nán yí jūn zhǎng yǐ shí shù yè láng zuì dà
南夷君长以十数，夜郎最大。
qí xi mí mò zhī shǔ yǐ shí shù diān zuì dà
其西，靡莫之属以十数，滇最大。
zì diān yǐ běi jūn zhǎng yǐ shí shù qióng dōu zuì dà
自滇以北，君长以十数，邛都最大。
cǐ jiē zhuī jié gēng tián yǒu yì jù
此皆椎结，耕田，有邑聚。
qí wài xi zì tóng shī yǐ dōng běi zhì yè yú míng wéi guī kūn míng biān fā suí chù yí xǐ wáng cháng chǔ wáng jūn zhǎng dì fāng kě shǔ qiān lǐ
其外，西自桐师以东，北至叶榆，名为巂、昆明、编发，随畜移徙，亡常处，亡君长，地方可数千里。
zì guī yǐ dōng běi jūn zhǎng yǐ shí shù xǐ zuó dōu zuì dà
自巂以东北，君长以十数，徙、莋都最大。
zì zuó yǐ dōng běi jūn zhǎng yǐ shí shù rǎn máng zuì dà
自莋以东北，君长以十数，冉駹最大。
qí sú huò tǔ zhù huò yí xǐ
其俗，或土著，或移徙。
zài shǔ zhī xi
在蜀之西。
zì máng yǐ dōng běi jūn zhǎng yǐ shí shù bái mǎ zuì dà jiē dǐ lèi yě
自駹以东北，君长以十数，白马最大，皆氐类也。
cǐ jiē ba shǔ xī nán wài mán yí yě
此皆巴、蜀西南外蛮夷也。
shǐ chu wēi wáng shí shǐ jiāng jūn zhuāng qiāo jiàng bīng xún jiāng shàng lüè ba qián zhōng yǐ xī
当初楚威王时，派将军庄𫏋领兵沿江而上，攻取巴、黔中以西地区。
zhuāng qiāo zhě chǔ zhuāng wáng miáo yì yě
庄𫏋者，楚庄王苗裔也。
qiāo zhì diān chí fāng sān bǎi lǐ páng píng dì féi ráo shù qiān lǐ yǐ bīng wēi dìng shǔ chu
𫏋至滇池，方三百里，旁平地肥饶数千里，以兵威定属楚。
yù guī bào huì qín jī duó chu ba qián zhōng jùn dào sāi bù tōng yīn nǎi yǐ qí zhòng wáng diān biàn fú cóng qí sú yǐ zhǎng zhī
欲归报，会秦击夺楚巴、黔中郡，道塞不通，因乃以其众王滇，变服，从其俗以长之。
qín shí cháng pò lüè tōng wǔ chǐ dào zhū cǐ guó pō zhì lì yān
秦时尝破，略通五尺道，诸此国颇置吏焉。
shí yú suì qín miè
十余岁，秦灭。
jí hàn xìng jiē qì cǐ guó ér guān shǔ gù jiǎo
及汉兴，皆弃此国而关蜀故徼。
ba shǔ mín huò qiè chū shāng gǔ qǔ qí zuó mǎ bó tóng máo niú yǐ cǐ ba shǔ yīn fù
巴、蜀民或窃出商贾，取其莋马、僰僮、旄牛，以此巴、蜀殷富。
jiàn yuán liù nián dà xíng wáng huī jī dōng yuè dōng yuè shā wáng yǐng yǐ bào
建元六年，大行王恢击东粤，东粤杀王郢以报。
huī yīn bīng wēi shǐ fān yáng lìng táng méng fēng xiǎo nán yuè
恢因兵威使番阳令唐蒙风晓南粤。
nán yuè shí méng shǔ jǔ jiàng méng wèn suǒ cóng lái yuē dào xī běi zāng kē jiāng jiāng guǎng shù lǐ chū pān yú chéng xià
南粤食蒙蜀枸酱，蒙问所从来，曰：“道西北牂柯江，江广数里，出番禺城下。
méng guī zhì cháng ān wèn shǔ gǔ rén dú shǔ chū jǔ jiàng duō chí qiè chū shì yè láng
”蒙归至长安，问蜀贾人，独蜀出枸酱，多持窃出市夜郎。
yè láng zhě lín zāng kē jiāng jiāng guǎng bǎi yú bù zú yǐ xíng chuán
夜郎者，临牂柯江，江广百余步，足以行船。
nán yuè yǐ cái wù yì shǔ yè láng xi zhì tóng shī rán yì bù néng chén shǐ yě
南粤以财物役属夜郎，西至桐师，然亦不能臣使也。
méng nǎi shàng shū shuō shàng yuē nán yuè wáng huáng wū zuǒ dào dì dōng xi wàn yú lǐ míng wéi wài chén shí yī zhōu zhǔ
蒙乃上书说上曰：“南粤王黄屋左纛，地东西万余里，名为外臣，实一州主。
jīn yǐ cháng shā yù zhāng wǎng shuǐ dào duō jué nán xíng
如今从长沙、豫章前往，水路大多断绝，难以通行。
qiè wén yè láng suǒ yǒu jīng bīng kě de shí wàn fú chuán zāng kē chū bù yì cǐ zhì yuè yī qí yě
窃闻夜郎所有精兵可得十万，浮船牂柯，出不意，此制粤一奇也。
chéng yǐ hàn zhī qiáng ba shǔ zhī ráo tōng yè láng dào wèi zhì lì shén yì
诚以汉之强，巴、蜀之饶，通夜郎道，为置吏，甚易。
shàng xǔ zhī
”皇帝批准了。
nǎi bài méng yǐ láng zhōng jiāng jiāng qiān rén shí zhòng wàn yú rén cóng ba fú guān rù suì jiàn yè láng hóu duō tóng
乃拜蒙以郎中将，将千人，食重万余人，从巴苻关入，遂见夜郎侯多同。
hòu cì yù yǐ wēi dé yuē wèi zhì lì shǐ qí zi wèi lìng
厚赐，谕以威德，约为置吏，使其子为令。
yè láng páng xiǎo yì jiē tān hàn zēng bó yǐ wéi hàn dào xiǎn zhōng bù néng yǒu yě nǎi qiě tīng méng yuē
夜郎旁边的小城邑都贪图汉朝的丝绸财物，认为汉朝道路险阻，终究不能占有他们，于是暂且听从了唐蒙的约定。
hái bào nǎi yǐ wéi qián wéi jùn
唐蒙回朝报告，朝廷就把那里设为犍为郡。
fā ba shǔ zú zhì dào zì bó dào zhǐ zāng kē jiāng
发巴、蜀卒治道，自僰道指牂柯江。
shǔ rén sī mǎ xiàng rú yì yán xī yí qióng zuó kě zhì jùn
蜀人司马相如亦言西夷邛、莋可置郡。
shǐ xiāng rú yǐ láng zhōng jiāng wǎng yù jiē rú nán yí wèi zhì yī dū wèi shí yú xiàn shǔ shǔ
使相如以郎中将往谕，皆如南夷，为置一都尉，十余县，属蜀。
dàng shì shí ba shǔ xi jùn tōng xī nán yí dào zài zhuǎn xiāng xiǎng
当是时，巴、蜀西郡通西南夷道，载转相饷。
shù suì dào bù tōng shì ba è wèi lí shǔ shī sǐ zhě shén zhòng
数岁，道不通，士罢饿𫗪，离暑湿，死者甚众。
xī nán yí yòu shù fǎn fā bīng xìng jī hào fèi wáng gōng
西南夷又数反，发兵兴击，耗费亡功。
shàng huàn zhī shǐ gōng sūn hóng wǎng shì wèn yān
皇上对此感到忧虑，派公孙弘前去视察询问情况。
hái bào yán qí bù biàn
还报，言其不便。
jí hóng wèi yù shǐ dài fū shí fāng zhù shuò fāng jù hé zhú hú hóng děng yīn yán xī nán yí wéi hài kě qiě ba zhuān lì shì xiōng nú
及弘为御史大夫，时方筑朔方，据河逐胡，弘等因言西南夷为害，可且罢，专力事匈奴。
shàng xǔ zhī ba xī yí dú zhì nán yí liǎng xiàn yī dū wèi shāo lìng qián wéi zì bǎo jiù
上许之，罢西夷，独置南夷两县一都尉，稍令犍为自保就。
jí yuán shòu yuán nián bó wàng hóu zhāng qiān yán shǐ dà xià shí jiàn shǔ bù qióng zhú zhàng wèn suǒ cóng lái yuē cóng dōng nán yuān dú guó kě shǔ qiān lǐ de shǔ gǔ rén shì
及元狩元年，博望侯张骞言使大夏时，见蜀布、邛竹杖，问所从来，曰：“从东南身毒国，可数千里，得蜀贾人市。
huò wén qióng xi kě èr qiān lǐ yǒu shēn dú guó
”或闻邛西可二千里有身毒国。
qiān yīn shèng yán dà xià zài hàn xī nán mù zhōng guó huàn xiōng nú gé qí dào chéng tōng shǔ yuān dú guó dào biàn jìn yòu wáng hài
骞因盛言大夏在汉西南，慕中国，患匈奴隔其道，诚通蜀，身毒国道便近，又亡害。
yú shì tiān zǐ nǎi lìng wáng rán zi bǎi shǐ chāng lǚ yuè rén děng shí yú bèi jiān chū xī nán yí zhǐ qiú yuān dú guó
于是天子乃令王然子、柏始昌、吕越人等十余辈间出西南夷，指求身毒国。
zhì diān diān wáng dāng qiāng nǎi liú wèi qiú dào
至滇，滇王当羌乃留为求道。
sì suì yú jiē bì kūn míng mò néng tōng
四岁余，皆闭昆明，莫能通。
diān wáng yǔ hàn shǐ yán hàn shú yǔ wǒ dà
滇王与汉使言：“汉孰与我大？
jí yè láng hóu yì rán gè zì yǐ yī zhōu wáng bù zhī hàn guǎng dà
”及夜郎侯亦然，各自以一州王，不知汉广大。
shǐ zhě hái yīn shèng yán diān dà guó zú shì qīn fù
使者回来后，极力称赞滇国是个大国，值得招抚归附。
tiān zǐ zhù yì yān
天子对此留意了。
jí zhì nán yuè fǎn shàng shǐ chí yì hóu yīn qián wéi fā nán yí bīng
及至南粤反，上使驰义侯因犍为发南夷兵。
jū lán jūn kǒng yuǎn xíng páng guó lǔ qí lǎo ruò nǎi yǔ qí zhòng fǎn shā shǐ zhě jí qián wéi tài shǒu
且兰的君主害怕远行，邻国会掳掠他们的老弱，于是和他的部众反叛，杀了使者和犍为太守。
hàn nǎi fā ba shǔ zuì rén dāng jī nán yuè zhě bā xiào wèi jī zhī
汉乃发巴、蜀罪人当击南粤者八校尉击之。
huì yuè yǐ pò hàn bā xiào wèi bù xià zhōng láng jiàng guō chāng wèi guǎng yǐn bīng hái xíng zhū gé diān dào zhě jū lán zhǎn shǒu shù wàn suì píng nán yí wèi zāng kē jùn
会越已破，汉八校尉不下，中郎将郭昌、卫广引兵还，行诛隔滇道者且兰，斩首数万，遂平南夷为牂柯郡。
yè láng hóu shǐ yǐ nán yuè nán yuè yǐ miè hái zhū fǎn zhě yè láng suì rù cháo shàng yǐ wéi yè láng wáng
夜郎侯始倚南粤，南粤已灭，还诛反者，夜郎遂入朝，上以为夜郎王。
nán yuè pò hòu jí hàn zhū jū lán qióng jūn bìng shā zuó hóu rǎn máng jiē zhèn kǒng qǐng chén zhì lì yǐ qióng dōu wèi yuè guī jùn zuò dōu wèi chén lí jùn rǎn máng wéi wén shān jùn guǎng hàn xi bái mǎ wèi wǔ dū jùn
南粤破后，及汉诛且兰、邛君，并杀莋侯，冉駹皆震恐，请臣置吏，以邛都为粤巂郡，作都为沈黎郡，冉駹为文山郡，广汉西白马为武都郡。
shǐ wáng rán yú yǐ yuè pò jí zhū nán yí bīng wēi fēng yù diān wáng rù cháo
使王然于以粤破及诛南夷兵威风谕滇王入朝。
diān wáng zhě qí zhòng shù wàn rén qí páng dōng běi láo shēn mí mò jiē tóng xìng xiāng zhàng wèi kěn tīng
滇王者，其众数万人，其旁东北劳深、靡莫皆同姓相杖，未肯听。
láo mò shù qīn fàn shǐ zhě lì zú
劳、莫数侵犯使者吏卒。
yuán fēng èr nián tiān zǐ fā ba shǔ bīng jī miè láo shēn mí mò yǐ bīng lín diān
元封二年，天子发巴、蜀兵击灭劳深、靡莫，以兵临滇。
diān wáng shǐ shǒu shàn yǐ gù fú zhū
滇王起初表示友善，因此没有诛杀他。
diān wáng lí xī yí diān jǔ guó jiàng qǐng zhì lì rù cháo yú shì yǐ wéi yì zhōu jùn cì diān wáng wáng yìn fù zhǎng qí mín
滇王离西夷，滇举国降，请置吏入朝，于是以为益州郡，赐滇王王印，复长其民。
xī nán yí jūn zhǎng yǐ bǎi shù dú yè láng diān shòu wáng yìn
西南夷的君长数以百计，只有夜郎、滇接受了王印。
diān xiǎo yì yě zuì chǒng yān
滇，小邑也，最宠焉。
hòu èr shí sān suì xiào zhāo shǐ yuán yuán nián yì zhōu lián tóu gū zēng mín fǎn shā zhǎng lì
后二十三岁，孝昭始元元年，益州廉头、姑缯民反，杀长吏。
zāng kē tán zhǐ tóng bìng děng èr shí sì yì fán sān wàn yú rén jiē fǎn
牂柯、谈指、同并等二十四邑，凡三万余人皆反。
qiǎn shuǐ héng dū wèi fā shǔ jùn qián wéi bèn mìng wàn yú rén jī zāng kē dà pò zhī
遣水衡都尉发蜀郡、犍为奔命万余人击牂柯，大破之。
hòu sān suì gū zēng yè yú fù fǎn qiǎn shuǐ héng dū wèi lǚ pì hú jiāng jùn bīng jī zhī
过了三年，姑缯、叶榆再次反叛，汉朝派遣水衡都尉吕辟胡率领郡兵攻打反叛者。
pì hú bù jìn mán yí suì shā yì zhōu tài shǒu chéng shèng yǔ pì hú zhàn shì zhàn jí nì sǐ zhě sì qiān yú rén
辟胡不进，蛮夷遂杀益州太守，乘胜与辟胡战，士战及溺死者四千余人。
míng nián fù qiǎn jūn zhèng wáng píng yǔ dà hóng lú tián guǎng míng děng bìng jìn dà pò yì zhōu zhǎn shǒu bǔ lǔ wǔ wàn yú jí huò xù chǎn shí yú wàn
明年，复遣军正王平与大鸿胪田广明等并进，大破益州，斩首捕虏五万余级，获畜产十余万。
shàng yuē jīn jù tīng hóu wáng bō lǜ qí yì jūn cháng rén mín jī fǎn zhě zhǎn shǒu bǔ lǔ yǒu gōng qí lì wáng bō wèi jīn jù tīng wáng
上曰：“钅句町侯亡波率其邑君长人民击反者，斩首捕虏有功，其立亡波为钅句町王。
dà hóng lú guǎng míng cì jué guān nèi hóu shí yì sān bǎi hù
大鸿胪广明赐爵关内侯，食邑三百户。
hòu jiān suì wǔ dū dī rén fǎn qiǎn zhí jīn wú mǎ shì jiàn lóng é hòu hán zēng yǔ dà hóng lú guǎng míng jiāng bīng jī zhī
”后间岁，武都氐人反，遣执金吾马适建、龙额侯韩增与大鸿胪广明将兵击之。
zhì chéng dì hé píng zhōng yè láng wáng xìng yǔ jīn jù tīng wáng yǔ lòu wò hóu shù gèng jǔ bīng xiāng gōng
至城帝河平中，夜郎王兴与钅句町王禹、漏卧侯俞更举兵相攻。
zāng kē tài shǒu qǐng fā bīng zhū xìng děng yì zhě yǐ wéi dào yuǎn bù kě jī nǎi qiǎn tài zhōng dài fū shǔ jùn zhāng kuāng chí jié hé jiě
牂柯太守请发兵诛兴等，议者以为道远不可击，乃遣太中大夫蜀郡张匡持节和解。
xìng děng bù cóng mìng kè mù xiàng hàn lì lì dào páng shè zhī
兴等不从命，刻木象汉吏，立道旁射之。
dù qīn shuō dà jiàng jūn wáng fèng yuē tài zhōng dài fū kuāng shǐ hé jiě mán yí wáng hóu wáng hóu shòu zhào yǐ fù xiāng gōng qīng yì hàn shǐ bù dàn guó wēi qí xiào kě jiàn
杜钦说大将军王凤曰：“太中大夫匡使和解蛮夷王侯，王侯受诏，已复相攻，轻易汉使，不惮国威，其效可见。
kǒng yì zhě xuǎn ruǎn fù shǒu hé jiě tài shǒu chá dòng jìng yǒu biàn nǎi yǐ wén
恐议者选耎，复守和解，太守察动静有变，乃以闻。
rú cǐ zé fù kuàng yī shí wáng hóu de shōu liè qí zhòng shēn gù qí móu dǎng zhù zhòng duō gè bù shèng fèn bì xiāng tiǎn miè
如此，则复旷一时，王侯得收猎其众，申固其谋，党助众多，各不胜忿，必相殄灭。
zì zhī zuì chéng kuáng fàn shǒu wèi yuǎn zāng wēn shǔ dú cǎo zhī de suī yǒu sūn wú jiāng bēn yù shì ruò rù shuǐ huǒ wǎng bì jiāo shè zhī yǒng wáng suǒ shī
自知罪成，狂犯守尉，远臧温暑毒草之地，虽有孙、吴将，贲、育士，若入水火，往必焦设，知勇亡所施。
tún tián shǒu zhī fèi bù kě shèng liàng
屯田守之，费不可胜量。
yi yīn qí zuì è wèi chéng wèi yí hàn jiā jiā zhū yīn chì páng jùn shǒu wèi liàn shì mǎ dà sī nóng yù diào gǔ jī yào hài chù xuǎn rèn zhí tài shǒu wǎng yǐ qiū liáng shí rù zhū qí wáng hóu yóu bù guǐ zhě
宜因其罪恶未成，未疑汉家加诛，阴敕旁郡守尉练士马，大司农豫调谷积要害处，选任职太守往，以秋凉时入，诛其王侯尤不轨者。
jí yǐ wéi bù máo zhī dì wáng yòng zhī mín shèng wáng bù yǐ láo zhōng guó yi ba jùn fàng qì qí mín jué qí wáng hóu wù fù tōng
即以为不毛之地，亡用之民，圣王不以劳中国，宜罢郡，放弃其民，绝其王侯勿复通。
rú yǐ xiān dì suǒ lì lěi shì zhī gōng bù kě duò huài yì yi yīn qí méng yá zǎo duàn jué zhī jí yǐ chéng xíng rán hòu zhàn shī zé wàn xìng bèi hài
如以先帝所立累世之功不可堕坏，亦宜因其萌牙，早断绝之，及已成形然后战师，则万姓被害。
dà jiàng jūn fèng yú shì jiàn jīn chéng sī mǎ chén lì wèi zāng kē tài shǒu
大将军凤于是荐金城司马陈立为牂柯太守。
lì zhě lín qióng rén qián wèi lián rán zhǎng bù wéi lìng mán yí wèi zhè
立者，临邛人，前为连然长，不韦令，蛮夷畏这。
jí zhì zāng kē yù gào yè láng wáng xìng xìng bù cóng mìng lì qǐng zhū zhī
及至牂柯，谕告夜郎王兴，兴不从命，立请诛之。
wèi bào nǎi cóng lì shù shí rén chū xíng xiàn zhì xīng guó qiě tóng tíng zhào xìng
未报，乃从吏数十人出行县，至兴国且同亭，召兴。
xìng jiāng shù qiān rén wǎng zhì tíng cóng yì jūn shù shí rén rù jiàn lì
兴将数千人往至亭，从邑君数十人入见立。
lì shù zé yīn duàn tóu
立数责，因断头。
yì jūn yuē jiāng jūn zhū wáng zhuàng wèi mín chú hài yuàn chū xiǎo shì zhòng
邑君曰：“将军诛亡状，为民除害，愿出晓士众。
yǐ xìng tou shì zhī jiē shì bīng jiàng
”以兴头示之，皆释兵降。
jīn jù tīng wáng yǔ lòu wò hóu shù zhèn kǒng rù sù qiān hú niú yáng láo lì shì
钅句町王禹、漏卧侯俞震恐，入粟千斛，牛、羊劳吏士。
lì hái guī jùn xìng qī fù wēng zhǐ yǔ xìng zi yá wu shōu yú bīng pò xié páng èr shí èr yì fǎn
立还归郡，兴妻父翁指与兴子邪务收余兵，迫胁旁二十二邑反。
zhì dōng lì zòu mù zhū yí yǔ dū wèi zhǎng shǐ fēn jiāng gōng wēng zhǐ děng
至冬，立奏募诸夷与都尉长史分将攻翁指等。
wēng zhǐ jù ě wèi lěi lì shǐ qí bīng jué qí xiǎng dào zòng fǎn jiàn yǐ yòu qí zhòng
翁指据厄为垒，立使奇兵绝其饷道，纵反间以诱其众。
dū wèi wàn nián yuē bīng jiǔ bù jué fèi bù kě gòng
都尉万年曰：“兵久不决，费不可共。
yǐn bīng dú jìn bài zǒu qū lì yíng
”引兵独进，败走，趋立营。
lì nù huà xì xià lìng gé zhī
立怒，叱戏下令格之。
dū wèi fù huán zhàn lì yǐn bīng jiù zhī
都尉复还战，立引兵救之。
shí tiān dà hàn lì gōng jué qí shuǐ dào
时天大旱，立攻绝其水道。
mán yí gòng zhǎn wēng zhǐ chí shǒu chū jiàng
蛮夷共斩翁指，持首出降。
lì yǐ píng dìng xī yí zhēng yì jīng shī
立已平定西夷，征诣京师。
huì ba jùn yǒu dào zéi fù yǐ lì wèi ba jùn tài shǒu zhì zhōng èr qiān dàn jū cì jué zuǒ shù cháng
会巴郡有盗贼，复以立为巴郡太守，秩中二千石居，赐爵左庶长。
xǐ wèi tiān shuǐ tài shǒu quàn mín nóng sāng wèi tiān xià zuì cì jīn sì shí jīn
徙为天水太守，劝民农桑为天下最，赐金四十斤。
rù wèi zuǒ cáo wèi jiāng jūn hù jūn dū wèi zú guān
入为左曹卫将军、护军都尉，卒官。
wáng mǎng cuàn wèi gǎi hàn zhì biǎn jīn jù tīng wáng yǐ wéi hóu
王莽篡位，改汉制，贬钅句町王以为侯。
wáng hán yuàn hèn zāng kē dà yǐn zhōu qīn zhà shā hán
王邯怨恨，牂柯大尹周钦诈杀邯。
hán dì chéng gōng shā qīn zhōu jùn jī zhī bù néng fú
邯弟承攻杀钦，州郡击之，不能服。
sān biān mán yí chóu rǎo jǐn fǎn fù shā yì zhōu dà yǐn chéng lóng
三边蛮夷愁扰尽反，复杀益州大尹程隆。
mǎng qiǎn píng mán jiāng jūn féng mào fā ba shǔ qián wéi lì shì fù liǎn qǔ zú yú mín yǐ jī yì zhōu
莽遣平蛮将军冯茂发巴、蜀、犍为吏士，赋敛取足于民，以击益州。
chū rù sān nián jí yì sǐ zhě shén qī ba shǔ sāo dòng
出入三年，疾疫死者什七，巴、蜀骚动。
mǎng zhēng mào hái zhū zhī
莽征茂还，诛之。
gèng qiǎn níng shǐ jiāng jūn lián dān yǔ yōng bù mù shǐ xióng dà fā tiān shuǐ lǒng xī qí shì guǎng hàn ba shǔ qián wéi lì mín shí wàn rén zhuǎn shū zhě hé èr shí wàn rén jī zhī
更遣宁始将军廉丹与庸部牧史熊大发天水、陇西骑士，广汉、巴、蜀、犍为吏民十万人，转输者合二十万人，击之。
shǐ zhì pō zhǎn shǒu shù qiān qí hòu jūn liáng qián hòu bù xiāng jí shì zú jī yì sān suì yú sǐ zhě shù wàn
始至，颇斩首数千，其后军粮前后不相及，士卒饥疫，三岁余死者数万。
ér yuè guī mán yí rèn guì yì shā tài shǒu méi gēn zì lì wèi qióng gǔ wáng
而粤巂蛮夷任贵亦杀太守枚根，自立为邛谷王。
huì mǎng bài hàn xìng zhū guì fù jiù hào yún
会莽败汉兴，诛贵，复旧号云。
nán yuè wáng zhào tuó zhēn dìng rén yě
南粤王赵佗，真定人也。
qín bìng tiān xià lüè dìng yáng yuè zhì guì lín nán hǎi xiàng jùn yǐ shì xǐ mín yǔ yuè zá chǔ
秦并天下，略定扬粤，置桂林、南海、象郡，以适徙民与粤杂处。
shí sān suì zhì èr shì shí nán hǎi wèi rèn áo bìng qiě sǐ zhào lóng chuān lìng zhào tuó yǔ yuē wén chén shèng děng zuò luàn háo jié pàn qín xiāng lì nán hǎi pì yuǎn kǒng dào bīng qīn cǐ
十三岁，至二世时，南海尉任嚣病且死，召龙川令赵佗语曰：“闻陈胜等作乱，豪桀叛秦相立，南海辟远，恐盗兵侵此。
wú yù xīng bīng jué xīn dào zì bèi shì zhū hóu biàn huì jí shèn
吾欲兴兵绝新道，自备侍诸侯变，会疾甚。
qiě pān yú fù shān xiǎn zǔ nán běi dōng xī shù qiān lǐ pō yǒu zhōng guó rén xiāng fǔ cǐ yì yī zhōu zhī zhǔ kě wèi guó
且番禺负山险阻，南北东西数千里，颇有中国人相辅，此亦一州之主，可为国。
jùn zhōng cháng lì wáng zú yǔ móu zhě gù zhào gōng gào zhī
郡中长吏亡足与谋者，故召公告之。
jí bèi tuó shū xíng nán hǎi wèi shì
”于是把任命文书交给赵佗，让他代理南海郡尉的职务。
áo sǐ tuó jí yí xí gào héng pǔ yáng shān huáng xī guān yuē dào bīng qiě zhì jí jué dào jù bīng zì shǒu
嚣死，佗即移檄告横浦、阳山、湟溪关曰：“盗兵且至，急绝道聚兵自守。
yīn shāo yǐ fǎ zhū qín suǒ zhì lì yǐ qí dǎng wèi shǒu jiǎ
”因稍以法诛秦所置吏，以其党为守假。
qín yǐ miè tuó jí jī bìng guì lín xiàng jùn zì lì wèi nán yuè wǔ wáng
秦已灭，佗即击并桂林、象郡，自立为南粤武王。
gāo dì yǐ dìng tiān xià wèi zhōng guó láo kǔ gù shì tuó bù zhū
高帝已定天下，为中国劳苦，故释佗不诛。
shí yī nián qiǎn lù gǔ lì tuó wèi nán yuè wáng yǔ bù fú tōng shǐ shǐ hé jí bǎi yuè wú wèi nán biān hài yǔ cháng shā jiē jìng
十一年，遣陆贾立佗为南粤王，与部符通使，使和辑百粤，毋为南边害，与长沙接境。
gāo hòu shí yǒu sī qǐng jìn yuè guān shì tiě qì
高后时，有司请禁粤关市铁器。
tuó yuē gāo huáng dì lì wǒ tōng shǐ wù jīn gāo hòu tīng chán chén bié yì mán yí gé jué qì wù cǐ bì cháng shā wáng jì yù yǐ zhōng guó jī miè nán hǎi bìng wáng zhī zì wèi gōng yě
佗曰：“高皇帝立我，通使物，今高后听谗臣，别异蛮夷，隔绝器物，此必长沙王计，欲倚中国，击灭南海并王之，自为功也。
yú shì tuó nǎi zì zūn hào wèi nán wǔ dì fā bīng gōng cháng shā biān bài shù xiàn yān
”于是佗乃自尊号为南武帝，发兵攻长沙边，败数县焉。
gāo hòu qiǎn jiàng jūn lóng lǜ hóu zào jī zhī huì shǔ shī shì zú dà yì bīng bù néng yú lǐng
高后遣将军隆虑侯灶击之，会暑湿，士卒大疫，兵不能逾领。
suì yú gāo hòu bēng jí bà bīng
岁余，高后崩，即罢兵。
tuó yīn cǐ yǐ bīng wēi cái wù lù yí mǐn yuè xī ōu luò yì shǔ yān
佗因此以兵威财物赂遗闽粤、西瓯骆，伇属焉。
dōng xī wàn yú lǐ
东西万余里。
nǎi chéng huáng wū zuǒ dào chēng zhì yǔ zhōng guó móu
于是乘坐黄屋左纛的车驾，使用皇帝制度，与汉朝平起平坐。
wén dì yuán nián chū zhèn fǔ tiān xià shǐ gào zhū hóu sì yí cóng dài lái jí wèi yì yù shèng dé yān
文帝元年，初镇抚天下，使告诸侯四夷从代来即位意，谕盛德焉。
nǎi wèi tuó qīn zhǒng zài zhēn dìng zhì shǒu yì suì shí fèng sì
乃为佗亲冢在真定置守邑，岁时奉祀。
zhào qí cóng kūn dì zūn guān hòu cì chǒng zhī
召见他的堂兄弟，给予高官厚禄以示恩宠。
zhào chéng xiàng píng jǔ kě shǐ yuè zhě píng yán lù gǔ xiān dì shí shǐ yuè
召丞相平举可使粤者，平言陆贾先帝时使粤。
shàng zhào gǔ wèi tài zhōng dài fū yè zhě yī rén wèi fù shǐ cì tuó shū yuē huáng dì jǐn wèn nán yuè wáng shén kǔ xīn láo yì
上召贾为太中大夫，谒者一人为副使，赐佗书曰：“皇帝谨问南粤王，甚苦心劳意。
zhèn gāo huáng dì cè shì zhī zǐ qì wài fèng běi fān yú dài dào lǐ liáo yuǎn yōng bì piáo yú wèi cháng zhì shū
朕，高皇帝侧室之子，弃外奉北藩于代，道里辽远，壅蔽朴愚，未尝致书。
gāo huáng dì qì qún chén xiào huì huáng dì jí shì gāo hòu zì lín shì bù xìng yǒu jí rì jìn bù shuāi yǐ gù bèi bào hu zhì
高皇帝弃群臣，孝惠皇帝即世，高后自临事，不幸有疾，日进不衰，以故悖暴乎治。
zhū lǚ wèi biàn gǔ luàn fǎ bù néng dú zhì nǎi qǔ tā xìng zi wèi xiào huì huáng dì sì
诸吕为变故乱法，不能独制，乃取它姓子为孝惠皇帝嗣。
lài zōng miào zhī líng gōng chén zhī lì zhū zhī yǐ bì
赖宗庙之灵，功臣之力，诛之已毕。
zhèn yǐ wáng hóu lì bù shì zhī gù bù dé bù lì jīn jí wèi
朕以王侯吏不释之故，不得不立，今即位。
nǎi zhě wén wáng yí jiāng jūn lóng lǜ hóu shū qiú qīn kūn dì qǐng ba cháng shā liǎng jiāng jūn
之前听说南越王给将军隆虑侯写信，请求寻找自己的亲兄弟，并请求撤走长沙国的两位将军。
zhèn yǐ wáng shū ba jiāng jūn bó yáng hòu qīn kūn dì zài zhēn dìng zhě yǐ qiǎn rén cún wèn xiū zhì xiān rén zhǒng
朕以王书罢将军博阳侯，亲昆弟在真定者，已遣人存问，修治先人冢。
qián rì wén wáng fā bīng yú biān wèi kòu zāi bù zhǐ
前些日子听说南越王在边境发兵，侵扰不断。
dāng qí shí cháng shā kǔ zhī nán jùn yóu shén suī wáng zhī guó yōng dú lì hu
当其时，长沙苦之，南郡尤甚，虽王之国，庸独利乎！
bì duō shā shì zú shāng liáng jiàng lì guǎ rén zhī qī gū rén zhī zǐ dú rén fù mǔ dé yī wáng shí zhèn bù rěn wèi yě
必定会牺牲大量士兵，伤害优秀的将领和官员，使妻子失去丈夫，孩子失去父亲，父母失去子女，得到一点却失去十倍，我不忍心这样做。
zhèn yù dìng de quǎn yá xiāng rù zhě yǐ wèn lì lì yuē gāo huáng dì suǒ yǐ jiè cháng shā tǔ yě zhèn bù dé shàn biàn yān
朕欲定地犬牙相入者，以问吏，吏曰‘高皇帝所以介长沙土也’，朕不得擅变焉。
lì yuē de wáng zhī de bù zú yǐ wéi dà de wáng zhī cái bù zú yǐ wéi fù fú lǐng yǐ nán wáng zì zhì zhī
吏曰：‘得王之地不足以为大，得王之财不足以为富，服领以南，王自治之。
suī rán wáng zhī hào wèi dì
’虽然，王之号为帝。
liǎng dì bìng lì wáng yī chéng zhī shǐ yǐ tōng qí dào shì zhēng yě
两位皇帝同时存在，却没有一辆车马的使者来沟通道路，这就是争斗；
zhēng ér bù ràng rén zhě bù wéi yě
争斗而不退让，仁德的人是不会做的。
yuàn yǔ wáng fēn qì qián huàn zhōng jīn yǐ lái tōng shǐ rú gù
愿与王分弃前患，终今以来，通使如故。
gù shǐ gǔ chí yù gào wáng zhèn yì wáng yì shòu zhī wú wèi kòu zāi yǐ
故使贾驰谕告王朕意，王亦受之，毋为寇灾矣。
shàng zhě wǔ shí yī zhōng zhě sān shí yī xià zhě èr shí yī yí wáng
上褚五十衣，中褚三十衣，下褚二十衣，遗王。
yuàn wáng tīng lè yú yōu cún wèn lín guó
愿王听乐娱忧，存问邻国。
lù gǔ zhì nán yuè wáng kǒng nǎi dùn shǒu xiè yuàn fèng míng zhào zhǎng wèi fān chén fèng gòng zhí
陆贾至，南粤王恐，乃顿首谢，愿奉明诏，长为藩臣，奉贡职。
yú shì xià lìng guó zhōng yuē wú wén liǎng xióng bù jù lì liǎng xián bù bìng shì
于是赵佗在国内下令说：“我听说两位英雄不能同时存在，两位贤者不能共处一世。
hàn huáng dì xián tiān zǐ
汉皇帝贤天子。
zì jīn yǐ lái qù dì zhì huáng wū zuǒ dào
自今以来，去帝制黄屋左纛。
yīn wèi shū chēng mán yí dà zhǎng lǎo fū chén tuó mèi sǐ zài bài shàng shū huáng dì bì xià lǎo fū gù yuè lì yě gāo huáng dì xìng cì chén tuó xǐ yǐ wéi nán yuè wáng shǐ wèi wài chén shí nèi gòng zhí
”因为书称：“蛮夷大长老夫臣佗昧死再拜上书皇帝陛下：老夫故粤吏也，高皇帝幸赐臣佗玺，以为南粤王，使为外臣，时内贡职。
xiào huì huáng dì jí wèi yì bù rěn jué suǒ yǐ cì lǎo fū zhě hòu shén
孝惠皇帝即位，义不忍绝，所以赐老夫者厚甚。
gāo hòu zì lín yòng shì jìn xì shì xìn chán chén bié yì mán yí chū lìng yuē wú yǔ mán yí wài yuè jīn tiě tián qì
高后自临用事，近细士，信谗臣，别异蛮夷，出令曰：‘毋予蛮夷外粤金铁田器；
mǎ niú yáng jí yǔ yǔ mǔ wú yǔ pìn
马、牛、羊即予，予牡，毋与牝。
lǎo fū chù pì mǎ yáng yáng chǐ yǐ zhǎng zì yǐ jì sì bù xiū yǒu sǐ zuì shǐ nèi shǐ fān zhōng wèi gāo yù shǐ píng fán sān bèi shàng shū xiè guò jiē bù fǎn
’老夫处辟，马、羊、羊齿已长，自以祭祀不修，有死罪，使内史藩、中尉高、御史平凡三辈上书谢过，皆不反。
yòu fēng wén lǎo fū fù mǔ fén mù yǐ huài xuē xiōng dì zōng zú yǐ zhū lùn
又听说我父母的坟墓已被毁坏，兄弟宗族已被诛杀。
lì xiāng yǔ yì yuē jīn nèi bù dé zhèn yú hàn
吏相与议曰：‘今内不得振于汉。
wài wáng yǐ zì gāo yì
外亡以自高异。
gù gēng hào wèi dì zì dì qí guó fēi gǎn yǒu hài yú tiān xià yě
’故更号为帝，自帝其国，非敢有害于天下也。
gāo huáng hòu wén zhī dà nù xuē qù nán yuè zhī jí shǐ shǐ bù tōng
高皇后闻之大怒，削去南粤之籍，使使不通。
lǎo fū qiè yí cháng shā wáng chán chén gù gǎn fā bīng yǐ fá qí biān
老夫窃疑长沙王谗臣，故敢发兵以伐其边。
qiě nán fāng bēi shī mán yí zhōng xī yǒu xī ōu qí zhòng bàn léi nán miàn chēng wáng
且南方卑湿，蛮夷中西有西瓯，其众半羸，南面称王；
dōng yǒu mǐn yuè qí zhòng shù qiān rén yì chēng wáng
东有闽粤，其众数千人，亦称王；
xī běi yǒu cháng shā qí bàn mán yí yì chēng wáng
西北有长沙，其半蛮夷，亦称王。
lǎo fū gù gǎn wàng qiè dì hào liáo yǐ zì yú
老夫故敢妄窃帝号，聊以自娱。
lǎo fū shēn dìng bǎi yì zhī de dōng xī nán běi shù qiān wàn lǐ dài jiǎ bǎi wàn yǒu yú rán běi miàn ér chén shì hàn hé yě
老夫身定百邑之地，东西南北数千万里，带甲百万有余，然北面而臣事汉，何也？
bù gǎn bèi xiān rén zhī gù
因为我不敢违背我的先人。
lǎo fū chù yuè sì shí jiǔ nián yú jīn bào sūn yān
老夫处粤四十九年，于今抱孙焉。
rán sù xīng yè mèi qǐn bù ān xí shí bù gān wèi mù bù shì mí màn zhī sè ěr bù tīng zhōng gǔ zhī yīn zhě yǐ bù de shì hàn yě
然而我早起晚睡，睡不安稳，吃饭不香，眼睛不看美色，耳朵不听音乐，都是因为不能侍奉汉朝。
jīn bì xià xìng āi lián fù gù hào tōng shǐ hàn rú gù lǎo fū sǐ gǔ bù fǔ gǎi hào bù gǎn wèi dì yǐ
今陛下幸哀怜，复故号，通使汉如故，老夫死骨不腐，改号不敢为帝矣！
jǐn běi miàn yīn shǐ zhě xiàn bái bì yī shuāng cuì niǎo qiān xī jiǎo shí zǐ bèi wǔ bǎi guì dù yī qì shēng cuì sì shí shuāng kǒng què èr shuāng
谨北面因使者献白璧一双，翠鸟千，犀角十，紫贝五百，桂蠹一器，生翠四十双，孔雀二双。
mèi sǐ zài bài yǐ wén huáng dì bì xià
昧死再拜，以闻皇帝陛下。
lù gǔ hái bào wén dì dà yuè
陆贾还报，文帝大说。
suì zhì xiào jǐng shí chēng chén qiǎn shǐ rù cháo qǐng
遂至孝景时，称臣遣使入朝请。
rán qí jū guó qiè rú gù hào
然其居国，窃如故号；
qí shǐ tiān zǐ chēng wáng cháo mìng rú zhū hóu
其使天子，称王朝命如诸侯。
zhì wǔ dì jiàn yuán sì nián tuó sūn hú wéi nán yuè wáng
到汉武帝建元四年，趟佗的孙子赵胡立为南粤王。
lì sān nián mǐn yuè wáng yǐng xīng bīng nán jī biān yì
立三年，闽粤王郢兴兵南击边邑。
yuè shǐ rén shàng shū yuē liǎng yuè jù wèi fān chén wú shàn xīng bīng xiāng gōng jī
粤使人上书曰：“两粤俱为藩臣，毋擅兴兵相攻击。
jīn dōng yuè shàn xīng bīng qīn chén chén bù gǎn xīng bīng wéi tiān zǐ zhào zhī
今东粤擅兴兵侵臣，臣不敢兴兵，唯天子诏之。
yú shì tiān zǐ duō nán yuè yì shǒu zhí yuē wèi xīng shī qiǎn liǎng jiāng jūn wǎng tǎo mǐn yuè
”于是天子多南粤义，守职约，为兴师，遣两将军往讨闽粤。
bīng wèi yú lǐng mǐn yuè wáng dì yú shàn shā yǐng yǐ jiàng yú shì bà bīng
兵未逾领，闽粤王弟馀善杀郢以降，于是罢兵。
tiān zǐ shǐ yán zhù wǎng yù yì nán yuè wáng hú dùn shǒu yuē tiān zǐ nǎi xīng bīng zhū mǐn yuè sǐ wáng yǐ bào dé
天子使严助往谕意，南粤王胡顿首曰：“天子乃兴兵诛闽粤，死亡以报德！
qiǎn tài zǐ yīng qí rù sù wèi
于是派太子婴齐去长安担任皇宫警卫。
wèi zhù yuē guó xīn bèi kòu shǐ zhě xíng yǐ
赵胡对庄助说：“国家刚遭受侵犯，使者请先回吧。
hú fāng rì yè zhuāng rù jiàn tiān zi
我正日夜准备行装去朝见天子。”
zhù qù hòu qí dà chén jiàn hú yuē hàn xīng bīng zhū yǐng yì xíng yǐ jīng dòng nán yuè
”助去后，其大臣谏胡曰：“汉兴兵诛郢，亦行以惊动南粤。
qiě xiān wáng yán shì tiān zǐ qī wú shī lǐ yào zhī bù kě yǐ chù hǎo yǔ rù jiàn
且先王言事天子期毋失礼，要之不可以怵好语入见。
rù jiàn zé bù de fù guī wáng guó zhī shì yě
一旦去朝见就回不来了，那是亡国的趋势。”
yú shì hú chēng bìng jìng bù rù jiàn
”于是胡声称生病，最终没有入朝拜见。
hòu shí yú suì hú shí bìng shén tài zǐ yīng qí qǐng guī
后十余岁，胡实病甚，太子婴齐请归。
hú hōng shì yuē wén wáng
胡薨，谥曰文王。
yīng qí sì lì jí zāng qí xiān wǔ dì wén dì xǐ
婴齐嗣立，即臧其先武帝、文帝玺。
yīng qí zài cháng ān shí qǔ hán dān jiū shì nǚ shēng zǐ xìng
婴齐在长安时，取邯郸摎氏女，生子兴。
jí jí wèi shàng shū qǐng lì jiū shì nǚ wèi hòu xīng wéi sì
及即位，上书请立摎氏女为后，兴为嗣。
hàn shù shǐ shǐ zhě fēng yù yīng qí yóu shàng lè shàn shā shēng zì zì jù rù jiàn yào yǐ yòng hàn fǎ bǐ nèi zhū hóu gù chēng bìng suì bù rù jiàn
汉数使使者风谕，婴齐犹尚乐擅杀生自恣，惧入见，要以用汉法，比内诸侯，固称病，遂不入见。
qiǎn zi cì gōng rù sù wèi
派儿子次公去长安担任警卫。
yīng qí hōng shì yuē míng wáng
婴齐薨，谥曰明王。
tài zǐ xìng sì lì qí mǔ wèi tài hòu
太子兴嗣立，其母为太后。
tài hòu zì wèi wèi yīng qí qī shí céng yǔ bà líng rén ān guó shǎo jì tōng
太后自未为婴齐妻时，曾与霸陵人安国少季通。
jí yīng qí hōng hòu yuán dǐng sì nián hàn shǐ ān guó shǎo jì yù wáng wáng tài hòu rù cháo lìng biàn shì jiàn dài fū zhōng jūn děng xuān qí cí yǒng shì wèi chén děng fǔ qí jué wèi wèi lù bó dé jiàng bīng zhūn guì yáng dài shǐ zhě
及婴齐薨后，元鼎四年，汉使安国少季谕王、王太后入朝，令辩士谏大夫终军等宣其辞，勇士魏臣等辅其决，卫尉路博德将兵屯桂阳，待使者。
wáng nián shào tài hòu zhōng guó rén ān guó shǎo jì wǎng fù yǔ sī tōng guó rén pō zhī zhī duō bù fù tài hòu
王年少，太后中国人，安国少季往，复与私通，国人颇知之，多不附太后。
tài hòu kǒng luàn qǐ yì yù yǐ hàn wēi quàn wáng jí xìng chén qiú nèi shǔ
太后恐乱起，亦欲倚汉威，劝王及幸臣求内属。
jí yīn shǐ zhě shàng shū qǐng bǐ nèi zhū hóu sān suì yī zhāo chú biān guān
于是通过使者上书，请求比照内地诸侯，三年入朝拜见天子一次，除去边境关防。
yú shì tiān zǐ xǔ zhī cì qí chéng xiàng lǚ jiā yín yìn jí nèi shǐ zhōng wèi tài fù yìn yú de zì zhì
当时天子批准了这一请求，赐给南粤丞相吕嘉银印，以及内史、中尉、太傅印，其余官职南粤可自己选置，汉朝不赐给印绶。
chú qí gù qíng yì xíng yòng hàn fǎ
除其故黥、劓刑，用汉法。
zhū shǐ zhě jiē liú tián fǔ zhī
诸使者皆留填抚之。
wáng wáng tài hòu chì zhì xíng zhuāng zhòng zī wèi rù cháo jù
王、王太后饬治行装重资，为入朝具。
xiāng lǚ jiā nián zhǎng yǐ xiāng sān wáng zōng zú guān guì wèi zhǎng lì qī shí yú rén nán jǐn shàng wáng nǚ nǚ jǐn jià wáng zǐ dì zōng shì jí cāng wú qín wáng yǒu lián
相吕嘉年长矣，相三王，宗族官贵为长吏七十余人，男尽尚王女，女尽嫁王子弟宗室，及苍梧秦王有连。
qí jū guó zhōng shén zhòng yuè rén xìn zhī duō wèi ěr mù zhě de zhòng xīn yù yú wáng
其居国中甚重，粤人信之，多为耳目者，得众心愈于王。
wáng zhī shàng shū shù jiàn zhǐ wáng wáng bù tīng
王之上书，数谏止王，王不听。
yǒu pàn xīn shù chēng bìng bú jiàn hàn shǐ zhě
吕嘉有了反叛之心，多次称病不见汉朝使者。
shǐ zhě zhù yì jiā shì wèi néng zhū
使者注意嘉，势未能诛。
wáng wáng tài hòu yì kǒng jiā děng xiān shì fā yù jiè shǐ zhě quán móu zhū jiā děng
王、王太后亦恐嘉等先事发，欲介使者权，谋诛嘉等。
zhì jiǔ qǐng shǐ zhě dà chén jiē shì zuò yǐn
置酒请使者，大臣皆侍坐饮。
jiā dì wèi jiāng jiāng zú jū gōng wài
吕嘉的弟弟担任将军，率兵驻守在宫外。
jiǔ xíng tài hòu wèi jiā nán yuè nèi shǔ guó zhī lì ér xiāng jūn kǔ bù biàn zhě hé yě
酒行，太后谓嘉：“南粤内属，国之利，而相君苦不便者，何也？
yǐ jī nù shǐ zhě
”想以此激怒汉使。
shǐ zhě hú yí xiāng zhàng suì bù gǎn fā
使者狐疑相杖，遂不敢发。
jiā jiàn ěr mù fēi shì jí qū chū
嘉见耳目非是，即趋出。
tài hòu nù yù cōng jiā yǐ máo wáng zhǐ tài hòu
太后大怒，想用矛刺杀吕嘉，被国王制止。
jiā suì chū jiè dì bīng jiù shě chēng bìng bù kěn jiàn wáng jí shǐ zhě
嘉遂出，介弟兵就舍，称病，不肯见王及使者。
nǎi yīn móu zuò luàn
乃阴谋作乱。
wáng sù wáng yì zhū jiā jiā zhī zhī yǐ gù shù yuè bù fā
王素亡意诛嘉，嘉知之，以故数月不发。
tài hòu dú yù zhū jiā děng lì yòu bù néng
太后独欲诛嘉等，力又不能。
tiān zǐ wén zhī zuì shǐ zhě qiè wáng jué
天子闻之，罪使者怯亡决。
yòu yǐ wéi wáng wáng tài hòu yǐ fù hàn dú lǚ jiā wéi luàn bù zú yǐ xīng bīng yù shǐ zhuāng cān yǐ èr qiān rén wǎng
又以为王、王太后已附汉，独吕嘉为乱，不足以兴兵，欲使庄参以二千人往。
cān yuē yǐ hǎo wǎng shù rén zú
参曰：“以好往，数人足；
yǐ wǔ wǎng èr qiān rén wáng zú yǐ wéi yě
以武往，二千人亡足以为也。
cí bù kě tiān zǐ ba cān bīng
”辞不可，天子罢参兵。
jiá zhuàng shì gù jì běi xiāng hán qiān qiū fèn yuē yǐ qū qū yuè yòu yǒu wáng yīng dú xiāng lǚ jiā wéi hài yuàn de yǒng shì sān bǎi rén bì zhǎn jiā yǐ bào
郏壮士故济北相韩千秋奋曰：“以区区粤，又有王应，独相吕嘉为害，愿得勇士三百人，必斩嘉以报。
yú shì tiān zǐ qiǎn qiān qiū yǔ wáng tài hòu dì jiū lè jiāng èr qiān rén wǎng
”于是天子遣千秋与王太后弟摎乐将二千人往。
rù yuè jìng lǚ jiā nǎi suì fǎn xià lìng guó zhōng yuē wáng nián shào
入粤境，吕嘉乃遂反，下令国中曰：“王年少。
tài hòu zhōng guó rén yòu yǔ shǐ zhě luàn zhuān yù nèi shǔ jǐn chí xiān wáng bǎo rù xiàn tiān zǐ yǐ zì mèi duō cóng rén xíng zhì cháng ān lǔ mài yǐ wéi tóng
太后中国人，又与使者乱，专欲内属，尽持先王宝入献天子以自媚，多从人，行至长安，虏卖以为僮。
qǔ zì tuō yī shí lì wáng gù zhào shì shè jì wèi wàn shì lǜ zhī yì
取自脱一时利，亡顾赵氏社稷为万世虑之意。
nǎi yǔ qí dì jiāng zú gōng shā tài hòu wáng jǐn shā hàn shǐ zhě
”乃与其弟将卒攻杀太后、王，尽杀汉使者。
qiǎn rén gào cāng wú qín wáng jí qí zhū jùn xiàn lì míng wáng cháng nán yuè qī zǐ shù yáng hòu jiàn dé wèi wáng
遣人告苍梧秦王及其诸郡县，立明王长男粤妻子术阳侯建德为王。
ér hán qiān qiū bīng zhī rù yě pò shù xiǎo yì
而韩千秋兵之入也，破数小邑。
qí hòu yuè zhí kāi dào gěi shí wèi zhì pān yú sì shí lǐ yuè yǐ bīng jī qiān qiū děng miè zhī
其后粤直开道给食，未至番禺四十里，粤以兵击千秋等，灭之。
shǐ rén hán fēng hàn shǐ jié zhì sāi shàng hǎo wèi màn cí xiè zuì fā bīng shǒu yào hài chù
使人函封汉使节置塞上，好为谩辞谢罪，发兵守要害处。
yú shì tiān zǐ yuē hán qiān qiū suī wáng chéng gōng yì jūn fēng zhī guān
于是天子曰：“韩千秋虽亡成功，亦军锋之冠。
fēng qí zi yán nián wèi chéng ān hóu
封其子延年为成安侯。
jiū lè qí zǐ wèi wáng tài hòu shǒu yuàn shǔ hàn fēng qí zi guǎng dé wèi lóng hóu
摎乐，其姊为王太后，首愿属汉，封其子广德为龙侯。
nǎi shè tiān xià yuē tiān zǐ wēi ruò zhū hóu lì zhèng jī chén bù tǎo zéi
”乃赦天下，曰：“天子微弱，诸侯力政，讥臣不讨贼。
lǚ jiā jiàn dé děng fǎn zì lì yàn rú lìng yuè rén jí jiāng huái yǐ nán lóu chuán shí wàn shī wǎng tǎo zhī
吕嘉、建德等反，自立晏如，令粤人及江淮以南楼船十万师往讨之。
yuán dǐng wǔ nián qiū wèi wèi lù bó dé wèi fú bō jiāng jūn chū guì yáng xià huáng shuǐ
元鼎五年秋，卫尉路博德为伏波将军，出桂阳，下湟水；
zhǔ jué dū wèi yáng pū wèi lóu chuán jiāng jūn chū yù zhāng xià héng pǔ
主爵都尉杨仆被封为楼船将军，从豫章出兵，顺横浦而下；
gù guī yì yuè hóu èr rén wéi gē chuán xià lài jiāng jūn chū líng líng huò xià lí shuǐ huò dǐ cāng wú
故归义粤侯二人为戈船、下濑将军，出零陵，或下离水，或抵苍梧；
shǐ chí yì hóu yīn ba shǔ zuì rén fā yè láng bīng xià zāng kē jiāng
使驰义侯因巴、蜀罪人，发夜郎兵，下牂柯江；
xián huì pān yú
咸会番禺。
liù nián dōng lóu chuán jiāng jūn jiāng jīng zú xiān xiàn xún xiá pò shí mén de yuè chuán sù yīn tuī ér qián cuò yuè fēng yǐ yuè shù wàn rén dài fú bō jiāng jūn
六年冬，楼船将军将精卒先陷寻陿，破石门，得粤船粟，因推而前，挫粤锋，以粤数万人待伏波将军。
fú bō jiāng jūn jiāng zuì rén dào yuǎn hòu qī yǔ lóu chuán huì nǎi yǒu qiān yú rén suì jù jìn
伏波将军将罪人，道远后期，与楼船会乃有千余人，遂俱进。
lóu chuán jū qián zhì pān yú jiàn dé jiā jiē chéng shǒu
楼船居前，至番禺，建德、嘉皆城守。
lóu chuán zì zé biàn chù jū dōng nán miàn fú bō jū xī běi miàn
楼船自择便处，居东南面，伏波居西北面。
huì mù lóu chuán gōng bài yuè rén zòng huǒ shāo chéng
会暮，楼船攻败粤人，纵火烧城。
yuè sù wén fú bō mò bù zhī qí bīng duō shǎo
粤素闻伏波，莫，不知其兵多少。
fú bō nǎi wèi yíng qiǎn shǐ zhāo xiáng zhě cì yìn shòu fù zòng lìng xiāng zhāo
伏波乃为营，遣使招降者，赐印绶，复纵令相招。
lóu chuán lì gōng shāo dí fǎn qū ér rù fú bō yíng zhōng
楼船将军奋力进攻、火烧敌军，反而把敌人赶进了伏波将军的营地。
chí dàn chéng zhōng jiē xiáng fú bō
迟旦，城中皆降伏波。
lǚ jiā jiàn dé yǐ yè yǔ qí shǔ shù bǎi rén wáng rù hǎi
吕嘉、建德以夜与其属数百人亡入海。
fú bō yòu wèn jiàng zhě zhī jiā suǒ zhī qiǎn rén zhuī
伏波又问降者，知嘉所之，遣人追。
gù qí xiào sī mǎ sū hóng de jiàn dé wèi hǎi cháng hóu
故其校司马苏弘得建德，为海常侯；
yuè láng dōu jī de jiā wèi lín cài hóu
粤郎都稽得嘉，为临蔡侯。
cāng wú wáng zhào guāng yǔ yuè wáng tóng xìng wén hàn bīng zhì jiàng wèi suí táo hóu
苍梧王赵光与粤王同姓，闻汉兵至，降，为随桃侯。
jí yuè jiē yáng lìng shǐ dìng jiàng hàn wèi ān dào hóu
及粤揭阳令史定降汉，为安道侯。
yuè jiāng bì qǔ yǐ jūn jiàng wèi yuè liào hóu
粤将毕取以军降，为<月尞>侯。
yuè guì lín jiān jū wēng yù gào ōu luò sì shí yú wàn kǒu jiàng wèi xiāng chéng hóu
粤桂林监居翁谕告瓯骆四十余万口降，为湘城侯。
gē chuán xià lài jiāng jūn bīng jí chí yì hóu suǒ fā yè láng bīng wèi xià nán yuè yǐ píng
戈船、下濑将军兵及驰义侯所发夜郎兵未下，南粤已平。
suì yǐ qí de wèi dān ěr zhū yá nán hǎi cāng wú yù lín hé pǔ jiāo zhǐ jiǔ zhēn rì nán jiǔ jùn
遂以其地为儋耳、珠崖、南海、苍梧、郁林、合浦、交阯、九真、日南九郡。
fú bō jiāng jūn yì fēng
伏波将军增加了封地。
lóu chuán jiāng jūn yǐ tuī fēng xiàn jiān wèi jiāng liáng hóu
楼船将军以推锋陷坚为将梁侯。
zì wèi tuó wáng fán wǔ shì jiǔ shí sān suì ér wáng
自尉佗王凡五世，九十三岁而亡。
mǐn yuè wáng wú zhū jí yuè dōng hǎi wáng yáo qí xiān jiē yuè wáng gōu jiàn zhī hòu yě xìng zōu shì
闽粤王无诸及粤东海王摇，其先皆粤王勾践之后也，姓驺氏。
qín bìng tiān xià fèi wèi jūn zhǎng yǐ qí de wèi mǐn zhōng jùn
秦并天下，废为君长，以其地为闽中郡。
jí zhū hóu pàn qín wú zhū yáo lǜ yuè guī fān yáng lìng wú ruì suǒ wèi fān jūn zhě yě cóng zhū hóu miè qín
及诸侯畔秦，无诸、摇率粤归番阳令吴芮，所谓番君者也，从诸侯灭秦。
dàng shì shí xiàng yǔ zhǔ mìng bù wáng yě yǐ gù bù zuǒ chu
当是时，项羽主命，不王也，以故不佐楚。
hàn jī xiàng jí wú zhū yáo shuài yuè rén zuǒ hàn
汉击项籍，无诸、摇帅粤人佐汉。
hàn wǔ nián fù lì wú zhū wèi mǐn yuè wáng wáng mǐn zhōng gù dì dōu yě
汉五年，复立无诸为闽粤王，王闽中故地，都冶。
xiào huì sān nián jǔ gāo dì shí yuè gōng yuē mǐn jūn yáo gōng duō qí mín biàn fù nǎi lì yáo wèi dōng hǎi wáng dōu dōng ōu shì hào yuē dōng ōu wáng
孝惠三年，举高帝时粤功，曰闽君摇功多，其民便附，乃立摇为东海王，都东瓯，世号曰东瓯王。
hòu shù shì xiào jǐng sān nián wú wáng pì fǎn yù cóng mǐn yuè mǐn yuè wèi kěn xíng dú dōng ōu cóng
后数世，孝景三年，吴王濞反，欲从闽粤，闽粤未肯行，独东瓯从。
jí wú pò dōng ōu shòu hàn gòu shā wú wáng dān tú yǐ gù dé bù zhū
及吴破，东瓯受汉购，杀吴王丹徒，以故得不诛。
wú wáng zi jū wáng zǒu mǐn yuè yuàn dōng ōu shā qí fù cháng quàn mǐn yuè jī dōng ōu
吴王子驹亡走闽粤，怨东瓯杀其父，常劝闽粤击东瓯。
jiàn yuán sān nián mǐn yuè fā bīng wéi dōng ōu dōng ōu shǐ rén gào jí tiān zǐ
建元三年，闽粤发兵围东瓯，东瓯使人告急天子。
tiān zǐ wèn tài wèi tián fén fén duì yuē yuè rén xiāng gōng jī gù qí cháng bù zú yǐ fán zhōng guó wǎng jiù yě
天子问太尉田蚡，蚡对曰：“粤人相攻击，固其常，不足以烦中国往救也。
zhōng dài fū yán zhù jí fén yán dāng jiù
”中大夫严助诘蚡，言当救。
tiān zǐ qiǎn zhù fā kuài jī jùn bīng fú hǎi jiù zhī yǔ jù zài zhù chuán
天子遣助发会稽郡兵浮海救之，语具在《助传》。
hàn bīng wèi zhì mǐn yuè yǐn bīng qù
汉兵未至，闽粤引兵去。
dōng yuè qǐng jǔ guó xǐ zhōng guó nǎi xī yǔ zhòng chù jiāng huái zhī jiān
东粤请举国徙中国，乃悉与众处江、淮之间。
liù nián mǐn yuè jī nán yuè nán yuè shǒu tiān zi yuē bù gǎn shàn fā bīng ér yǐ wén
六年，闽粤击南粤，南粤守天子约，不敢擅发兵，而以闻。
shàng qiǎn dà xíng wáng huī chū yù zhāng dà sī nóng hán ān guó chū huì jī jiē wèi jiāng jūn
上遣大行王恢出豫章，大司农韩安国出会稽，皆为将军。
bīng wèi yú lǐng mǐn yuè wáng yǐng fā bīng jù xiǎn
兵未逾领，闽粤王郢发兵距险。
qí dì yú shàn yǔ zōng zú móu yuē wáng yǐ shàn fā bīng bù qǐng gù tiān zǐ bīng lái zhū
其弟馀善与宗族谋曰：“王以擅发兵，不请，故天子兵来诛。
hàn bīng zhòng qiáng jí xìng shèng zhī hòu lái yì duō miè guó nǎi zhǐ
汉兵众强，即幸胜之，后来益多，灭国乃止。
jīn shā wáng yǐ xiè tiān zi tiān zǐ bà bīng gù guó wán
今杀王以谢天子，天子罢兵，固国完。
bù tīng nǎi lì zhàn bù shèng jí wáng rù hǎi
不听乃力战，不胜即亡入海。
jiē yuē shàn
”众人都说：“好。
jí cōng shā wáng shǐ shǐ fèng qí tóu zhì dà xíng
”于是用矛刺杀了国王，派使者捧着国王的头颅送到汉朝使者大行那里。
dà xíng yuē suǒ wéi lái zhě zhū wáng
大行说：“我们此来的目的，就是诛杀国王。
wáng tóu zhì bù zhàn ér yǔn lì mò dà yān
王头至，不战而殒，利莫大焉。
nǎi yǐ biàn yi àn bīng gào dà sī nóng jūn ér shǐ shǐ fèng wáng tóu chí bào tiān zǐ
”乃以便宜案兵告大司农军，而使使奉王头驰报天子。
zhào ba liǎng jiāng jūn bīng yuē yǐng děng shǒu è dú wú zhū sūn yáo jūn chǒu bù yǔ móu
诏罢两将军兵，曰：“郢等首恶，独无诸孙繇君丑不与谋。
nǎi shǐ láng zhōng jiāng lì chǒu wèi yuè yáo wáng fèng mǐn yuè jì sì
”乃使郎中将立丑为粤繇王，奉闽粤祭祀。
yú shàn yǐ shā yǐng wēi xíng guó zhōng mín duō shǔ qiè zì lì wèi wáng yáo wáng bù néng zhì
馀善以杀郢，威行国中，民多属，窃自立为王，繇王不能制。
shàng wén zhī wèi yú shàn bù zú fù xīng shī yuē yú shàn shǒu zhū yǐng shī dé bù láo
上闻之，为馀善不足复兴师，曰：“馀善首诛郢，师得不劳。
yīn lì yú shàn wèi dōng yuè wáng yǔ yáo wáng bìng chǔ
”因立馀善为东粤王，与繇王并处。
zhì yuán dǐng wǔ nián nán yuè fǎn yú shàn shàng shū qǐng yǐ zú bā qiān cóng lóu chuán jī lǚ jiā děng
至元鼎五年，南粤反，馀善上书请以卒八千从楼船击吕嘉等。
bīng zhì jiē yáng yǐ hǎi fēng bō wèi jiě bù xíng chí liǎng duān yīn shǐ nán yuè
兵至揭阳，以海风波为解，不行，持两端，阴使南粤。
jí hàn pò pān yú lóu chuán jiāng jūn pū shàng shū yuàn qǐng yǐn bīng jī dōng yuè
及汉破番禺，楼船将军仆上书愿请引兵击东粤。
shàng yǐ shì zú láo juàn bù xǔ
上以士卒劳倦，不许。
bà bīng lìng zhū xiào liú tún yù zhāng méi lǐng dài mìng
罢兵，令诸校留屯豫章梅领待命。
míng nián qiū yú shàn wén lóu chuán qǐng zhū zhī hàn bīng liú jìng qiě wǎng nǎi suì fā bīng jù hàn dào hào jiāng jūn zōu lì děng wéi tūn hàn jiāng jūn rù bái shā wǔ lín méi lǐng shā hàn sān xiào wèi
明年秋，馀善闻楼船请诛之，汉兵留境，且往，乃遂发兵距汉道，号将军驺力等为“吞汉将军”，入白沙、武林、梅领，杀汉三校尉。
shì shí hàn shǐ dà sī nóng zhāng chéng gù shān zhōu hóu chǐ jiāng zhūn bù gǎn jī què jiù biàn chù jiē zuò wèi nuò zhū
是时，汉使大司农张成、故山州侯齿将屯，不敢击，却就便处，皆坐畏懦诛。
yú shàn kè wǔ dì xǐ zì lì zhà qí mín wèi wàng yán
馀善刻制“武帝”玉玺自立为帝，欺骗百姓，散布狂妄言论。
shàng qiǎn héng hǎi jiāng jūn hán shuō chū jù zhāng fú hǎi cóng dōng fāng wǎng
上遣横海将军韩说出句章，浮海从东方往；
lóu chuán jiāng jūn pū chū wǔ lín zhōng wèi wáng wēn shū chū méi lǐng yuè hóu wèi gē chuán xià lài jiāng jūn chū rú yá bái shā yuán fēng yuán nián dōng xián rù dōng yuè
楼船将军仆出武林，中尉王温舒出梅领，粤侯为戈船、下濑将军出如邪、白沙，元封元年冬、咸入东粤。
dōng yuè sù fā bīng jù xiǎn shǐ xùn běi jiāng jūn shǒu wǔ lín bài lóu chuán jūn shù xiào wèi shā zhǎng shǐ
东粤素发兵距险，使徇北将军守武林，败楼船军数校尉，杀长史。
lóu chuán jūn zú qián táng yuán zhōng gǔ zhǎn xùn běi jiāng jūn wèi yǔ mào hóu
楼船军卒钱唐榬终古斩徇北将军，为语皃侯。
zì bīng wèi wǎng
其余军队尚未前往。
gù yuè yǎn hóu wú yáng qián zài hàn hàn shǐ guī yù yú shàn bù tīng
故粤衍侯吴阳前在汉，汉使归谕馀善，不听。
jí héng hǎi jūn zhì yáng yǐ qí yì qī bǎi rén fǎn gōng yuè jūn yú hàn yáng
及横海军至，阳以其邑七百人反，攻粤军于汉阳。
jí gù yuè jiàn chéng hóu áo yǔ yáo wáng jū gǔ móu jù shā yú shàn yǐ qí zhòng jiàng héng hǎi jūn
及故粤建成侯敖与繇王居股谋，俱杀馀善，以其众降横海军。
fēng jū gǔ wèi dōng chéng hóu wàn hù
封居股为东成侯，万户；
fēng áo wèi kāi líng hóu
封敖为开陵侯；
fēng yáng wèi mǎo shí hóu héng hǎi jiāng jūn shuō wèi àn dào hóu héng hǎi xiào wèi fú wèi liáo yīng hóu
封阳为卯石侯，横海将军说为按道侯，横海校尉福为缭嫈侯。
fú zhě chéng yáng wáng zǐ gù wèi hǎi cháng hóu zuò fǎ shī jué cóng jūn wáng gōng yǐ zōng shì gù hòu
福者，城阳王子，故为海常侯，坐法失爵，从军亡功，以宗室故侯。
jí dōng yuè jiāng duō jūn hàn bīng zhì qì jūn jiàng fēng wèi wú xī hóu
及东粤将多军，汉兵至，弃军降，封为无锡侯。
gù ōu luò jiāng zuǒ huáng tóng zhǎn xi yú wáng fēng wéi xià fū hóu
故瓯骆将左黄同斩西于王，封为下鄜侯。
yú shì tiān zǐ yuē dōng yuè xiá duō zǔ mǐn yuè hàn shù fǎn fù zhào jūn lì jiē jiāng qí mín xǐ chǔ jiāng huái zhī jiān
于是天子曰“东粤狭多阻，闽粤悍，数反复”，诏军吏皆将其民徙处江、淮之间。
dōng yuè de suì xū
东粤地遂虚。
cháo xiǎn wáng mǎn yàn rén
朝鲜王满，燕人。
zì shǐ yàn shí cháng lüè shǔ zhēn fān cháo xiǎn wèi zhì lì zhù zhàng
自始燕时，尝略属真番、朝鲜，为置吏筑障。
qín miè yàn shǔ liáo dōng wài jiào
秦朝灭亡燕国后，朝鲜归属辽东郡以外的边远地区。
hàn xìng wèi yuǎn nán shǒu fù xiū liáo dōng gù sāi zhì pèi shuǐ wèi jiè shǔ yàn
汉兴，为远难守，复修辽东故塞，至𬇙水为界，属燕。
yàn wáng lú wǎn fǎn rù xiōng nú mǎn wáng mìng jù dǎng qiān yú rén zhuī jié mán yí fú ér dōng zǒu chū sāi dù pèi shuǐ jū qín gù kòng dì shàng xià zhàng shāo yì shǔ zhēn fān cháo xiǎn mán yí jí gù yàn qí wáng zài zhě wáng zhī dōu wáng xiǎn
燕王卢绾反，入匈奴，满亡命，聚党千余人，椎结蛮夷服而东走出塞，渡𬇙水，居秦故空地上下障，稍伇属真番、朝鲜蛮夷及故燕、齐亡在者王之，都王险。
huì xiào huì gāo hòu tiān xià chū dìng liáo dōng tài shǒu jí yuē mǎn wèi wài chén bǎo sāi wài mán yí wú shǐ dào biān
会孝惠、高后天下初定，辽东太守即约满为外臣，保塞外蛮夷，毋使盗边；
mán yí jūn zhǎng yù rù jiàn tiān zǐ wù de jìn zhǐ
蛮夷君长欲入见天子，勿得禁止。
yǐ wén shàng xǔ zhī yǐ gù mǎn dé yǐ bīng wēi cái wù qīn jiàng qí páng xiǎo yì zhēn fān lín zhūn jiē lái fú shǔ fāng shù qiān lǐ
以闻，上许之，以故满得以兵威财物侵降其旁小邑，真番、临屯皆来服属，方数千里。
chuán zi zhì sūn yòu qú suǒ yòu hàn wáng rén zī duō yòu wèi cháng rù jiàn
王位传到孙子右渠时，他引诱的汉朝逃亡者越来越多，又从未入朝觐见；
zhēn fān chén guó yù shàng shū jiàn tiān zi yòu yōng è fú tōng
真番、辰国欲上书见天子，又雍阏弗通。
yuán fēng èr nián hàn shǐ shè hé qiáo yù yòu qú zhōng bù kěn fèng zhào
元封二年，汉朝派遣涉何去责备、晓谕右渠，右渠始终不肯接受诏令。
hé qù zhì jiè lín pèi shuǐ shǐ yù cì shā sòng hé zhě cháo xiǎn bì wáng cháng jí dù shuǐ chí rù sāi suì guī bào tiān zǐ yuē shā cháo xiǎn jiāng
何去至界，临𬇙水，使驭刺杀送何者朝鲜裨王长，即渡水，驰入塞，遂归报天子曰“杀朝鲜将”。
shàng wèi qí míng měi fú jí bài hé wéi liáo dōng dōng bù dū wèi
上为其名美，弗诘，拜何为辽东东部都尉。
cháo xiǎn yuàn hé fā bīng xí gōng shā hé
朝鲜怨何，发兵袭攻，杀何。
tiān zǐ mù zuì rén jī cháo xiǎn
天子便招募罪犯去攻打朝鲜。
qí qiū qiǎn lóu chuán jiāng jūn yáng pú cóng qí fú bó hǎi bīng wǔ wàn zuǒ jiāng jūn xún zhì chū liáo dōng zhū yòu qú
其秋，遣楼船将军杨仆从齐浮勃海，兵五万，左将军荀彘出辽东，诛右渠。
yòu qú fā bīng jù xiǎn
右渠派兵据守险要之地。
zuǒ jiāng jūn zú duō lǜ liáo dōng shì bīng xiān zòng bài sàn
左将军卒多率辽东士兵先纵，败散。
duō hái zǒu zuò fǎ zhǎn
多还走，坐法斩。
lóu chuán jiāng qí bīng qī qiān rén xiān zhì wáng xiǎn
楼船将齐兵七千人先至王险。
yòu qú chéng shǒu kuī zhī lóu chuán jūn shǎo jí chū jī lóu chuán lóu chuán jūn bài zǒu
右渠城守，窥知楼船军少，即出击楼船，楼船军败走。
jiāng jūn pū shī qí zhòng dùn shān zhōng shí yú rì shāo qiú shōu sàn zú fù jù
将军仆失其众，遁山中十余日，稍求收散卒，复聚。
zuǒ jiāng jūn jī cháo xiǎn pèi shuǐ xī jūn wèi néng pò
左将军击朝鲜𬇙水西军，未能破。
tiān zǐ wèi liǎng jiāng wèi yǒu lì nǎi shǐ wèi shān yīn bīng wēi wǎng yù yòu qú
天子因为两位将军战事不利，于是派卫山凭借军事威势前去劝谕右渠。
yòu qú jiàn shǐ zhě dùn shǒu xiè yuàn jiàng kǒng jiāng zhà shā chén
右渠见使者，顿首谢：“愿降，恐将诈杀臣；
jīn jiàn xìn jié qǐng fú jiàng
现在看到信物符节，我请求归顺投降。”
qiǎn tài zǐ rù xiè xiàn mǎ wǔ qiān pǐ jí kuì jūn liáng
他派太子前来谢罪，进献五千匹马，并赠送军粮。
rén zhòng wàn yú chí bīng fāng dù pèi shuǐ shǐ zhě jí zuǒ jiāng jūn yí qí wèi biàn wèi tài zǐ yǐ fú jiàng yi lìng rén wú chí bīng tài zǐ yì yí shǐ zhě zuǒ jiāng jūn zhà zhī suì bù dù pèi shuǐ fù yǐn guī
人众万余持兵，方度𬇙水，使者及左将军疑其为变，谓太子已服降，宜令人毋持兵，太子亦疑使者左将军诈之，遂不度𬇙水，复引归。
shān bào tiān zǐ zhū shān
山报，天子诛山。
zuǒ jiāng jūn pò pèi shuǐ shàng jūn nǎi qián zhì chéng xià wéi qí xī běi
左将军破𬇙水上军乃前至城下，围其西北。
lóu chuán yì wǎng huì jū chéng nán
楼船将军也前来会合，驻扎在城南。
yòu qú suì jiān chéng shǒu shù yuè wèi néng xià
右渠遂坚城守，数月未能下。
zuǒ jiāng jūn sù shì zhōng xìng jiāng yàn dài zú hàn chéng shèng jūn duō jiāo
左将军素侍中，幸，将燕，代卒，悍，乘胜，军多骄。
lóu chuán jiāng qí zú rù hǎi yǐ duō bài wáng qí xiān yǔ yòu qú zhàn kùn rǔ wáng zú zú jiē kǒng jiāng xīn cán qí wéi yòu qú cháng chí hé jié
楼船将齐卒，入海已多败亡，其先与右渠战，困辱亡卒，卒皆恐，将心惭，其围右渠，常持和节。
zuǒ jiāng jūn jí jī zhī cháo xiǎn dà chén nǎi yīn jiān shǐ rén sī yuē jiàng lóu chuán wǎng lái yán shàng wèi kěn jué
左将军猛烈进攻，朝鲜的大臣们就暗中派人私下与楼船将军约定投降，双方往来商议，但还没有最终决定。
zuǒ jiāng jūn shù yǔ lóu chuán qī zhàn lóu chuán yù jiù qí yuē bú huì
左将军数与楼船期战，楼船欲就其约，不会。
zuǒ jiāng jūn yì shǐ rén qiú jiàn xì jiàng xià cháo xiǎn bù kěn xīn fù lóu chuán
左将军亦使人求间隙降下朝鲜，不肯，心附楼船。
yǐ gù liǎng jiāng bù xiāng de
以故两将不相得。
zuǒ jiāng jūn xīn yì lóu chuán qián yǒu shī jūn zuì jīn yǔ cháo xiǎn hé shàn ér yòu bù jiàng yí qí yǒu fǎn jì wèi gǎn fā
左将军心意楼船前有失军罪，今与朝鲜和善而又不降，疑其有反计，未敢发。
tiān zǐ yuē jiāng lǜ bù néng qián nǎi shǐ wèi shān yù jiàng yòu qú bù néng zhuān jué yǔ zuǒ jiāng jūn xiāng wù zú jū yuē
天子曰：“将率不能前，乃使卫山谕降右渠，不能颛决，与左将军相误，卒沮约。
jīn liǎng jiāng wéi chéng yòu guāi yì yǐ gù jiǔ bù jué
今两将围城又乖异，以故久不决。
shǐ gù jǐ nán tài shǒu gōng sūn suì wǎng zhèng zhī yǒu biàn yi dé yǐ cóng shì
”使故济南太守公孙遂往正之，有便宜得以从事。
suì zhì zuǒ jiāng jūn yuē cháo xiǎn dāng xià jiǔ yǐ bù xià zhě lóu chuán shù qī bú huì
遂至，左将军曰：“朝鲜当下久矣，不下者，楼船数期不会。
jù yǐ sù suǒ yì gào suì yuē jīn rú cǐ bù qǔ kǒng wèi dà hài fēi dú lóu chuán yòu qiě yǔ cháo xiǎn gòng miè wú jūn
”具以素所意告遂曰：“今如此不取，恐为大害，非独楼船，又且与朝鲜共灭吾军。
suì yì yǐ wéi rán ér yǐ jié zhào lóu chuán jiāng jūn rù zuǒ jiāng jūn jūn jì shì jí lìng zuǒ jiāng jūn xì xià zhí fù lóu chuán jiāng jūn bìng qí jūn
”遂亦以为然，而以节召楼船将军入左将军军计事，即令左将军戏下执缚楼船将军，并其军。
yǐ bào tiān zǐ zhū suì
以报，天子诛遂。
zuǒ jiāng jūn yǐ bìng liǎng jūn jí jí jī cháo xiǎn
左将军合并了两支军队后，立即加紧进攻朝鲜。
cháo xiǎn xiāng lù rén xiāng hán táo ní xī xiāng cān jiāng jūn wáng jiá xiāng yǔ móu yuē shǐ yù jiàng lóu chuán lóu chuán jīn zhí dú zuǒ jiāng jūn bìng jiāng zhàn yì jí kǒng bù néng yǔ wáng yòu bù kěn jiàng
朝鲜相路人、相韩陶、尼溪相参、将军王唊相与谋曰：“始欲降楼船，楼船今执，独左将军并将，战益急，恐不能与，王又不肯降。
táo jiá lù rén jiē wáng jiàng hàn
”陶、唊、路人皆亡降汉。
lù rén dào sǐ
路人在途中死去。
yuán fēng sān nián xià ní xī xiāng cān nǎi shǐ rén shā cháo xiǎn wáng yòu qú lái jiàng
元封三年夏，尼溪相参乃使人杀朝鲜王右渠来降。
wáng xiǎn chéng wèi xià gù yòu qú zhī dà chén chéng yǐ yòu fǎn fù gōng lì
王险城未下，故右渠之大臣成已又反，复攻吏。
zuǒ jiāng jūn shǐ yòu qú zǐ cháng jiàng xiāng lù rén zi zuì gào yù qí mín zhū chéng yǐ
左将军使右渠子长、降相路人子最，告谕其民，诛成已。
gù suì dìng cháo xiǎn wéi zhēn fān lín zhūn lè làng xuán tú sì jùn
故遂定朝鲜为真番、临屯、乐浪、玄菟四郡。
fēng cān wèi huà qīng hóu táo wèi qiū jū hóu jiá wèi píng zhōu hóu zhǎng wèi jǐ hóu
封参为𣶩清侯，陶为秋苴侯，唊为平州侯，长为几侯。
zuì yǐ fù sǐ pō yǒu gōng wèi jū yáng hòu
最以父死颇有功，为沮阳侯。
zuǒ jiāng jūn zhēng zhì zuò zhēng gōng xiāng jí guāi jì qì shì
左将军征至，坐争功相嫉乖计，弃市。
lóu chuán jiāng jūn yì zuò bīng zhì liè kǒu dāng dài zuǒ jiāng jūn shàn xiān zòng shī wáng duō dāng zhū shú wèi shù rén
楼船将军亦坐兵至列口当待左将军，擅先纵，失亡多，当诛，赎为庶人。
zàn yuē chu yuè zhī xiān lì shì yǒu tǔ
赞曰：楚、粤之先，历世有土。
jí zhōu zhī shuāi chu dì fāng wǔ qiān lǐ ér gōu jiàn yì yǐ yuè bó
及周之衰，楚地方五千里，而勾践亦以粤伯。
qín miè zhū hóu wéi chu shàng yǒu diān wáng
秦灭诸侯，唯楚尚有滇王。
hàn zhū xī nán yí dú diān fù chǒng
汉诛西南夷，独滇复宠。
jí dōng yuè miè guó qiān zhòng yáo wáng jū gǔ děng yóu wèi wàn hù hòu
及东粤灭国迁众，繇王居股等犹为万户侯。
sān fāng zhī kāi jiē zì hào shì zhī chén
三方之开，皆自好事之臣。
gù xī nán yí fā yú táng méng sī mǎ xiàng rú liǎng yuè qǐ yán zhù zhū mǎi chén cháo xiǎn yóu shè hé
故西南夷发于唐蒙、司马相如，两粤起严助、朱买臣，朝鲜由涉何。
zāo shì fù shèng dòng néng chéng gōng rán yǐ qín yǐ
遭世富盛，动能成功，然已勤矣。
zhuī guān tài zōng tián fǔ wèi tuó qǐ gǔ suǒ wèi zhāo xié yǐ lǐ huái yuǎn yǐ dé zhě zāi
追观太宗填抚尉佗，岂古所谓“招携以礼，怀远以德”者哉！