zì gǔ shòu mìng dì wáng jí jì tǐ guò wén zhī jūn fēi dú nèi dé mào yě gài yì yǒu wài qī zhī zhù yān
自古受命帝王及继体过文之君，非独内德茂也，盖亦有外戚之助焉。
xià zhī xìng yě yǐ tú shān ér jié zhī fàng yě yòng mò xǐ
夏之兴也以涂山，而桀之放也用末喜；
yīn zhī xìng yě yǐ yǒu sōng jí yǒu xīn nǚ ér zhòu zhī miè yě bì dá jǐ
殷之兴也以有娀及有{新女}，而纣之灭也嬖妲己；
zhōu zhī xìng yě yǐ jiāng yuán jí tài rèn tài sì ér yōu wáng zhī qín yě yín bāo sì
周之兴也以姜嫄及太任、太姒，而幽王之禽也淫褒姒。
gù yì jī qián kūn shī shǒu guān huī shū měi lí jiàng chūn qiū jī bù qīn yíng
故《易》基《干》、《坤》，《诗》首《关睢》，《书》美厘降，《春秋》讥不亲迎。
fū fù zhī jì rén dào zhī dà lún yě
夫妻之间的关系，是人伦中最重要的。
lǐ zhī yòng wéi hūn yīn wèi jīng jīng
礼之用，唯昏姻为兢兢。
fu lè diào ér sì shí hé yīn yáng zhī biàn wàn wù zhī tǒng yě kě bù shèn yǔ
夫乐调而四时和，阴阳之变，万物之统也，可不慎与！
rén néng hóng dào mò rú mìng hé
人能弘道，末如命何。
shén zāi fēi pǐ zhī ài jūn bù néng de zhī chén fù bù néng de zhī zǐ kuàng bēi xià hu
甚哉妃匹之爱，君不能得之臣，父不能得之子，况卑下乎！
jì huān hé yǐ huò bù néng chéng zǐ xìng chéng zǐ xìng yǐ ér bù néng yào qí zhōng qǐ fēi mìng yě zāi
既欢合矣，或不能成子姓，成子姓矣，而不能要其终，岂非命也哉！
kǒng zǐ hǎn yán mìng gài nán yán zhī
孔子罕言命，盖难言之。
fēi tōng yōu míng zhī biàn è néng shi hu xìng mìng
非通幽明之变，恶能识乎性命！
hàn xìng yīn qín zhī chēng hào dì mǔ chēng huáng tài hòu zǔ mǔ chēng tài huáng tài hòu shì chēng huáng hòu qiè jiē chēng fū rén
汉兴，因秦之称号，帝母称皇太后，祖母称太皇太后，适称皇后，妾皆称夫人。
yòu yǒu měi rén liáng rén bā zǐ qī zǐ cháng shǐ shǎo shǐ zhī hào yān
又有美人、良人、八子、七子、长使、少使之号焉。
zhì wǔ dì zhì jié yú huò é róng huá chōng yī gè yǒu jué wèi ér yuán dì jiā zhāo yí zhī hào fán shí sì děng yún
至武帝制婕妤、濩娥、傛华、充依，各有爵位，而元帝加昭仪之号，凡十四等云。
zhāo yí wèi shì chéng xiàng jué bǐ zhū hóu wáng
昭仪位视丞相，爵比诸侯王。
jié yú shì shàng qīng bǐ liè hóu
婕妤视上卿，比列侯。
huò é shì zhōng èr qiān dàn bǐ guān nèi hóu
濩娥视中二千石，比关内侯。
róng huá shì zhēn èr qiān dàn bǐ dà shàng zào
傛华视真二千石，比大上造。
měi rén shì èr qiān dàn bǐ shǎo shàng zào
美人视二千石，比少上造。
bā zǐ shì qiān dàn bǐ zhōng gēng
八子视千石，比中更。
chōng yī shì qiān dàn bǐ zuǒ gēng
充依视千石，比左更。
qī zǐ shì bā bǎi shí bǐ yòu shù cháng
七子视八百石，比右庶长。
liáng rén shì bā bǎi shí bǐ zuǒ shù cháng
良人视八百石，比左庶长。
cháng shǐ shì liù bǎi shí bǐ wǔ dài fū
长使视六百石，比五大夫。
shǎo shǐ shì sì bǎi shí bǐ gōng chéng
少使视四百石，比公乘。
wǔ guān shì sān bǎi shí
五官视三百石。
shùn cháng shì èr bǎi shí
顺常视二百石。
wú juān gòng hé yú líng bǎo lín liáng shǐ yè zhě jiē shì bǎi shí
无涓、共和、娱灵、保林、良使、夜者皆视百石。
shàng jiā rén zǐ zhōng jiā rén zǐ shì yǒu zhì dòu shí yún
上家人子、中家人子视有秩斗食云。
wǔ guān yǐ xià zàng sī mǎ mén wài
五官以下，葬司马门外。
gāo zǔ lǚ huáng hòu fù lǚ gōng shàn fù rén yě hǎo xiāng rén
高祖吕皇后，父吕公，单父人也，好相人。
gāo zǔ wēi shí lǚ gōng jiàn ér yì zhī nǎi yǐ nǚ qī gāo zǔ shēng huì dì lǔ yuán gōng zhǔ
高祖微时，吕公见而异之，乃以女妻高祖，生惠帝、鲁元公主。
gāo zǔ wèi hàn wáng yuán nián fēng lǚ gōng wèi lín sì hóu èr nián lì xiào huì wèi tài zǐ
高祖为汉王，元年封吕公为临泗侯，二年立孝惠为太子。
hòu hàn wáng de dìng táo qi jī ài xìng shēng zhào yǐn wáng rú yì
后汉王得定陶戚姬，爱幸，生赵隐王如意。
tài zǐ wéi rén rén ruò gāo zǔ yǐ wéi bù lèi jǐ cháng yù fèi zhī ér lì rú yì rú yì lèi wǒ
太子为人仁弱，高祖以为不类己，常欲废之而立如意，“如意类我”。
qi jī cháng cóng shàng zhī guān dōng rì yè tí qì yù lì qí zi
戚姬常从上之关东，日夜啼泣，欲立其子。
lǚ hòu nián zhǎng cháng liú shǒu xī jiàn yì shū
吕后年长，常留守，希见，益疏。
rú yì qiě lì wèi zhào wáng liú cháng ān jǐ dài tài zǐ zhě shù
如意且立为赵王，留长安，几代太子者数。
lài gōng qīng dà chén zhēng zhī jí shū sūn tōng jiàn yòng liú hòu zhī cè dé wú yì
赖公卿大臣争之，及叔孙通谏，用留侯之策，得无易。
lǚ hòu wéi rén gāng yì zuǒ gāo dì dìng tiān xià xiōng èr rén jiē wèi liè jiāng cóng zhēng fá
吕后为人刚毅，佐高帝定天下，兄二人皆为列将，从征伐。
zhǎng xiōng zé wèi zhōu lǚ hóu cì xiōng shì zhī wèi jiàn chéng hóu dǎi gāo zǔ ér hòu zhě sān rén
长兄泽为周吕侯，次兄释之为建成侯，逮高祖而侯者三人。
gāo zǔ sì nián lín sì hóu lǚ gōng hōng
高祖四年，临泗侯吕公薨。
gāo zǔ bēng huì dì lì lǚ hòu wèi huáng tài hòu nǎi lìng yǒng xiàng qiú qi fū rén kūn qián yī zhě yī lìng chōng
高祖崩，惠帝立，吕后为皇太后，乃令永巷囚戚夫人，髡钳衣赭衣，令舂。
qi fū rén chōng qiě gē yuē zi wèi wáng mǔ wèi lǔ zhōng rì chōng báo mù cháng yǔ sǐ wéi wǔ
戚夫人舂且歌曰：“子为王，母为虏，终日舂薄幕，常与死为伍！
xiāng lí sān qiān lǐ dāng shuí shǐ gào nǚ
相离三千里，当谁使告女？
tài hòu wén zhī dà nù yuē nǎi yù yǐ nǚ zǐ yá
”太后闻之大怒，曰：“乃欲倚女子邪？
nǎi zhào zhào wáng zhū zhī
”乃召赵王诛之。
shǐ zhě sān fǎn zhào xiāng zhōu chāng bù qiǎn
使者三反，赵相周昌不遣。
tài hòu zhào zhào xiāng xiāng zhēng zhì cháng ān
太后召赵相，相征至长安。
shǐ rén fù zhào zhào wáng wáng lái
使人复召赵王，王来。
huì dì cí rén zhī tài hòu nù zì yíng zhào wáng bà shàng rù gōng xié yǔ qǐ jū yǐn shí
惠帝慈仁，知太后怒，自迎赵王霸上，入宫，挟与起居饮食。
shù yuè dì chen chū shè zhào wáng bù néng zǎo qǐ tài hòu cì qí dú jū shǐ rén chí zhèn yǐn zhī
数月，帝晨出射，赵王不能蚤起，太后伺其独居，使人持鸩饮之。
chí dì hái zhào wáng sǐ
迟帝还，赵王死。
tài hòu suì duàn qi fū rén shǒu zú qù yǎn xūn ěr yǐn yīn yào shǐ jū jū yù zhōng míng yuē rén zhì
太后遂断戚夫人手足，去眼熏耳，饮瘖药，使居鞠域中，名曰“人彘”。
jū shù yuè nǎi zhào huì dì shì rén zhì
居数月，乃召惠帝视“人彘”。
dì shì ér wèn zhī qí qi fū rén nǎi dà kū yīn bìng suì yú bù néng qǐ
帝视而问，知其戚夫人，乃大哭，因病，岁余不能起。
shǐ rén qǐng tài hòu yuē cǐ fēi rén suǒ wéi
派人向太后请求说：“这不是人做的事。
chén wèi tài hòu zi zhōng bù néng fù zhì tiān xià
臣为太后子，终不能复治天下！
yǐ cǐ rì yǐn wèi yín lè bù tīng zhèng qī nián ér bēng
”以此日饮为淫乐，不听政，七年而崩。
tài hòu fā sāng kū ér qì bù xià
太后发丧，哭而泣不下。
liú hòu zi zhāng pì qiáng wèi shì zhōng nián shí wǔ wèi chéng xiàng chén píng yuē tài hòu dú yǒu dì jīn kū ér bù bēi jūn zhī qí jiě wèi
留侯子张辟强为侍中，年十五，谓丞相陈平曰：“太后独有帝，今哭而不悲，君知其解未？
chén píng yuē hé jiě
”陈平曰：“何解？
pì qiáng yuē dì wú zhuàng zi tài hòu wèi jūn děng
”辟强曰：“帝无壮子，太后畏君等。
jīn qǐng bài lǚ tái lǚ chǎn wèi jiāng jiàng bīng jū nán běi jūn jí zhū lǚ jiē jūn jū zhōng yòng shì
今请拜吕台、吕产为将，将兵居南北军，及诸吕皆军，居中用事。
rú cǐ zé tài hòu xīn ān jūn děng xìng tuō huò yǐ
如此则太后心安，君等幸脱祸矣！
chéng xiàng rú pì qiáng jì qǐng zhī tài hòu shuō qí kū nǎi āi
”丞相如辟强计请之，太后说，其哭乃哀。
lǚ shì quán yóu cǐ qǐ
吕氏家族的权势从此形成。
nǎi lì xiào huì hòu gōng zi wèi dì tài hòu lín cháo chēng zhì
乃立孝惠后宫子为帝，太后临朝称制。
fù shā gāo zǔ zi zhào yōu wáng you gòng wáng huī jí yàn wáng jiàn zǐ
复杀高祖子赵幽王友、共王恢及燕王建子。
suì lì zhōu lǚ hóu zi tái wèi lǚ wáng tái dì chǎn wèi liáng wáng jiàn chéng hóu shì zhī zǐ lù wèi zhào wáng tái zi tōng wèi yàn wáng yòu fēng zhū lǚ fán liù rén jiē wèi liè hóu zhuī zūn fù lǚ gōng wèi lǚ xuān wáng xiōng zhōu lǚ hóu wèi dào wǔ wáng
就封周吕侯的儿子吕台为吕王，封吕台的弟弟吕产为梁王，封建城侯吕释之的儿子吕禄为趟王，吕台的儿子吕通封为燕王，又封其他吕氏六人为列侯，追尊太后的父亲吕公为吕宣王，哥哥周吕侯为悼武王。
tài hòu chí tiān xià bā nián bìng quǎn huò ér bēng yǔ zài wǔ xíng zhì
太后持天下八年，病犬祸而崩，语在《五行志》。
bìng kùn yǐ zhào wáng lù wéi shàng jiāng jūn jū běi jūn liáng wáng chǎn wèi xiàng guó jū nán jūn jiè chǎn lù yuē gāo zǔ yǔ dà chén yuē fēi liú shì wáng zhě tiān xià gòng jī zhī
病困，以赵王禄为上将军居北军，梁王产为相国居南军，戒产、禄曰：“高祖与大臣约，非刘氏王者，天下共击之。
jīn wáng lǚ shì dà chén bù píng
今王吕氏，大臣不平。
wǒ jí bēng kǒng qí wèi biàn bì jù bīng wèi gōng shèn wú sòng sàng wéi rén suǒ zhì
我即崩，恐其为变，必据兵卫宫，慎毋送丧，为人所制。
tài hòu bēng tài wèi zhōu bó chéng xiàng chén píng zhū xū hóu liú zhāng děng gòng zhū chǎn lù xī bǔ zhū lǚ nán nǚ wú shào zhǎng jiē zhǎn zhī
”太后崩，太尉周勃、丞相陈平、朱虚侯刘章等共诛产、禄、悉捕诸吕男女，无少长皆斩之。
ér yíng lì dài wáng shì wèi xiào wén huáng dì
而迎立代王，是为孝文皇帝。
xiào huì zhāng huáng hòu
孝惠张皇后。
xuān píng hóu áo shàng dì zǐ lǔ yuán gōng zhǔ yǒu nǚ
宣平侯敖尚帝姊鲁元公主，有女。
huì dì jí wèi lǚ tài hòu yù wéi zhòng qīn yǐ gōng zhǔ nǚ pèi dì wèi huáng hòu
惠帝即位，吕太后欲为重亲，以公主女配帝为皇后。
yù qí shēng zǐ wàn fāng zhōng wú zi nǎi shǐ yáng wèi yǒu shēn qǔ hòu gōng měi rén zi míng zhī shā qí mǔ lì suǒ míng zǐ wèi tài zǐ
欲其生子，万方终无子，乃使阳为有身，取后宫美人子名之，杀其母，立所名子为太子。
huì dì bēng tài zǐ lì wèi dì sì nián nǎi zì zhī fēi huáng hòu zi chū yán yuē tài hòu ān néng shā wú mǔ ér míng wǒ
惠帝崩，太子立为帝，四年，乃自知非皇后子，出言曰：“太后安能杀吾母而名我！
wǒ zhuàng jí wéi suǒ wéi
我壮即为所为。
tài hòu wén ér huàn zhī kǒng qí zuò luàn nǎi yōu zhī yǒng xiàng yán dì bìng shén zuǒ yòu mò de jiàn
”太后闻而患之，恐其作乱，乃幽之永巷，言帝病甚，左右莫得见。
tài hòu xià zhào fèi zhī yǔ zài gāo hòu jì
太后下诏废之，语在《高后纪》。
suì yōu sǐ gēng lì héng shān wáng hóng wèi huáng dì ér yǐ lǚ lù nǚ wèi huáng hòu
遂幽死，更立恒山王弘为皇帝，而以吕禄女为皇后。
yù lián gēn gù běn láo shén rán ér wú yì yě
欲连根固本牢甚，然而无益也。
lǚ tài hòu bēng dà chén zhèng zhī zú miè lǚ shì
吕太后崩，大臣正之，卒灭吕氏。
shǎo dì héng shān huái nán jì chuān wáng jiē yǐ fēi xiào huì zi zhū
少帝恒山、淮南、济川王，皆以非孝惠子诛。
dú zhì xiào huì huáng hòu fèi chù běi gōng xiào wén hòu yuán nián hōng zàng ān líng bù qǐ fén
独置孝惠皇后，废处北宫，孝文后元年薨，葬安陵，不起坟。
gāo zǔ báo jī wén dì mǔ yě
高祖薄姬，文帝母也。
fù wú rén qín shí yǔ gù wèi wáng zōng nǚ wèi ǎo tōng shēng báo jī
父吴人，秦时与故魏王宗女魏媪通，生薄姬。
ér báo jī fù sǐ shān yīn yīn zàng yān
而薄姬父死山阴，因葬焉。
jí zhū hóu pàn qín wèi bào lì wèi wáng ér wèi ǎo nèi qí nǚ yú wèi gōng
及诸侯畔秦，魏豹立为王，而魏媪内其女于魏宫。
xǔ fù xiāng báo jī dāng shēng tiān zǐ
许负相薄姬，当生天子。
shì shí xiàng yǔ fāng yǔ hàn wáng xiāng jù xíng yáng tiān xià wèi yǒu suǒ dìng
是时，项羽方与汉王相距荥阳，天下未有所定。
bào chū yǔ hàn jī chu jí wén xǔ fù yán xīn xǐ yīn bèi hàn ér zhōng lì yǔ chu lián hé
豹初与汉击楚，及闻许负言，心喜，因背汉而中立，与楚连和。
hàn shǐ cáo cān děng lǔ wèi wáng bào yǐ qí guó wèi jùn ér báo jī shū zhī shì
汉使曹参等虏魏王豹，以其国为郡，而薄姬输织室。
bào yǐ sǐ hàn wáng rù zhī shì jiàn báo jī yǒu zhào nèi hòu gōng suì yú bù dé xìng
豹已死，汉王入织室，见薄姬，有诏内后宫，岁余不得幸。
shǐ jī shǎo shí yǔ guǎn fū rén zhào zǐ er xiāng ài yuē yuē xiān guì wú xiāng wàng
始姬少时，与管夫人、赵子儿相爱，约曰：“先贵毋相忘！
yǐ ér guǎn fū rén zhào zǐ er xiān xìng hàn wáng
”已而管夫人、赵子儿先幸汉王。
hàn wáng sì nián zuò hé nán chéng gāo líng tái cǐ liǎng měi rén shì xiāng yǔ xiào báo jī chū shí yuē
汉王四年，坐河南成皋灵台，此两美人侍，相与笑薄姬初时约。
hàn wáng wèn qí gù liǎng rén jù yǐ shí gào
汉王问其故，两人俱以实告。
hàn wáng xīn qī rán lián báo jī shì rì zhào yù xìng zhī
汉王心凄然怜薄姬，是日召，欲幸之。
duì yuē zuó mù mèng lóng jù qiè xiōng
对曰：“昨暮梦龙据妾胸。
shàng yuē shì guì zhēng yě wú wèi rǔ chéng zhī
”上曰：“是贵征也，吾为汝成之。
suì xìng yǒu shēn
”遂幸，有身。
suì zhōng shēng wén dì nián bā suì lì wèi dài wáng
岁中生文帝，年八岁立为代王。
zì yǒu zi hòu xī jiàn
自有子后，希见。
gāo zǔ bēng zhū xìng jī qi fū rén zhī shǔ lǚ hòu nù jiē yōu zhī bù dé chū gōng
高祖崩，诸幸姬戚夫人之属，吕后怒，皆幽之不得出宫。
ér báo jī yǐ xī jiàn gù dé chū cóng zǐ zhī dài wèi dài tài hòu
而薄姬以希见故，得出从子之代，为代太后。
tài hòu dì báo zhāo cóng rú dài
太后的弟弟薄昭跟随代王前往代地。
dài wáng lì shí qī nián gāo hòu bēng
代王在位十七年时，吕后去世。
dà chén yì lì hòu jí wài jiā lǚ shì qiáng bào jiē chēng báo shì rén shàn gù yíng lì dài wáng wèi huáng dì zūn tài hòu wèi huáng tài hòu fēng dì zhāo wèi zhǐ hóu
大臣议立后，疾外家吕氏强暴，皆称薄氏仁善，故迎立代王为皇帝，尊太后为皇太后，封弟昭为轵侯。
tài hòu mǔ yì qián sǐ zàng yuè yáng běi nǎi zhuī zūn tài hòu fù wèi líng wén hóu kuài jī jùn zhì yuán yì sān bǎi jiā zhǎng chéng yǐ xià shǐ fèng shǒu qǐn miào shàng shí cí rú fǎ
太后母亦前死，葬栎阳北，乃追尊太后父为灵文侯，会稽郡致园邑三百家，长丞以下使奉守寝庙，上食祠如法。
yuè yáng yì zhì líng wén fū rén yuán lìng rú líng wén hóu yuán yí
栎阳亦置灵文夫人园，令如灵文侯园仪。
tài hòu zǎo shī fù qí fèng tài hòu wài jiā wèi shì yǒu lì nǎi zhào fù wèi shì shǎng cì gè yǐ qīn shū shòu zhī
太后蚤失父，其奉太后外家魏氏有力，乃召复魏氏，赏赐各以亲疏受之。
báo shì hòu zhě yī rén
薄氏侯者一人。
tài hòu hòu wén dì èr suì xiào jǐng qián èr nián bēng zàng nán líng
太后后文帝二岁，孝景前二年崩，葬南陵。
yòng lǚ hòu bù hé zàng cháng líng gù tè zì qǐ líng jìn wén dì
用吕后不合葬长陵，故特自起陵，近文帝。
xiào wén dòu huáng hòu jǐng dì mǔ yě lǚ tài hòu shí yǐ liáng jiā zǐ xuǎn rù gōng
孝文窦皇后，景帝母也，吕太后时以良家子选入宫。
tài hòu chū gōng rén yǐ cì zhū wáng gè wǔ rén dòu jī yǔ zài háng zhōng
太后出宫人以赐诸王各五人，窦姬与在行中。
jiā zài qīng hé yuàn rú zhào jìn jiā qǐng qí zhǔ qiǎn huàn zhě lì bì zhì wǒ jí zhào zhī wu zhōng
家在清河，愿如赵，近家，请其主遣宦者吏“必置我籍赵之伍中”。
huàn zhě wàng zhī wù zhì jí dài wu zhōng
宦者忘之，误置籍代伍中。
jí zòu zhào kě
籍奏，诏可。
dāng háng dòu jī tì qì yuàn qí huàn zhě bù yù wǎng xiāng qiáng nǎi kěn xíng
当行，窦姬涕泣，怨其宦者，不欲往，相强乃肯行。
zhì dài dài wáng dú xìng dòu jī shēng nǚ piào
至代，代王独幸窦姬，生女嫖。
xiào huì qī nián shēng jǐng dì
孝惠七年，生景帝。
dài wáng wáng hòu shēng sì nán xiān dài wáng wèi rù lì wèi dì ér wáng hòu zú nǎi dài wáng wèi dì hòu wáng hòu suǒ shēng sì nán gèng bìng sǐ
代王王后生四男，先代王未入立为帝而王后卒，乃代王为帝后，王后所生四男更病死。
wén dì lì shù yuè gōng qīng qǐng lì tài zǐ ér dòu jī nán zuì zhǎng lì wèi tài zǐ
文帝立数月，公卿请立太子，而窦姬男最长，立为太子。
dòu jī wèi huáng hòu nǚ wèi guǎn táo cháng gōng zhǔ
窦姬为皇后，女为馆陶长公主。
míng nián fēng shǎo zǐ wǔ wèi dài wáng hòu xǐ liáng shì wèi liáng xiào wáng
明年，封少子武为代王，后徙梁，是为梁孝王。
dòu huáng hòu qīn zǎo zú zàng guān jīn
窦皇后的母亲很早就去世了，安葬在观津。
yú shì báo tài hòu nǎi zhào yǒu sī zhuī fēng dòu hòu fù wèi ān chéng hóu mǔ yuē ān chéng fū rén lìng qīng hé zhì yuán yì èr bǎi jiā zhǎng chéng fèng shǒu bǐ líng wén yuán fǎ
于是薄太后乃诏有司追封窦后父为安成侯，母曰安成夫人，令清河置园邑二百家，长丞奉守，比灵文园法。
dòu hòu xiōng zhǎng jūn
窦后兄长君。
dì guǎng guó zì shǎo jūn nián sì wǔ suì shí jiā pín wéi rén suǒ lüè mài qí jiā bù zhī chù
弟广国字少君，年四五岁时，家贫，为人所略卖，其家不知处。
chuán shí yú jiā zhì yí yáng wèi qí zhǔ rén rù shān zuò tàn
传十余家至宜阳，为其主人入山作炭。
mù wò àn xià bǎi yú rén àn bēng jǐn yā shā wò zhě shǎo jūn dú tuō bù sǐ
暮卧岸下百余人，岸崩，尽压杀卧者，少君独脱不死。
zì bǔ shù rì dāng wèi hóu
自卜，数日当为侯。
cóng qí jiā zhī cháng ān wén huáng hòu xīn lì jiā zài guān jīn xìng dòu shì
从其家之长安，闻皇后新立，家在观津，姓窦氏。
guǎng guó qù shí suī shǎo shi qí xiàn míng jí xìng yòu cháng yǔ qí zǐ cǎi sāng duò yòng wèi fú xìn shàng shū zì chén
广国去时虽少，识其县名及姓，又尝与其姊采桑，堕，用为符信，上书自陈。
huáng hòu yán dì zhào jiàn wèn zhī jù yán qí gù
皇后言帝，召见问之，具言其故。
guǒ shì
果是。
fù wèn qí suǒ shi yuē zǐ qù wǒ xi shí yǔ wǒ jué chuán shè zhōng gài mù mù wǒ yǐ fàn wǒ nǎi qù
复问其所识，曰：“姊去我西时，与我决传舍中，匄沐沐我，已，饭我，乃去。
yú shì dòu huáng hòu chí zhī ér qì shì yù zuǒ yòu jiē bēi
”于是窦皇后持之而泣，侍御左右皆悲。
nǎi hòu cì zhī jiā yú cháng ān
乃厚赐之，家于长安。
jiàng hòu guàn jiāng jūn děng yuē wú shǔ bù sǐ mìng nǎi qiě xiàn cǐ liǎng rén
绛侯周勃、灌婴将军等人说：“我们这些人没死，命运就悬在这两个人手里。
cǐ liǎng rén suǒ chū wēi bù kě bù wéi zé shī fū yòu fù fàng lǚ shì dà shì yě
此两人所出微，不可不为择师傅，又复放吕氏大事也。
yú shì nǎi xuǎn zhǎng zhě zhī yǒu jié xíng zhě yǔ jū
”于是乃选长者之有节行者与居。
dòu zhǎng jūn shǎo jūn yóu cǐ wèi tuì ràng jūn zǐ bù gǎn yǐ fù guì jiāo rén
窦长君、少君由此为退让君子，不敢以富贵骄人。
dòu huáng hòu jí shī míng
窦皇后疾，失明。
wén dì xìng hán dān shèn fū rén yǐn jī jiē wú zi
文帝幸邯郸慎夫人、尹姬，皆无子。
wén dì bēng jǐng dì wèi huáng hòu wèi huáng tài hòu nǎi fēng guǎng guó wèi zhāng wǔ hóu
文帝崩，景帝位，皇后为皇太后，乃封广国为章武侯。
zhǎng jūn xiān sǐ fēng qí zi péng zǔ wèi nán pí hóu
长君先死，封其子彭祖为南皮侯。
wú chu fǎn shí tài hòu cóng kūn dì zi dòu yīng xiá xǐ shì wèi dà jiàng jūn pò wú chu fēng wèi qí hóu
吴、楚反时，太后从昆弟子窦婴侠，喜士，为大将军，破吴、楚、封魏其侯。
dòu shì hòu zhě fán sān rén
窦氏侯者凡三人。
dòu tài hòu hǎo huáng dì lǎo zi yán jǐng dì jí zhū dòu bù dé bù dú lǎo zi zūn qí shù
窦太后好黄帝、老子言，景帝及诸窦不得不读《老子》尊其术。
tài hòu hòu jǐng dì liù suì fán lì sì shí wǔ nián jiàn yuán liù nián bēng hé zàng bà líng
太后后景帝六岁，凡立四十五年，建元六年崩，合葬霸陵。
yí zhào jǐn yǐ dōng gōng jīn qián cái wù cì cháng gōng zhǔ piào
她留下遗诏，将东宫所有的金银财物全部赐给长公主刘嫖。
zhì wǔ dì shí wèi qí hóu dòu yīng wèi chéng xiàng hòu zhū
至武帝时，魏其侯窦婴为丞相，后诛。
xiào jǐng báo huáng hòu xiào wén báo tài hòu jiā nǚ yě
孝景帝薄皇后，是孝文帝薄太后家族之女。
jǐng dì wèi tài zǐ shí báo tài hòu qǔ yǐ wéi tài zǐ fēi
景帝为太子时，薄太后取以为太子妃。
jǐng dì lì lì báo fēi wèi huáng hòu wú zi wú chǒng
景帝立，立薄妃为皇后，无子无宠。
lì liù nián báo tài hòu bēng huáng hòu fèi
立六年，薄太后崩，皇后废。
fèi hòu sì nián hōng zàng cháng ān chéng dōng píng wàng tíng nán
废后四年薨，葬长安城东平望亭南。
xiào jǐng wáng huáng hòu wǔ dì mǔ yě
孝景王皇后，武帝母也。
fù wáng zhòng huái lǐ rén yě
父王仲，槐里人也。
mǔ zāng mào gù yàn wáng zāng tú sūn yě wèi zhòng qī shēng nán xìn yǔ liǎng nǚ
母臧皃，故燕王臧荼孙也，为仲妻，生男信与两女。
ér zhòng sǐ zāng mào gēng jià wèi cháng líng tián shì fù shēng nán fén shèng
而仲死，臧皃更嫁为长陵田氏妇，生男蚡、胜。
zāng mào cháng nǚ jià wèi jīn wáng sūn fù shēng yī nǚ yǐ ér zāng mào bǔ shì yuē liǎng nǚ dāng guì yù yǐ liǎng nǚ duó jīn shì
臧皃长女嫁为金王孙妇，生一女矣，而臧皃卜筮曰两女当贵，欲倚两女，夺金氏。
jīn shì nù bù kěn yǔ jué nǎi nèi tài zǐ gōng
金氏怒，不肯与决，乃内太子宫。
tài zǐ xìng ài zi shēng sān nǚ yī nán
太子幸爱子，生三女一男。
nán fāng zài shēn shí wáng fū rén mèng rì rù qí huái yǐ gào tài zǐ tài zǐ yuē cǐ guì zhēng yě
男方在身时，王夫人梦日入其怀，以告太子，太子曰：“此贵征也。
wèi shēng ér wén dì bēng jǐng dì jí wèi wáng fū rén shēng nán
”未生而文帝崩，景帝即位，王夫人生男。
shì shí báo huáng hòu wú zi
是时，薄皇后无子。
hòu shù suì jǐng dì lì qí lì jī nán wèi tài zǐ ér wáng fū rén nán wèi jiāo dōng wáng
后数岁，景帝立齐栗姬男为太子，而王夫人男为胶东王。
cháng gōng zhǔ piào yǒu nǚ yù yǔ tài zǐ wèi fēi lì jī dù ér jǐng dì zhū měi rén jiē yīn cháng gōng zhǔ jiàn de guì xìng lì jī rì yuàn nù xiè cháng zhǔ bù xǔ
长公主嫖有女，欲与太子为妃，栗姬妒，而景帝诸美人皆因长公主见得贵幸，栗姬日怨怒，谢长主，不许。
cháng zhǔ yù yǔ wáng fū rén wáng fū rén xǔ zhī
长主欲与王夫人，王夫人许之。
huì báo huáng hòu fèi cháng gōng zhǔ rì zèn lì jī duǎn
会薄皇后废，长公主日谮栗姬短。
jǐng dì cháng shǔ zhū jī zi yuē wú bǎi suì hòu shàn shì zhī
景帝尝属诸姬子，曰：“吾百岁后，善视之。
lì jī nù bù kěn yīng yán bù xùn jǐng dì xīn xián zhī ér wèi fā yě
”栗姬怒不肯应，言不逊，景帝心衔之而未发也。
cháng gōng zhǔ rì yù wáng fū zǐ nán zhī měi dì yì zì xián zhī
长公主日誉王夫子男之美，帝亦自贤之。
yòu ěr nǎng zhě suǒ mèng rì fú jì wèi yǒu suǒ dìng
又耳曩者所梦日符，计未有所定。
wáng fū rén yòu yīn shǐ rén qù dà chén lì lì jī wèi huáng hòu
王夫人又阴使人趣大臣立栗姬为皇后。
dà xíng zòu shì wén yuē zi yǐ mǔ guì mǔ yǐ zǐ guì
大行奏事，文曰：“‘子以母贵，母以子贵。
jīn tài zǐ mǔ hào yi wèi huáng hòu
’今太子母号宜为皇后。
dì nù yuē shì nǎi suǒ dāng yán yá
”帝怒曰：“是乃所当言邪！
suì àn zhū dà xíng ér fèi tài zǐ wèi lín jiāng wáng
于是查办并处死了大行官，把太子废为临江王。
lì jī yù huì bù dé jiàn yǐ yōu sǐ
栗姬愈恚，不得见，以忧死。
zú lì wáng fū rén wèi huáng hòu nán wèi tài zǐ
卒立王夫人为皇后，男为太子。
fēng huáng hòu xiōng xìn wèi gài hóu
封皇后兄信为盖侯。
chū huáng hòu shǐ rù tài zǐ jiā hòu nǚ dì mào xǔ yì fù rù shēng sì nán
初，皇后始入太子家，后女弟皃姁亦复入，生四男。
mào xǔ zǎo zú sì zǐ jiē wèi wáng
皃姁蚤卒，四子皆为王。
huáng hòu cháng nǚ wèi píng yáng gōng zhǔ cì nán gōng gōng zhǔ cì lóng lǜ gōng zhǔ
皇后长女为平阳公主，次南宫公主，次隆虑公主。
huáng hòu lì jiǔ nián jǐng dì bēng
皇后立九年，景帝崩。
wǔ dì jí wèi wèi huáng tài hòu zūn tài hòu mǔ zāng mào wèi píng yuán jūn fēng tián fén wèi wǔ ān hóu shèng wèi zhōu yáng hóu
武帝即位，为皇太后，尊太后母臧皃为平原君，封田蚡为武安侯，胜为周阳侯。
wáng shì tián shì hòu zhě fán sān rén
王氏、田氏侯者凡三人。
gài hóu xìn hǎo jiǔ tián fén shèng tān qiǎo yú wén cí
盖侯信好酒，田蚡、胜贪，巧于文辞。
fén zhì chéng xiàng zhuī zūn wáng zhòng wèi gòng hóu huái lǐ qǐ yuán yì èr bǎi jiā zhǎng chéng fèng shǒu
蚡至丞相，追尊王仲为共侯，槐里起园邑二百家，长丞奉守。
jí píng yuán jūn hōng cóng tián shì zàng cháng líng yì zhì yuán yì rú gòng hóu fǎ
及平原君薨，从田氏葬长陵，亦置园邑如共侯法。
chū huáng tài hòu wēi shí suǒ wéi jīn wáng sūn shēng nǚ sú zài mín jiān gài huì zhī yě
初，皇太后微时所为金王孙生女俗，在民间，盖讳之也。
wǔ zhè shǐ lì hán yān bái zhī
武这始立，韩嫣白之。
dì yuē hé wéi bù zǎo yán
帝曰：“何为不蚤言？
nǎi chē jià zì wǎng yíng zhī
”乃车驾自往迎之。
qí jiā zài cháng líng xiǎo shì zhí zhì qí mén shǐ zuǒ yòu rù qiú zhī
其家在长陵小市，直至其门，使左右入求之。
jiā rén jīng kǒng nǚ táo nì
家人惊恐，女逃匿。
fú jiāng chū bài dì xià chē lì yuē dà zǐ hé cáng zhī shēn yě
扶将出拜，帝下车立曰：“大姊，何藏之深也？
zài zhì cháng lè gōng yǔ jù yè tài hòu tài hòu chuí tì nǚ yì bēi qì
”载至长乐宫，与俱谒太后，太后垂涕，女亦悲泣。
dì fèng jiǔ qián wéi shòu
帝奉酒，前为寿。
qián qiān wàn nú bì sān bǎi rén gōng tián bǎi qǐng jiǎ dì yǐ cì zǐ
钱千万，奴婢三百人，公田百顷，甲第，以赐姊。
tài hòu xiè yuē wèi dì fèi
太后谢曰：“为帝费。
yīn cì tāng mù yì hào xiū chéng jūn
”因赐汤沐邑，号修成君。
nán nǚ gè yī rén nǚ jià zhū hóu nán hào xiū chéng zi zhòng yǐ tài hòu gù héng yú jīng shī
男女各一人，女嫁诸侯，男号修成子仲，以太后故，横于京师。
tài hòu fán lì èr shí wǔ nián hòu jǐng dì shí wǔ suì yuán shuò sān nián bēng hé zàng yáng líng
太后凡立二十五年，后景帝十五岁，元朔三年崩，合葬阳陵。
xiào wǔ chén huáng hòu cháng gōng zhǔ piào nǚ yě
孝武陈皇后，长公主嫖女也。
zēng zǔ fù chén yīng yǔ xiàng yǔ jù qǐ hòu guī hàn wèi táng yì hóu
曾祖父陈婴与项羽俱起，后归汉，为堂邑侯。
chuán zi zhì sūn wǔ wǔ shàng cháng gōng zhǔ shēng nǚ
传子至孙午，午尚长公主，生女。
chū wǔ dì de lì wèi tài zǐ cháng zhǔ yǒu lì qǔ zhǔ nǚ wèi fēi
初，武帝得立为太子，长主有力，取主女为妃。
jí dì jí wèi lì wèi huáng hòu shàn chǒng jiāo guì shí yú nián ér wú zi wén wèi zǐ fu de xìng jǐ sǐ zhě shù yān
及帝即位，立为皇后，擅宠骄贵，十余年而无子，闻卫子夫得幸，几死者数焉。
shàng yù nù
皇上更加生气。
hòu yòu xié fù rén mèi dào pō jué
后又挟妇人媚道，颇觉。
yuán guāng wǔ nián shàng suì qióng zhì zhī nǚ zǐ chu fú děng zuò wèi huáng hòu wū gǔ cí jì zhòu zǔ dà nì wú dào xiāng lián jí zhū zhě sān bǎi yú rén chu fú xiāo shǒu yú shì
元光五年，上遂穷治之，女子楚服等坐为皇后巫蛊祠祭祝诅，大逆无道，相连及诛者三百余人，楚服枭首于市。
shǐ yǒu sī cì huáng hòu cè yuē huáng hòu shī xù huò yú wū zhù bù kě yǐ chéng tiān mìng
使有司赐皇后策曰：“皇后失序，惑于巫祝，不可以承天命。
qí shàng xǐ shòu bà tuì jū cháng mén gōng
其上玺绶，罢退居长门宫。
míng nián táng yì hóu wǔ hōng zhǔ nán xū sì hóu
明年，堂邑侯午薨，主男须嗣侯。
zhǔ guǎ jū sī jìn dǒng yǎn
主寡居，私近董偃。
shí yú nián zhǔ hōng
十余年，主薨。
xū zuò yín luàn xiōng dì zhēng cái dāng sǐ zì shā guó chú
须坐淫乱，兄弟争财，当死，自杀，国除。
hòu shù nián fèi hòu nǎi hōng zàng bà líng láng guān tíng dōng
后数年，废后乃薨，葬霸陵郎官亭东。
xiào wǔ wèi huáng hòu zì zi fu shēng wēi yě
孝武卫皇后字子夫，生微也。
qí jiā hào yuē wèi shì chū píng yáng hóu yì
其家号曰卫氏，出平阳侯邑。
zi fu wèi píng yáng zhǔ ōu zhě wǔ dì jí wèi shù nián wú zi
子夫为平阳主讴者，武帝即位，数年无子。
píng yáng zhǔ qiú liáng jiā nǚ shí yú rén shì zhì jiā
平阳主求良家女十余人，饰置家。
dì fú bà shàng hái guò píng yáng zhǔ
帝祓霸上，还过平阳主。
zhǔ jiàn suǒ zhì měi rén dì bù shuō
主见所偫美人，帝不说。
jì yǐn ōu zhě jìn dì dú shuō zi fu
既饮，讴者进，帝独说子夫。
dì qǐ gēng yī zi fu shì shàng yī xuān zhōng de xìng
帝起更衣，子夫侍尚衣轩中，得幸。
hái zuò huan shén cì píng yáng zhǔ jīn qiān jīn
还坐欢甚，赐平阳主金千斤。
zhǔ yīn zòu zi fu sòng rù gōng
主因奏子夫送入宫。
zi fu shàng chē zhǔ fǔ qí bèi yuē xíng yǐ
子夫上车，主拊其背曰：“行矣！
qiáng fàn miǎn zhī
强饭勉之。
jí guì yuàn wú xiāng wàng
即贵，愿无相忘！
rù gōng suì yú bù fù xìng
”入宫岁余，不复幸。
wǔ dì zé gōng rén bù zhōng yòng zhě chì chū zhī zi fu de jiàn tì qì qǐng chū
武帝择宫人不中用者斥出之，子夫得见，涕泣请出。
shàng lián zhī fù xìng
上怜之，复幸。
suì yǒu shēn zūn chǒng
遂有身，尊宠。
zhào qí xiōng wèi zhǎng jūn dì qīng shì zhōng
召其兄卫长君、弟青侍中。
ér zi fu shēng sān nǚ yuán shuò yuán nián shēng nán jù suì lì wèi huáng hòu
而子夫生三女，元朔元年生男据，遂立为皇后。
xiān shì wèi zhǎng jūn sǐ nǎi yǐ qīng wèi jiāng jūn jī xiōng nú yǒu gōng fēng cháng píng hóu
先是，卫长君死，乃以青为将军，击匈奴有功，封长平侯。
qīng sān zi zài qiǎng bǎo zhōng jiē wèi liè hóu
青三子在襁褓中，皆为列侯。
jí huáng hòu zǐ zi huò qù bìng yì yǐ jūn gōng wèi guàn jūn hóu zhì dà sī mǎ piào qí jiāng jūn
及皇后姊子霍去病亦以军功为冠军侯，至大司马票骑将军。
qīng wèi dà sī mǎ dà jiàng jūn
青为大司马大将军。
wèi shì zhī shǔ hòu zhě wǔ rén
卫氏支属侯者五人。
qīng hái shàng píng yáng zhǔ
青还，尚平阳主。
huáng hòu lì qī nián ér nán lì wèi tài zǐ
皇后立七年，而男立为太子。
hòu sè shuāi zhào zhī wáng fū rén zhōng shān lǐ fū rén yǒu chǒng jiē zǎo zú
后色衰，赵之王夫人、中山李夫人有宠，皆蚤卒。
hòu yǒu yǐn jié yú gōu yì fū rén gèng xìng
后有尹婕妤、钩弋夫人更幸。
wèi hòu lì sān shí bā nián zāo wū gǔ shì qǐ jiāng chōng wèi jiān tài zǐ jù bù néng zì míng suì yǔ huáng hòu gòng zhū chōng fā bīng bīng bài tài zǐ wáng zǒu
卫后立三十八年，遭巫蛊事起，江充为奸，太子惧不能自明，遂与皇后共诛充，发兵，兵败，太子亡走。
zhào qiǎn zōng zhèng liú cháng lè zhí jīn wú liú gǎn fèng cè shōu huáng hòu xǐ shòu zì shā
诏遣宗正刘长乐、执金吾刘敢奉策收皇后玺绶，自杀。
huáng mén sū wén yáo dìng hàn yú zhì gōng chē lìng kōng shě shèng yǐ xiǎo guān yì zhī chéng nán tóng bǎi
黄门苏文、姚定汉舆置公车令空舍，盛以小棺，瘗之城南桐柏。
wèi shì xī miè
卫氏悉灭。
xuān dì lì nǎi gǎi zàng wèi hòu zhuī shì yuē sī hòu zhì yuán yì sān bǎi jiā zhǎng chéng zhōu wèi fèng shǒu yān
宣帝立，乃改葬卫后，追谥曰思后，置园邑三百家，长丞周卫奉守焉。
xiào wǔ lǐ fū rén běn yǐ chàng jìn
孝武李夫人，本以倡进。
chū fū rén xiōng yán nián xìng zhī yīn shàn gē wǔ wǔ dì ài zhī
初，夫人兄延年性知音，善歌舞，武帝爱之。
měi wèi xīn shēng biàn qū wén zhě mò bù gǎn dòng
每为新声变曲，闻者莫不感动。
yán nián shì shàng qǐ wǔ gē yuē běi fāng yǒu jiā rén jué shì ér dú lì yī gù qīng rén chéng zài gù qīng rén guó
延年侍上起舞，歌曰：“北方有佳人，绝世而独立，一顾倾人城，再顾倾人国。
níng bù zhī qīng chéng yǔ qīng guó jiā rén nán zài de
宁不知倾城与倾国，佳人难再得！
shàng tàn xī yuē shàn
”上叹息曰：“善！
shì qǐ yǒu cǐ rén hu
世岂有此人乎？
píng yáng zhǔ yīn yán yán nián yǒu nǚ dì shàng nǎi zhào jiàn zhī shí miào lì shàn wǔ
”平阳主因言延年有女弟，上乃召见之，实妙丽善舞。
yóu shì de xìng shēng yī nán shì wèi chāng yì āi wáng
由是得幸，生一男，是为昌邑哀王。
lǐ fū rén shǎo ér zǎo zú shàng lián mǐn yān tú huà qí xíng yú gān quán gōng
李夫人少而蚤卒，上怜闵焉，图画其形于甘泉宫。
jí wèi sī hòu fèi hòu sì nián wǔ dì bēng dà jiàng jūn huò guāng yuán shàng yǎ yì yǐ lǐ fū rén pèi shí zhuī shàng zūn hào yuē xiào wǔ huáng hòu
及卫思后废后四年，武帝崩，大将军霍光缘上雅意，以李夫人配食，追上尊号曰孝武皇后。
chū lǐ fū rén bìng dǔ shàng zì lín hou zhī fū rén méng bèi xiè yuē qiè jiǔ qǐn bìng xíng mào huǐ huài bù kě yǐ jiàn dì
初，李夫人病笃，上自临候之，夫人蒙被谢曰：“妾久寝病，形貌毁坏，不可以见帝。
yuàn yǐ wáng jí xiōng dì wèi tuō
愿以王及兄弟为托。
shàng yuē fū rén bìng shén dài jiāng bù qǐ yī jiàn wǒ zhǔ tuō wáng jí xiōng dì qǐ bù kuài zāi
”上曰：“夫人病甚，殆将不起，一见我属托王及兄弟，岂不快哉？
fū rén yuē fù rén mào bù xiū shì bú jiàn jūn fù
”夫人曰：“妇人貌不修饰，不见君父。
qiè bù gǎn yǐ yàn duò jiàn dì
妾不敢以燕媠见帝。
shàng yuē fū rén dì yī jiàn wǒ jiāng jiā cì qiān jīn ér yǔ xiōng dì zūn yán
”上曰：“夫人弟一见我，将加赐千金，而予兄弟尊言。
fū rén yuē zūn guān zài dì bù zài yī jiàn
”夫人曰：“尊官在帝，不在一见。
shàng fù yán yù bì jiàn zhī fū rén suì zhuǎn xiāng xū xī ér bù fù yán
”上复言欲必见之，夫人遂转乡歔欷而不复言。
yú shì shàng bù shuō ér qǐ
于是上不说而起。
fū rén zǐ mèi ràng zhī yuē guì rén dú bù kě yī jiàn shàng zhǔ tuō xiōng dì yá
夫人姊妹让之曰：“贵人独不可一见上属托兄弟邪？
hé wéi hèn shàng rú cǐ
为什么要让皇上怨恨呢？
fū rén yuē suǒ yǐ bù yù jiàn dì zhě nǎi yù yǐ shēn tuō xiōng dì yě
”夫人曰：“所以不欲见帝者，乃欲以深托兄弟也。
wǒ yǐ róng mào zhī hǎo de cóng wēi jiàn ài xìng yú shàng
我以容貌之好，得从微贱爱幸于上。
fu yǐ sè shì rén zhě sè shuāi ér ài chí ài chí zé ēn jué
夫以色事人者，色衰而爱弛，爱弛则恩绝。
shàng suǒ yǐ luán luán gù niàn wǒ zhě nǎi yǐ píng shēng róng mào yě
上所以挛挛顾念我者，乃以平生容貌也。
jīn jiàn wǒ huǐ huài yán sè fēi gù bì wèi è tǔ qì wǒ yì shàng kěn fù zhuī sī mǐn lù qí xiōng dì zāi
今见我毁坏，颜色非故，必畏恶吐弃我，意尚肯复追思闵录其兄弟哉！
jí fū rén zú shàng yǐ hòu lǐ zàng yān
”及夫人卒，上以后礼葬焉。
qí hòu shàng yǐ fū rén xiōng lǐ guǎng lì wèi èr shī jiāng jūn fēng hǎi xī hóu yán nián wèi xié lǜ dū wèi
其后，上以夫人兄李广利为贰师将军，封海西侯，延年为协律都尉。
shàng sī niàn lǐ fū rén bù yǐ fāng shì qí rén shǎo wēng yán néng zhì qí shén
上思念李夫人不已，方士齐人少翁言能致其神。
nǎi yè zhāng dēng zhú shè wéi zhàng chén jiǔ ròu ér lìng shàng jū tā zhàng yáo wàng jiàn hǎo nǚ rú lǐ fū rén zhī mào hái wò zuò ér bù
乃夜张灯烛，设帷帐，陈酒肉，而令上居他帐，遥望见好女如李夫人之貌，还幄坐而步。
yòu bù dé jiù shì shàng yù yì xiāng sī bēi gǎn wéi zuò shī yuē shì yá fēi yá
又不得就视，上愈益相思悲感，为作诗曰：“是邪，非邪？
lì ér wàng zhī piān hé shān shān qí lái chí
立而望之，偏何姗姗其来迟！
lìng yuè fǔ zhū yīn jiā xián gē zhī
”令乐府诸音家弦歌之。
shàng yòu zì wèi zuò fù yǐ shāng dào fū rén qí cí yuē
上又自为作赋，以伤悼夫人，其辞曰：
měi lián juān yǐ xiū hù xī mìng cháo jué ér bù zhǎng shì xīn guān yǐ yán zhù xī mǐn bù guī hu gù xiāng
美连娟以修嫮兮，命樔绝而不长，饰新官以延贮兮，泯不归乎故乡。
cǎn yù yù qí wú huì xī yǐn chǔ yōu ér huái shāng shì yú mǎ yú shān jiāo xī yǎn xiū yè zhī bù yáng
惨郁郁其芜秽兮，隐处幽而怀伤，释舆马于山椒兮，奄修夜之不阳。
qiū qì cǎn yǐ qī lèi xī guì zhī luò ér xiāo wáng shén qióng qióng yǐ yáo sī xī jīng fú yóu ér chū jiāng
秋气憯以凄泪兮，桂枝落而销亡，神茕茕以遥思兮，精浮游而出畺。
tuō shěn yīn yǐ kuàng jiǔ xī xī fán huá zhī wèi yāng niàn qióng jí zhī bù hái xī wéi yòu miǎo zhī xiāng yáng
托沈阴以圹久兮，惜蕃华之未央，念穷极之不还兮，惟幼眇之相羊。
hán líng fū yǐ sì fēng xī fāng zá xí yǐ mí zhāng de róng yǔ yǐ yǐ mí xī piāo piāo yáo hū yù zhuāng
函菱荴以俟风兮，芳杂袭以弥章，的容与以猗靡兮，缥飘姚虖愈庄。
yàn yín yǎn ér fǔ yíng xī lián liú shì ér é yáng jì jī gǎn ér xīn zhú xī bāo hóng yán ér fú míng
燕淫衍而抚楹兮，连流视而娥扬，既激感而心逐兮，包红颜而弗明。
huan jiē xiá yǐ lí bié xī xiāo wù mèng zhī máng máng hū qiān huà ér bù fǎn xī pò fàng yì yǐ fēi yáng
欢接狎以离别兮，宵寤梦之芒芒，忽迁化而不反兮，魄放逸以飞扬。
hé líng hún zhī fēn fēn xī āi péi huí yǐ chóu chú shì lù rì yǐ yuǎn xī suì huāng hū ér cí qù
何灵魂之纷纷兮，哀裴回以踌躇，势路日以远兮，遂荒忽而辞去。
chāo xī xī zhēng xiè xī bú jiàn
超兮西征，屑兮不见。
jìn yín chang huǎng jì xī wú yīn sī ruò liú bō dá xī zài xīn
浸淫敞恍，寂兮无音，思若流波，怛兮在心。
luàn yuē jiā xiá hán guāng yǔn zhū róng xī jí dù tà róng jiāng ān chéng xī
乱曰：“佳侠函光，陨朱荣兮，嫉妒阘茸，将安程兮！
fāng shí lóng shèng nián yāo shāng xī dì zǐ zēng xī wū mèi chàng xī
方时隆盛，年夭伤兮，弟子增欷，洿沬怅兮。
bēi chóu yú yì xuān bù kě zhǐ xī
悲愁于邑，喧不可止兮。
xiàng bù xū yīng yì yún yǐ xī qiáo yán tài xī tàn zhì zǐ xī liú lì bù yán yǐ suǒ shì xī
向不虚应，亦云已兮，嫶妍太息，叹稚子兮，懰栗不言，倚所恃兮。
rén zhě bù shì qǐ yuē qīn xī
仁者不誓，岂约亲兮？
jì wǎng bù lái shēn yǐ xìn xī
既往不来，申以信兮。
qù bǐ zhāo zhāo jiù míng míng xī jì xià xīn guān bù fù gù tíng xī
去彼昭昭，就冥冥兮，既下新官，不复故庭兮。
wū hū āi zāi xiǎng hún líng xī
呜呼哀哉，想魂灵兮！
qí hòu li yán nián dì jì zuò jiān luàn pà gōng guǎng lì jiàng xiōng nú jiā zú miè yǐ
其后李延年弟季坐奸乱怕宫，广利降匈奴，家族灭矣。
xiào wǔ gōu yì zhào jié yú zhāo dì mǔ yě jiā zài hé jiān
孝武钩弋赵婕妤，昭帝母也，家在河间。
wǔ dì xún shòu guò hé jiān wàng qì zhě yán cǐ yǒu jī nǚ tiān zǐ jí shǐ shǐ zhào zhī
武帝巡狩过河间，望气者言此有奇女，天子亟使使召之。
jì zhì nǚ liǎng shǒu jiē quán shàng zì pī zhī shǒu jí shí shēn
既至，女两手皆拳，上自披之，手即时伸。
yóu shì de xìng hào yuē quán fū rén
由是得幸，号曰拳夫人。
xiān shì qí fù zuò fǎ gōng xíng wèi zhōng huáng mén sǐ cháng ān zàng yōng mén
先是，其父坐法宫刑，为中黄门，死长安，葬雍门。
quán fū rén jìn wèi jié yú jū gōu yì gōng
拳夫人进为婕妤，居钩弋宫。
dà yǒu chǒng tài shǐ sān nián shēng zhāo dì hào gōu yì zi
大有宠，太始三年生昭帝，号钩弋子。
rèn shēn shí sì yuè nǎi shēng shàng yuē wén xī yáo shí sì yuè ér shēng jīn gōu yì yì rán
任身十四月乃生，上曰：“闻昔尧十四月而生，今钩弋亦然。
nǎi mìng qí suǒ shēng mén yuē yáo mǔ mén
”乃命其所生门曰尧母门。
hòu wèi tài zǐ bài
后卫太子败，
ér yàn wáng dàn guǎng líng wáng xū duō guò shī
而燕王旦、广陵王胥多过失，
chǒng jī wáng fū rén nán qí huái wáng lǐ fū rén nán chāng yì āi wáng jiē zǎo hōng
宠姬王夫人男齐怀王、李夫人男昌邑哀王皆蚤薨，
gōu yì zi nián wǔ liù suì
钩弋子年五六岁，
zhuàng dà duō zhī
壮大多知，
shàng cháng yán lèi wǒ
上常言“类我”，
yòu gǎn qí shēng yǔ zhòng yì
又感其生与众异，
shén qí ài zhī
甚奇爱之，
xīn yù lì yān
心欲立焉，
yǐ qí nián zhì mǔ shǎo
以其年稚母少，
kǒng nǚ zhǔ zhuān zì luàn guó jiā
恐女主颛恣乱国家，
yóu yǔ jiǔ zhī
犹与久之。
gōu yì jié yú cóng xìng gān quán yǒu guò jiàn qiǎn yǐ yōu sǐ yīn zàng yún yáng
钩弋婕妤从幸甘泉，有过见谴，以忧死，因葬云阳。
hòu shàng jí bìng nǎi lì gōu yì zi wèi huáng tài zǐ
后上疾病，乃立钩弋子为皇太子。
bài fèng chē dū wèi huò guāng wèi dà sī mǎ dà jiàng jūn fǔ shǎo zhǔ
拜奉车都尉霍光为大司马大将军，辅少主。
míng rì dì bēng
明日，帝崩。
zhāo dì jí wèi zhuī zūn gōu yì jié yú wèi huáng tài hòu fā zú èr wàn rén qǐ yún líng yì sān qiān hù
昭帝即位，追尊钩弋婕妤为皇太后，发卒二万人起云陵，邑三千户。
zhuī zūn wài zǔ zhào fù wèi shùn chéng hóu zhào yòu fú fēng zhì yuán yì èr bǎi jiā zhǎng chéng fèng shǒu rú fǎ
追尊外祖赵父为顺成侯，诏右扶风置园邑二百家，长丞奉守如法。
shùn chéng hóu yǒu zǐ jūn xǔ cì qián èr bǎi wàn nú bì dì zhái yǐ chōng shí yān
顺成侯有姊君姁，赐钱二百万，奴婢第宅以充实焉。
zhū kūn dì gè yǐ qīn shū shòu shǎng cì
诸昆弟各以亲疏受赏赐。
zhào shì wú zài wèi zhě wéi zhào fù zhuī fēng
赵氏无在位者，唯赵父追封。
xiào zhāo shàng guān huáng hòu
孝昭上官皇后。
zǔ fù jié lǒng xī rén guī rén yě
祖父桀，陇西人邽人也。
shǎo shí wèi yǔ lín qī mén láng cóng wǔ dì shàng gān quán tiān dà fēng chē bù dé xíng jiě gài shòu jié
少时为羽林期门郎，从武帝上甘泉，天大风，车不得行，解盖授桀。
jié fèng gài suī fēng cháng shǔ chē
桀奉盖，虽风常属车；
yǔ xià gài zhé yù
雨下，盖辄御。
shàng qí qí cái lì qiān wèi yāng jiù lìng
上奇其材力，迁未央厩令。
shàng cháng tǐ bù ān jí yù jiàn mǎ mǎ duō shòu shàng dà nù lìng yǐ wǒ bù fù jiàn mǎ yá
上尝体不安，及愈，见马，马多瘦，上大怒：“令以我不复见马邪！
yù xià lì jié dùn dào yuē chén wén shèng tǐ bù ān rì yè yōu jù yì chéng bù zài mǎ
”欲下吏，桀顿道曰：“臣闻圣体不安，日夜忧惧，意诚不在马。
yán wèi zú qì shù háng xià
”言未卒，泣数行下。
shàng yǐ wéi zhōng yóu shì qīn jìn wèi shì zhōng shāo qiān zhì tài pú
上以为忠，由是亲近，为侍中，稍迁至太仆。
wǔ dì jí bìng yǐ huò guāng wèi dà jiàng jūn tài pú jié wèi zuǒ jiāng jūn jiē shòu yí zhào fǔ shǎo zhǔ
武帝疾病，以霍光为大将军，太仆桀为左将军，皆受遗诏辅少主。
yǐ qián bǔ zhǎn fǎn zhě mǎng tōng gōng fēng jié wèi ān yáng hóu
以前捕斩反者莽通功，封桀为安阳侯。
chū jié zǐ ān qǔ huò guāng nǚ jié hūn xiāng qīn guāng měi xiū mù chū jié cháng dài guāng rù jué shì
初，桀子安取霍光女，结婚相亲，光每休沐出，桀常代光入决事。
zhāo dì shǐ lì nián bā suì dì zhǎng zǐ è yì gài cháng gōng zhǔ jū jìn zhōng gòng yǎng dì
昭帝始立，年八岁，帝长姊鄂邑盖长公主居禁中，共养帝。
gài zhǔ sī jìn zǐ kè hé jiān dīng wài rén
盖主私近子客河间丁外人。
shàng yǔ dà jiàng jūn wén zhī bù jué zhǔ huan yǒu zhào wài rén shì cháng zhǔ
上与大将军闻之，不绝主欢，有诏外人侍长主。
cháng zhǔ nèi zhōu yáng shì nǚ lìng pèi ǒu dì
长主内周阳氏女，令配耦帝。
shí shàng guān ān yǒu nǚ jí huò guāng wài sūn ān yīn guāng yù nèi zhī
时上官安有女，即霍光外孙，安因光欲内之。
guāng yǐ wéi shàng yòu bù tīng
光以为尚幼，不听。
ān sù yǔ dīng wài rén shàn shuō wài rén yuē wén cháng zhǔ nèi nǚ ān zǐ róng mào duān zhèng chéng yīn cháng zhǔ shí de rù wèi hòu yǐ chén fù zǐ zài cháo ér yǒu jiāo fáng zhī zhòng chéng zhī zài yú zú xià hàn jiā gù shì cháng yǐ liè hóu shàng zhǔ zú xià hé yōu bù fēng hóu hu
安素与丁外人善，说外人曰：“闻长主内女，安子容貌端正，诚因长主时得入为后，以臣父子在朝而有椒房之重，成之在于足下，汉家故事常以列侯尚主，足下何忧不封侯乎？
wài rén xǐ yán yú cháng zhǔ
”外人喜，言于长主。
cháng zhǔ yǐ wéi rán zhào zhào ān nǚ rù wèi jié yú ān wèi qí dū wèi
长主以为然，诏召安女入为婕妤，安为骑都尉。
yuè yú suì lì wèi huáng hòu nián fu liù suì
月余，遂立为皇后，年甫六岁。
ān yǐ hòu fù fēng sāng lè hóu shí yì qiān wǔ bǎi hù qiān chē qí jiāng jūn rì yǐ jiāo yín
安以后父封桑乐侯，食邑千五百户，迁车骑将军，日以骄淫。
shòu cì diàn zhōng chū duì bīn kè yán yǔ wǒ xù yǐn dà lè
受赐殿中，出对宾客言：“与我婿饮，大乐！
jiàn qí fú shì shǐ rén guī yù zì shāo wù
”见其服饰，使人归，欲自烧物。
ān zuì zé luǒ xíng nèi yǔ hòu mǔ jí fù zhū liáng rén shì yù jiē luàn
安醉则裸行内，与后母及父诸良人、侍御皆乱。
zi bìng sǐ yǎng ér mà tiān
子病死，仰而骂天。
shù shǒu dà jiàng jūn guāng wèi dīng wài rén qiú hóu jí jié yù wàng guān lù wài rén guāng zhí zhèng jiē bù tīng
数守大将军光，为丁外人求侯，及桀欲妄官禄外人，光执正，皆不听。
yòu jié qī fù suǒ xìng chōng guó wèi tài yī jiān lán rù diàn zhōng xià yù dāng sǐ
又桀妻父所幸充国为太医监，阑入殿中，下狱当死。
dōng yuè qiě jǐn gài zhǔ wèi chōng guó rù mǎ èr shí pǐ shú zuì nǎi de jiǎn sǐ lùn
冬月且尽，盖主为充国入马二十匹赎罪，乃得减死论。
yú shì jié ān fù zǐ shēn yuàn guāng ér zhòng dé gài zhǔ
于是桀、安父子深怨光而重德盖主。
zhī yàn wáng dàn dì xiōng bù dé lì yì yuàn wàng jié ān jí jì guāng guò shī yǔ yàn wáng lìng shàng shū gào zhī yòu wèi dīng wài rén qiú hóu
知燕王旦帝兄，不得立，亦怨望，桀、安即记光过失予燕王，令上书告之，又为丁外人求侯。
yàn wáng dà xǐ shàng shū chēng zǐ lù sàng zǐ qī ér bù chú kǒng zǐ fēi zhī
燕王大喜，上书称：“子路丧姊，期而不除，孔子非之。
zǐ lù yuē yóu bù xìng guǎ xiōng dì bù rěn chú zhī
子路曰：‘由不幸寡兄弟，不忍除之。
gù yuē guān guò zhī rén
’故曰‘观过知仁’。
jīn chén yǔ bì xià dú yǒu cháng gōng zhǔ wèi zǐ bì xià xìng shǐ dīng wài rén shì zhī wài rén yi méng jué hào
今臣与陛下独有长公主为姊，陛下幸使丁外人侍之，外人宜蒙爵号。
shū zòu shàng yǐ wèn guāng guāng zhí bù xǔ
”书奏，上以问光，光执不许。
jí gào guāng zuì guò shàng yòu yí zhī yù qīn guāng ér shū jié ān
及告光罪过，上又疑之，愈亲光而疏桀、安。
jié ān jìn huì suì jié dǎng yǔ móu shā guāng yòu zhēng yàn wáng zhì ér zhū zhī yīn fèi dì ér lì jié
桀安浸恚，遂结党与谋杀光，诱征燕王至而诛之，因废帝而立桀。
huò yuē dāng rú huáng hòu hé
或曰：“当如皇后何？
ān yuē zhú mí zhī gǒu dāng gù tú yá
”安曰：“逐麋之狗，当顾菟邪！
qiě yòng huáng hòu wèi zūn yī dàn rén zhǔ yì yǒu suǒ yí suī yù wèi jiā rén yì bù kě de cǐ bǎi shì zhī yī shí yě
且用皇后为尊，一旦人主意有所移，虽欲为家人亦不可得，此百世之一时也。
shì fā jué yàn wáng gài zhǔ jiē zì shā
”事发觉，燕王、盖主皆自杀。
yǔ zài huò guāng chuán
语在《霍光传》。
jié ān zōng zú jì miè huáng hòu yǐ nián shào bù yǔ móu yì guāng wài sūn gù dé bù fèi
桀、安宗族既灭，皇后以年少不与谋，亦光外孙，故得不废。
huáng hòu mǔ qián sǐ zàng mào líng guō dōng zhuī zūn yuē jìng fū rén zhì yuán yì èr bǎi jiā zhǎng chéng fèng shǒu rú fǎ
皇后母前死，葬茂陵郭东，追尊曰敬夫人，置园邑二百家，长丞奉守如法。
huáng hòu zì shǐ sī nú bì shǒu jié ān zhǒng
皇后自使私奴婢守桀、安冢。
guāng yù huáng hòu shàn chǒng yǒu zi dì shí tǐ bù ān zuǒ yòu jí yī jiē ē yì yán yi jìn nèi suī gōng rén shǐ lìng jiē wèi qióng kù duō qí dài hòu gōng mò yǒu jìn zhě
光欲皇后擅宠有子，帝时体不安，左右及医皆阿意，言宜禁内，虽宫人使令皆为穷裤，多其带，后宫莫有进者。
huáng hòu lì shí suì ér zhāo dì bēng hòu nián shí sì wǔ yún
皇后立十岁而昭帝崩，后年十四五云。
chāng yì wáng hè zhēng jí wèi zūn huáng hòu wèi huáng tài hòu
昌邑王贺征即位，尊皇后为皇太后。
guāng yǔ tài hòu gòng fèi wáng hè lì xiào xuān dì
光与太后共废王贺，立孝宣帝。
xuān dì hǎo wèi wèi tài huáng tài hòu
宣帝好位，为太皇太后。
fán lì sì shí qī nián nián wǔ shí èr jiàn zhāo èr nián bēng hé zàng píng líng
凡立四十七年，年五十二，建昭二年崩，合葬平陵。
wèi tài zǐ shǐ liáng dì xuān dì zǔ mǔ yě
卫太子史良娣，宣帝祖母也。
tài zǐ yǒu fēi yǒu liáng dì yǒu rú zǐ qī qiè fán sān děng zi jiē chēng huáng sūn
太子有妃，有良娣，有孺子，妻、妾凡三等，子皆称皇孙。
shǐ liáng dì jiā běn lǔ guó yǒu mǔ zhēn jūn shǐ gōng
史良娣家本鲁国，有母贞君，史恭。
yǐ yuán dǐng sì nián rén wéi liáng dì shēng nán jìn hào shǐ huáng sūn
以元鼎四年人为良娣，生男进，号史皇孙。
wǔ dì mò wū gǔ shì qǐ wèi tài zǐ jí liáng dì shǐ huáng sūn jiē zāo hài
武帝末，巫蛊事起，卫太子及良娣、史皇孙皆遭害。
shǐ huáng sūn yǒu yī nán hào huáng zēng sūn shí shēng shù yuè yóu zuò tài zǐ xì yù jī wǔ suì nǎi zāo shè
史皇孙有一男，号皇曾孙，时生数月，犹坐太子系狱，积五岁乃遭赦。
zhì yù shǐ zhě bǐng jí lián huáng zēng sūn wú suǒ guī zài yǐ fù shǐ gōng
治狱使者邴吉怜皇曾孙无所归，载以付史恭。
gōng mǔ zhēn jūn nián lǎo jiàn sūn gū shén āi zhī zì yǎng shì yān
恭母贞君年老，见孙孤，甚哀之，自养视焉。
hòu zēng sūn shōu yǎng yú yè tíng suì dēng zhì zūn wèi shì wèi xuān dì
后曾孙收养于掖庭，遂登至尊位，是为宣帝。
ér zhēn jūn jí gōng yǐ sǐ gōng sān zi jiē yǐ jiù ēn fēng
而贞君及恭已死，恭三子皆以旧恩封。
zhǎng zǐ gāo wéi lè líng hóu céng wèi jiāng líng hóu xuán wèi píng tái hóu jí gāo zi dān yǐ gōng dé fēng wǔ yáng hóu hòu zhě fán sì rén
长子高为乐陵侯，曾为将陵侯，玄为平台侯，及高子丹以功德封武阳侯，侯者凡四人。
gāo zhì dà sī mǎ chē qí jiāng jūn dān zuǒ jiāng jūn zì yǒu chuán
高至大司马车骑将军，丹左将军，自有传。
shǐ huáng sūn wáng fū rén xuān dì mǔ yě míng wēng xū tài shǐ zhōng de xìng yú shǐ huáng sūn
史皇孙王夫人，宣帝母也，名翁须，太始中得幸于史皇孙。
huáng sūn qī dì wú hào wèi jiē chēng jiā rén zǐ
皇孙妻、帝无号位，皆称家人子。
zhēng hé èr nián shēng xuān dì
征和二年，生宣帝。
dì shēng shù yuè wèi tài zǐ huáng sūn bài jiā rén zǐ jiē zuò zhū mò yǒu shōu zàng zhě wéi xuān dì de quán
帝生数月，卫太子、皇孙败，家人子皆坐诛，莫有收葬者，唯宣帝得全。
jí zūn wèi hòu zhuī zūn mǔ wáng fū rén shì yuē dào hòu zǔ mǔ shǐ liáng dì yuē lì hòu jiē gǎi zàng qǐ yuán yì zhǎng chéng fèng shǒu
即尊位后，追尊母王夫人谥曰悼后，祖母史良娣曰戾后，皆改葬，起园邑，长丞奉守。
yǔ zài lì tài zǐ chuán
语在《戾太子传》。
dì jié sān nián qiú dé wài zǔ mǔ wáng ǎo ǎo nán wú gù wú gù dì wǔ jiē suí shǐ zhě yì què
地节三年，求得外祖母王媪，媪男无故，无故弟武皆随使者诣阙。
shí chéng huáng niú chē gù bǎi xìng wèi zhī huáng niú yù
时乘黄牛车，故百姓谓之黄牛妪。
chū shàng jí wèi shù qiǎn shǐ zhě qiú wài jiā
初，上即位，数遣使者求外家。
jiǔ yuǎn duō sì lèi ér fēi shì
久远，多似类而非是。
jì dé wáng ǎo lìng tài zhōng dài fū rèn xuān yǔ chéng xiàng yù shǐ shǔ zá kǎo wèn xiāng lǐ shí zhī zhě jiē yuē wáng yù
既得王媪，令太中大夫任宣与丞相御史属杂考问乡里识知者，皆曰王妪。
yù yán míng wàng rén jiā běn zhuō jùn lǐ wú píng xiāng
妪言名妄人，家本涿郡蠡吾平乡。
nián shí sì jià wèi tóng xiāng wáng gèng de qī
年十四嫁为同乡王更得妻。
gèng de sǐ jià wèi guǎng wàng wáng xī shǐ fù chǎn zǐ nán wú gù wǔ nǚ wēng xū wēng xū nián bā jiǔ suì shí jì jū guǎng wàng jié hóu zi liú zhòng qīng zhái zhòng qīng wèi xī shǐ yuē yǔ wǒ wēng xū zì yǎng zhǎng zhī
更得死，嫁为广望王虒始妇，产子男无故、武，女翁须，翁须年八九岁时，寄居广望节侯子刘仲卿宅，仲卿谓虒始曰：“予我翁须，自养长之。
ǎo wèi wēng xū zuò jiān dān yī sòng zhòng qīng jiā
”媪为翁须作缣单衣，送仲卿家。
zhòng qīng jiào wēng xū gē wǔ wǎng lái guī qǔ dōng xià yī
仲卿教翁须歌舞，往来归取冬夏衣。
jū sì wǔ suì wēng xū lái yán hán dān gǔ zhǎng mào qiú gē wǔ zhě zhòng qīng yù yǐ wǒ yǔ zhī
居四五岁，翁须来言：“邯郸贾长皃求歌舞者，仲卿欲以我与之。
ǎo jí yǔ wēng xū táo zǒu zhī píng xiāng
”媪即与翁须逃走，之平乡。
zhòng qīng zài xī shǐ gòng qiú ǎo ǎo huáng jí jiāng wēng xū guī yuē r jū jūn jiā fēi shòu yī qián yě nài hé yù yǔ tā rén
仲卿载虒始共求媪，媪惶急，将翁须归，曰：“儿居君家，非受一钱也，奈何欲予它人？
zhòng qīng zhà yuē bù yě
”仲卿诈曰：“不也。
hòu shù rì wēng xū chéng zhǎng mào chē mǎ guò mén hū yuē wǒ guǒ jiàn xíng dāng zhī liǔ sù
”后数日，翁须乘长皃车马过门，呼曰：“我果见行，当之柳宿。
ǎo yǔ xī jí zhī liǔ sù jiàn wēng xū xiāng duì tì qì wèi yuē wǒ yù wèi rǔ zì yán
”媪与虒即之柳宿，见翁须相对涕泣，谓曰：“我欲为汝自言。
wēng xū yuē mǔ zhì zhī hé jiā bù kě yǐ jū
”翁须曰：“母置之，何家不可以居？
zì yán wú yì yě
自言无益也。
ǎo yǔ xī shǐ hái qiú qián yòng suí zhú zhì zhōng shān lú nú jiàn wēng xū yǔ gē wǔ děng bǐ wǔ rén tóng chǔ ǎo yǔ wēng xū gòng sù
”媪与虒始还求钱用，随逐至中山卢奴，见翁须与歌舞等比五人同处，媪与翁须共宿。
míng rì xī shǐ liú shì wēng xū ǎo hái qiú qián yù suí zhì hán dān
明日，虒始留视翁须，媪还求钱，欲随至邯郸。
ǎo guī tiào mǎi wèi jù xī shǐ lái guī yuē wēng xū yǐ qù wǒ wú qián yòng suí yě
媪归，粜买未具，虒始来归曰：“翁须已去，我无钱用随也。
yīn jué zhì jīn bù wén qí wèn
”因绝至今，不闻其问。
gǔ zhǎng mào qī zhēn jí cóng zhě shī suì cí wǎng èr shí suì tài zǐ shè rén hóu míng cóng cháng ān lái qiú gē wǔ zhě qǐng wēng xū děng wǔ rén
贾长皃妻贞及从者师遂辞：“往二十岁，太子舍人侯明从长安来求歌舞者，请翁须等五人。
zhǎng mào shǐ suì sòng zhì cháng ān jiē rù tài zǐ jiā
长皃使遂送至长安，皆入太子家。
jí guǎng wàng sān lǎo gēng shǐ liú zhòng qīng qī qí děng sì shí wǔ rén cí jiē yàn
”及广望三老更始、刘仲卿妻其等四十五人辞，皆验。
xuān zòu wáng ǎo dào hòu mǔ míng bái shàng jiē zhào jiàn cì wú gù wǔ jué guān nèi hóu xún yuè jiān shǎng cì yǐ jù wàn jì
宣奏王媪悼后母明白，上皆召见，赐无故、武爵关内侯，旬月间，赏赐以巨万计。
qǐng zhī zhì zhào yù shǐ cì wài zǔ mǔ hào wèi bó píng jūn yǐ bó píng lǐ wú liǎng xiàn hù wàn yī qiān wèi tāng mù yì
顷之，制诏御史赐外祖母号为博平君，以博平、蠡吾两县户万一千为汤沐邑。
fēng jiù wú gù wèi píng chāng hóu wǔ wéi lè chāng hòu shí yì gè liù qiān hù
封舅无故为平昌侯，武为乐昌侯，食邑各六千户。
chū xī shǐ yǐ běn shǐ sì nián bìng sǐ hòu sān suì jiā nǎi fù guì zhuī cì shì yuē sī chéng hóu
初，虒始以本始四年病死，后三岁，家乃富贵，追赐谥曰思成侯。
zhào zhuō jùn zhì zhǒng shì zhì yuán yì sì bǎi jiā zhǎng chéng fèng shǒu rú fǎ
诏涿郡治冢室，置园邑四百家，长丞奉守如法。
suì yú bó píng jūn hōng shì yuē sī chéng fū rén zhào xǐ sī chéng hóu hé zàng fèng míng gù chéng miào nán zhì yuán yì zhǎng chéng ba zhuō jùn sī chéng yuán
岁余，博平君薨，谥曰思成夫人，诏徙思成侯合葬奉明顾成庙南，置园邑长丞，罢涿郡思成园。
wáng shì hòu zhě èr rén wú gù zi jiē wèi dà sī mǎ chē qí jiāng jūn ér wǔ zi shāng zhì chéng xiàng zì yǒu chuán
王氏侯者二人，无故子接为大司马车骑将军，而武子商至丞相，自有传。
xiào xuān xǔ huáng hòu yuán dì mǔ yě
孝宣许皇后，元帝母也。
fù guǎng hàn chāng yì rén shǎo shí wèi chāng yì wáng láng
父广汉，昌邑人，少时为昌邑王郎。
cóng wǔ dì shàng gān quán wù qǔ tā láng ān yǐ bèi qí mǎ fā jué lì hé cóng xíng ér dào dāng sǐ yǒu zhào mù xià cán shì
从武帝上甘泉，误取它郎鞍以被其马，发觉，吏劾从行而盗，当死，有诏募下蚕室。
hòu wèi huàn zhě chéng
后为宦者丞。
shàng guān jié móu fǎn shí guǎng hàn bù suǒ qí diàn zhōng lú yǒu suǒ zhǎng shù chǐ kě yǐ fù rù zhě shù qiān méi mǎn yī qiè jiān fēng guǎng hàn suǒ bù dé tā lì wǎng de zhī
上官桀谋反时，广汉部索，其殿中庐有索长数尺可以缚入者数千枚，满一箧缄封，广汉索不得，它吏往得之。
guǎng hàn zuò lùn wèi guǐ xīn shū yè tíng hòu wèi bào shì sè fū
广汉坐论为鬼薪，输掖庭，后为暴室啬夫。
shí xuān dì yǎng yú yè tíng hào huáng zēng sūn yǔ guǎng hàn tóng sì jū
时宣帝养于掖庭，号皇曾孙，与广汉同寺居。
shí yè tíng lìng zhāng hè běn wèi tài zǐ jiā lì jí tài zǐ bài hè zuò xia xíng yǐ jiù ēn yǎng shì huáng zēng sūn shén hòu
时掖庭令张贺，本卫太子家吏，及太子败，贺坐下刑，以旧恩养视皇曾孙甚厚。
jí zēng sūn zhuàng dà hè yù yǐ nǚ sūn qī zhī
及曾孙壮大，贺欲以女孙妻之。
shì shí zhāo dì shǐ guān zhǎng bā chǐ èr cùn
是时，昭帝始冠，长八尺二寸。
hè dì ān shì wèi yòu jiāng jūn yǔ huò jiāng jūn tóng xīn fǔ zhèng wén hè chēng yù huáng zēng sūn yù qī yǐ nǚ ān shì nù yuē zēng sūn nǎi wèi tài zǐ hòu yě xìng de yǐ shù rén yī shí xiàn guān zú yǐ wù fù yán yǔ nǚ shì
贺弟安世为右将军，与霍将军同心辅政，闻贺称誉皇曾孙，欲妻以女，安世怒曰：“曾孙乃卫太子后也，幸得以庶人衣食县官，足矣，勿复言予女事。
yú shì hè zhǐ
”于是贺止。
shí xǔ guǎng hàn yǒu nǚ píng jūn nián shí sì wǔ dāng wèi nèi zhě lìng ōu hòu shì zǐ fù
时许广汉有女平君，年十四五，当为内者令欧侯氏子妇。
lín dāng rù ōu hòu shì zi sǐ
临当入，欧侯氏子死。
qí mǔ jiāng xíng bǔ xiāng yán dāng dà guì mǔ dú xǐ
其母将行卜相，言当大贵，母独喜。
hè wén xǔ sè fū yǒu nǚ nǎi zhì jiǔ qǐng zhī jiǔ hān wéi yán zēng sūn tǐ jìn xià rén nǎi guān nèi hóu kě qī yě
贺闻许啬夫有女，乃置酒请之，酒酣，为言：“曾孙体近，下人，乃关内侯，可妻也。
guǎng hàn xǔ nuò
”广汉许诺。
míng rì yù wén zhī nù
明日，妪闻之，怒。
guǎng hàn zhòng lìng wèi jiè suì yǔ zēng sūn yī suì shēng yuán dì
广汉重令为介，遂与曾孙，一岁生元帝。
shù yuè zēng sūn lì wèi dì píng jūn wèi jié yú
数月，曾孙立为帝，平君为婕妤。
shì shí huò jiāng jūn yǒu xiǎo nǚ yǔ huáng tài hòu yǒu qīn
是时，霍将军有小女，与皇太后有亲。
gōng qīng yì gēng lì huáng hòu jiē xīn yí huò jiāng jūn nǚ yì wèi yǒu yán
公卿议更立皇后，皆心仪霍将军女，亦未有言。
shàng nǎi zhào qiú wēi shí gù jiàn dà chén zhī zhǐ bái lì xǔ jié yú wèi huáng hòu
上乃诏求微时故剑，大臣知指，白立许婕妤为皇后。
jì lì huò guāng yǐ hòu fù guǎng hàn xíng rén bù yí jūn guó suì yú nǎi fēng wèi chāng chéng jūn
既立，霍光以后父广汉刑人不宜君国，岁余乃封为昌成君。
huò guāng fū rén xiǎn yù guì qí xiǎo nǚ dào wú cóng
霍光夫人显欲贵其小女，道无从。
míng nián xǔ huáng hòu dāng shēn bìng
明年，许皇后当娠，病。
nǚ yī chún yú yǎn zhě huò shì suǒ ài cháng rù gōng shì huáng hòu jí
女医淳于衍者，霍氏所爱，尝入宫侍皇后疾。
yǎn fu shǎng wèi yè tíng hù wèi wèi yǎn kě guò cí huò fū rén xíng wèi wǒ qiú ān chí jiān
衍夫赏为掖庭户卫，谓衍：“可过辞霍夫人行，为我求安池监。
yǎn rú yán bào xiǎn
”衍如言报显。
xiǎn yīn shēng xīn pì zuǒ yòu zì wèi yǎn shǎo fu xìng bào wǒ yǐ shì wǒ yì yù bào shǎo fu kě hu
显因生心，辟左右，字谓衍：“少夫幸报我以事，我亦欲报少夫，可乎？
yǎn yuē fū rén suǒ yán hé děng bù kě zhě
”衍曰：“夫人所言，何等不可者！
xiǎn yuē jiāng jūn sù ài xiǎo nǚ chéng jūn yù qí guì zhī yuàn yǐ lèi shǎo fu
”显曰：“将军素爱小女成君，欲奇贵之，愿以累少夫。
yǎn yuē hé wèi yá
”衍曰：“何谓邪？
xiǎn yuē fù rén miǎn rǔ dà gù shí sǐ yī shēng
”显曰：“妇人免乳大故，十死一生。
jīn huáng hòu dāng miǎn shēn kě yīn tóu dú yào qù yě chéng jūn jí de wèi huáng hòu yǐ
今皇后当免身，可因投毒药去也，成君即得为皇后矣。
rú méng lì shì chéng fù guì yǔ shǎo fu gòng zhī
如蒙力事成，富贵与少夫共之。
yǎn yuē yào zá zhì dāng xiān cháng ān níng
”衍曰：“药杂治，当先尝，安宁？
xiǎn yuē zài shǎo fu wèi zhī ěr jiāng jūn lǐng tiān xià shuí gǎn yán zhě
”显曰：“在少夫为之耳，将军领天下，谁敢言者？
huǎn jí xiāng hù dàn kǒng shǎo fu wú yì ěr
缓急相护，但恐少夫无意耳！
yǎn liáng jiǔ yuē yuàn jìn lì
”衍良久曰：“愿尽力。
jí dǎo fù zǐ jī rù zhǎng dìng gōng
”即捣附子，赍入长定宫。
huáng hòu miǎn shēn hòu yǎn qǔ fù zǐ bìng hé dà yī dà wán yǐ yǐn huáng hòu
皇后免身后，衍取附子并合大医大丸以饮皇后。
yǒu qǐng yuē wǒ tóu cén cén yě yào zhōng de wú yǒu dú
有顷曰：“我头岑岑也，药中得无有毒？
duì yuē wú yǒu
”对曰：“无有。
suì jiā fán mèn bēng
”遂加烦懑，崩。
yǎn chū guò jiàn xiǎn xiāng láo wèn yì wèi gǎn zhòng xiè yǎn
衍出，过见显，相劳问，亦未敢重谢衍。
hòu rén yǒu shàng shū gào zhū yī dài jí wú zhuàng zhě jiē shōu xì zhào yù hé bù dào
后人有上书告诸医待疾无状者，皆收系诏狱，劾不道。
xiǎn kǒng jí jí yǐ zhuàng jù yǔ guāng yīn yuē jì shī jì wèi zhī wú lìng lì jí yǎn
显恐急，即以状具语光，因曰：“既失计为之，无令吏急衍！
guāng jīng è mò rán bù yīng
”光惊鄂，默然不应。
qí hòu zòu shàng shǔ yǎn wù lùn
其后奏上，署衍勿论。
xǔ hòu lì sān nián ér bēng shì yuē gōng āi huáng hòu zàng dù nán shì wèi dù líng nán yuán
许后立三年而崩，谥曰恭哀皇后，葬杜南，是为杜陵南园。
hòu wǔ nián lì huáng tài zǐ nǎi fēng tài zǐ wài zǔ fù chāng chéng jūn guǎng hàn wèi píng ēn hóu wèi tè jìn
后五年，立皇太子，乃封太子外祖父昌成君广汉为平恩侯，位特进。
hòu sì nián fù fēng guǎng hàn liǎng dì shùn wèi bó wàng hóu yán shòu wéi lè chéng hóu
后四年，复封广汉两弟，舜为博望侯，延寿为乐成侯。
xǔ shì hòu zhě fán sān rén
许氏侯者凡三人。
guǎng hàn hōng shì yuē dài hóu wú zi jué
广汉薨，谥曰戴侯，无子，绝。
zàng nán yuán páng zhì yì sān bǎi jiā zhǎng chéng fèng shǒu rú fǎ
葬南园旁，置邑三百家，长丞奉守如法。
xuān dì yǐ yán shòu wèi dà sī mǎ chē qí jiāng jūn fǔ zhèng
宣帝以延寿为大司马车骑将军，辅政。
yuán dì jí wèi fù fēng yán shòu zhōng zǐ jiā wèi píng ēn hóu fèng dài hóu hòu yì wèi dà sī mǎ chē qí jiāng jūn
元帝即位，复封延寿中子嘉为平恩侯，奉戴侯后，亦为大司马、车骑将军。
xiào xuān huò huáng hòu dà sī mǎ dà jiàng jūn bó lù hóu guāng nǚ yě
孝宣霍皇后，大司马、大将军，博陆侯光女也。
mǔ xiǎn jí shǐ chún yú yǎn yīn shā xǔ hòu xiǎn yīn wèi chéng jūn yī bǔ zhì rù gōng jù quàn guāng nèi zhī guǒ lì wèi huáng hòu
母显，即使淳于衍阴杀许后，显因为成君衣补，治入宫具，劝光内之，果立为皇后。
chū xǔ hòu qǐ wēi jiàn dēng zhì zūn rì qiǎn cóng guān chē fú shén jié jiǎn wǔ rì yī zhāo huáng tài hòu yú cháng lè gōng qīn fèng àn shàng shí yǐ fù dào gòng yǎng
初，许后起微贱，登至尊日浅，从官车服甚节俭，五日一朝皇太后于长乐宫，亲奉案上食，以妇道共养。
jí huò hòu lì yì xiū xǔ hòu gù shì
及霍后立，亦修许后故事。
ér huáng tài hòu qīn huò hòu zhī zǐ zi gù cháng sǒng tǐ jìng ér lǐ zhī
而皇太后亲霍后之姊子，故常竦体，敬而礼之。
huáng hòu yù jià shì cóng shén shèng shǎng cì guān shǔ yǐ qiān wàn jì yǔ xǔ hòu shí xuán jué yǐ
皇后轝驾侍从甚盛，赏赐官属以千万计，与许后时县绝矣。
shàng yì chǒng zhī zhuān fáng yàn
上亦宠之，颛房燕。
lì sān suì ér guāng hōng
立三岁而光薨。
hòu yī suì shàng lì xǔ hòu nán wèi tài zǐ chāng chéng jūn zhě wèi píng ēn hóu
后一岁，上立许后男为太子，昌成君者为平恩侯。
xiǎn nù huì bù shí ǒu xuè yuē cǐ nǎi mín jiān shí zǐ ān dé lì
显怒恚不食，呕血，曰：“此乃民间时子，安得立？
jí hòu yǒu zi fǎn wèi wáng yá
即后有子，反为王邪！
fù jiào huáng hòu lìng dú tài zǐ
”复教皇后令毒太子。
huáng hòu shù zhào tài zǐ cì shí bǎo ā zhé xiān cháng zhī hòu xié dú bù dé xíng
皇后数召太子赐食，保阿辄先尝之，后挟毒不得行。
hòu shā xǔ hòu shì pō xiè xiǎn suì yǔ zhū xù kūn dì móu fǎn fā jué xié zhū miè
后杀许后事颇泄，显遂与诸婿昆弟谋反，发觉，谐诛灭。
shǐ yǒu sī cì huáng hòu cè yuē huáng hòu yíng huò shī dào huái bù dé xié dú yǔ mǔ bó lù xuān chéng hóu fū rén xiǎn móu yù wēi tài zǐ wú rén mǔ zhī ēn bù yí fèng zōng miào yī fú bù kě yǐ chéng tiān mìng
使有司赐皇后策曰：“皇后荧惑失道，怀不德，挟毒与母博陆宣成侯夫人显谋欲危太子，无人母之恩，不宜奉宗庙衣服，不可以承天命。
wū hū shāng zāi
呜呼伤哉！
qí tuì bì gōng shàng xǐ shòu yǒu sī
其退避宫，上玺绶有司。
huò hòu lì wǔ nián fèi chù zhāo tái gōng
”霍后立五年，废处昭台宫。
hòu shí èr suì xǐ yún lín guǎn nǎi zì shā zàng kūn wú tíng dōng
后十二岁，徙云林馆，乃自杀，葬昆吾亭东。
chū huò guāng jí xiōng piào qí jiāng jūn qù bìng jiē zì yǐ gōng fá fēng hóu jū wèi xuān dì yǐ guāng gù fēng qù bìng sūn shān shān dì yún jiē wèi liè hóu hòu zhě qián hòu sì rén
初，霍光及兄骠骑将军去病皆自以功伐封侯居位，宣帝以光故，封去病孙山、山弟云，皆为列侯，侯者前后四人。
xiào xuān wáng huáng hòu
孝宣王皇后。
qí xiān gāo zǔ shí yǒu gōng cì jué guān nèi hóu zì pèi xǐ cháng líng chuán jué zhì hòu fù fèng guāng
其先高祖时有功赐爵关内侯，自沛徙长陵，传爵至后父奉光。
fèng guāng shǎo shí hào dòu jī xuān dì zài mín jiān shù yǔ fèng guāng huì xiāng shí
奉光少时好斗鸡，宣帝在民间数与奉光会，相识。
fèng guāng yǒu nǚ nián shí yú suì měi dāng shì rén suǒ dāng shì zhé sǐ gù jiǔ bù xíng
奉光有女年十余岁，每当适人，所当适辄死，故久不行。
jí xuān dì jí wèi zhào rù hòu gōng shāo jìn wèi jié yú
及宣帝即位，召入后宫，稍进为婕妤。
shì shí guǎn táo wáng mǔ huá jié yú jí huái yáng xiàn wáng mǔ zhāng jié yú chu xiào wáng mǔ wèi jié yú jiē ài xìng
是时，馆陶王母华婕妤及淮阳宪王母张婕妤、楚孝王母卫婕妤皆爱幸。
huò huáng hòu fèi hòu shàng lián xǔ tài zǐ zǎo shī mǔ jǐ wèi huò shì suǒ hài yú shì nǎi xuǎn hòu gōng sù jǐn shèn ér wú zi zhě suì lì wáng jié yú wèi huáng hòu lìng mǔ yǎng tài zǐ
霍皇后废后，上怜许太子蚤失母，几为霍氏所害，于是乃选后宫素谨慎而无子者，遂立王婕妤为皇后，令母养太子。
zì wèi hòu hòu xī jiàn wú chǒng
自为后后，希见，无宠。
fēng fù fèng guāng wèi qióng chéng hóu
封父奉光为邛成侯。
lì shí liù nián xuān dì bēng yuán dì jí wèi wèi huáng tài hòu
立十六年，宣帝崩，元帝即位，为皇太后。
fēng tài hòu xiōng shùn wèi ān píng hóu
封太后兄舜为安平侯。
hòu èr nián fèng guāng hōng shì yuē gòng hóu zàng cháng mén nán zhì yuán yì èr bǎi jiā zhǎng chéng fèng shǒu rú fǎ
后二年，奉光薨，谥曰共侯，葬长门南，置园邑二百家，长丞奉守如法。
yuán dì bēng chéng dì jí wèi wèi tài huáng tài hòu
元帝崩，成帝即位，为太皇太后。
fù jué tài huáng tài hòu dì jùn wèi guān nèi hóu shí yì qiān hù
复爵太皇太后弟骏为关内侯，食邑千户。
wáng shì liè hóu èr rén guān nèi hóu yī rén
王氏列侯二人，关内侯一人。
shùn zi zhāng zhāng cóng dì xián jiē zhì zuǒ yòu jiāng jūn
舜子章，章从弟咸，皆至左右将军。
shí chéng dì mǔ yì xìng wáng shì gù shì hào tài huáng tài hòu wèi qióng chéng tài hòu
时成帝母亦姓王氏，故世号太皇太后为邛成太后。
qióng chéng tài hòu fán lì sì shí jiǔ nián nián qī shí yú yǒng shǐ yuán nián bēng hé zàng dù líng chēng dōng yuán
邛成太后凡立四十九年，年七十余，永始元年崩，合葬杜陵，称东园。
fèng guāng sūn xūn zuò fǎ miǎn
奉光孙勋坐法免。
yuán shǐ zhōng chéng dì tài hòu xià zhào yuē xiào xuān wáng huáng hòu zhèn zhī gū shēn niàn fèng zhì gòng xiū zhī yì ēn jié yú xīn
元始中，成帝太后下诏曰：“孝宣王皇后，朕之姑，深念奉质共修之义，恩结于心。
wéi qióng chéng gòng hòu guó fèi sì jué zhèn shén mǐn yān
惟邛成共侯国废祀绝，朕甚闵焉。
qí fēng gòng hóu zēng sūn jiān gù wèi qióng chéng hóu
其封共侯曾孙坚固为邛成侯。
zhì wáng mǎng nǎi jué
”至王莽乃绝。
wū sūn guó dà kūn mí zhì chì gǔ chéng qù cháng ān bā qiān jiǔ bǎi lǐ
乌孙国，大昆弥治赤谷城，去长安八千九百里。
hù shí èr wàn kǒu liù shí sān wàn shèng bīng shí bā wàn bā qiān bā bǎi rén
户十二万，口六十三万，胜兵十八万八千八百人。
xiāng dà lù zuǒ yòu dà jiàng èr rén hóu sān rén dà jiàng dū wèi gè yī rén dà jiān èr rén dà lì yī rén shè zhōng dà lì èr rén qí jūn yī rén
相，大禄，左右大将二人，侯三人，大将、都尉各一人，大监二人，大吏一人，舍中大吏二人，骑君一人。
dōng zhì dū hù zhì suǒ qiān qī bǎi èr shí yī lǐ xi zhì kāng jū fán nèi dì wǔ qiān lǐ
东至都护治所千七百二十一里，西至康居蕃内地五千里。
de mǎng píng
地莽平。
duō yǔ hán
多雨，寒。
shān duō sōng mán
山多松𣗊。
bù tián zuò zhòng shù suí chù zhú shuǐ cǎo yǔ xiōng nú tóng sú
不田作种树，随畜逐水草，与匈奴同俗。
guó duō mǎ fù rén zhì sì wǔ qiān pǐ
国多马，富人至四五千匹。
mín gāng è tān láng wú xìn duō kòu dào zuì wéi qiáng guó
民刚恶，贪狼无信，多寇盗，最为强国。
gù fú xiōng nú hòu shèng dà qǔ jī shǔ bù kěn wǎng cháo huì
故服匈奴，后盛大，取羁属，不肯往朝会。
dōng yǔ xiōng nú xī běi yǔ kāng jū xi yǔ dà yuān nán yǔ chéng guō zhū guó xiāng jiē
东与匈奴、西北与康居、西与大宛、南与城郭诸国相接。
běn sāi de yě dà ròu zhī xi pò zǒu sāi wáng sāi wáng nán yuè xiàn dù
本塞地也，大月氏西破走塞王，塞王南越县度。
dà ròu zhī jū qí de
大月氏居其地。
hòu wū sūn kūn mò jī pò dà ròu zhī dà ròu zhī xǐ xi chén dà xià ér wū sūn kūn mò jū zhī gù wū sūn mín yǒu sāi zhǒng dà ròu zhī zhǒng yún
后乌孙昆莫击破大月氏，大月氏徙西臣大夏，而乌孙昆莫居之，故乌孙民有塞种、大月氏种云。
shǐ zhāng qiān yán wū sūn běn yǔ dà ròu zhī gòng zài dūn huáng jiān jīn wū sūn suī qiáng dà kě hòu lù zhāo lìng dōng jū gù dì qī yǐ gōng zhǔ yǔ wèi kūn dì yǐ zhì xiōng nú
始张骞言乌孙本与大月氏共在敦煌间，今乌孙虽强大，可厚赂招，令东居故地，妻以公主，与为昆弟，以制匈奴。
yǔ zài zhāng qiān chuán
此事记在《张骞传》中。
wǔ dì jí wèi lìng qiān jī jīn bì zhù
武帝即位，令骞赍金币住。
kūn mò jiàn qiān rú chán yú lǐ qiān dà cán wèi yuē tiān zǐ zhì cì wáng bù bài zé hái cì
昆莫见骞如单于礼，骞大惭，谓曰：“天子致赐，王不拜，则还赐。
kūn mò qǐ bài qí tā rú gù
”昆莫起拜，其它如故。
chū kūn mò yǒu shí yú zǐ zhōng zǐ dà lù qiáng shàn jiāng jiāng zhòng wàn yú qí bié jū
初，昆莫有十余子，中子大禄强，善将，将众万余骑别居。
dà lù xiōng tài zǐ tài zǐ yǒu zǐ yuē cén zōu
大禄兄太子，太子有子曰岑陬。
tài zǐ zǎo sǐ wèi kūn mò yuē bì yǐ cén zōu wèi tài zǐ
太子蚤死，谓昆莫曰：“必以岑陬为太子。
kūn mò āi xǔ zhī
”昆莫哀许之。
dà lù nù nǎi shōu qí kūn dì jiāng zhòng pàn móu gōng cén zōu
大禄怒，乃收其昆弟，将众畔，谋攻岑陬。
kūn mò yǔ qín zōu wàn yú qí lìng bié jū kūn mò yì zì yǒu wàn yú qí yǐ zì bèi
昆莫与芩陬万余骑，令别居，昆莫亦自有万余骑以自备。
guó fēn wéi sān dà zǒng jī shǔ kūn mò
国分为三，大总羁属昆莫。
qiān jì zhì cì yù zhǐ yuē wū sūn néng dōng jū gù dì zé hàn qiǎn gōng zhǔ wèi fū rén jié wèi kūn dì gòng jù xiōng nú bù zú pò yě
骞既致赐，谕指曰：“乌孙能东居故地，则汉遣公主为夫人，结为昆弟，共距匈奴，不足破也。
wū sūn yuǎn hàn wèi zhī qí dà xiǎo yòu jìn xiōng nú fú shǔ rì jiǔ qí dà chén jiē bù yù xǐ
”乌孙远汉，未知其大小，又近匈奴，服属日久，其大臣皆不欲徙。
kūn mò nián lǎo guó fēn bù néng zhuān zhì nǎi fā shǐ sòng qiān yīn xiàn mǎ shù shí pǐ bào xiè
昆莫年老国分，不能专制，乃发使送骞，因献马数十匹报谢。
qí shǐ jiàn hàn rén zhòng fù hòu guī qí guó qí guó hòu nǎi yì zhòng hàn
其使见汉人众富厚，归其国，其国后乃益重汉。
xiōng nú wén qí yǔ hàn tōng nù yù jī zhī
匈奴闻其与汉通，怒欲击之。
yòu hàn shǐ wū sūn nǎi chū qí nán dǐ dà yuān ròu zhī xiāng zhǔ bù jué
又汉使乌孙，乃出其南，抵大宛、月氏，相属不绝。
wū sūn yú shì kǒng shǐ shǐ xiàn mǎ yuàn de shàng hàn gōng zhǔ wèi kūn dì
乌孙于是恐，使使献马，愿得尚汉公主，为昆弟。
tiān zǐ wèn qún chén yì xǔ yuē bì xiān nèi pìn rán hòu qiǎn nǚ
天子问群臣，议许，曰：“必先内聘，然后遣女。
wū sūn yǐ mǎ qiān pǐ pìn
”乌孙以马千匹聘。
hàn yuán fēng zhōng qiǎn jiāng dū wáng jiàn nǚ xì jūn wèi gōng zhǔ yǐ qī yān
汉元封中，遣江都王建女细君为公主，以妻焉。
cì shèng yú fú yù wù wèi bèi guān shǔ huàn guān shì yù shù bǎi rén zèng sòng shén shèng
赐乘舆服御物，为备官属宦官侍御数百人，赠送甚盛。
wū sūn kūn mò yǐ wéi yòu fū rén
乌孙昆莫以为右夫人。
xiōng nú yì qiǎn nǚ qī kūn mò kūn mò yǐ wéi zuǒ fū rén
匈奴也送女子嫁给昆莫，昆莫立她为左夫人。
gōng zhǔ zhì qí guó zì zhì gōng shì jū suì shí yī zài yǔ kūn mò huì zhì jiǔ yǐn shí yǐ bì bó cì wáng zuǒ yòu guì rén
公主至其国，自治宫室居，岁时一再与昆莫会，置酒饮食，以币、帛赐王左右贵人。
kūn mò nián lǎo yán yǔ bù tōng gōng zhǔ bēi chóu zì wèi zuò gē yuē wú jiā jià wǒ xī tiān yī fāng yuǎn tuō yì guó xī wū sūn wáng
昆莫年老，言语不通，公主悲愁，自为作歌曰：“吾家嫁我兮天一方，远托异国兮乌孙王。
qióng lú wèi shì xī zhān wèi qiáng yǐ ròu wèi shí xī lào wèi jiāng
穹庐为室兮旃为墙，以肉为食兮酪为浆。
jū cháng tǔ sī xī xīn nèi shāng yuàn wèi huáng hú xī guī gù xiāng
居常土思兮心内伤，愿为黄鹄兮归故乡。
tiān zǐ wén ér lián zhī jiān suì qiǎn shǐ zhě chí wéi zhàng jǐn xiù gěi yí yān
”天子闻而怜之，间岁遣使者持帷帐锦绣给遗焉。
kūn mò nián lǎo yù shǐ qí sūn cén zōu shàng gōng zhǔ
昆莫年老，欲使其孙岑陬尚公主。
gōng zhǔ bù tīng shàng shū yán zhuàng tiān zǐ bào yuē cóng qí guó sú yù yǔ wū sūn gòng miè hú
公主不听，上书言状，天子报曰：“从其国俗，欲与乌孙共灭胡。
cén zōu suì qī gōng zhǔ
”岑陬遂妻公主。
kūn mò sǐ cén zōu dài lì
昆莫死，岑陬代立。
cén zōu zhě guān hào yě míng jūn xū mǐ
岑陬者，官号也，名军须靡。
kūn mò wáng hào yě míng liè jiāo mǐ
昆莫，王号也，名猎骄靡。
hòu shū kūn mí yún
后书“昆弥”云。
cén zōu shàng jiāng dū gōng zhǔ shēng yī nǚ shǎo fu
岑陬尚江都公主，生一女少夫。
gōng zhǔ sǐ hàn fù yǐ chǔ wáng wù zhī sūn jiě yōu wèi gōng zhǔ qī cén zōu
公主死，汉复以楚王戊之孙解忧为公主，妻岑陬。
cén zōu hú fù zǐ ní mǐ shàng xiǎo cén zōu qiě sǐ yǐ guó yǔ jì fù dà lù zi wēng guī mǐ yuē ní mǐ dà yǐ guó guī zhī
岑陬胡妇子泥靡尚小，岑陬且死，以国与季父大禄子翁归靡，曰：“泥靡大，以国归之。
wēng guī mí jì lì hào féi wáng fù shàng chu zhǔ jiě yōu shēng sān nán liǎng nǚ cháng nán yuē yuán guì mǐ
翁归靡既立，号肥王，复尚楚主解忧，生三男两女：长男曰元贵靡；
cì yuē wàn nián wèi shā chē wáng
次曰万年，为莎车王；
cì yuē dà lè wèi zuǒ dà jiàng
次曰大乐，为左大将；
cháng nǚ dì shǐ wèi qiū cí wáng jiàng bīn qī
长女弟史为龟兹王绛宾妻；
xiǎo nǚ sù guāng wèi ruò hū xī hóu qī
小女素光为若呼翕侯妻。
zhāo dì shí gōng zhǔ shàng shū yán xiōng nú fā qí tián chē shī chē shī yǔ xiōng nú wèi yī gòng qīn wū sūn wéi tiān zǐ xìng jiù zhī
昭帝时，公主上书，言：“匈奴发骑田车师，车师与匈奴为一，共侵乌孙，唯天子幸救之！
hàn yǎng shì mǎ yì yù jī xiōng nú
”汉养士马，议欲击匈奴。
huì zhāo dì bēng xuān dì chū jí wèi gōng zhǔ jí kūn mí jiē qiǎn shǐ shàng shū yán xiōng nú fù lián fā dà bīng qīn bīng wū sūn qǔ chē yán è shī de shōu rén mín qù shǐ shǐ wèi wū sūn qù chí gōng zhǔ lái yù gé jué hàn
会昭帝崩，宣帝初即位，公主及昆弥皆遣使上书，言：“匈奴复连发大兵侵兵乌孙，取车延、恶师地，收人民去，使使谓乌孙趣持公主来，欲隔绝汉。
kūn mí yuàn fā guó bàn jīng bīng zì jǐ rén mǎ wǔ wàn qí jìn lì jī xiōng nú
昆弥愿发国半精兵，自给人马五万骑，尽力击匈奴。
wéi tiān zǐ chū bīng yǐ jiù gōng zhǔ kūn mí
唯天子出兵以救公主、昆弥。
hàn bīng dà fā shí wǔ wàn qí wǔ jiāng jūn fēn dào bìng chū
”汉兵大发十五万骑，五将军分道并出。
yǔ zài xiōng nú chuán
语在《匈奴传》。
qiǎn xiào wèi cháng huì shǐ chí jié hù wū sūn bīng
遣校尉常惠使持节护乌孙兵，
kūn mí zì jiāng xī hòu yǐ xià wǔ wàn qí cóng xī fāng rén
昆弥自将翕侯以下五万骑从西方人，
zhì yòu gǔ lí wáng tíng
至右谷蠡王庭，
huò chán yú fù xíng jí sǎo jū cì míng wáng lí shui yú dū wèi qiān cháng qí jiāng yǐ xià sì wàn jí
获单于父行及嫂、居次、名王、犁氵于都尉、千长、骑将以下四万级，
mǎ niú yáng lǘ tuó tuó qī shí yú wàn tóu
马、牛、羊、驴、橐驼七十余万头，
wū sūn jiē zì qǔ suǒ lǔ huò
乌孙皆自取所虏获。
hái fēng huì wèi zhǎng luō hóu
还，封惠为长罗侯。
shì suì běn shǐ sān nián yě
是岁，本始三年也。
hàn qiǎn huì chí jīn bì cì wū sūn guì rén yǒu gōng zhě
汉遣惠持金币赐乌孙贵人有功者。
yuán kāng èr nián wū sūn kūn mí yīn huì shàng shū yuàn yǐ hàn wài sūn yuán guì mǐ wèi sì de lìng fù shàng hàn gōng zhǔ jié hūn zhòng qīn pàn jué xiōng nú yuán pìn mǎ luó gè qiān pǐ
元康二年，乌孙昆弥因惠上书：“愿以汉外孙元贵靡为嗣，得令复尚汉公主，结婚重亲，畔绝匈奴，原聘马、骡各千匹。
zhào xià gōng qīng yì dà hóng lú xiāo wàng zhī yǐ wéi wū sūn jué yù biàn gǔ nán bǎo bù kě xǔ
”诏下公卿议，大鸿胪萧望之以为：“乌孙绝域，变故难保，不可许。
shàng měi wū sūn xīn lì dà gōng yòu zhòng jué gù yè qiǎn shǐ zhě zhì wū sūn xiān yíng qǔ pìn
”上美乌孙新立大功，又重绝故业，遣使者至乌孙，先迎取聘。
kūn mí jí tài zǐ zuǒ yòu dà jiàng dū wèi jiē qiǎn shǐ fán sān bǎi yú rén rù hàn yíng qǔ shǎo zhǔ
昆弥及太子、左右大将、都尉皆遣使，凡三百余人，入汉迎取少主。
shàng nǎi yǐ wū sūn zhǔ jiě yōu dì zǐ xiāng fu wèi gōng zhǔ zhì guān shǔ shì yù bǎi yú rén shě shàng lín zhōng xué wū sūn yán
上乃以乌孙主解忧弟子相夫为公主，置官属侍御百余人，舍上林中，学乌孙言。
tiān zǐ zì lín píng lè guān huì xiōng nú shǐ zhě wài guó jūn zhǎng dà jiǎo dǐ shè lè ér qiǎn zhī
天子自临平乐观，会匈奴使者、外国君长大角抵，设乐而遣之。
shǐ cháng luō hóu guāng lù dài fu huì wèi fù fán chí jié zhě sì rén sòng shǎo zhǔ zhì guō huáng
使长罗侯光禄大夫惠为副，凡持节者四人，送少主至郭煌。
wèi chū sài wén wū sūn kūn mí wēng guī mǐ sǐ wū sūn guì rén gòng cóng běn yuē lì cén zōu zi ní mǐ dài wéi kūn mǐ hào kuáng wáng
未出塞，闻乌孙昆弥翁归靡死，乌孙贵人共从本约，立岑陬子泥靡代为昆靡，号狂王。
huì shàng shū yuàn liú shǎo zhǔ guō huáng huì chí zhì wū sūn zé ràng bù lì yuán guì mǐ wèi kūn mǐ hái yíng shǎo zhǔ
惠上书：“愿留少主郭煌，惠驰至乌孙责让不立元贵靡为昆靡，还迎少主。
shì xià gōng qīng wàng zhī fù yǐ wéi wū sūn chí liǎng duān nán yuē jié
”事下公卿，望之复以为：“乌孙持两端，难约结。
qián gōng zhǔ zài wū sūn sì shí yú nián ēn ài bù qīn mì biān jìng wèi de ān cǐ yǐ shì yǐ yàn yě
前公主在乌孙四十余年，恩爱不亲密，边竟未得安，此已事已验也。
lìng shǎo zhǔ yǐ yuán guì mǐ bù lì ér hái xìn wú fù yú yí dí zhōng guó zhī fú yě
令少主以元贵靡不立而还，信无负于夷狄，中国之福也。
shǎo zhǔ bù zhǐ yáo yì jiāng xìng qí yuán qǐ cǐ
少主不止，徭役将兴，其原起此。
tiān zǐ cóng zhī zhēng hái shǎo zhǔ
”天子从之，征还少主。
kuáng wáng fù shàng chu zhǔ jiě yōu shēng yī nán chī mí bù yǔ zhǔ hé yòu bào è shī zhòng
狂王复尚楚主解忧，生一男鸱靡，不与主和，又暴恶失众。
hàn shǐ wèi sī mǎ wèi hé yì fù hóu rèn chāng sòng shì zǐ gōng zhǔ yán kuáng wáng wèi wū sūn suǒ huàn kǔ yì zhū yě
汉使卫司马魏和意、副侯任昌送侍子，公主言狂王为乌孙所患苦，易诛也。
suì móu zhì jiǔ huì ba shǐ shì bá jiàn jī zhī
遂谋置酒会，罢，使士拔剑击之。
jiàn páng xià kuáng wáng shāng shàng mǎ chí qù
剑旁下，狂王伤，上马驰去。
qí zǐ xì chén shòu huì bīng wéi hé yì chāng jí gōng zhǔ yú chì gǔ chéng
其子细沈瘦会兵围和意、昌及公主于赤谷城。
shù yuè dū hù zhèng jí fā zhū guó bīng jiù zhī nǎi jiě qù
数月，都护郑吉发诸国兵救之，乃解去。
hàn qiǎn zhōng láng jiàng zhāng zūn chí yī yào zhì kuáng wáng cì jīn èr shí jīn cǎi zēng
汉遣中郎将张遵持医药治狂王，赐金二十斤，采缯。
yīn shōu hé yì chāng xì suǒ cóng yù lí jiàn chē zhì cháng ān zhǎn zhī
因收和意、昌系锁，从尉犁槛车至长安，斩之。
chē qí jiāng jūn zhǎng shǐ zhāng wēng liú yàn gōng zhǔ yǔ shǐ zhě móu shā kuáng wáng zhuàng zhǔ bù fú kòu tóu xiè zhāng wēng zuó zhǔ tóu mà lì
车骑将军长史张翁留验公主与使者谋杀狂王状，主不服，叩头谢，张翁捽主头骂詈。
zhǔ shàng shū wēng hái zuò sǐ
主上书，翁还，坐死。
fù shǐ jì dōu bié jiāng yī yǎng shì kuáng wáng kuáng wáng cóng shí yú qí sòng zhī
副使季都别将医养视狂王，狂王从十余骑送之。
dōu hái zuò zhī kuáng wáng dāng zhū jiàn biàn bù fā xià cán shì
都还，坐知狂王当诛，见便不发，下蚕室。
chū féi wáng wēng guī mǐ hú fù zǐ wū jiù tú kuáng wǔ shāng shí jīng yǔ zhū xī hòu jù qù jū běi shān zhōng yáng yán mǔ jiā xiōng nú bīng lái gù zhòng guī zhī
初，肥王翁归靡胡妇子乌就屠，狂五伤时惊，与诸翕侯俱去，居北山中，扬言母家匈奴兵来，故众归之。
hòu suì xí shā kuáng wáng zì lì wèi kūn mí
后遂袭杀狂王，自立为昆弥。
hàn qiǎn pò qiāng jiāng jūn xīn wǔ xián jiàng bīng wàn wǔ qiān rén zhì guō huáng qiǎn shǐ zhě àn xíng biǎo chuān bēi dī hóu jǐng yǐ xī yù tōng qú zhuǎn gǔ jī jū lú cāng yǐ tǎo zhī
汉遣破羌将军辛武贤将兵万五千人至郭煌，遣使者案行表，穿卑鞮侯井以西，欲通渠转谷，积居庐仓以讨之。
chū chu zhǔ shì zhě féng liáo néng shǐ shū xí shì cháng chí hàn shū wèi gōng zhǔ shǐ xíng shǎng cì yú chéng guō zhū guó jìng xìn zhī hào yuē féng fū rén
初，楚主侍者冯嫽能史书，习事，尝持汉书为公主使，行赏赐于城郭诸国，敬信之，号曰冯夫人。
wèi wū sūn yòu dà jiàng qī yòu dà jiàng yǔ wū jiù tú xiāng ài dū hù zhèng jí shǐ féng fū rén shuō wū jiù tú yǐ hàn bīng fāng chū bì jiàn miè bù rú jiàng
为乌孙右大将妻，右大将与乌就屠相爱，都护郑吉使冯夫人说乌就屠，以汉兵方出，必见灭，不如降。
wū jiù tú kǒng yuē yuàn de xiǎo hào
乌就屠恐，曰：“愿得小号。
xuān dì zhēng féng fū rén zì wèn zhuàng
”宣帝征冯夫人，自问状。
qiǎn yè zhě dǔ cì qī mén gān yán shòu wèi fù sòng féng fū rén
遣谒者竺次、期门甘延寿为副，送冯夫人。
féng fū rén jǐn chē chí jié zhào wū jiù tú yì zhǎng luō hóu chì gǔ chéng lì yuán guì mǐ wèi dà kūn mí wū jiù tú wèi xiǎo kūn mí jiē cì yìn shòu
冯夫人锦车持节，诏乌就屠诣长罗侯赤谷城，立元贵靡为大昆弥，乌就屠为小昆弥，皆赐印绶。
pò qiāng jiāng jūn bù chū sài hái
破羌将军不出塞还。
hòu wū jiù tú bù jìn guī zhū xī hòu mín zhòng hàn fù qiǎn zhǎng luō hóu huì jiāng sān xiào zhūn chì gǔ yīn wèi fēn bié qí rén mín dì jiè dà kūn mí hù liù wàn yú xiǎo kūn mí hù sì wàn yú rán zhòng xīn jiē fù xiǎo kūn mí
后乌就屠不尽归诸翕侯民众，汉复遣长罗侯惠将三校屯赤谷，因为分别其人民地界，大昆弥户六万余，小昆弥户四万余，然众心皆附小昆弥。
yuán guì mǐ chī mí jiē bìng sǐ gōng zhǔ shàng shū yán nián lǎo tǔ sī yuàn de guī hái gǔ zàng hàn dì
元贵靡、鸱靡皆病死，公主上书言年老土思，愿得归骸骨，葬汉地。
tiān zǐ mǐn ér yíng zhī gōng zhǔ yǔ wū sūn nán nǚ sān rén jù lái zhì jīng shī
天子闵而迎之，公主与乌孙男女三人俱来至京师。
shì suì gān lù sān nián yě
是岁，甘露三年也。
shí nián qiě qī shí cì yǐ gōng zhǔ tián zhái nú bì fèng yǎng shén hòu cháo jiàn yí bǐ gōng zhǔ
时年且七十，赐以公主田宅、奴婢，奉养甚厚，朝见仪比公主。
hòu èr suì zú sān sūn yīn liú shǒu fén mù yún
后二岁卒，三孙因留守坟墓云。
yuán guì mǐ zǐ xīng mǐ dài wéi dà kūn mí ruò féng fū rén shàng shū yuàn shǐ wū sūn zhèn fǔ xīng mǐ
元贵靡子星靡代为大昆弥，弱，冯夫人上书，愿使乌孙镇抚星靡。
hàn qiǎn zhī zú bǎi rén sòng yān
汉遣之，卒百人送焉。
dū hù hán xuān zòu wū sūn dà lì dà lù dà jiān jiē kě yǐ cì jīn yìn zǐ shòu yǐ zūn fǔ dà kūn mí hàn xǔ zhī
都护韩宣奏，乌孙大吏、大禄、大监皆可以赐金印紫绶，以尊辅大昆弥，汉许之。
hòu dū hù hán xuān fù zòu xīng mǐ qiè ruò kě miǎn gèng yǐ jì fù zuǒ dà jiàng lè dài wéi kūn mí hàn bù xǔ
后都护韩宣复奏，星靡怯弱，可免，更以季父左大将乐代为昆弥，汉不许。
hòu duàn huì zōng wèi dū hù zhāo hái wáng pàn ān dìng zhī
后段会宗为都护，招还亡畔，安定之。
xīng mǐ sǐ zi cí lì mǐ dài
星靡死，子雌栗靡代。
xiǎo kūn mí wū jiù tú sǐ
小昆弥乌就屠死。
zi fǔ lí dài lì wèi dì rì èr suǒ shā
子拊离代立，为弟日贰所杀。
hàn qiǎn shǐ zhě lì fǔ lí zǐ ān rì wèi xiǎo kūn mí
汉遣使者立拊离子安日为小昆弥。
rì èr wáng zǔ kāng jū
日贰亡，阻康居。
hàn xǐ yǐ xiào zhūn gū mò yù hou biàn tǎo yān
汉徙已校屯姑墨，欲候便讨焉。
ān rì shǐ guì rén gū mò nì děng sān rén zhà wáng cóng rì èr cì shā zhī
安日使贵人姑莫匿等三人诈亡从日贰，刺杀之。
dū hù lián bāo cì gū mò nì děng jīn rén èr shí jīn zēng sān bǎi pǐ
都护廉褒赐姑莫匿等金人二十斤，缯三百匹。
hòu ān rì wèi jiàng mín suǒ shā hàn lì qí dì mò zhèn jiāng dài
后安日为降民所杀，汉立其弟末振将代。
shí dà kūn mí cí lì mǐ jiàn xī hòu jiē wèi fú zhī gào mín mù mǎ chù wú shǐ rén mù guó zhōng dà ān hé wēng guī mǐ shí
时大昆弥雌栗靡健，翕侯皆畏服之，告民牧马畜无使人牧，国中大安和翁归靡时。
xiǎo kūn mí mò zhèn jiāng kǒng wèi suǒ bìng shǐ guì rén wū rì lǐng zhà xiáng cì shā cí lì mǐ
小昆弥末振将恐为所并，使贵人乌日领诈降刺杀雌栗靡。
hàn yù yǐ bīng tǎo zhī ér wèi néng qiǎn zhōng láng jiàng duàn huì zōng chí jīn bì yǔ dū hù tú fāng lüè lì cí lì mǐ jì fù gōng zhǔ sūn yī zhì mǐ wèi dà kūn mí
汉欲以兵讨之而未能，遣中郎将段会宗持金币与都护图方略，立雌栗靡季父公主孙伊秩靡为大昆弥。
hàn mò rù xiǎo kūn mí shì zǐ zài jīng shī zhě
汉没入小昆弥侍子在京师者。
jiǔ zhī dà kūn mí xī hòu nán qī shā mò zhèn jiāng mò zhèn jiāng xiōng ān rì zi ān lí mǐ dài wéi xiǎo kūn mí
久之，大昆弥翕侯难栖杀末振将，末振将兄安日子安犁靡代为小昆弥。
hàn hèn bù zì zhū mò zhèn jiāng fù shǐ duàn huì zōng jí zhǎn qí tài zǐ fān qiū
汉恨不自诛末振将，复使段会宗即斩其太子番丘。
hái cì jué guān nèi hóu
还，赐爵关内侯。
shì suì yuán yán èr nián yě
是岁，元延二年也。
huì zōng yǐ xī hòu nán qī shā mò zhèn jiāng suī bù zhǐ wèi hàn hé yú tǎo zéi zòu yǐ wéi jiān shǒu dū wèi
会宗以翕侯难栖杀末振将，虽不指为汉，合于讨贼，奏以为坚守都尉。
zé dà lù dà lì dà jiān yǐ cí lì mǐ jiàn shā zhuàng duó jīn yìn zǐ shòu gèng yǔ tóng mò yún
责大禄、大吏、大监以雌栗靡见杀状，夺金印紫绶，更与铜墨云。
mò zhèn jiāng dì bēi yuán zhì běn gòng móu shā dà kūn mí jiāng zhòng bā wàn yú kǒu běi fù kāng jū móu yù jiè bīng jiān bìng liǎng kūn mí
末振将弟卑爰疐本共谋杀大昆弥，将众八万余口北附康居，谋欲借兵兼并两昆弥。
liǎng kūn mí wèi zhī qīn yǐ dū hù
两昆弥畏之，亲倚都护。
āi dì yuán shòu èr nián dà kūn mí yī zhì mǐ yǔ chán yú bìng rù cháo hàn yǐ wéi róng
哀帝元寿二年，大昆弥伊秩靡与单于并入朝，汉以为荣。
zhì yuán shǐ zhōng bēi yuán zhì shā wū rì lǐng yǐ zì xiào hàn fēng wèi guī yì hóu
至元始中，卑爰疐杀乌日领以自效，汉封为归义侯。
liǎng kūn mí jiē ruò bēi yuán zhì qīn líng dū hù sūn jiàn xí shā zhī
两昆弥皆弱，卑爰疐侵陵，都护孙建袭杀之。
zì wū sūn fēn lì liǎng kūn mí hòu hàn yòng yōu láo qiě wú nìng suì
自乌孙分立两昆弥后，汉用忧劳，且无宁岁。
gū mò guó wáng zhì nán chéng qù cháng ān bā qiān yī bǎi wǔ shí lǐ
姑墨国，王治南城，去长安八千一百五十里。
hù èr qiān èr bǎi kǒu èr wàn sì qiān wǔ bǎi shèng bīng sì qiān wǔ bǎi rén
户二千二百，口二万四千五百，胜兵四千五百人。
gū mò hóu fǔ guó hóu dū wèi zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu qí jūn gè yī rén yì cháng èr rén
姑墨侯、辅国侯、都尉、左右将、左右骑君各一人，译长二人。
dōng zhì dū hù zhì suǒ èr qiān èr shí yī lǐ nán zhì yú tián mǎ xíng shí wǔ rì běi yǔ wū sūn jiē
东至都护治所二千二十一里，南至于阗马行十五日，北与乌孙接。
chū tóng tiě cí huáng
出铜、铁、雌黄。
dōng tōng qiū cí liù bǎi qī shí lǐ
东通龟兹六百七十里。
wáng mǎng shí gū mò wáng chéng shā wēn sù wáng bìng qí guó
王莽时，姑墨王丞杀温宿王，并其国。
wēn sù guó wáng zhì wēn sù chéng qù cháng ān bā qiān sān bǎi wǔ shí lǐ hù èr qiān èr bǎi kǒu bā qiān sì bǎi shèng bīng qiān wǔ bǎi rén
温宿国，王治温宿城，去长安八千三百五十里，户二千二百，口八千四百，胜兵千五百人。
fǔ guó hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi zuǒ yòu qí jūn yì cháng gè èr rén
辅国侯、左右将、左右都尉、左右骑君、译长各二人。
dōng zhì dū hù zhì suǒ èr qiān sān bǎi bā shí lǐ xi zhì wèi tóu sān bǎi lǐ běi zhì wū sūn chì gǔ liù bǎi yī shí lǐ
东至都护治所二千三百八十里，西至尉头三百里，北至乌孙赤谷六百一十里。
tǔ dì wù lèi suǒ yǒu yǔ shàn shàn zhū guó tóng
土地物类所有与鄯善诸国同。
dōng tōng gū mò èr bǎi qī shí lǐ
东通姑墨二百七十里。
qiū cí guó wáng zhì yán chéng qù cháng ān qī qiān sì bǎi bā shí lǐ
龟兹国，王治延城，去长安七千四百八十里。
hù liù qiān jiǔ bǎi qī shí kǒu bā wàn yī qiān sān bǎi yī shí qī shèng bīng èr wàn yī qiān qī shí liù rén
户六千九百七十，口八万一千三百一十七，胜兵二万一千七十六人。
dà dū wèi chéng fǔ guó hóu ān guó hóu jī hú hóu què hú dū wèi jī chē shī dū wèi zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi zuǒ yòu qí jūn zuǒ yòu lì fǔ jūn gè yī rén dōng xī nán běi bù qiān cháng gè èr rén què hú jūn sān rén yì cháng sì rén
大都尉丞、辅国侯、安国侯、击胡侯、却胡都尉、击车师都尉、左右将、左右都尉、左右骑君、左右力辅君各一人，东西南北部千长各二人，却胡君三人，译长四人。
nán yǔ jīng jué dōng nán yǔ qiě mò xī nán yǔ yú mí běi yǔ wū sūn xi yǔ gū mò jiē
南与精绝、东南与且末、西南与杅弥、北与乌孙、西与姑墨接。
néng zhù yě yǒu qiān
能铸冶，有铅。
dōng zhì dū hù zhì suǒ wū lěi chéng sān bǎi wǔ shí lǐ
东至都护治所乌垒城三百五十里。
wū lěi hù bǎi yī shí kǒu qiān èr bǎi shèng bīng sān bǎi rén
乌垒，户百一十，口千二百，胜兵三百人。
chéng dū wèi yì cháng gè yī rén
城都尉、译长各一人。
yǔ dū hù tóng zhì
与都护同治。
qí nán sān bǎi sān shí lǐ zhì qú lí
其南三百三十里至渠犁。
qú lí chéng dū wèi yī rén hù bǎi sān shí kǒu qiān sì bǎi bā shí shèng bīng bǎi wǔ shí rén
渠梨，城都尉一人，户百三十，口千四百八十，胜兵百五十人。
dōng běi yǔ yù lí dōng nán yǔ qiě mò nán yǔ jīng jué jiē
东北与尉犁、东南与且末、南与精绝接。
xi yǒu hé zhì qiū cí wǔ bǎi bā shí lǐ
西有河，至龟兹五百八十里。
zì wǔ dì chū tōng xī yù zhì xiào wèi tún tián qú lí
自武帝初通西域、置校尉，屯田渠犁。
shì shí jūn lǚ lián chū shī xíng sān shí èr nián hǎi nèi xū hào
是时，军旅连出，师行三十二年，海内虚耗。
zhēng hé zhōng èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì yǐ jūn jiàng xiōng nú
征和中，贰师将军李广利以军降匈奴。
shàng jì huǐ yuǎn zhēng fá ér sōu sù dū wèi sāng hóng yáng yǔ chéng xiàng yù shǐ zòu yán gù lún tái dōng jié zhī qú lí jiē gù guó de guǎng ráo shuǐ cǎo yǒu gài tián wǔ qiān qǐng yǐ shàng chù wēn hé tián měi kě yì tōng gōu qú zhǒng wǔ gǔ yǔ zhōng guó tóng shí shú
上既悔远征伐，而搜粟都尉桑弘羊与丞相御史奏言：“故轮台东捷枝、渠犁皆故国，地广，饶水草，有溉田五千顷以上，处温和，田美，可益通沟渠，种五谷，与中国同时孰。
qí páng guó shǎo zhuī dāo guì huáng jīn cǎi zēng kě yǐ yì gǔ shí yi gěi zú bù fá
其旁国少锥刀，贵黄金采缯，可以易谷食，宜给足不乏。
chén yú yǐ wéi kě qiǎn tún tián zú yì gù lún tái yǐ dōng zhì xiào wèi sān rén fēn hù gè jǔ tú dì xíng tōng lì gōu qú wù shǐ yǐ shí yì zhǒng wǔ gǔ zhāng yè jiǔ quán qiǎn qí jiǎ sī mǎ wèi chì hòu shǔ xiào wèi shì yǒu biàn yi yīn qí zhì yǐ wén
臣愚以为可遣屯田卒诣故轮台以东，置校尉三人分护，各举图地形，通利沟渠，务使以时益种五谷，张掖、酒泉遣骑假司马为斥候，属校尉，事有便宜，因骑置以闻。
tián yī suì yǒu jī gǔ mù mín zhuàng jiàn yǒu lèi zhòng gǎn xǐ zhě yì tián suǒ jiù xù jī wèi běn yè yì kěn gài tián shāo zhù liè tíng lián chéng ér xi yǐ wēi xī guó fǔ wū sūn wèi biàn
田一岁，有积谷，募民壮健有累重敢徙者诣田所，就畜积为本业，益垦溉田，稍筑列亭，连城而西，以威西国，辅乌孙，为便。
chén jǐn qiǎn zhēng shì chén chāng fēn bù xíng biān yán chì tài shǒu dū wèi míng fēng huǒ xuǎn shì mǎ jǐn chì hòu xù jiāo cǎo
臣谨遣征事臣昌分部行边，严敕太守、都尉明烽火，选士马，谨斥候，蓄茭草。
yuàn bì xià qiǎn shǐ shǐ xī guó yǐ ān qí yì
愿陛下遣使使西国，以安其意。
chén mèi sǐ qǐng
臣冒死恳请。
shàng nǎi xià zhào shēn chén jì wǎng zhī huǐ yuē
上乃下诏，深陈既往之悔，曰：
qián yǒu sī zòu yù yì mín fù sān shí zhù biān yòng shì zhòng kùn lǎo ruò gū dú yě
前有司奏，欲益民赋三十助边用，是重困老弱孤独也。
ér jīn yòu qǐng qiǎn zú tián lún tái
而今又请遣卒田轮台。
lún tái xi yú chē shī qiān yú lǐ qián kāi líng hóu jī chē shī shí wēi xū yù lí lóu lán liù guó zǐ dì zài jīng shī zhě jiē xiān guī fā chù shí yíng hàn jūn yòu zì fā bīng fán shù wàn rén wáng gè zì jiāng gòng wéi chē shī jiàng qí wáng
轮台西于车师千余里，前开陵侯击车师时，危须、尉犁、楼兰六国子弟在京师者皆先归，发畜食迎汉军，又自发兵，凡数万人，王各自将，共围车师，降其王。
zhū guó bīng biàn bà lì bù néng fù zhì dào shàng shí hàn jūn
诸国兵便罢，力不能复至道上食汉军。
hàn jūn pò chéng shí zhì duō rán shì zì zài bù zú yǐ jìng shī qiáng zhě jǐn shí xù chǎn léi zhě dào sǐ shù qiān rén
汉军破城，食至多，然士自载不足以竟师，强者尽食畜产，羸者道死数千人。
zhèn fā jiǔ quán lǘ tuó tuó fù shí chū yù mén yíng jūn
朕发酒泉驴、橐驼负食，出玉门迎军。
lì zú qǐ zhāng yè bù shèn yuǎn rán shàng sī liú qí zhòng
吏卒起张掖，不甚远，然尚厮留其众。
nǎng zhě zhèn zhī bù míng yǐ jūn hou hóng shàng shū yán xiōng nú fù mǎ qián hòu zú zhì chéng xià chí yán qín rén wǒ gài ruò mǎ yòu hàn shǐ zhě jiǔ liú bù hái gù xìng qiǎn èr shī jiāng jūn yù yǐ wèi shǐ zhě wēi zhòng yě
曩者，朕之不明，以军候弘上书言“匈奴缚马前后足，置城下，驰言‘秦人，我匄若马’”，又汉使者久留不还，故兴遣贰师将军，欲以为使者威重也。
gǔ zhě qīng dài fū yǔ móu cān yǐ shī guī bù jí bù xíng
古者卿大夫与谋，参以蓍龟，不吉不行。
nǎi zhě yǐ fù mǎ shū biàn shì chéng xiàng yù shǐ èr qiān dàn zhū dài fū láng wéi wén xué zhě nǎi zhì jùn shǔ guó dū wèi chéng zhōng zhào pò nú děng jiē yǐ lǔ zì fù qí mǎ bù xiáng shén zāi
乃者以缚马书遍视丞相、御史、二千石、诸大夫、郎为文学者，乃至郡属国都尉成忠、赵破奴等，皆以“虏自缚其马，不祥甚哉！
huò yǐ wéi yù yǐ jiàn qiáng fū bù zú zhě shì rén yǒu yú
”或以为“欲以见强，夫不足者视人有余。
yì zhī guà de dà guò yáo zài jiǔ wǔ xiōng nú kùn bài
”《易》之卦得《大过》，爻在九五，匈奴困败。
gōng jūn fāng shì tài shǐ zhì xīng wàng qì jí tài bǔ guī shī jiē yǐ wéi jí xiōng nú bì pò shí bù kě zài de yě
公军方士、太史治星望气，及太卜龟蓍，皆以为吉，匈奴必破，时不可再得也。
yòu yuē běi fá xíng jiāng yú fǔ shān bì kè
又曰：“北伐行将，于鬴山必克。
guà zhū jiāng èr shī zuì jí
”卦诸将，贰师最吉。
gù zhèn qīn fā èr shī xià fǔ shān zhào zhī bì wú shēn rù
故朕亲发贰师下鬴山，诏之必毋深入。
jīn jì móu guà zhào jiē fǎn miào
今计谋卦兆皆反缪。
chóng hé hóu de lǔ hòu zhě yán wén hàn jūn dāng lái xiōng nú shǐ wū mái yáng niú suǒ chū zhū dào jí shuǐ shàng yǐ zǔ jūn
重合侯得虏候者，言：“闻汉军当来，匈奴使巫埋羊牛所出诸道及水上以诅军。
chán yú yí tiān zǐ mǎ qiú cháng shǐ wū zhù zhī
单于遗天子马裘，常使巫祝之。
fù mǎ zhě zǔ jūn shì yě
缚马者，诅军事也。
yòu bo hàn jūn yī jiāng bù jí
”又卜“汉军一将不吉”。
xiōng nú cháng yán hàn jí dà rán bù néng jī kě shī yī láng zǒu qiān yáng
匈奴常言：“汉极大，然不能饥渴，失一狼，走千羊。
nǎi zhě èr shī bài jūn shì sǐ lüè lí sàn bēi tòng cháng zài zhèn xīn
乃者贰师败，军士死略离散，悲痛常在朕心。
jīn qǐng yuǎn tián lún tái yù qǐ tíng suì shì rǎo láo tiān xià fēi suǒ yǐ yōu mín yě
今请远田轮台，欲起亭隧，是扰劳天下，非所以优民也。
jīn zhèn bù rěn wén
今朕不忍闻。
dà hóng lú děng yòu yì yù mù qiú tú sòng xiōng nú shǐ zhě míng fēng hóu zhī shǎng yǐ bào fèn wǔ bó suǒ fú néng wéi yě
大鸿胪等又议，欲募囚徒送匈奴使者，明封侯之赏以报忿，五伯所弗能为也。
qiě xiōng nú de hàn jiàng zhě cháng tí yè sōu suǒ wèn yǐ suǒ wén
且匈奴得汉降者，常提掖搜索，问以所闻。
jīn biān sài wèi zhèng lán chū bù jīn zhàng hòu cháng lì shǐ zú liè shòu yǐ pí ròu wèi lì zú kǔ ér fēng huǒ fá shī yì shàng jí bù dé hòu jiàng zhě lái ruò bǔ shēng kǒu lǔ nǎi zhī zhī
今边塞未正，阑出不禁，障候长吏使卒猎兽，以皮肉为利，卒苦而烽火乏，失亦上集不得，后降者来，若捕生口虏，乃知之。
dāng jīn wu zài jìn kē bào zhǐ shàn fù lì běn nóng xiū mǎ fù lìng yǐ bǔ quē wú fá wǔ bèi ér yǐ
当今务在禁苛暴，止擅赋，力本农，修马复令，以补缺，毋乏武备而已。
jùn guó èr qiān dàn gè shàng jìn chù mǎ fāng lüè bǔ biān zhuàng yǔ jì duì
郡国二千石各上进畜马方略补边状，与计对。
yóu shì bù fù chū jūn
由是不复出军。
ér fēng chéng xiàng chē qiān qiū wèi fù mín hòu yǐ míng xiū xī sī fù yǎng mín yě
而封丞相车千秋为富民侯，以明休息，思富养民也。
chū èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì jī dà yuān hái guò yú mí yú mí qiǎn tài zǐ lài dān wèi zhì yú qiū cí
初，贰师将军李广利击大宛，还过杅弥，杅弥遣太子赖丹为质于龟兹。
guǎng lì zé diàn cí yuē wài guó jiē chén shǔ yú hàn qiū cí hé yǐ de shòu yú mí zhì
广利责电兹曰：“外国皆臣属于汉，龟兹何以得受杅弥质？
jí jiāng lài dān rù zhì jīng shī
”即将赖丹入至京师。
zhāo dì nǎi yòng sāng hóng yáng qián yì yǐ yú mí tài zǐ lài dān wèi xiào wèi jiāng jūn tián lún tái lún tái yǔ qú lí dì jiē xiāng lián yě
昭帝乃用桑弘羊前议，以杅弥太子赖丹为校尉，将军田轮台，轮台与渠犁地皆相连也。
qiū cí guì rén gū yì wèi qí wáng yuē lài dān běn chén shǔ wú guó jīn pèi hàn yìn shòu lái pò wú guó ér tián bì wéi hài
龟兹贵人姑翼谓其王曰：“赖丹本臣属吾国，今佩汉印绶来，迫吾国而田，必为害。
wáng jí shā lài dān ér shàng shū xiè hàn hàn wèi néng zhēng
”王即杀赖丹，而上书谢汉，汉未能征。
xuān dì shí zhǎng luō hóu cháng huì shǐ wū sūn hái pián yí fā zhū guó bīng hé wǔ wàn rén gōng qiū cí zé yǐ qián shā xiào wèi lài dān
宣帝时，长罗侯常惠使乌孙还，便宜发诸国兵，合五万人攻龟兹，责以前杀校尉赖丹。
qiū cí wáng xiè yuē nǎi wǒ xiān wáng shí wéi guì rén gū yì suǒ wù wǒ wú zuì
龟兹王谢曰：“乃我先王时为贵人姑翼所误，我无罪。
zhí gū yì yì huì huì zhǎn zhī
”执姑翼诣惠，惠斩之。
shí wū sūn gōng zhǔ qiǎn nǚ lái zhì jīng shī xué gǔ qín hàn qiǎn shì láng lè fèng sòng zhǔ nǚ guò qiū cí
时乌孙公主遣女来至京师学鼓琴，汉遣侍郎乐奉送主女，过龟兹。
qiū cí qián qiǎn rén zhì wū sūn qiú gōng zhǔ nǚ wèi hái
龟兹前遣人至乌孙求公主女，未还。
huì nǚ guò qiū cí qiū cí wáng liú bù qiǎn fù shǐ shǐ bào gōng zhǔ zhǔ xǔ zhī
会女过龟兹，龟兹王留不遣，复使使报公主，主许之。
hòu gōng zhǔ shàng shū yuàn lìng nǚ bǐ zōng shì rù cháo ér qiū cí wáng jiàng bīn yì shòu qí fū rén shàng shū yán de shàng hàn wài sūn wèi kūn dì yuàn yǔ gōng zhǔ nǚ jù rù cháo
后公主上书，愿令女比宗室入朝，而龟兹王绛宾亦受其夫人，上书言得尚汉外孙为昆弟，愿与公主女俱入朝。
yuán kāng yuán nián suì lái cháo hè
元康元年，遂来朝贺。
wáng jí fū rén jiē cì yìn shòu
王及夫人皆赐印绶。
fū rén hào chēng gōng zhǔ cì yǐ chē qí qí gǔ gē chuī shù shí rén qǐ xiù zá zēng qí zhēn fán shù qiān wàn
夫人号称公主，赐以车骑旗鼓，歌吹数十人，绮绣杂缯琦珍凡数千万。
liú qiě yī nián hòu zèng sòng zhī
留且一年，厚赠送之。
hòu shù lái cháo hè lè hàn yī fú zhì dù guī qí guó zhì gōng shì zuò xí dào zhōu wèi chū rù chuán hū zhuàng zhōng gǔ rú hàn jiā yí
后数来朝贺，乐汉衣服制度，归其国，治宫室，作檄道周卫，出入传呼，撞钟鼓，如汉家仪。
wài guó hú rén jiē yuē lǘ fēi lǘ mǎ fēi mǎ ruò qiū cí wáng suǒ wèi luó yě
外国胡人皆曰：“驴非驴，马非马，若龟兹王，所谓骡也。
jiàng bīn sǐ qí zi chéng dé zì wèi hàn wài sūn chéng āi dì shí wǎng lái yóu shù hàn yù zhī yì shén qīn mì
”绛宾死，其子丞德自谓汉外孙，成、哀帝时往来尤数，汉遇之亦甚亲密。
dōng tōng yù lí liù bǎi wǔ shí lǐ
东通尉犁六百五十里。
yù lí guó wáng zhì yù lí chéng qù cháng ān liù qiān qī bǎi wǔ shí lǐ
尉犁国，王治尉犁城，去长安六千七百五十里。
hù qiān èr bǎi kǒu jiǔ qiān liù bǎi shèng bīng èr qiān rén
户千二百，口九千六百，胜兵二千人。
yù lí hóu ān shì hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi jī hú jūn gè yī rén yì cháng èr rén
尉犁侯、安世侯、左右将、左右都尉、击胡君各一人，译长二人。
xi zhì dū hù zhì suǒ sān bǎi lǐ nán yǔ shàn shàn qiě wèi jiē
西至都护治所三百里，南与鄯善、且未接。
wēi xū guó wáng zhì wēi xū chéng qù cháng ān qī qiān èr bǎi jiǔ shí lǐ
危须国，王治危须城，去长安七千二百九十里。
hù qī bǎi kǒu sì qiān jiǔ bǎi shèng bīng èr qiān rén
户七百，口四千九百，胜兵二千人。
jī hú hóu jī hú dū wèi zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi zuǒ yòu qí jūn jī hú jūn yì cháng gè yī rén
击胡侯、击胡都尉、左右将、左右都尉、左右骑君、击胡君、译长各一人。
xi zhì dū hù zhì suǒ wǔ bǎi lǐ zhì yān qí bǎi lǐ
西至都护治所五百里，至焉耆百里。
yān qí guó wáng zhì yuán qú chéng qù cháng ān qī qiān sān bǎi lǐ
焉耆国，王治员渠城，去长安七千三百里。
hù sì qiān kǒu sān wàn èr qiān yī bǎi shèng bīng liù qiān rén
户四千，口三万二千一百，胜兵六千人。
jī hú hóu què hú hóu fǔ guó hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi jī hú zuǒ yòu jūn jī chē shī jūn guī yì chē shī jūn gè yī rén jī hú dū wèi jī hú jūn gè èr rén yì cháng sān rén
击胡侯、却胡侯、辅国侯、左右将、左右都尉、击胡左右君、击车师君、归义车师君各一人，击胡都尉、击胡君各二人，译长三人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ sì bǎi lǐ nán zhì yù lí bǎi lǐ běi yǔ wū sūn jiē
西南至都护治所四百里南至尉犁百里，北与乌孙接。
jìn hǎi shuǐ duō yú
近海水多鱼。
wū tān zǐ lí guó wáng zhì yú lóu gǔ qù cháng ān wàn sān bǎi sān shí lǐ
乌贪訾离国，王治于娄谷，去长安万三百三十里。
hù sì shí yī kǒu èr bǎi sān shí yī shèng bīng wǔ shí qī rén
户四十一，口二百三十一，胜兵五十七人。
fǔ guó hóu zuǒ yòu dū wèi gè yī rén
辅国侯、左右都尉各一人。
dōng yǔ dān huán nán yǔ qiě mí xi yǔ wū sūn jiē
东与单桓、南与且弥、西与乌孙接。
bēi lù guó wáng zhì tiān shān dōng qián dāng guó qù cháng ān bā qiān liù bǎi bā shí lǐ
卑陆国，王治天山东干当国，去长安八千六百八十里。
hù èr bǎi èr shí qī kǒu qiān sān bǎi bā shí qī shèng bīng sì bǎi èr shí èr rén
户二百二十七，口千三百八十七，胜兵四百二十二人。
fǔ guó hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi zuǒ yòu yì cháng gè yī rén
辅国侯、左右将、左右都尉、左右译长各一人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ qiān èr bǎi bā shí qī lǐ
西南至都护治所千二百八十七里。
bēi lù hòu guó wáng zhì fān qú lèi gǔ qù cháng ān bā qiān qī bǎi yī shí lǐ
卑陆后国，王治番渠类谷，去长安八千七百一十里。
hù sì bǎi liù shí èr kǒu qiān yī bǎi sān shí qī shèng bīng sān bǎi wǔ shí rén
户四百六十二，口千一百三十七，胜兵三百五十人。
fǔ guó hóu dū wèi yì cháng gè yī rén jiāng èr rén
辅国侯、都尉、译长各一人，将二人。
dōng yǔ yù lì shī běi yǔ xiōng nú xi yǔ jié guó nán yǔ chē shī jiē
东与郁立师、北与匈奴、西与劫国、南与车师接。
yù lì shī guó wáng zhì nèi duō gǔ qù cháng ān bā qiān bā bǎi sān shí lǐ
郁立师国，王治内咄谷，去长安八千八百三十里。
hù bǎi jiǔ shí kǒu qiān sì bǎi sì shí wǔ shèng bīng sān bǎi sān shí yī rén
户百九十，口千四百四十五，胜兵三百三十一人。
fǔ guó hóu zuǒ yòu dū wèi yì cháng gè yī rén dōng yǔ chē shī hòu chéng zhǎng xi yǔ bēi lù běi yǔ xiōng nú jiē
辅国侯、左右都尉、译长各一人，东与车师后城长、西与卑陆、北与匈奴接。
dān huán guó wáng zhì dān huán chéng qù cháng ān bā qiān bā bǎi qī shí lǐ
单桓国，王治单桓城，去长安八千八百七十里。
hù èr shí qī kǒu bǎi jiǔ shí sì shèng bīng sì shí wǔ rén
户二十七，口百九十四，胜兵四十五人。
fǔ guó hóu jiāng zuǒ yòu dū wèi yì cháng gè yī rén
辅国侯、将、左右都尉、译长各一人。
pú lèi guó wáng zhì tiān shān xi shū yú gǔ qù cháng ān bā qiān sān bǎi liù shí lǐ
蒲类国，王治天山西疏榆谷，去长安八千三百六十里。
hù sān bǎi èr shí wǔ kǒu èr qiān sān shí èr shèng bīng qī bǎi jiǔ shí jiǔ rén
户三百二十五，口二千三十二，胜兵七百九十九人。
fǔ guó hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi gè yī rén
辅国侯、左右将、左右都尉各一人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ qiān sān bǎi bā shí qī lǐ
西南至都护治所千三百八十七里。
pú lèi hòu guó wáng qù cháng ān bā qiān liù bǎi sān shí guó
蒲类后国，王去长安八千六百三十国。
hù bǎi kǒu qiān qī shí shèng bīng sān bǎi sān shí sì rén fǔ guó hóu jiāng zuǒ yòu dū wèi yì cháng gè yī rén
户百，口千七十，胜兵三百三十四人，辅国侯、将、左右都尉、译长各一人。
xi qiě mí guó wáng zhì tiān shān dōng yú dà gǔ qù cháng ān bā qiān liù bǎi qī shí lǐ
西且弥国，王治天山东于大谷，去长安八千六百七十里。
hù sān bǎi sān shí èr kǒu qiān jiǔ bǎi èr shí liù shèng bīng qī bǎi sān shí bā rén
户三百三十二，口千九百二十六，胜兵七百三十八人。
xi qiě mí hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu qí jūn gè yī rén
西且弥侯、左右将、左右骑君各一人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ qiān sì bǎi bā shí qī lǐ
西南至都护治所千四百八十七里。
dōng qiě mí guó wáng zhì tiān shān dōng duì xū gǔ qù cháng ān bā qiān èr bǎi wǔ shí lǐ
东且弥国，王治天山东兑虚谷，去长安八千二百五十里。
hù bǎi jiǔ shí yī kǒu qiān jiǔ bǎi sì shí bā shèng bīng wǔ bǎi qī shí èr rén
户百九十一，口千九百四十八，胜兵五百七十二人。
dōng qiě mí hóu zuǒ yòu dū wèi gè yī rén
东且弥侯、左右都尉各一人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ qiān wǔ bǎi bā shí qī lǐ
西南至都护治所千五百八十七里。
jié guó wáng zhì tiān shān dōng dān qú gǔ qù cháng ān bā qiān wǔ bǎi qī shí lǐ
劫国，王治天山东丹渠谷，去长安八千五百七十里。
hù jiǔ shí jiǔ kǒu wǔ bǎi shèng bīng bǎi yī shí wǔ rén
户九十九，口五百，胜兵百一十五人。
fǔ guó hóu dū wèi yì cháng gè yī rén
辅国侯、都尉、译长各一人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ qiān sì bǎi bā shí qī lǐ
西南至都护治所千四百八十七里。
hú hú guó wáng zhì chē shī liǔ gǔ qù cháng ān bā qiān èr bǎi lǐ
狐胡国，王治车师柳谷，去长安八千二百里。
hù wǔ shí wǔ kǒu èr bǎi liù shí sì shèng bīng sì shí wǔ rén
户五十五，口二百六十四，胜兵四十五人。
fǔ guó hóu zuǒ yòu dū wèi gè yī rén
辅国侯、左右都尉各一人。
xi zhì dū hù zhì suǒ qiān yī bǎi sì shí qī lǐ zhì yān qí qī bǎi qī shí lǐ
西至都护治所千一百四十七里，至焉耆七百七十里。
shān guó wáng qù cháng ān qī qiān yī bǎi qī shí lǐ
山国，王去长安七千一百七十里。
hù sì bǎi wǔ shí kǒu wǔ qiān shèng bīng qiān rén
户四百五十，口五千，胜兵千人。
fǔ guó hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi yì cháng gè yī rén
有辅国侯、左右将、左右都尉、译长各一人。
xi zhì yù lí èr bǎi sì shí lǐ xī běi zhì yān qí bǎi liù shí lǐ xi zhì wēi xū èr bǎi liù shí lǐ dōng nán yǔ shàn shàn qiě mò jiē
西至尉犁二百四十里，西北至焉耆百六十里，西至危须二百六十里，东南与鄯善、且末接。
shān chū tiě mín chū jū jì tián dí gǔ yú yān qí wēi xū
山出铁，民出居，寄田籴谷于焉耆、危须。
chē shī qián guó wáng zhì jiāo hé chéng
车师前国，王治交河城。
hé shuǐ fēn liú rào chéng xià gù hào jiāo hé
河水分流绕城下，故号交河。
qù cháng ān bā qiān yī bǎi wǔ shí lǐ
去长安八千一百五十里。
hù qī bǎi kǒu liù qiān wǔ shí shèng bīng qiān bā bǎi liù shí wǔ rén
户七百，口六千五十，胜兵千八百六十五人。
fǔ guó hóu ān guó hóu zuǒ yòu jiāng dū wèi guī hàn dōu wèi chē shī jūn tōng shàn jūn xiāng shàn jūn gè yī rén yì cháng èr rén
辅国侯、安国侯、左右将、都尉、归汉都尉、车师君、通善君、乡善君各一人，译长二人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ qiān bā bǎi qī lǐ zhì yān qí bā bǎi sān shí wǔ lǐ
西南至都护治所千八百七里，至焉耆八百三十五里。
chē shī hòu guó wáng zhì wù tu gǔ qù cháng ān bā qiān jiǔ bǎi wǔ shí lǐ
车师后国，王治务涂谷，去长安八千九百五十里。
hù wǔ bǎi jiǔ shí wǔ kǒu sì qiān qī bǎi qī shí sì shèng bīng qiān bā bǎi jiǔ shí rén
户五百九十五，口四千七百七十四，胜兵千八百九十人。
jī hú hóu zuǒ yòu jiāng zuǒ yòu dū wèi dào mín jūn yì cháng gè yī rén
击胡侯、左右将、左右都尉、道民君、译长各一人。
xī nán zhì dū hù zhì suǒ qiān èr bǎi sān shí qī lǐ
西南至都护治所千二百三十七里。
chē shī dū wèi guó hù sì shí kǒu sān bǎi sān shí sān shèng bīng bā shí sì rén
车师都尉国，户四十，口三百三十三，胜兵八十四人。
chē shī hòu chéng zhǎng guó hù bǎi wǔ shí sì kǒu jiǔ bǎi liù shí shèng bīng èr bǎi liù shí rén
车师后城长国，户百五十四，口九百六十，胜兵二百六十人。
wǔ dì tiān hàn èr nián yǐ xiōng nú jiàng zhě jiè hé wáng wèi kāi líng hóu jiāng lóu lán guó bīng shǐ jī chē shī xiōng nú qiǎn yòu xián wáng jiāng shù wàn qí jiù zhī hàn bīng bù lì yǐn qù
武帝天汉二年，以匈奴降者介和王为开陵侯，将楼兰国兵始击车师，匈奴遣右贤王将数万骑救之，汉兵不利，引去。
zhēng hé sì nián qiǎn chóng hé hóu mǎ tōng jiāng sì wàn qí jī xiōng nú dào guò chē shī běi fù qiǎn kāi líng hóu jiāng lóu lán yù lí wēi xū fán liù guó bīng bié jī chē shī wù lìng de zhē chóng hé hóu
征和四年，遣重合侯马通将四万骑击匈奴，道过车师北，复遣开陵侯将楼兰、尉犁、危须凡六国兵别击车师，勿令得遮重合侯。
zhū guó bīng gòng wéi chē shī chē shī wáng xiáng fú chén shǔ hàn
诸国兵共围车师，车师王降服，臣属汉。
zhāo dì shí xiōng nú fù shǐ sì qiān jì tián chē shī
昭帝时，匈奴复使四千骑田车师。
xuān dì jí wèi qiǎn wǔ jiāng jiàng bīng jī xiōng nú chē shī tián zhě jīng qù chē shī fù tōng yú hàn
宣帝即位，遣五将将兵击匈奴，车师田者惊去，车师复通于汉。
xiōng nú nù zhào qí tài zǐ jūn sù yù yǐ wèi zhì
匈奴怒，召其太子军宿，欲以为质。
jūn sù yān qí wài sūn bù yù zhì xiōng nú wáng zǒu yān qí
军宿，焉耆外孙，不欲质匈奴，亡走焉耆。
chē shī wáng gēng lì zi wū guì wèi tài zǐ
车师王立另一个儿子乌贵为太子。
jí wū guì lì wèi wáng yǔ xiōng nú jié hūn yīn jiào xiōng nú zhē hàn dào tōng wū sūn zhě
及乌贵立为王，与匈奴结婚姻，教匈奴遮汉道通乌孙者。
dì jié èr nián hàn qiǎn shì láng zhèng jí xiào wèi sī mǎ xǐ jiāng miǎn xíng zuì rén tián qú lí jī gǔ yù yǐ gōng chē shī
地节二年，汉遣侍郎郑吉、校尉司马憙将免刑罪人田渠犁，积谷，欲以攻车师。
zhì qiū shōu gǔ jí xǐ fā chéng guō zhū guó bīng wàn yú rén zì yǔ suǒ jiāng tián shì qiān wǔ bǎi rén gòng jī chē shī gōng jiāo hé chéng pò zhī
至秋收谷，吉、憙发城郭诸国兵万余人，自与所将田士千五百人共击车师，攻交河城，破之。
wáng shàng zài qí běi shí chéng zhōng wèi de huì jūn shí jǐn jí děng qiě bà bīng guī qú lí tián
王尚在其北石城中，未得，会军食尽，吉等且罢兵，归渠犁田。
shōu qiū bì fù fā bīng gōng chē shī wáng yú shí chéng
收秋毕，复发兵攻车师王于石城。
wáng wén hàn bīng qiě zhì běi zǒu xiōng nú qiú jiù xiōng nú wèi wèi fā bīng
王闻汉兵且至，北走匈奴求救，匈奴未为发兵。
wáng lái huán yǔ guì rén sū yóu yì yù jiàng hàn kǒng bú jiàn xìn
王来还，与贵人苏犹议欲降汉，恐不见信。
sū yóu jiào wáng jī xiōng nú biān guó xiǎo pú lèi zhǎn shǒu lüè qí rén mín yǐ jiàng jí
苏犹教王击匈奴边国小蒲类，斩首，略其人民，以降吉。
chē shī páng xiǎo jīn fù guó suí hàn jūn hòu dào chē shī chē shī wáng fù zì qǐng jī pò jīn fù
车师旁小金附国随汉军后盗车师，车师王复自请击破金附。
xiōng nú wén chē shī jiàng hàn fā bīng gōng chē shī jí xǐ yǐn bīng běi féng zhī xiōng nú bù gǎn qián
匈奴闻车师降汉，发兵攻车师，吉、憙引兵北逢之，匈奴不敢前。
jí xǐ jí liú yī hou yǔ zú èr shí rén liú shǒu wáng jí děng yǐn bīng guī qú lí
吉、憙即留一候与卒二十人留守王，吉等引兵归渠犁。
chē shī wáng kǒng xiōng nú bīng fù zhì ér jiàn shā yě nǎi qīng jì bēn wū sūn jí jí yíng qí qī zǐ zhì qú lí
车师王恐匈奴兵复至而见杀也，乃轻骑奔乌孙，吉即迎其妻子置渠犁。
dōng zòu shì zhì jiǔ quán yǒu zhào hái tián qú lí jí chē shī yì jī gǔ yǐ ān xī guó qīn xiōng nú
东奏事，至酒泉，有诏还田渠犁及车师，益积谷以安西国，侵匈奴。
jí hái chuán sòng chē shī wáng qī zǐ yì cháng ān shǎng cì shén hòu měi cháo huì sì yí cháng zūn xiǎn yǐ shì zhī
吉还，传送车师王妻子诣长安，赏赐甚厚，每朝会四夷，常尊显以示之。
yú shì jí shǐ shǐ lì zú sān bǎi rén bié tián chē shī
于是吉始使吏卒三百人别田车师。
de jiàng zhě yán chán yú dà chén jiē yuē chē shī de féi měi jìn xiōng nú shǐ hàn de zhī duō tián jī gǔ bì hài rén guó bù kě bù zhēng yě
得降者，言单于大臣皆曰：“车师地肥美，近匈奴，使汉得之，多田积谷，必害人国，不可不争也。
guǒ qiǎn qí lái jī tián zhě jí nǎi yǔ xiào wèi jǐn jiāng qú lí tián shì qiān wǔ bǎi rén wǎng tián xiōng nú fù yì qiǎn qí lái hàn tián zú shǎo bù néng dāng bǎo chē shī chéng zhōng
”果遣骑来击田者，吉乃与校尉尽将渠犁田士千五百人往田，匈奴复益遣骑来，汉田卒少不能当，保车师城中。
xiōng nú jiāng jí qí chéng xià wèi jí yuē chán yú bì zhēng cǐ dì bù kě tián yě
匈奴将即其城下谓吉曰：“单于必争此地，不可田也。
wéi chéng shù rì nǎi jiě
”围城数日乃解。
hòu cháng shù qiān jì wǎng lái shǒu chē shī jí shàng shū yán chē shī qù qú lí qiān yú lǐ jiān yǐ hé shān běi jìn xiōng nú hàn bīng zài qú lí zhě shì bù néng xiāng jiù yuàn yì tián zú
后常数千骑往来守车师，吉上书言：“车师去渠犁千余里，间以河山，北近匈奴，汉兵在渠犁者势不能相救，愿益田卒。
gōng qīng yì yǐ wéi dào yuǎn fán fèi kě qiě ba chē shī tián zhě
”公卿议以为道远烦费，可且罢车师田者。
zhào qiǎn zhǎng luō hóu jiāng zhāng yè jiǔ quán qí chū chē shī běi qiān yú lǐ yáng wēi wǔ chē shī páng
诏遣长罗侯将张掖、酒泉骑出车师北千余里，扬威武车师旁。
hú jì yǐn qù jí nǎi dé chū guī qú lí fán sān xiào wèi tún tián
胡骑引去，吉乃得出，归渠犁，凡三校尉屯田。
chē shī wáng zhī zǒu wū sūn yě wū sūn liú bù qiǎn qiǎn shǐ shàng shū yuàn liú chē shī wáng bèi guó yǒu jí kě cóng xī dào yǐ jī xiōng nú
车师王之走乌孙也，乌孙留不遣，遣使上书，愿留车师王，备国有急，可从西道以击匈奴。
hàn xǔ zhī
汉许之。
yú shì hàn zhào gù chē shī tài zǐ jūn sù zài yān qí zhě lì yǐ wéi wáng jǐn xǐ chē shī guó mín lìng jū qú lí suì yǐ chē shī gù dì yǔ xiōng nú
于是汉召故车师太子军宿在焉耆者，立以为王，尽徙车师国民令居渠犁，遂以车师故地与匈奴。
chē shī wáng de jìn hàn tián guān yǔ xiōng nú jué yì ān lè qīn hàn
车师王得近汉田官，与匈奴绝，亦安乐亲汉。
hòu hàn shǐ shì láng yīn guǎng dé zé wū sūn qiú chē shī wáng wū guì jiāng yì què cì dì yǔ qí qī zǐ jū
后汉使侍郎殷广德责乌孙，求车师王乌贵，将诣阙，赐第与其妻子居。
shì suì yuán kāng sì nián yě
是岁，元康四年也。
qí hòu zhì shù jǐ xiào wèi tún tián jū chē shī gù dì
其后置戍己校尉屯田，居车师故地。
yuán shǐ zhōng chē shī hòu wáng guó yǒu xīn dào chū wǔ chuán běi tōng yù mén guān wǎng lái chà jìn wù jǐ xiào wèi xú pǔ yù kāi yǐ shěng dào lǐ bàn bì bái lóng duī zhī ě
元始中，车师后王国有新道，出五船北，通玉门关，往来差近，戊己校尉徐普欲开以省道里半，避白龙堆之厄。
chē shī hòu wáng gū jù yǐ dào dāng wèi zhǔ zhì xīn bù biàn yě
车师后王姑句以道当为拄置，心不便也。
de yòu pō yǔ xiōng nú nán jiāng jūn dì jiē céng yù fēn míng qí jiè rán hòu zòu zhī zhào gū jù shǐ zhèng zhī bù kěn xì zhī
地又颇与匈奴南将军地接，曾欲分明其界然后奏之，召姑句使证之，不肯，系之。
gū jù shù yǐ niú yáng qiú lì qiú chū bù dé
姑句数以牛羊赇吏，求出不得。
gū jù jiā máo duān shēng huǒ qí qī gǔ zǐ zōu wèi gū jù yuē máo duān shēng huǒ cǐ bīng qì yě lì yǐ yòng bīng
姑句家矛端生火，其妻股紫陬谓姑句曰：“矛端生火，此兵气也，利以用兵。
qián chē shī qián wáng wèi dū hù sī mǎ suǒ shā jīn jiǔ xì bì sǐ bù rú jiàng xiōng nú
前车师前王为都护司马所杀，今久系必死，不如降匈奴。
jí chí tū chū gāo chāng bì rù xiōng nú
”即驰突出高昌壁，入匈奴。
yòu qù hú lái wáng táng dōu guó bǐ dà zhǒng chì shuǐ qiāng shù xiāng guān bù shèng gào jí dū hù
又去胡来王唐兜，国比大种赤水羌，数相冠，不胜，告急都护。
dū hù dàn qīn bù yǐ shí jiù zhù táng dōu kùn jí yuàn qīn dōng shǒu yù mén guān
都护但钦不以时救助，唐兜困急，怨钦，东守玉门关。
yù mén guān bù nèi jí jiāng qī zǐ rén mín qiān yú rén wáng jiàng xiōng nú
玉门关不内，即将妻子人民千余人亡降匈奴。
xiōng nú shòu zhī ér qiǎn shǐ shàng shū yán zhuàng
匈奴受之，而遣使上书言状。
shì shí xīn dū hòu wáng mǎng bǐng zhèng qiǎn zhōng láng jiàng wáng chāng děng shǐ xiōng nú gào chán yú xī yù nèi shǔ bù dàng de shòu
是时，新都侯王莽秉政，遣中郎将王昌等使匈奴，告单于西域内属，不当得受。
chán yú xiè shǔ
单于谢属。
zhí èr wáng yǐ fù shǐ zhě
执二王以付使者。
mǎng shǐ zhōng láng wáng méng dài xī yù è dōu nú jiè shàng féng shòu
莽使中郎王萌待西域恶都奴界上逢受。
chán yú qiǎn shǐ sòng yīn qǐng qí zuì
单于遣使送，因请其罪。
shǐ zhě yǐ wén mǎng bù tīng zhào xià huì xī yù zhū guó wáng chén jūn zhǎn gū jù táng dōu yǐ shì zhī
使者以闻，莽不听，诏下会西域诸国王，陈军斩姑句、唐兜以示之。
zhì mǎng cuàn wèi jiàn guó èr nián yǐ guǎng xīn gōng zhēn fēng wèi yòu bó dāng chū xī yù
至莽篡位，建国二年，以广新公甄丰为右伯，当出西域。
chē shī hòu wáng xū zhì lí wén zhī yǔ qí yòu jiāng gǔ dī zuǒ jiāng shī ní zhī móu yuē wén zhēn gōng wèi xī yù tài bó dāng chū gù shì gěi shǐ zhě niú yáng gǔ chú jiāo dǎo yì qián wǔ wēi jiāng guò suǒ gěi shǐ shàng wèi néng bèi
车师后王须置离闻之，与其右将股鞮、左将尸泥支谋曰：“闻甄公为西域太伯，当出，故事给使者牛、羊、谷、刍茭，导译，前五威将过，所给使尚未能备。
jīn tài bó fù chū guó yì pín kǒng bù néng chēng
今太伯复出，国益贫，恐不能称。
yù wáng rù xiōng nú
”欲亡入匈奴。
wù jǐ xiào wèi dāo hù wén zhī zhào zhì lí yàn wèn cí fú nǎi xiè zhì dū hù dàn qīn zài suǒ liè lóu chéng
戊己校尉刀护闻之，召置离验问，辞服，乃械致都护但钦在所埒娄城。
zhì lí rén mín zhī qí bù hái jiē kū ér sòng zhī
置离人民知其不还，皆哭而送之。
zhì qīn zé zhǎn zhì lí
至，钦则斩置离。
zhì lí xiōng fǔ guó hóu hú lán zhī jiāng zhì lí zhòng èr qiān yú rén qū xù chǎn jǔ guó wáng jiàng xiōng nú
置离兄辅国侯狐兰支将置离众二千余人，驱畜产，举国亡降匈奴。
shì shí mǎng yì chán yú xǐ chán yú hèn nù suì shòu hú lán zhī jiàng qiǎn bīng yǔ gòng guān jī chē shī shā hòu chéng zhǎng shāng dū hù sī mǎ jí hú lán bīng fù huán rù xiōng nú
是时，莽易单于玺，单于恨怒，遂受狐兰支降，遣兵与共冠击车师，杀后城长，伤都护司马，及狐兰兵复还入匈奴。
shí wù jǐ xiào wèi dāo hù bìng qiǎn shǐ chén liáng zhūn huán qiě gǔ bèi xiōng nú kòu
时戊己校尉刀护病，遣史陈良屯桓且谷备匈奴寇。
shǐ zhōng dài qǔ liáng shí sī mǎ chéng hán xuán lǐng zhū bì yòu qū hòu rèn shāng lǐng zhū lěi xiāng yǔ móu yuē xī yù zhū guó pō bèi pàn xiōng nú yù dà qīn
史终带取粮食，司马丞韩玄领诸壁，右曲候任商领诸垒，相与谋曰：“西域诸国颇背叛，匈奴欲大侵。
yào sǐ
要死。
kě shā xiào wèi jiāng rén zhòng jiàng xiōng nú
可杀校尉，将人众降匈奴。
jí jiāng shù qiān jì zhì xiào wèi fǔ xié zhū tíng lìng fán jī xīn fēn gào zhū bì yuē xiōng nú shí wàn qí lái rén lì shì jiē chí bīng hòu zhě zhǎn
”即将数千骑至校尉府，胁诸亭令燔积薪，分告诸壁曰：“匈奴十万骑来人，吏士皆持兵，后者斩！
de sān sì bǎi rén qù xiào wèi fǔ shù lǐ zhǐ chen huǒ rán
”得三四百人，去校尉府数里止，晨火然。
xiào wèi kāi mén jī gǔ shōu lì shì liáng děng suí rén suì shā xiào wèi dāo hù jí zǐ nán sì rén zhū kūn dì zǐ nán dú yí fù nǚ xiǎo ér
校尉开门击鼓收吏士，良等随人，遂杀校尉刀护及子男四人、诸昆弟子男，独遗妇女小儿。
zhǐ liú wù jǐ xiào wèi chéng qiǎn rén yǔ xiōng nú nán jiāng jūn xiāng wén nán jiāng jūn yǐ èr qiān jì yíng liáng děng
止留戊己校尉城，遣人与匈奴南将军相闻，南将军以二千骑迎良等。
liáng děng jǐn xié lüè wù jǐ xiào wèi lì shì nán nǚ èr qiān yú rén rù xiōng nú
良等尽胁略戊己校尉吏士男女二千余人入匈奴。
chán yú yǐ liáng dài wèi wū bēn dū wèi
单于以良、带为乌贲都尉。
hòu sān suì chán yú sǐ dì wū lèi chán yú xián lì fù yǔ mǎng hé qīn
后三岁，单于死，弟乌累单于咸立，复与莽和亲。
mǎng qiǎn shǐ zhě duō jī jīn bì lù chán yú gòu qiú chén liáng zhōng dài děng
莽遣使者多赍金币赂单于，购求陈良、终带等。
chán yú jǐn shōu sì rén jí shǒu shā dāo hù zhě zhī yīn qī zǐ yǐ xià èr shí qī rén jiē xiè kǎn chē fù shǐ zhě
单于尽收四人及手杀刀护者芝音妻子以下二十七人，皆械槛车付使者。
dào cháng ān mǎng jiē shāo shā zhī
到长安，莽皆烧杀之。
qí hòu mǎng fù qī zhà chán yú hé qīn suì jué
其后莽复欺诈单于，和亲遂绝。
xiōng nú dà jī běi biān ér xī yù wǎ jiě
匈奴大击北边，而西域瓦解。
yān qí guó jìn xiōng nú xiān pàn shā dū hù dàn qīn mǎng bù néng tǎo
焉耆国近匈奴，先叛，杀都护但钦，莽不能讨。
tiān fèng sān nián nǎi qiǎn wǔ wēi jiāng wáng jùn xī yù dū hù li chóng jiāng wù jǐ xiào wèi chū xī yù zhū guó jiē jiāo yíng sòng bīng gǔ yān qí zhà xiáng ér jù bīng zì bèi
天凤三年，乃遣五威将王骏、西域都护李崇将戊己校尉出西域，诸国皆郊迎，送兵谷，焉耆诈降而聚兵自备。
jùn děng jiāng shā chē guī cí bīng qī qiān yú rén fēn wéi shù bù rù yān qí yān qí fú bīng yào zhē jùn
骏等将莎车、龟慈兵七千余人，分为数部入焉耆，焉耆伏兵要遮骏。
jí gū mò yù lí wēi xū guó bīng wèi fǎn jiàn hái gòng xí jī jùn děng jiē shā zhī
及姑墨、尉犁、危须国兵为反间，还共袭击骏等，皆杀之。
wéi wù jǐ xiào wèi guō qīn bié jiāng bīng hòu zhì yān qí
唯戊己校尉郭钦别将兵，后至焉耆。
yān qí bīng wèi hái qīn jī shā qí lǎo ruò yǐn bīng hái
焉耆兵未还，钦击杀其老弱，引兵还。
mǎng fēng qīn wèi shān hú zǐ
莽封钦为剼胡子。
li chóng shōu yú shì hái bǎo qiū cí
李崇收余士，还保龟兹。
shù nián mǎng sǐ chóng suì méi xī yù yīn jué
数年莽死，崇遂没，西域因绝。
zuì fán guó wǔ shí
最凡国五十。
zì yì cháng chéng zhǎng jūn jiān lì dà lù bǎi gōng qiān cháng dū wèi qiě qú dàng hù jiāng xiāng zhì hóu wáng jiē pèi hàn yìn shòu fán sān bǎi qī shí liù rén
自译长、城长、君、监、吏、大禄、百工、千长、都尉、且渠、当户、将、相至侯、王，皆佩汉印绶，凡三百七十六人。
ér kāng jū dà ròu zhī ān xī jì bīn wū yì zhī shǔ jiē yǐ jué yuǎn bù zài shù zhōng qí lái gòng xiàn zé xiāng yǔ bào bù dū lù zǒng lǐng yě
而康居、大月氏、安息、罽宾、乌弋之属，皆以绝远不在数中，其来贡献则相与报，不督录总领也。
zàn yuē xiào wǔ zhī shì tú zhì xiōng nú huàn zhě jiān cóng xī guó jié dǎng nán qiāng nǎi biǎo hé xī liè sì jùn kāi yù mén tōng sì yù yǐ duàn xiōng nú yòu bì gé jué nán qiāng ròu zhī
赞曰：孝武之世，图制匈奴，患者兼从西国，结党南羌，乃表河西，列四郡，开玉门，通四域，以断匈奴右臂，隔绝南羌、月氏。
chán yú shī yuán yóu shì yuǎn dùn ér mù nán wú wáng tíng
单于失援，由是远遁，而幕南无王庭。
zāo zhí wén jǐng xuán mò yǎng mín wǔ shì tiān xià yīn fù cái lì yǒu yú shì mǎ qiáng shèng
遭值文、景玄默，养民五世，天下殷富，财力有余，士马强盛。
gù néng dǔ xī bù dài mào zé jiàn zhū yá qī jùn gǎn jǔ jiàng zhú zhàng zé kāi zāng kē yuè guī wén tiān mǎ pú táo zé tōng dà yuān ān xī
故能睹犀布、玳瑁则建珠崖七郡，感枸酱、竹杖则开牂柯、越巂，闻天马、蒲陶则通大宛、安息。
zì shì zhī hòu míng zhū wén jiǎ tōng xī cuì yǔ zhī zhēn yíng yú hòu gōng báo shāo lóng wén yú mù hàn xuè zhī mǎ chōng yú huáng mén jù xiàng shī zǐ měng quǎn dà què zhī qún shí yú wài yòu
自是之后，明珠、文甲、通犀、翠羽之珍盈于后宫，薄梢、龙文、鱼目、汗血之马充于黄门，巨象、师子、猛犬、大雀之群食于外囿。
shū fāng yì wù sì miàn ér zhì
殊方异物，四面而至。
yú shì guǎng kāi shàng lín chuān kūn míng chí yíng qiān mén wàn hù zhī gōng lì shén míng tōng tiān zhī tái xīng zào jiǎ yǐ zhī zhàng luò yǐ suí zhū hé bì tiān zǐ fù fǔ yī xí cuì bèi féng yù jǐ ér chù qí zhōng
于是广开上林，穿昆明池，营千门万户之宫，立神明通天之台，兴造甲乙之帐，落以随珠和璧，天子负黼依，袭翠被，冯玉几，而处其中。
shè jiǔ chí ròu lín yǐ xiǎng sì yí zhī kè zuò bā yú dōu lú hǎi zhōng dàng jí màn yǎn yú lóng jué dǐ zhī xì yǐ guān shì zhī
设酒池肉林以飨四夷之客，作《巴俞》都卢、海中《砀极》、漫衍鱼龙、角抵之戏以观视之。
jí lù yí zèng sòng wàn lǐ xiāng fèng shī lǚ zhī fèi bù kě shèng jì
及赂遗赠送，万里相奉，师旅之费，不可胜计。
zhì yú yòng dù bù zú nǎi què jiǔ gū guǎn yán tiě zhù bái jīn zào pí bì suàn zhì chē chuán zū jí liù chù
至于用度不足，乃榷酒酤，管盐铁，铸白金，造皮币，算至车船，租及六畜。
mín lì qū cái lì jié yīn zhī yǐ xiōng nián kòu dào bìng qǐ dào lù bù tōng zhí zhǐ zhī shǐ shǐ chū yī xiù zhàng fǔ duàn zhǎn yú jùn guó rán hòu shèng zhī
民力屈，财力竭，因之以凶年，寇盗并起，道路不通，直指之使始出，衣绣杖斧，断斩于郡国，然后胜之。
shì yǐ mò nián suì qì lún tái zhī de ér xià āi tòng zhī zhào qǐ fēi rén shèng zhī suǒ huǐ zāi
是以末年遂弃轮台之地，而下哀痛之诏，岂非仁圣之所悔哉！
qiě tōng xī yù jìn yǒu lóng duī yuǎn zé cōng lǐng shēn rè tóu tòng xiàn dù zhī ě
且通西域，近有龙堆，远则葱岭，身热、头痛、县度之厄。
huái nán dù qīn yáng xióng zhī lùn jiē yǐ wéi cǐ tiān dì suǒ yǐ jiè bié qū yù jué wài nèi yě
淮南、杜钦、扬雄之论，皆以为此天地所以界别区域，绝外内也。
shū yuē xī róng jí xù yǔ jí jiù ér xù zhī fēi shàng wēi fú zhì qí gòng wù yě
《书》曰“西戎即序”，禹即就而序之，非上威服致其贡物也。
xī yù zhū guó gè yǒu jūn zhǎng bīng zhòng fēn ruò wú suǒ tǒng yī suī shǔ xiōng nú bù xiāng qīn fù
西域诸国，各有君长，兵众分弱，无所统一，虽属匈奴，不相亲附。
xiōng nú néng de qí mǎ chù zhān jì ér bù néng tǒng shuài yǔ zhī jìn tuì
匈奴能得其马畜旃罽，而不能统率与之进退。
yǔ hàn gé jué dào lǐ yòu yuǎn de zhī bù wéi yì qì zhī bù wéi sǔn
与汉隔绝，道里又远，得之不为益，弃之不为损。
shèng dé zài wǒ wú qǔ yú bǐ
盛德在我，无取于彼。
gù zì jiàn wǔ yǐ lái xī yù sī hàn wēi dé xián lè nèi shǔ
故自建武以来，西域思汉威德，咸乐内属。
wéi qí xiǎo yì shàn shàn chē shī jiè pò xiōng nú shàng wèi suǒ jū
唯其小邑鄯善、车师，界迫匈奴，尚为所拘。
ér qí dà guó shā chē yú tián zhī shǔ shù qiǎn shǐ zhì zhì yú hàn yuàn qǐng shǔ dū hù
而其大国莎车、于阗之属，数遣使置质于汉，愿请属都护。
shèng shàng yuǎn lǎn gǔ jīn yīn shí zhī yi jī mí bù jué cí ér wèi xǔ
圣上远览古今，因时之宜，羁縻不绝，辞而未许。
suī dà yǔ zhī xù xī róng zhōu gōng zhī ràng bái zhì tài zōng zhī què zǒu mǎ yì jiān zhī yǐ yì hé yǐ shàng cí
虽大禹之序西戎，周公之让白雉，太宗之却走马，义兼之矣，亦何以尚兹！