦以为虚费府帑，可且勿许。
chán yú shǐ cí qù wèi fā huáng mén láng yáng xióng shàng shū jiàn yuē
单于使辞去，未发，黄门郎扬雄上书谏曰：
chén wén liù jīng zhī zhì guì yú wèi luàn
臣闻《六经》之治，贵于未乱；
bīng jiā zhī shèng guì yú wèi zhàn
兵家之胜，贵于未战。
èr zhě jiē wēi rán ér dà shì zhī běn bù kě bù chá yě
二者皆微，然而大事之本，不可不察也。
jīn chán yú shàng shū qiú cháo guó jiā bù xǔ ér cí zhī chén yú yǐ wéi hàn yǔ xiōng nú cóng cǐ xì yǐ
今单于上书求朝，国家不许而辞之，臣愚以为汉与匈奴从此隙矣。
běn běi dì zhī dí wǔ dì suǒ bù néng chén sān wáng suǒ bù néng zhì qí bù kě shǐ xì shén míng
本北地之狄，五帝所不能臣，三王所不能制，其不可使隙甚明。
chén bù gǎn yuǎn chēng qǐng yǐn qín yǐ lái míng zhī
臣不敢远称，请引秦以来明之。
yǐ qín shǐ huáng zhī qiáng méng tián zhī wēi dài jiǎ sì shí yú wàn rán bù gǎn kuī xī hé nǎi zhù cháng chéng yǐ jiè zhī
以秦始皇之强，蒙恬之威，带甲四十余万，然不敢窥西河，乃筑长城以界之。
huì hàn chū xìng yǐ gāo zǔ zhī wēi líng sān shí wàn zhòng kùn yú píng chéng shì huò qī rì bù shí
会汉初兴，以高祖之威灵，三十万众困于平城，士或七日不食。
shí qí jué zhī shì shí huà zhī chén shén zhòng zú qí suǒ yǐ tuō zhě shì mò de ér yán yě
时奇谲之士石画之臣甚众，卒其所以脱者，世莫得而言也。
yòu gāo huáng hòu cháng fèn xiōng nú qún chén tíng yì fán kuài qǐng yǐ shí wàn zhòng héng xíng xiōng nú zhōng jì bù yuē kuài kě zhǎn yě wàng ē shùn zhǐ
又高皇后尝忿匈奴，群臣庭议，樊哙请以十万众横行匈奴中，季布曰：“哙可斩也，妄阿顺指！
yú shì dà chén quán shū yí zhī rán hòu xiōng nú zhī jié jiě zhōng guó zhī yōu píng
”于是大臣权书遗之，然后匈奴之结解，中国之忧平。
jí xiào wén shí xiōng nú qīn bào běi biān hòu jì zhì yōng gān quán jīng shī dà hài fā sān jiāng jūn zhūn xì liǔ jí mén bà shàng yǐ bèi zhī shù yuè nǎi ba
及孝文时，匈奴侵暴北边，候骑至雍甘泉，京师大骇，发三将军屯细柳、棘门、霸上以备之，数月乃罢。
xiào wǔ jí wèi shè mǎ yì zhī quán yù yòu xiōng nú shǐ hán ān guó jiāng sān shí wàn zhòng jiào yú biàn dì xiōng nú jué zhī ér qù tú fèi cái láo shī yī lǔ bù kě de jiàn kuàng chán yú zhī miàn hu
孝武即位，设马邑之权，欲诱匈奴，使韩安国将三十万众徼于便地，匈奴觉之而去，徒费财劳师，一虏不可得见，况单于之面乎！
qí hòu shēn wéi shè jì zhī jì guī huī wàn zài zhī cè nǎi dà xīng shī shù shí wàn shǐ wèi qīng huò qù bìng cāo bīng qián hòu shí yú nián
其后深惟社稷之计，规恢万载之策，乃大兴师数十万，使卫青、霍去病操兵，前后十余年。
yú shì fú xī hé jué dà mù pò tián yán xí wáng tíng qióng jí qí de zhuī bēn zhú běi fēng láng jū xū shān chán yú gū yǎn yǐ lín hàn hǎi lǔ míng wáng guì rén yǐ bǎi shù
于是浮西河，绝大幕，破寘颜，袭王庭，穷极其地，追奔逐北，封狼居胥山，禅于姑衍，以临翰海，虏名王贵人以百数。
zì shì zhī hòu xiōng nú zhèn bù yì qiú hé qīn rán ér wèi kěn chēng chén yě
自是之后，匈奴震怖，益求和亲，然而未肯称臣也。
qiě fú qián shì qǐ lè qīng wú liàng zhī fèi yì wú zuì zhī rén kuài xīn yú láng wàng zhī běi zāi
且夫前世岂乐倾无量之费，役无罪之人，快心于狼望之北哉？
yǐ wéi bù yī láo zhě bù jiǔ yì bù zàn fèi zhě bù yǒng níng shì yǐ rěn bǎi wàn zhī shī yǐ cuī è hǔ zhī huì yùn fǔ kù zhī cái tián lú shān zhī hè ér bù huǐ yě
以为不一劳者不久佚，不暂费者不永宁，是以忍百万之师以摧饿虎之喙，运府库之财填卢山之壑而不悔也。
zhì běn shǐ zhī chū xiōng nú yǒu jié xīn yù lüè wū sūn qīn gōng zhǔ nǎi fā wǔ jiāng zhī shī shí wǔ wàn qí liè qí nán ér zhǎng luō hóu yǐ wū sūn wǔ wàn qí zhèn qí xi jiē zhì zhì ér hái
至本始之初，匈奴有桀心，欲掠乌孙，侵公主，乃发五将之师十五万骑猎其南，而长罗侯以乌孙五万骑震其西，皆至质而还。
shí xiān yǒu suǒ huò tú fèn yáng wēi wǔ míng hàn bīng ruò léi fēng ěr
时鲜有所获，徒奋扬威武，明汉兵若雷风耳。
suī kōng xíng kōng fǎn shàng zhū liǎng jiāng jūn
虽空行空反，尚诛两将军。
gù běi dí bù fú zhōng guó wèi de gāo zhěn ān qǐn yě
故北狄不服，中国未得高枕安寝也。
dǎi zhì yuán kāng shén jué zhī jiān dà huà shén míng hóng ēn pǔ qià ér xiōng nú nèi luàn wǔ chán yú zhēng lì rì zhú hū hán yá xié guó guī huà fú fú chēng chén rán shàng jī mí zhī jì bù zhuān zhì
逮至元康、神爵之间，大化神明，鸿恩溥洽，而匈奴内乱，五单于争立，日逐、呼韩邪携国归化，扶伏称臣，然尚羁縻之，计不颛制。
zì cǐ zhī hòu yù cháo zhě bù jù bù yù zhě bù qiáng
自此之后，欲朝者不距，不欲者不强。
hé zhě
为什么呢？
wài guó tiān xìng fèn zhì xíng róng kuí jiàn fù lì hù qì nán huà yǐ shàn yì lì yǐ è qí qiáng nán qū qí hé nán de
外国天性忿鸷，形容魁健，负力怙气，难化以善，易隶以恶，其强难诎，其和难得。
gù wèi fú zhī shí láo shī yuǎn gōng qīng guó dān huò fú shī liú xiě pò jiān bá dí rú bǐ zhī nán yě
故未服之时，劳师远攻，倾国殚货，伏尸流血，破坚拔敌，如彼之难也；
jì fú zhī hòu wèi jiàn fǔ xún jiāo jiē lù yí wēi yí fǔ yǎng rú cǐ zhī bèi yě
既服之后，尉荐抚循，交接赂遗，威仪俯仰，如此之备也。
wǎng shí cháng tú dà yuān zhī chéng
往时尝屠大宛之城，
dǎo wū huán zhī lěi
蹈乌桓之垒，
tàn gū zēng zhī bì
探姑缯之壁，
jiè dàng jie zhī chǎng
藉荡姐之场，
ài cháo xiǎn zhī zhān
艾朝鲜之旃，
bá liǎng yuè zhī qí
拔两越之旗，
jìn bù guò xún yuè zhī yì
近不过旬月之役，
yuǎn bù lí èr shí zhī láo
远不离二时之劳，
gù yǐ lí qí tíng
固已犁其庭，
sǎo qí lǘ
扫其闾，
jùn xiàn ér zhì zhī
郡县而置之，
yún chè xí juǎn
云彻席卷，
hòu wú yú zāi
后无余灾。
wéi běi dí wèi bù rán zhēn zhōng guó zhī jiān dí yě
唯北狄为不然，真中国之坚敌也。
sān chuí bǐ zhī xuán yǐ qián shì zhòng zhī cí shén wèi yì kě qīng yě
三垂比之悬矣，前世重之慈甚，未易可轻也。
jīn chán yú guī yì huái kuǎn chéng zhī xīn yù lí qí tíng chén jiàn yú qián cǐ nǎi shàng shì zhī yí cè shén líng zhī suǒ xiǎng wàng guó jiā suī fèi bù dé yǐ zhě yě
今单于归义，怀款诚之心，欲离其庭，陈见于前，此乃上世之遗策，神灵之所想望，国家虽费，不得已者也。
nài hé jù yǐ lái yàn zhī cí shū yǐ wú rì zhī qī xiāo wǎng xī zhī ēn kāi jiāng lái zhī xì
奈何距以来厌之辞，疏以无日之期，消往昔之恩，开将来之隙！
fu kuǎn ér xì zhī shǐ yǒu hèn xīn fù qián yán yuán wǎng cí guī yuàn yú hàn yīn yǐ zì jué zhōng wú běi miàn zhī xīn wēi zhī bù kě yù zhī bù néng yān dé bù wèi dà yōu hu
夫款而隙之，使有恨心，负前言，缘往辞，归怨于汉，因以自绝，终无北面之心，威之不可，谕之不能，焉得不为大忧乎！
fu míng zhě shì yú wú xíng cōng zhě tīng yú wú shēng chéng xiān yú wèi rán jí méng tián fán kuài bù fù shī jí mén xì liǔ bù fù bèi mǎ yì zhī cè ān suǒ shè wèi huò zhī gōng hé de yòng wǔ jiāng zhī wēi ān suǒ zhèn
夫明者视于无形，聪者听于无声，诚先于未然，即蒙恬、樊哙不复施，棘门、细柳不复备，马邑之策安所设，卫、霍之功何得用，五将之威安所震？
bù rán yī yǒu xì zhī hòu suī zhì zhě láo xīn yú nèi biàn zhě gǔ jī yú wài yóu bù ruò wèi rán zhī shí yě
不然，一有隙之后，虽智者劳心于内，辩者毂击于外，犹不若未然之时也。
qiě wǎng zhě tú xī yù zhì chē shī zhì chéng guō dū hù sān shí liù guó fèi suì yǐ dà wàn jì zhě qǐ wèi kāng jū wū sūn néng yú bái lóng duī ér kòu xī biān zāi
且往者图西域，制车师，置城郭都护三十六国，费岁以大万计者，岂为康居、乌孙能逾白龙堆而寇西边哉？
nǎi yǐ zhì xiōng nú yě
乃以制匈奴也。
fu bǎi nián láo zhī yī rì shī zhī fèi shí ér ài yī chén qiè wèi guó bù ān yě
夫百年劳之，一日失之，费十而爱一，臣窃为国不安也。
wéi bì xià shǎo liú yì yú wèi luàn wèi zhàn yǐ è biān méng zhī huò
希望陛下能稍微考虑一下事情没有混乱、没有发生战争以前该采取的策略，从而遏制边境上就要萌生的灾祸。
shū zòu tiān zǐ wù yān zhào hái xiōng nú shǐ zhě gèng bào dān yú shū ér xǔ zhī
书奏，天子寤焉，召还匈奴使者，更报单于书而许之。
cì xióng bó wǔ shí pǐ huáng jīn shí jīn
赐雄帛五十匹，黄金十斤。
chán yú wèi fā huì bìng fù qiǎn shǐ yuàn cháo míng nián
单于未发，会病，复遣使愿朝明年。
gù shì chán yú cháo cóng míng wáng yǐ xià jí cóng zhě èr bǎi yú rén
故事，单于朝，从名王以下及从者二百余人。
chán yú yòu shàng shū yán méng tiān zǐ shén líng rén mín shèng zhuàng yuàn cóng wǔ bǎi rén rù cháo yǐ míng tiān zi shèng dé
单于又上书言：“蒙天子神灵，人民盛壮，愿从五百人入朝，以明天子盛德。
shàng jiē xǔ zhī
”上皆许之。
yuán shòu èr nián chán yú lái cháo shàng yǐ tài suì yā shèng suǒ zài shě zhī shàng lín yuàn pú táo gōng
元寿二年，单于来朝，上以太岁厌胜所在，舍之上林苑蒲陶宫。
gào zhī yǐ jiā jìng yú chán yú chán yú zhī zhī
告之以加敬于单于，单于知之。
jiā cì yī sān bǎi qī shí xí jǐn xiù zēng bó sān wàn pǐ xù sān wàn jīn tā rú hé píng shí
加赐衣三百七十袭，锦绣缯帛三万匹，絮三万斤，它如河平时。
jì ba qiǎn zhōng láng jiàng hán kuàng sòng chán yú
既罢，遣中郎将韩况送单于。
chán yú chū sài dào xiū zhūn jǐng běi dù chē tián lú shuǐ dào lǐ huí yuǎn
单于出塞，到休屯井，北度车田卢水，道里回远。
kuàng děng fá shí chán yú nǎi gěi qí liáng shī qī bù hái wǔ shí yú rì
况等乏食，单于乃给其粮，失期不还五十余日。
chū shàng qiǎn jī liú kūn suí chán yú qù dào guó fù qiǎn jī liú kūn tóng mǔ xiōng yòu dà qiě fāng yǔ fù rù dài
初，上遣稽留昆随单于去，到国，复遣稽留昆同母兄右大且方与妇入待。
hái guī fù qiǎn qiě fāng tóng mǔ xiōng zuǒ rì zhú wáng dōu yǔ fù rén shì
还归，复遣且方同母兄左日逐王都与妇人侍。
shì shí hàn píng dì yòu tài huáng tài hòu chēng zhì xīn dū hòu wáng mǎng bǐng zhèng yù shuō tài hòu yǐ wēi dé zhì shèng yì yú qián nǎi fēng chán yú lìng qiǎn wáng zhāo jūn nǚ xū bǔ jū cì yún rù shì tài hòu suǒ yǐ cháng cì zhī shén hòu
是时，汉平帝幼，太皇太后称制，新都侯王莽秉政，欲说太后以威德至盛异于前，乃风单于令遣王昭君女须卜居次云入侍太后，所以常赐之甚厚。
huì xī yù chē shī hòu wáng gū jù qù hú lái wáng táng dōu jiē yuàn hèn dū hù xiào wèi jiāng qī zǐ rén mín wáng jiàng xiōng nú yǔ zài xī yù chuán
会西域车师后王姑句、去胡来王唐兜皆怨恨都护校尉，将妻子人民亡降匈奴，语在《西域传》。
chán yú shòu zhì zuǒ gǔ lí de qiǎn shǐ shàng shū yán zhuàng yuē chén jǐn yǐ shòu
单于受置左谷蠡地，遣使上书言状曰：“臣谨已受。
zhào qiǎn zhōng láng jiàng hán lóng wáng chāng fù xiào wèi zhēn fù shì zhōng yè zhě bó chang zhǎng shuǐ xiào wèi wáng xī shǐ xiōng nú gào chán yú yuē xī yù nèi shǔ bù dàng de shòu jīn qiǎn zhī
”诏遣中郎将韩隆、王昌、副校尉甄阜、侍中谒者帛敞、长水校尉王歙使匈奴，告单于曰：“西域内属，不当得受，今遣之。
chán yú yuē xiào xuān xiào yuán huáng dì āi lián wéi zuò yuē shù zì cháng chéng yǐ nán tiān zǐ yǒu zhī cháng chéng yǐ běi chán yú yǒu zhī
”单于曰：“孝宣、孝元皇帝哀怜，为作约束，自长城以南天子有之，长城以北单于有之。
yǒu fàn sāi zhé yǐ zhuàng wén
有犯塞，辄以状闻；
yǒu jiàng zhě bù dé shòu
有降者，不得受。
chén zhī fù hū hán yá chán yú méng wú liàng zhī ēn sǐ yí yán yuē yǒu cóng zhōng guó lái jiàng zhě wù shòu zhé sòng zhì sāi yǐ bào tiān zǐ hòu ēn
臣知父呼韩邪单于蒙无量之恩，死遗言曰：‘有从中国来降者，勿受，辄送至塞，以报天子厚恩。
cǐ wài guó yě de shòu zhī
’此外国也，得受之。
shǐ zhě yuē xiōng nú gǔ ròu xiāng gōng guó jǐ jué méng zhōng guó dà ēn wēi wáng fù xù qī zǐ wán ān lěi shì xiāng jì yi yǒu yǐ bào hòu ēn
”使者曰：“匈奴骨肉相攻，国几绝，蒙中国大恩，危亡复续，妻子完安，累世相继，宜有以报厚恩。
chán yú kòu tóu xiè zuì zhí èr lǔ hái fù shǐ zhě
”单于叩头谢罪，执二虏还付使者。
zhào shǐ zhōng láng jiàng wáng méng dài xī yù è dōu nú jiè shàng nì shòu
诏使中郎将王萌待西域恶都奴界上逆受。
chán yú qiǎn shǐ sòng dào guó yīn qǐng qí zuì
单于遣使送到国，因请其罪。
shǐ zhě yǐ wén yǒu zhào bù tīng huì xī yù zhū guó wáng zhǎn yǐ shì zhī
使者以闻，有诏不听，会西域诸国王斩以示之。
nǎi zào shè sì tiáo zhōng guó rén wáng rù xiōng nú zhě wū sūn wáng jiàng xiōng nú zhě xī yù zhū guó pèi zhōng guó yìn shòu jiàng xiōng nú zhě wū huán jiàng xiōng nú zhě jiē bù dé shòu
乃造设四条：中国人亡入匈奴者，乌孙亡降匈奴者，西域诸国佩中国印绶降匈奴者，乌桓降匈奴者，皆不得受。
qiǎn zhōng láng jiàng wáng jùn wáng chāng fù xiào wèi zhēn fù wáng xún shǐ xiōng nú bān sì tiáo yǔ chán yú zá hán fēng fù chán yú lìng fèng xíng yīn shōu gù xuān dì suǒ wèi yuē shù fēng hán hái
遣中郎将王骏、王昌、副校尉甄阜、王寻使匈奴，班四条与单于，杂函封，付单于，令奉行，因收故宣帝所为约束封函还。
shí mǎng zòu lìng zhōng guó bù dé yǒu èr míng yīn shǐ shǐ zhě yǐ fēng chán yú yi shàng shū mù huà wèi yī míng hàn bì jiā hòu shǎng
时，莽奏令中国不得有二名，因使使者以风单于，宜上书慕化，为一名，汉必加厚赏。
chán yú cóng zhī shàng shū yán xìng de bèi fān chén qiào lè tài píng shèng zhì chén gù míng náng zhī yá sī jīn jǐn gēng míng yuē zhī
单于从之，上书言：“幸得备藩臣，窍乐太平圣制，臣故名囊知牙斯，今谨更名曰知。
mǎng dà yuè bái tài hòu qiǎn shǐ zhě dá yù hòu shǎng cì yān
”莽大说，白太后，遣使者答谕，厚赏赐焉。
hàn jì bān sì tiáo hòu hù wū huán shǐ zhě gào wū huán mín wú de fù yǔ xiōng nú pí bù shuì
汉既班四条，后护乌桓使者告乌桓民，毋得复与匈奴皮布税。
xiōng nú yǐ gù shì qiǎn shǐ zhě zé wū huán shuì xiōng nú rén mín fù nǚ yù jiǎ fàn zhě jiē suí wǎng yān
匈奴按旧例派使者去乌桓征税，匈奴一些想做买卖的贩子及妇女都随使者一起去了。
wū huán jù yuē fèng tiān zi zhào tiáo bù dàng yǔ xiōng nú shuì
乌桓距曰：“奉天子诏条，不当予匈奴税。
xiōng nú shǐ nù shōu wū huán qiú háo fù dào xuán zhī
”匈奴使怒，收乌桓酋豪，缚到悬之。
qiú háo kūn dì nù gòng shā xiōng nú shǐ jí qí guān shǔ shōu lüè fù nǚ mǎ niú
酋豪昆弟怒，共杀匈奴使及其官属，收略妇女马牛。
chán yú wén zhī qiǎn shǐ fā zuǒ xián wáng bīng rù wū huán zé shā shǐ zhě yīn gōng jī zhī
单于闻之，遣使发左贤王兵入乌桓责杀使者，因攻击之。
wū huán fēn sǎn huò zǒu shàng shān huò dōng bǎo sāi
乌桓分散，或走上山，或东保塞。
xiōng nú pō shā rén mín qū fù nǚ ruò xiǎo qiě qiān rén qù zhì zuǒ dì gào wū huán yuē chí mǎ chù pí bù lái shú zhī
匈奴颇杀人民，驱妇女弱小且千人去，置左地，告乌桓曰：“持马畜皮布来赎之。
wū huán jiàn lüè zhě qīn shǔ èr qiān yú rén chí cái chù wǎng shú xiōng nú shòu liú bù qiǎn
”乌桓见略者亲属二千余人持财畜往赎，匈奴受，留不遣。
wáng mǎng zhī cuàn wèi yě jiàn guó yuán nián qiǎn wǔ wēi jiāng wáng jùn lǜ zhēn fù wáng sà chén ráo bó chang dīng yè liù rén duō jī jīn bó zhòng yí chán yú yù xiǎo yǐ shòu mìng dài hàn zhuàng yīn yì chán yú gù yìn
王莽之篡位也，建国元年，遣五威将王骏率甄阜、王飒、陈饶、帛敞、丁业六人，多赍金帛，重遗单于，谕晓以受命代汉状，因易单于故印。
gù yìn wén yuē xiōng nú chán yú xǐ mǎng gèng yuē xīn xiōng nú chán yú zhāng
故印文曰“匈奴单于玺”，莽更曰“新匈奴单于章”。
jiāng lǜ jì zhì shòu chán yú yìn fú zhào lìng shàng gù yìn bá
将率既至，授单于印绂，诏令上故印拔。
chán yú zài bài shòu zhào
单于再拜受诏。
yì qián yù jiě qǔ gù yìn fú chán yú jǔ yè shòu zhī
译前，欲解取故印绂，单于举掖授之。
zuǒ gū xī hóu sū cóng páng wèi chán yú yuē wèi jiàn xīn yìn wén yi qiě wù yǔ
左姑夕侯苏从旁谓单于曰：“未见新印文，宜且勿与。
chán yú zhǐ bù kěn yǔ
”单于止，不肯与。
qǐng shǐ zhě zuò qióng lú chán yú yù qián wéi shòu
请使者坐穹庐，单于欲前为寿。
wǔ wēi jiāng yuē gù yìn fú dāng yǐ shí shàng
五威将曰：“故印绂当以时上。
chán yú yuē nuò
”单于曰：“诺。
fù jǔ yè shòu yì
”复举掖授译。
sū fù yuē wèi jiàn yìn wén qiě wù yǔ
苏复曰：“未见印文，且勿与。
chán yú yuē yìn wén hé yóu biàn gēng
”单于曰：“印文何由变更！
suì jiě gù yìn fú fèng shàng jiāng lǜ shòu
”遂解故印绂奉上，将率受。
zhe xīn fú bù jiě shì yìn yǐn shí zhì yè nǎi ba
著新绂，不解视印，饮食至夜乃罢。
yòu lǜ chén ráo wèi zhū jiāng lǜ yuē xiāng zhě gū xī hóu yí yìn wén jǐ lìng chán yú bù yǔ rén
右率陈饶谓诸将率曰：“乡者姑夕侯疑印文，几令单于不与人。
rú lìng shì yìn jiàn qí biàn gǎi bì qiú gù yìn cǐ fēi cí shuō suǒ néng jù yě
如令视印，见其变改，必求故印，此非辞说所能距也。
jì dé ér fù shī zhī rǔ mìng mò dà yān
既得而复失之，辱命莫大焉。
bù rú zhuī pò gù yìn yǐ jué huò gēn
不如椎破故印，以绝祸根。
jiāng lǜ yóu yǔ mò yǒu yīng zhě
”将率犹与，莫有应者。
ráo yàn shì guǒ hàn jí yǐn fǔ chuí huài zhī
饶，燕士，果悍，即引斧椎坏之。
míng rì chán yú guǒ qiǎn yòu gǔ dōu hòu dāng bái jiāng lǜ yuē hàn cì chán yú yìn yán xǐ bù yán zhāng yòu wú hàn zì
明日，单于果遣右骨都侯当白将率曰：“汉赐单于印，言‘玺’，不言‘章’，又无‘汉’字。
zhū wáng yǐ xià nǎi yǒu hàn yán zhāng
诸王已下乃有‘汉’，言‘章’。
jīn jí qù xǐ jiā xīn yǔ chén xià wú bié
今即去‘玺’加‘新’，与臣下无别。
yuàn de gù yìn
愿得故印。
jiāng lǜ shì yǐ gù yìn wèi yuē xīn shì shùn tiān zhì zuò gù yìn suí jiāng lǜ suǒ zì wèi pò huài
”将率示以故印，谓曰：“新室顺天制作，故印随将率所自为破坏。
chán yú yi chéng tiān mìng fèng xīn shì zhī zhì
单于宜承天命，奉新室之制。
dāng hái bái chán yú zhī yǐ wú kě nài hé yòu duō de lù yí jí qiǎn dì yòu xián wáng yú fèng mǎ niú suí jiāng lǜ rù xiè yīn shàng shū qiú gù yìn
”当还白，单于知已无可奈何，又多得赂遗，即遣弟右贤王舆奉马牛随将率入谢，因上书求故印。
jiāng lǜ hái dào zuǒ lí hàn wáng xián suǒ jū de jiàn wū huán mín duō yǐ wèn xián
将率还到左犁汗王咸所居地，见乌桓民多，以问咸。
xián jù yán zhuàng jiāng lǜ yuē qián fēng sì tiáo bù dé shòu wū huán jiàng zhě jí hái zhī
咸具言状，将率曰：“前封四条，不得受乌桓降者，亟还之。
xián yáng qǐng mì yǔ chán yú xiāng wén de yǔ guī zhī
”咸阳：“请密与单于相闻，得语，归之。
chán yú shǐ xián bào yuē dāng cóng sāi nèi hái zhī yá cóng sài wài hái zhī yá
”单于使咸报曰：“当从塞内还之邪，从塞外还之邪？
jiāng lǜ bù gǎn zhuān jué yǐ wén
”将率不敢颛决，以闻。
zhào bào cóng sài wài hái zhī
诏报，从塞外还之。
chán yú shǐ yòng xià hóu fān qiú de yǒu jù hàn yǔ hòu yǐ qiú shuì wū huán bù dé yīn kòu lüè qí rén mín xìn yóu shì shēng zhòng yǐ yìn wén gǎi yì gù yuàn hèn
单于始用夏侯藩求地有距汉语，后以求税乌桓不得，因寇略其人民，衅由是生，重以印文改易，故怨恨。
nǎi qiǎn yòu dà qiě qú pú hū lú zǐ děng shí yú rén jiàng bīng zhòng wàn qí yǐ hù sòng wū huán wèi míng lè bīng shuò fāng sāi xià
乃遣右大且渠蒲呼卢訾等十余人将兵众万骑，以护送乌桓为名，勒兵朔方塞下。
shuò fāng tài shǒu yǐ wén
朔方太守以闻。
míng nián xī yù chē shī hòu wáng xū zhì lí móu jiàng xiōng nú dū hù dàn qīn zhū zhǎn zhī
明年，西域车师后王须置离谋降匈奴，都护但钦诛斩之。
zhì lí xiōng hú lán zhī jiāng rén zhòng èr qiān yú rén qū xù chǎn jǔ guó wáng jiàng xiōng nú chán yú shòu zhī
置离兄狐兰支将人众二千余人，驱畜产，举国亡降匈奴，单于受之。
hú lán zhī yǔ xiōng nú gòng rù kòu jī chē shī shā hòu chéng zhǎng shāng dū hù sī mǎ fù huán rù xiōng nú
狐兰支与匈奴共入寇，击车师，杀后成长，伤都护司马，复还入匈奴。
shí wù jǐ xiào wèi shǐ chén liáng zhōng dài sī mǎ chéng hán xuán yòu qū hòu rèn shāng děng jiàn xī yù pō bèi pàn wén xiōng nú yù dà qīn kǒng bìng sǐ jí móu jié lüè lì zú shù bǎi rén gòng shā wù jǐ xiào wèi dāo hù qiǎn rén yǔ xiōng nú nán lí hàn wáng nán jiāng jūn xiāng wén
时，戊己校尉史陈良、终带、司马丞韩玄、右曲候任商等见西域颇背叛，闻匈奴欲大侵，恐并死，即谋劫略吏卒数百人，共杀戊己校尉刀护，遣人与匈奴南犁汗王南将军相闻。
xiōng nú nán jiāng jūn èr qiān jì rù xī yù yíng liáng děng liáng děng jǐn xié lüè wù jǐ xiào wèi lì shì nán nǚ èr qiān yú rén rù xiōng nú
匈奴南将军二千骑入西域迎良等，良等尽胁略戊己校尉吏士男女二千余人入匈奴。
xuán shāng liú nán jiāng jūn suǒ liáng dài jìng zhì chán yú tíng rén zhòng bié zhì líng wú shuǐ shàng tián jū
玄、商留南将军所，良、带径至单于庭，人众别置零吾水上田居。
chán yú hào liáng dài yuē wū huán dōu jiāng jūn liú jū chán yú suǒ shù hū yǔ yǐn shí
单于号良、带曰乌桓都将军，留居单于所，数呼与饮食。
xī yù dū hù dàn qīn shàng shū yán xiōng nú nán jiāng jūn yòu yī zhì zī jiāng rén zhòng guān jī zhū guó
西域都护但钦上书言匈奴南将军右伊秩訾将人众冠击诸国。
mǎng yú shì dà fēn xiōng nú wèi shí wǔ chán yú qiǎn zhōng láng jiàng lìn bāo fù xiào wèi dài jí jiàng bīng wàn qí duō jī zhēn bǎo zhì yún zhōng sāi xià zhāo yòu hū hán yá chán yú zhū zǐ yù yǐ cì bài zhī
莽于是大分匈奴为十五单于，遣中郎将蔺苞、副校尉戴级将兵万骑，多赍珍宝至云中塞下，招诱呼韩邪单于诸子，欲以次拜之。
shǐ yì chū sài yòu hū yòu lí hàn wáng xián xián zi dēng zhù sān rén zhì zé xié bài xián wèi xiào chán yú cì ān chē gǔ chē gè yī huáng jīn qiān shǒu zá zēng qiān pǐ xì jǐ shí
使译出塞诱呼右犁汗王咸、咸子登、助三人，至则胁拜咸为孝单于，赐安车鼓车各一，黄金千手，杂缯千匹，戏戟十；
bài zhù wèi shùn chán yú cì huáng jīn wǔ bǎi jīn
拜助为顺单于，赐黄金五百斤；
chuán sòng zhù dēng cháng ān
传送助、登长安。
mǎng fēng bāo wèi xuān wēi gōng bài wèi hǔ yá jiāng jūn
莽封苞为宣威公，拜为虎牙将军；
fēng jí wèi yáng wēi gōng bài wèi hǔ bēn jiāng jūn
封级为扬威公，拜为虎贲将军。
chán yú wén zhī nù yuē xiān chán yú shòu hàn xuān dì ēn bù kě fù tā
单于闻之，怒曰：“先单于受汉宣帝恩，不可负他。
jīn tiān zi fēi xuān dì zǐ sūn hé yǐ de lì
今天子非宣帝子孙，何以得立？
qiǎn zuǒ gǔ dōu hòu yòu yī zhì zī wáng hū lú zǐ jí zuǒ xián wáng lè jiàng bīng rù yún zhōng yì shòu sāi dà shā lì mín
”遣左骨都侯、右伊秩訾王呼卢訾及左贤王乐将兵入云中益寿塞，大杀吏民。
shì suì jiàn guó sān nián yě
是岁，建国三年也。
shì hòu chán yú lì gào zuǒ yòu bù dū wèi zhū biān wáng rù sāi kòu dào dà bèi wàn yú zhōng bèi shù qiān shǎo zhě shù bǎi shā yàn mén shuò fāng tài shǒu dū wèi lüè lì mín xù chǎn bù kě shèng shǔ yuán biān xū hào
是后，单于历告左右部都尉、诸边王，入塞寇盗，大辈万余，中辈数千，少者数百，杀雁门、朔方太守、都尉，略吏民畜产不可胜数，缘边虚耗。
mǎng xīn jí wèi hù fǔ kù zhī fù yù lì wēi nǎi bài shí èr bù jiàng lǜ fā jùn guó yǒng shì wǔ kù jīng bīng gè yǒu suǒ tún shǒu zhuǎn wěi shū yú biān
莽新即位，怙府库之富欲立威，乃拜十二部将率，发郡国勇士，武库精兵，各有所屯守，转委输于边。
yì mǎn sān shí wàn zhòng bēn sān bǎi rì liáng tóng shí shí dào bìng chū qióng zhuī xiōng nú nèi zhī yú dīng líng yīn fēn qí de lì hū hán yá shí wǔ zi
议满三十万众，贲三百日粮，同时十道并出，穷追匈奴，内之于丁令，因分其地，立呼韩邪十五子。
mǎng jiāng yán yóu jiàn yuē
莽将严尤谏曰：
chén wén xiōng nú wéi hài suǒ cóng lái jiǔ yǐ wèi wén shàng shì yǒu bì zhēng zhī zhě yě
臣闻匈奴为害，所从来久矣，未闻上世有必征之者也。
hòu shì sān jiā zhōu qín hàn zhēng zhī rán jiē wèi yǒu de shàng cè zhě yě
后世三家周、秦、汉征之，然皆未有得上策者也。
zhōu dé zhōng cè hàn de xià cè qín wú cè yān
周得中策，汉得下策，秦无策焉。
dāng zhōu xuān wáng shí xiǎn yǔn nèi qīn zhì yú jīng yáng mìng jiāng zhēng zhī jìn jìng ér hái
当周宣王时，猃允内侵，至于泾阳，命将征之，尽境而还。
qí shì róng dí zhī qīn pì yóu wén méng zhī shì qū zhī ér yǐ
其视戎狄之侵，譬犹蚊虻之螫，驱之而已。
gù tiān xià chēng míng shì wèi zhōng cè
故天下称明，是为中策。
hàn wǔ dì xuǎn jiāng liàn bīng yuē bēn qīng liáng shēn rù yuǎn shù suī yǒu kè huò zhī gōng hú zhé bào zhī bīng lián huò jié sān shí yú nián zhōng guó bà hào xiōng nú yì chuāng yì ér tiān xià chēng wǔ shì wéi xià cè
汉武帝选将练兵，约贲轻粮，深入远戍，虽有克获之功，胡辄报之，兵连祸结三十余年，中国罢耗，匈奴亦创艾，而天下称武，是为下策。
qín shǐ huáng bù rěn xiǎo chǐ ér qīng mín lì zhù cháng chéng zhī gù yán mào wàn lǐ zhuǎn shū zhī xíng qǐ yú fù hǎi jiāng jìng jì wán zhōng guó nèi jié yǐ sàng shè jì shì wèi wú cè
秦始皇不忍小耻而轻民力，筑长城之固，延袤万里，转输之行，起于负海，疆境既完，中国内竭，以丧社稷，是为无策。
jīn tiān xià zāo yáng jiǔ zhī ě bǐ nián jī jǐn xī běi biān yóu shén
今天下遭阳九之厄，比年饥馑，西北边犹甚。
fā sān shí wàn zhòng jù sān bǎi rì liáng dōng yuán hǎi dài nán qǔ jiāng huái rán hòu nǎi bèi
发三十万众，具三百日粮，东援海代，南取江淮，然后乃备。
jì qí dào lǐ yī nián shàng wèi jí hé bīng xiān zhì zhě jù jū bào lù shī lǎo xiè bì shì bù kě yòng cǐ yī nán yě
计其道里，一年尚未集合，兵先至者聚居暴露，师老械弊，势不可用，此一难也。
biān jì kōng xū bù néng fèng jūn liáng nèi diào jùn guó bù xiāng jí shǔ cǐ èr nán yě
边既空虚，不能奉军粮，内调郡国，不相及属，此二难也。
jì yī rén sān bǎi rì shí yòng bèi shí bā hú fēi niú lì bù néng shèng
计一人三百日食，用糒十八斛，非牛力不能胜；
niú yòu dāng zì jī shí jiā èr shí hú zhòng yǐ
牛又当自赍食，加二十斛，重矣。
hú dì shā lǔ duō fá shuǐ cǎo yǐ wǎng shì kuí zhī jūn chū wèi mǎn bǎi rì niú bì wù gù qiě jǐn yú liáng shàng duō rén bù néng fù cǐ sān nán yě
胡地沙卤，多乏水草，以往事揆之，军出未满百日，牛必物故且尽，余粮尚多，人不能负，此三难也。
hú dì qiū dōng shén hán chūn xià shén fēng duō jī fǔ fù xīn tàn zhòng bù kě shèng shí bèi yǐn shuǐ yǐ lì sì shí shī yǒu jí yì zhī yōu shì gù qián shì fá hú bù guò bǎi rì fēi bù yù jiǔ shì lì bù néng cǐ sì nán yě
胡地秋冬甚寒，春夏甚风，多赍釜鍑薪炭，重不可胜，食糒饮水，以历四时，师有疾疫之忧，是故前世伐胡，不过百日，非不欲久，势力不能，此四难也。
zī zhòng zì suí zé qīng ruì zhě shǎo bù dé jí xíng lǔ xú dùn táo shì bù néng jí xìng ér féng lǔ yòu lèi zī zhòng rú yù xiǎn zǔ xián wěi xiāng suí lǔ yào zhē qián hòu wēi dài bù cè cǐ wǔ nán yě
辎重自随，则轻锐者少，不得疾行，虏徐遁逃，势不能及，幸而逢虏，又累辎重，如遇险阻，衔尾相随，虏要遮前后，危殆不测，此五难也。
dà yòng mín lì gōng bù kě bì lì chén fú yōu zhī
大用民力，功不可必立，臣伏忧之。
jīn jì fā bīng yi zòng xiān zhì zhě lìng chén yóu děng shēn rù tíng jī qiě yǐ chuāng yì hú lǔ
今既发兵，宜纵先至者，令臣尤等深入霆击，且以创艾胡虏。
mǎng bù tīng yóu yán zhuǎn bīng gǔ rú gù tiān xià sāo dòng
莽不听尤言，转兵谷如故，天下骚动。
xián jì shòu mǎng xiào chán yú zhī hào chí chū sài guī tíng jù yǐ jiàn xié zhuàng bái chán yú
咸既受莽孝单于之号，驰出塞归庭，具以见胁状白单于。
chán yú gèng yǐ wéi yú sù zhì zhī hóu xiōng hóu jiàn guān yě
单于更以为于粟置支侯，匈侯贱官也。
hòu zhù bìng sǐ mǎng yǐ dēng dài zhù wèi shùn chán yú
后助病死，莽以登代助为顺单于。
yàn nán jiāng jūn chén qīn zhèn dí jiāng jūn wáng xún tún yún zhōng gé yá sāi
厌难将军陈钦、震狄将军王巡屯云中葛邪塞。
shì shí xiōng nú shù wèi biān kòu shā jiāng lǜ lì shì lüè rén mín qū xù chǎn qù shén zhòng
是时，匈奴数为边寇，杀将率吏士，略人民，驱畜产去甚众。
bǔ de lǔ shēng kǒu yàn wèn jiē yuē xiào chán yú xián zi jiǎo shù wèi kòu
捕得虏生口验问，皆曰孝单于咸子角数为寇。
liǎng jiāng yǐ wén
两将以闻。
sì nián mǎng huì zhū mán yí zhǎn xián zi dēng yú cháng ān shì
四年，莽会诸蛮夷，斩咸子登于长安市。
chū běi biān zì xuān dì yǐ lái shù shì bú jiàn yān huǒ zhī jǐng rén mín chì shèng niú mǎ bù yě
初，北边自宣帝以来，数世不见烟火之警，人民炽盛，牛马布野。
jí mǎng náo luàn xiōng nú yǔ zhī gòu nán biān mín sǐ wáng xì huò yòu shí èr bù bīng jiǔ zhūn ér bù chū lì shì bà bì shù nián zhī jiān běi biān xū kōng yě yǒu pù gǔ yǐ
及莽挠乱匈奴，与之构难，边民死亡系获，又十二部兵久屯而不出，吏士罢弊，数年之间，北边虚空，野有暴骨矣。
wū zhū liú chán yú lì èr shí yī suì jiàn guó wǔ nián sǐ
乌珠留单于立二十一岁，建国五年死。
xiōng nú yòng shì dà chén yòu gǔ dōu hòu xū bǔ dāng jí wáng zhāo jūn nǚ yī mò jū cì yún zhī xù yě
匈奴用事大臣右骨都侯须卜当，即王昭君女伊墨居次云之婿也。
yún cháng yù yǔ zhōng guó hé qīn yòu sù yǔ xián hòu shàn jiàn xián qián hòu wèi mǎng suǒ bài gù suì yuè yú ér lì xián wèi wū lèi ruò dī chán yú
云常欲与中国和亲，又素与咸厚善，见咸前后为莽所拜，故遂越舆而立咸为乌累若鞮单于。
wū lèi chán yú xián lì yǐ dì yú wèi zuǒ gǔ lí wáng
乌累单于咸立，以弟舆为左谷蠡王。
wū zhū liú chán yú zi sū tú hú běn wèi zuǒ xián wáng yǐ dì tú qí yān zhī zi lú hún wèi yòu xián wáng
乌珠留单于子苏屠胡本为左贤王，以弟屠耆阏氏子卢浑为右贤王。
wū zhū liú chán yú zài shí zuǒ xián wáng shù sǐ yǐ wéi qí hào bù xiáng gēng yì mìng zuǒ xián wáng yuē hù yú
乌珠留单于在时，左贤王数死，以为其号不祥，更易命左贤王曰“护于”。
hù yú zhī zūn zuì guì cì dāng wèi chán yú gù wū zhū liú chán yú shòu qí zhǎng zǐ yǐ wéi hù yú yù chuán yǐ guó
护于之尊最贵，次当为单于，故乌珠留单于授其长子以为护于，欲传以国。
xián yuàn wū zhū liú chán yú biǎn jiàn jǐ hào bù yù chuán guó jí lì biǎn hù yú wèi zuǒ tú qí wáng
咸怨乌珠留单于贬贱己号，不欲传国，及立，贬护于为左屠耆王。
yún dāng suì quàn xián hé qīn
云、当遂劝咸和亲。
tiān fèng yuán nián yún dāng qiǎn rén zhī xī hé lǔ měng zhì lǔ sāi xià gào sāi lì yuē yù jiàn hé qīn hóu
天凤元年，云、当遣人之西河虏猛制虏塞下，告塞吏曰欲见和亲侯。
hé qīn hòu wáng xī zhě wáng zhāo jūn xiōng zi yě
和亲侯王歙者，王昭君兄子也。
zhōng bù dū wèi yǐ wén
中部都尉以闻。
mǎng qiǎn xī xī dì qí dū wèi zhǎn dé hóu sà shǐ xiōng nú hè chán yú chū lì cì huáng jīn yì pī zēng bó dài yán shì zǐ dēng zài yīn gòu qiú chén liáng zhōng dài děng
莽遣歙、歙弟骑都尉展德侯飒使匈奴，贺单于初立，赐黄金衣被缯帛，绐言侍子登在，因购求陈良、终带等。
chán yú jǐn shōu sì rén jí shǒu shā xiào wèi dāo hù zéi zhī yīn qī zǐ yǐ xià èr shí qī rén jiē xiè kǎn fù shǐ zhě qiǎn chú wéi gū xī wáng fù děng sì shí rén sòng xī sà
单于尽收四人及手杀校尉刀护贼芝音妻子以下二十七人，皆械槛付使者，遣厨唯姑夕王富等四十人送歙、飒。
mǎng zuò fén rú zhī xíng shāo shā chén liáng děng ba zhū jiāng lǜ tún bīng dàn zhì yóu jī dū wèi
莽作焚如之刑，烧杀陈良等，罢诸将率屯兵，但置游击都尉。
chán yú tān mǎng lù yí bāng wài bù shī hàn gù shì rán nèi lì kòu lüě
单于贪莽赂遗，帮外不失汉故事，然内利寇掠。
yòu shǐ hái zhī zi dēng qián sǐ yuàn hèn kòu lǔ cóng zuǒ dì rù bù jué
又使还，知子登前死，怨恨，寇虏从左地入，不绝。
shǐ zhě wèn chán yú zhé yuē wū huán yǔ xiōng nú wú zhuàng xiá mín gòng wèi kòu rù sāi pì rú zhōng guó yǒu dào zéi ěr
使者问单于，辄曰：“乌桓与匈奴无状黠民共为寇入塞，譬如中国有盗贼耳！
xián chū lì chí guó wēi xìn shàng qiǎn jìn lì jìn zhǐ bù gǎn yǒu èr xīn
咸初立持国，威信尚浅，尽力禁止，不敢有二心。
tiān fèng èr nián wǔ yuè mǎng fù qiǎn xī yǔ wǔ wēi jiāng wáng xián lǜ fú àn dīng yè děng liù rén shǐ sòng yòu chú wéi gū xī wáng yīn fèng guī qián suǒ zhǎn shì zǐ dēng jí zhū guì rén cóng zhě sàng jiē zài yǐ cháng chē
天凤二年五月，莽复遣歙与五威将王咸率伏黯、丁业等六人，使送右厨唯姑夕王，因奉归前所斩侍子登及诸贵人从者丧，皆载以常车。
zhì sāi xià chán yú qiǎn yún dāng zǐ nán dà qiě qú shē děng zhì sāi yíng
至塞下，单于遣云、当子男大且渠奢等至塞迎。
xián děng zhì duō yí chán yú jīn zhēn yīn yù shuō gǎi qí hào hào xiōng nú yuē gōng nú chán yú yuē shàn yú cì yìn shòu
咸等至，多遗单于金珍，因谕说改其号，号匈奴曰“恭奴”，单于曰“善于”，赐印绶。
fēng gǔ dōu hòu dāng wèi hòu ān gōng dāng zǐ nán shē wèi hòu ān hóu
封骨都侯当为后安公，当子男奢为后安侯。
chán yú tān mǎng jīn bì gù qǔ tīng zhī rán kòu dào rú gù
单于贪莽金币，故曲听之，然寇盗如故。
xián xī yòu yǐ chén liáng děng gòu jīn fù yún dāng lìng zì chà yǔ zhī
咸、歙又以陈良等购金付云、当，令自差与之。
shí èr yuè hái rù sāi mǎng dà xǐ cì xī qián èr bǎi wàn xī fēng àn děng
十二月，还入塞，莽大喜，赐歙钱二百万，悉封黯等。
chán yú xián lì wǔ suì tiān fèng wǔ nián sǐ dì zuǒ xián wáng yú lì wèi hū dōu ér shī dào gāo ruò dī chán yú
单于咸立五岁，天凤五年死，弟左贤王舆立，为呼都而尸道皋若鞮单于。
xiōng nú wèi xiào yuē ruò dī zì hū hán yá hòu yǔ hàn qīn mì jiàn hàn shì dì wèi xiào mù zhī gù jiē wèi ruò dī
匈奴谓孝曰“若鞮自呼韩邪后，与汉亲密，见汉谥帝为“孝”，慕之，故皆为“若鞮”。
hū dōu ér shī chán yú yú jì lì tān lì shǎng cì qiǎn dà qiě qú shē yǔ yún nǚ dì dāng yú jū cì zi xī dú wáng jù fèng xiàn zhì cháng ān
呼都而尸单于舆既立，贪利赏赐，遣大且渠奢与云女弟当于居次子醯椟王俱奉献至长安。
mǎng qiǎn hé qīn hóu xī yǔ shē děng jù zhì zhì lǔ sāi xià yǔ yún dāng huì yīn yǐ bīng pò xié jiāng zhì cháng ān
莽遣和亲侯歙与奢等俱至制虏塞下，与云、当会，因以兵迫胁，将至长安。
yún dāng xiǎo nán cóng sāi xià de tuō guī xiōng nú
云、当小男从塞下得脱，归匈奴。
dāng zhì cháng ān mǎng bài wèi xū bǔ chán yú yù chū dà bīng yǐ fǔ lì zhī
当至长安，莽拜为须卜单于，欲出大兵以辅立之。
bīng diào dù yì bù hé ér xiōng nú yù nù bìng rù běi biān běi biān yóu shì huài bài
兵调度亦不合，而匈奴愈怒，并入北边，北边由是坏败。
huì dāng bìng sǐ mǎng yǐ qí shù nǚ lù dǎi rèn qī hòu ān gōng shē suǒ yǐ zūn chǒng zhī shén hòu zhōng wèi yù chū bīng lì zhī zhě
会当病死，莽以其庶女陆逮任妻后安公奢，所以尊宠之甚厚，终为欲出兵立之者。
huì hàn bīng zhū mǎng yún shē yì sǐ
会汉兵诛莽，云、奢亦死。
gēng shǐ èr nián dōng hàn yí zhōng láng jiàng guī dé hóu sà dà sī mǎ hù jūn chén zūn shǐ xiōng nú shòu chán yú hàn jiù zhì xǐ shòu wáng hóu yǐ xià yìn shòu yīn sòng yún dāng yú qīn shǔ guì rén cóng zhě
更始二年冬，汉遗中郎将归德侯飒、大司马护军陈遵使匈奴，授单于汉旧制玺绶，王侯以下印绶，因送云、当余亲属贵人从者。
chán yú yú jiāo wèi zūn sà yuē xiōng nú běn yǔ hàn wèi xiōng dì xiōng nú zhōng luàn xiào xuān huáng dì fǔ lì hū hán yá chán yú gù chēng chén yǐ zūn hàn
单于舆骄，谓遵、飒曰：“匈奴本与汉为兄弟，匈奴中乱，孝宣皇帝辅立呼韩邪单于，故称臣以尊汉。
jīn hàn yì dà luàn wèi wáng mǎng suǒ cuàn xiōng nú yì chū bīng jī mǎng kōng qí biān jìng lìng tiān xià sāo dòng sī hàn mǎng zú yǐ bài ér hàn fù xīng yì wǒ lì yě dāng fù zūn wǒ
今汉亦大乱，为王莽所篡，匈奴亦出兵击莽，空其边境，令天下骚动思汉，莽卒以败而汉复兴，亦我力也，当复尊我！
zūn yǔ xiāng chēng jù chán yú zhōng chí cǐ yán
”遵与相牚距，单于终持此言。
qí míng nián xià hái
其明年夏，还。
huì chì méi rù cháng ān gēng shǐ bài
会赤眉入长安，更始败。
zàn yuē shū jiè mán yí huá xià shī chēng róng dí shì yīng chūn qiū yǒu dào shǒu zài sì yí jiǔ yǐ yí dí zhī wéi huàn yě
赞曰：《书》戒“蛮夷猾夏”，《诗》称“戎狄是膺”，《春秋》“有道守在四夷”，久矣，夷狄之为患也！
gù zì hàn xìng zhōng yán jiā móu zhī chén hé cháng bù yùn chóu cè xiāng yǔ zhēng yú miào táng zhī shàng hu
故自汉兴，忠言嘉谋之臣曷尝不运筹策相与争于庙堂之上乎？
gāo zǔ shí zé liú jìng lǚ hòu shí fán kuài jì bù xiào wén shí jiǎ yì cháo cuò li wǔ shí wáng huī hán ān guó zhū mǎi chén gōng sūn hóng dǒng zhòng shū rén chí suǒ jiàn gè yǒu tóng yì rán zǒng qí yào guī liǎng kē ér yǐ
高祖时则刘敬，吕后时樊哙、季布，孝文时贾谊、朝错，李武时王恢、韩安国、朱买臣、公孙弘、董仲舒，人持所见，各有同异，然总其要，归两科而已。
jìn shēn zhī rú zé shǒu hé qīn jiè zhòu zhī shì zé yán zhēng fá jiē piān jiàn yī shí zhī lì hài ér wèi jiū xiōng nú zhī zhōng shǐ yě
缙绅之儒则守和亲，介胄之士则言征伐，皆偏见一时之利害，而未究匈奴之终始也。
zì hàn xìng yǐ zhì yú jīn kuàng shì lì nián duō yú chūn qiū qí yǔ xiōng nú yǒu xiū wén ér hé qīn zhī yǐ yǒu yòng wǔ ér kè fá zhī yǐ yǒu bēi xià ér chéng shì zhī yǐ yǒu wēi fú ér chén chù zhī yǐ qū shēn yì biàn qiáng ruò xiāng fǎn shì gù qí xiáng kě de ér yán yě
自汉兴以至于今，旷世历年，多于春秋，其与匈奴，有修文而和亲之矣，有用武而克伐之矣，有卑下而承事之矣，有威服而臣畜之矣，诎伸异变，强弱相反，是故其详可得而言也。
xī hé qīn zhī lùn fā yú liú jìng
昔和亲之论，发于刘敬。
shì shí tiān xià chū dìng xīn zāo píng chéng zhī nán gù cóng qí yán yuē jié hé qīn lù yí chán yú jì yǐ jiù ān biān jìng
是时，天下初定，新遭平城之难，故从其言，约结和亲，赂遗单于，冀以救安边境。
xiào huì gāo hòu shí zūn ér bù wéi xiōng nú kòu dào bù wéi shuāi zhǐ ér chán yú fǎn yǐ jiā jiāo jù
孝惠、高后时遵而不违，匈奴寇盗不为衰止，而单于反以加骄倨。
dǎi zhì xiào wén yǔ tōng guān shì qī yǐ hàn nǚ zēng hòu qí lù suì yǐ qiān jīn ér xiōng nú shù bèi yuē shù biān jìng lǚ bèi qí hài
逮至孝文，与通关市，妻以汉女，增厚其赂，岁以千金，而匈奴数背约束，边境屡被其害。
shì yǐ wén dì zhōng nián hè rán fā fèn suì gōng róng fú qīn yù ān mǎ cóng liù jùn liáng jiā cái lì zhī shì chí shè shàng lín jiǎng xí zhàn chén jù tiān xià jīng bīng jūn yú guǎng wǔ gù wèn féng táng yǔ lùn jiāng shuài kuì rán tàn xī sī gǔ míng chén
是以文帝中年，赫然发愤，遂躬戎服，亲御鞍马，从六郡良家材力之士，驰射上林，讲习战陈，聚天下精兵，军于广武，顾问冯唐，与论将帅，喟然叹息，思古名臣。
cǐ zé hé qīn wú yì yǐ rán zhī míng xiào yě
此则和亲无益，已然之明效也。
zhòng shū qīn jiàn sì shì zhī shì yóu fù yù shǒu jiù wén pō zēng qí yuē
仲舒亲见四世之事，犹复欲守旧文，颇增其约。
yǐ wéi yì dòng jūn zǐ lì dòng tān rén
以为：“义动君子，利动贪人。
rú xiōng nú zhě fēi kě yǐ rén yì shuō yě dú kě shuō yǐ hòu lì jié zhī yú tiān ěr
如匈奴者，非可以仁义说也，独可说以厚利，结之于天耳。
gù yǔ zhī hòu lì yǐ méi qí yì yǔ méng yú tiān yǐ jiān qí yuē zhì qí ài zǐ yǐ lèi qí xīn xiōng nú suī yù zhǎn zhuǎn nài shī zhòng lì hé nài qī shàng tiān hé nài shā ài zǐ hé
故与之厚利以没其意，与盟于天以坚其约，质其爱子以累其心，匈奴虽欲展转，奈失重利何，奈欺上天何，奈杀爱子何！
fu fù liǎn xíng lù bù zú yǐ dāng sān jūn zhī fèi chéng guō zhī gù wú yǐ yì yú zhēn shì zhī yuē ér shǐ biān chéng shǒu jìng zhī mín fù xiōng huǎn dài zhì zǐ yān bǔ hú mǎ bù kuī yú cháng chéng ér yǔ xí bù xíng yú zhōng guó bù yì biàn yú tiān xià hu
夫赋敛行赂不足以当三军之费，城郭之固无以异于贞士之约，而使边城守境之民父兄缓带，稚子咽哺，胡马不窥于长城，而羽檄不行于中国，不亦便于天下乎！
chá zhòng shū zhī lùn kǎo zhū xíng shì nǎi zhī qí wèi hé yú dāng shí ér yǒu quē yú hòu shì yě
”察仲舒之论，考诸行事，乃知其未合于当时，而有阙于后世也。
dāng xiào wǔ shí suī zhēng fá kè huò ér shì mǎ wù gù yì lüè xiāng dāng
当孝武时，虽征伐克获，而士马物故亦略相当；
suī kāi hé nán zhī yě jiàn shuò fāng zhī jùn yì qì zào yáng zhī běi jiǔ bǎi yú lǐ
虽开河南之野，建朔方之郡，亦弃造阳之北九百余里。
xiōng nú rén mín měi lái jiàng hàn chán yú yì zhé jū liú hàn shǐ yǐ xiāng bào fù qí jié ào shàng rú sī ān kěn yǐ ài zǐ ér wèi zhì hu
匈奴人民每来降汉，单于亦辄拘留汉使以相报复，其桀骜尚如斯，安肯以爱子而为质乎？
cǐ bù hé dāng shí zhī yán yě
此不合当时之言也。
ruò bù zhì zhì kōng yuē hé qīn shì xí xiào wén jì wǎng zhī huǐ ér zhǎng xiōng nú wú yǐ zhī zhà yě
若不置质，空约和亲，是袭孝文既往之悔，而长匈奴无已之诈也。
fu biān chéng bù xuǎn shǒu jìng wǔ lüè zhī chén xiū zhàng suì bèi sāi zhī jù lì cháng jǐ jìn nǔ zhī xiè shì wú suǒ yǐ dài biān kòu ér wu fù liǎn yú mín yuǎn xíng huò lù gē bō bǎi xìng yǐ fèng kòu chóu
夫边城不选守境武略之臣，修障隧备塞之具，厉长戟劲弩之械，恃吾所以待边寇而务赋敛于民，远行货赂，割剥百姓，以奉寇雠。
xìn gān yán shǒu kōng yuē ér jǐ hú mǎ zhī bù kuī bù yǐ guò hu
信甘言，守空约，而几胡马之不窥，不已过乎！
zhì xiào xuān zhī shì chéng wǔ dì fèn jī zhī wēi zhí xiōng nú bǎi nián zhī yùn yīn qí huài luàn jǐ wáng zhī ě quán shí shī yi fù yǐ wēi dé rán hòu chán yú qǐ shǒu chén fú qiǎn zi rù shì sān shì chēng fān bīn yú hàn tíng
至孝宣之世，承武帝奋击之威，直匈奴百年之运，因其坏乱几亡之厄，权时施宜，覆以威德，然后单于稽首臣服，遣子入侍，三世称藩，宾于汉庭。
shì shí biān chéng yàn bì niú mǎ bù yě sān shì wú quǎn fèi zhī jǐng lí shù wáng gān gē zhī yì
是时，边城晏闭，牛马布野，三世无犬吠之警，黎庶亡干戈之役。
hòu liù shí yú zài zhī jiān zāo wáng mǎng cuàn wèi shǐ kāi biān xì chán yú yóu shì guī yuàn zì jué mǎng suì zhǎn qí shì zǐ biān jìng zhī huò gòu yǐ
后六十余载之间，遭王莽篡位，始开边隙，单于由是归怨自绝，莽遂斩其侍子，边境之祸构矣。
gù hū hán yá shǐ cháo yú hàn hàn yì qí yí ér xiāo wàng zhī yuē róng dí huāng fú yán qí lái fú huāng hū wú cháng shí zhì shí qù yi dài yǐ kè lǐ ràng ér bù chén
故呼韩邪始朝于汉，汉议其仪，而萧望之曰：“戎狄荒服，言其来服荒忽无常，时至时去，宜待以客礼，让而不臣。
rú qí hòu sì dùn táo cuàn fú shǐ yú zhōng guó bù wéi pàn chén
如其后嗣遁逃窜伏，使于中国不为叛臣。
jí xiào yuán shí yì ba shǒu sāi zhī bèi hóu yīng yǐ wéi bù kě kě wèi shèng bù wàng shuāi ān bì sī wēi yuǎn jiàn shí wēi zhī míng yǐ
”及孝元时，议罢守塞之备，侯应以为不可，可谓盛不忘衰，安必思危，远见识微之明矣。
zhì chán yú xián qì qí ài zǐ mèi lì bù gù qīn lüè suǒ huò suì jù wàn jì ér hé qīn lù yí bù guò qiān jīn ān zài qí bù qì zhì ér shī zhòng lì yě
至单于咸弃其爱子，昧利不顾，侵掠所获，岁巨万计，而和亲赂遗，不过千金，安在其不弃质而失重利也？
zhòng shū zhī yán lòu yú shì yǐ
仲舒之言，漏于是矣。
fu guī shì jiàn yì bù tú wàn shì zhī gù ér tōu shì yī shí zhī shì zhě wèi kě yǐ jīng yuǎn yě
夫规事建议，不图万世之固，而偷恃一时之事者，未可以经远也。
ruò nǎi zhēng fá zhī gōng qín hàn xíng shì yán yóu lùn zhī dāng yǐ
若乃征伐之功，秦、汉行事，严尤论之当矣。
gù xiān wáng dù tǔ zhōng lì fēng jī fēn jiǔ zhōu liè wǔ fú wù tǔ gòng zhì wài nèi huò xiū xíng zhèng huò zhāo wén dé yuǎn jìn zhī shì yì yě
故先王度土，中立封畿，分九州，列五服，物土贡，制外内，或修刑政，或昭文德，远近之势异也。
shì yǐ chūn qiū nèi zhū xià ér wài yí dí
是以《春秋》内诸夏而外夷狄，
yí dí zhī rén tān ér hào lì
夷狄之人贪而好利，
pī fà zuǒ rèn
被发左衽，
rén ér shòu xīn
人而兽心，
qí yǔ zhōng guó shū zhāng fú
其与中国殊章服，
yì xí sú
异习俗，
yǐn shí bù tóng
饮食不同，
yán yǔ bù tōng
言语不通，
pì jū běi chuí hán lù zhī yě
辟居北垂寒露之野，
zhú cǎo suí chù
逐草随畜，
shè liè wéi shēng
射猎为生，
gé yǐ shān gǔ
隔以山谷，
yōng yǐ shā mù
雍以沙幕，
tiān dì suǒ yǐ jué wài nèi de
天地所以绝外内地。
shì gù shèng wáng qín shòu chù zhī bù yǔ yuē shì bù jiù gōng fá
是故圣王禽兽畜之，不与约誓，不就攻伐；
yuē zhī zé fèi lù ér jiàn qī gōng zhī zé láo shī ér zhāo kòu
约之则费赂而见欺，攻之则劳师而招寇。
qí de bù kě gēng ér shí yě qí mín bù kě chén ér chù yě shì yǐ wài ér bù nèi shū ér bù qi zhèng jiào bù jí qí rén zhēng shuò bù jiā qí guó
其地不可耕而食也，其民不可臣而畜也，是以外而不内，疏而不戚，政教不及其人，正朔不加其国；
lái zé chéng ér yù zhī qù zé bèi ér shǒu zhī
来则惩而御之，去则备而守之。
qí mù yì ér gòng xiàn zé jiē zhī yǐ lǐ ràng jī mí bù jué shǐ qū zài bǐ gài shèng wáng zhì yù mán yí zhī cháng dào yě
其慕义而贡献，则接之以礼让，羁靡不绝，使曲在彼，盖圣王制御蛮夷之常道也。