汉书 · 班固 · Chapter 2 of 120

纪·高帝纪下

PinyinModern Translation
Size

wǔ nián dōng shí yuè hàn wáng zhuī xiàng yǔ zhì yáng xià nán zhǐ jūn yǔ qí wáng xìn wèi xiàng guó yuè qī huì jī chu

五年冬十月,汉王追项羽至阳夏南,止军,与齐王信、魏相国越期会击楚。

zhì gù líng bú huì

到了固陵,约定的会合未能实现。

chu jī hàn jūn dà pò zhī hàn wáng fù rù bì shēn qiàn ér shǒu

楚击汉军,大破之,汉王复入壁,深堑而守。

wèi zhāng liáng yuē zhū hóu bù cóng nài hé

谓张良曰:“诸侯不从,奈何?

liáng duì yuē chu bīng qiě pò wèi yǒu fēn dì qí bù zhì gù yi

”良对曰:“楚兵且破,未有分地,其不至固宜。

jūn wáng néng yǔ gòng tiān xià kě lì zhì yě

大王如果能与他们共享天下,可以立刻招来他们。

qí wáng xìn zhī lì fēi jūn wáng yì xìn yì bù zì jiān

齐王信之立,非君王意,信亦不自坚。

péng yuè běn dìng liáng de shǐ jūn wáng yǐ wèi bào gù bài yuè wèi xiàng guó

彭越本定梁地,始,君王以魏豹故,拜越为相国。

jīn bào sǐ yuè yì wàng wáng ér jūn wáng bù zǎo dìng

今豹死,越亦望王,而君王不早定。

jīn néng qǔ suī yáng yǐ běi zhì gǔ chéng jiē yǐ wáng péng yuè cóng chén yǐ dōng fu hǎi yǔ qí wáng xìn xìn jiā zài chu qí yì yù fù de gù yì

今能取睢阳以北至谷城皆以王彭越,从陈以东傅海与齐王信,信家在楚,其意欲复得故邑。

néng chū juān cǐ dì yǐ xǔ liǎng rén shǐ gè zì wéi zhàn zé chu yì sàn yě

能出捐此地以许两人,使各自为战,则楚易散也”。

yú shì hàn wáng fā shǐ shǐ hán xìn péng yuè

于是汉王发使使韩信、彭越。

zhì jiē yǐn bīng lái

至,皆引兵来。

shí yī yuè liú jiǎ rù chu de wéi shòu chūn

十一月,刘贾入楚地,围寿春。

hàn yì qiǎn rén yòu chu dà sī mǎ zhōu yīn

汉亦遣人诱楚大司马周殷。

yīn pàn chu yǐ shū tú liù jǔ jiǔ jiāng bīng yíng qíng bù bìng xíng tú chéng fù suí liú jiǎ jiē huì

周殷背叛楚国,用舒地的军队屠杀六地军民,率领九江的军队迎接黥布,一同行军屠杀城父,随刘贾都会合。

shí èr yuè wéi yǔ gāi xià

十二月,围羽垓下。

yǔ yè wén hàn jūn sì miàn jiē chu gē zhī jǐn de chu de

羽夜闻汉军四面皆楚歌,知尽得楚地。

yǔ yǔ shù bǎi qí zǒu shì yǐ bīng dà bài

羽与数百骑走,是以兵大败。

guàn yīng zhuī zhǎn yǔ dōng chéng

灌婴追斩羽东城。

chu de xī dìng dú lǔ bù xià

楚地悉定,独鲁不下。

hàn wáng yǐn tiān xià bīng yù tú zhī wèi qí shǒu jié lǐ yì zhī guó nǎi chí yǔ tóu shì qí fù xiōng lǔ nǎi jiàng

汉王引天下兵欲屠之,为其守节礼义之国,乃持羽头示其父兄,鲁乃降。

chū huái wáng fēng yǔ wèi lǔ gōng jí sǐ lǔ yòu wèi zhī jiān shǒu gù yǐ lǔ gōng zàng yǔ yú gǔ chéng

初,怀王封羽为鲁公,及死,鲁又为之坚守,故以鲁公葬羽于谷城。

hàn wáng wèi fā sāng kū lín ér qù

汉王为发丧,哭临而去。

fēng xiàng bó děng sì rén wèi liè hóu cì xìng liú shì

封项伯等四人为列侯,赐姓刘氏。

zhū mín lüè zài chu zhě jiē guī zhī

那些被掳掠到楚地的百姓都得以返回故乡。

hàn wáng hái zhì dìng táo chí rù qí wáng xìn bì duó qí jūn

汉王还至定陶,驰入齐王信壁,夺其军。

chū xiàng yǔ suǒ lì lín jiāng wáng gòng áo qián sǐ zi wèi sì lì wèi wáng bù jiàng

初项羽所立临江王共敖前死,子尉嗣立为王,不降。

qiǎn lú wǎn liú jiǎ jī lǔ wèi

遣卢绾、刘贾击虏尉。

chūn zhèng yuè zhuī zūn xiōng bó hào yuē wǔ āi hóu

春正月,追尊兄伯号曰武哀侯。

xià lìng yuē chu de yǐ dìng yì dì wáng hòu yù cún xù chu zhòng yǐ dìng qí zhǔ

下令曰:“楚地已定,义帝亡后,欲存恤楚众,以定其主。

qí wáng xìn xí chu fēng sú gēng lì wèi chǔ wáng wáng huái běi dū xià pī

齐王信习楚风俗,更立为楚王,王淮北,都下邳。

wèi xiàng guó jiàn chéng hóu péng yuè qín láo wèi mín bēi xià shì zú cháng yǐ shǎo jī zhòng shù pò chu jūn qí yǐ wèi gù dì wáng zhī hào yuē liáng wáng dōu dìng táo

魏相国建城侯彭越勤劳魏民,卑下士卒,常以少击众,数破楚军,其以魏故地王之,号曰梁王,都定陶。

yòu yuē bīng bù dé xiū bā nián wàn mín yǔ kǔ shén jīn tiān xià shì bì qí shè tiān xià shū sǐ yǐ xià

”又曰:“兵不得休八年,万民与苦甚,今天下事毕,其赦天下殊死以下。

yú shì zhū hóu shàng shū yuē chǔ wáng hán xìn hán wáng xìn huái nán wáng yīng bù liáng wáng péng yuè gù héng shān wáng wú ruì zhào wáng zhāng áo yàn wáng zāng tú mèi sǐ zài bài yán dài wáng bì xià xiān shí qín wèi wáng dào tiān xià zhū zhī

于是诸侯上疏曰:“楚王韩信、韩王信、淮南王英布、梁王彭越、故衡山王吴芮、赵王张敖、燕王臧荼昧死再拜言大王陛下:先时,秦为亡道,天下诛之。

dài wáng xiān de qín wáng dìng guān zhōng yú tiān xià gōng zuì duō

大王先得秦王,定关中,于天下功最多。

cún wáng dìng wēi jiù bài jì jué yǐ ān wàn mín gōng shèng dé hòu

存亡定危,救败继绝,以安万民,功盛德厚。

yòu jiā huì yú zhū hòu wáng yǒu gōng zhě shǐ de lì shè jì

又加惠于诸侯王有功者,使得立社稷。

dì fēn yǐ dìng ér wèi hào bǐ nǐ wáng shàng xià zhī fēn dài wáng gōng dé zhī zhe yú hòu shì bù xuān

地分已定,而位号比拟,亡上下之分,大王功德之著,于后世不宣。

mèi sǐ zài bài shàng huáng dì zūn hào

昧死再拜上皇帝尊号。

hàn wáng yuē guǎ rén wén dì zhě xián zhě yǒu yě xū yán wáng shí zhī míng fēi suǒ qǔ yě

”汉王曰:“寡人闻帝者贤者有也,虚言亡实之名,非所取也。

jīn zhū hóu wáng jiē tuī gāo guǎ rén jiāng hé yǐ chù zhī zāi

今诸侯王皆推高寡人,将何以处之哉?

zhū hóu wáng jiē yuē dài wáng qǐ yú xì wēi miè luàn qín wēi dòng hǎi nèi

”诸侯王皆曰:“大王起于细微,灭乱秦,威动海内。

yòu yǐ pì lòu zhī de zì hàn zhōng xíng wēi dé zhū bú yì lì yǒu gōng píng dìng hǎi nèi gōng chén jiē shòu de shí yì fēi sī zhī de

又以辟陋之地,自汉中行威德,诛不义,立有功,平定海内,功臣皆受地食邑,非私之地。

dài wáng dé shī sì hǎi zhū hóu wáng bù zú yǐ dào zhī jū dì wèi shèn shí yi yuàn dài wáng yǐ xìng tiān xià

大王德施四海,诸侯王不足以道之,居帝位甚实宜,愿大王以幸天下。

hàn wáng yuē zhū hóu wáng xìng yǐ wéi biàn yú tiān xià zhī mín zé kě yǐ

”汉王曰:“诸侯王幸以为便于天下之民,则可矣。

yú shì zhū hóu wáng jí tài wèi cháng ān hóu chén wǎn děng sān bǎi rén yǔ bó shì jì sì jūn shū sūn tōng jǐn zé liáng rì èr yuè jiǎ wǔ shàng zūn hào

”于是诸侯王及太尉长安侯臣绾等三百人,与博士稷嗣君叔孙通谨择良日二月甲午,上尊号。

hàn wáng jí huáng dì wèi yú sì shuǐ zhī yáng

汉王即皇帝位于汜水之阳。

zūn wáng hòu yuē huáng hòu tài zǐ yuē huáng tài zǐ zhuī zūn xiān ǎo yuē zhāo líng fū rén

尊王后曰皇后,太子曰皇太子,追尊先媪曰昭灵夫人。

zhào yuē gù héng shān wáng wú ruì yǔ zi èr rén xiōng zi yī rén cóng bǎi yuè zhī bīng yǐ zuǒ zhū hóu zhū bào qín yǒu dà gōng zhū hóu lì yǐ wéi wáng

诏曰:“故衡山王吴芮与子二人、兄子一人,从百粤之兵,以佐诸侯,诛暴秦,有大功,诸侯立以为王。

xiàng yǔ qīn duó zhī de wèi zhī fān jūn

项羽侵夺之地,谓之番君。

qí yǐ cháng shā yù zhāng xiàng jùn guì lín nán hǎi lì fān jūn ruì wèi cháng shā wáng

其以长沙、豫章、象郡、桂林、南海立番君芮为长沙王。

yòu yuē gù yuè wáng wáng zhū shì fèng yuè sì qín qīn duó qí de shǐ qí shè jì bù dé xuè shí

”又曰:“故粤王亡诸世奉粤祀,秦侵夺其地,使其社稷不得血食。

zhū hóu fá qín wáng zhū shēn shuài mǐn zhōng bīng yǐ zuǒ miè qín xiàng yǔ fèi ér fú lì

诸侯伐秦,亡诸身帅闽中兵以佐灭秦,项羽废而弗立。

jīn yǐ wéi mǐn yuè wáng wáng mǐn zhōng de wù shǐ shī zhí

今以为闽粤王,王闽中地,勿使失职。

dì nǎi xī dōu luò yáng

帝乃西都洛阳。

xià wǔ yuè bīng jiē bà guī jiā

夏五月,兵皆罢归家。

zhào yuē zhū hóu zi zài guān zhōng zhě fù zhī shí èr suì qí guī zhě bàn zhī

诏曰:“诸侯子在关中者,复之十二岁,其归者半之。

mín qián huò xiāng jù bǎo shān zé bù shū míng shù jīn tiān xià yǐ dìng lìng gè guī qí xiàn fù gù jué tián zhái lì yǐ wén fǎ jiào xùn biàn gào wù chī rǔ

民前或相聚保山泽,不书名数,今天下已定,令各归其县,复故爵田宅,吏以文法教训辨告,勿笞辱。

mín yǐ jī è zì mài wéi rén nú bì zhě jiē miǎn wèi shù rén

民以饥饿自卖为人奴婢者,皆免为庶人。

jūn lì zú huì shè shén wáng zuì ér wáng jué jí bù mǎn dài fū zhě jiē cì jué wèi dài fū

军吏卒会赦,甚亡罪而亡爵及不满大夫者,皆赐爵为大夫。

gù dài fū yǐ shàng cì jué gè yī jí

故大夫以上,赐爵各一级。

qí qī dài fū yǐ shàng jiē lìng shí yì

其七大夫以上,皆令食邑;

fēi qī dài fū yǐ xià jiē fù qí shēn jí hù wù shì

非七大夫以下,皆复其身及户,勿事。

yòu yuē qī dài fū gōng chéng yǐ shàng jiē gāo jué yě

”又曰:“七大夫、公乘以上,皆高爵也。

zhū hóu zi jí cóng jūn guī zhě shén duō gāo jué wú shù zhào lì xiān yǔ tián zhái jí suǒ dāng qiú yú lì zhě jí yǔ

诸侯子及从军归者,甚多高爵,吾数诏吏先与田宅,及所当求于吏者,亟与。

jué huò rén jūn shàng suǒ zūn lǐ jiǔ lì lì qián céng bù wéi jué qí wáng wèi yě

爵或人君,上所尊礼,久立吏前,曾不为决,其亡谓也。

yì rì qín mín jué gōng dài fū yǐ shàng lìng chéng yǔ kàng lǐ

异日秦民爵公大夫以上,令丞与亢礼。

jīn wú yú jué fēi qīng yě lì dú ān qǔ cǐ

今吾于爵非轻也,吏独安取此!

qiě fǎ yǐ yǒu gōng láo xíng tián zhái jīn xiǎo lì wèi cháng cóng jūn zhě duō mǎn ér yǒu gōng zhě gù bu de bèi gōng lì sī shǒu wèi zhǎng lì jiào xùn shén bù shàn

且法以有功劳行田宅,今小吏未尝从军者多满,而有功者顾不得,背公立私,守尉长吏教训甚不善。

qí lìng zhū lì shàn yù gāo jué chēng wú yì

其令诸吏善遇高爵,称吾意。

qiě lián wèn yǒu bù rú wú zhào zhě yǐ zhòng lùn zhī

且廉问,有不如吾诏者,以重论之。

dì zhì jiǔ luò yáng nán gōng

帝置酒雒阳南宫。

shàng yuē tōng hóu zhū jiāng wú gǎn yǐn zhèn jiē yán qí qíng

上曰:“通侯诸将毋敢隐朕,皆言其情。

wú suǒ yǐ yǒu tiān xià zhě hé

我之所以能取得天下的原因是什么?”

xiàng shì zhī suǒ yǐ xiān tiān xià zhě hé

项氏之所以先天下者何?

gāo qǐ wáng líng duì yuē bì xià màn ér wǔ rén xiàng yǔ rén ér jìng rén

”高起、王陵对曰:“陛下嫚而侮人,项羽仁而敬人。

rán bì xià shǐ rén gōng chéng lüè dì suǒ jiàng xià zhě yīn yǐ yǔ zhī yǔ tiān xià tóng lì yě

然陛下使人攻城略地,所降下者,因以与之,与天下同利也。

xiàng yǔ dù xián jí néng yǒu gōng zhě hài zhī xián zhě yí zhī zhàn shèng ér bù yǔ rén gōng de dì ér bù yǔ rén lì cǐ qí suǒ yǐ xiān tiān xià yě

项羽妒贤嫉能,有功者害之,贤者疑之,战胜而不与人功,得地而不与人利,此其所以先天下也。

shàng yuē gōng zhī qí yī wèi zhī qí èr

”皇上说:“你们只知其一,不知其二。

fu yùn chóu wéi wò zhī zhōng jué shèng qiān lǐ zhī wài wú bù rú zǐ fáng

在营帐中谋划策略,决定千里之外的胜利,我不如张良;

tián guó jiā fǔ bǎi xìng gěi xiǎng kuì bù jué liáng dào wú bù rú xiāo hé

填国家,抚百姓,给饷馈,不绝粮道,吾不如萧何;

lián bǎi wàn zhī zhòng zhàn bì shèng gōng bì qǔ wú bù rú hán xìn

统领百万大军,战必胜,攻必克,我不如韩信。

sān zhě jiē rén jié wú néng yòng zhī cǐ wú suǒ yǐ qǔ tiān xià zhě yě

这三位都是人中豪杰,我能够任用他们,这就是我取得天下的原因。”

xiàng yǔ yǒu yī fàn zēng ér bù néng yòng cǐ suǒ yǐ wèi wǒ qín yě

项羽手下有范增这样的谋士却不能重用,这就是他被我擒获的原因。

qún chén shuō fú

”群臣听了都心悦诚服。

chū tián héng guī péng yuè

初,田横归彭越。

xiàng yǔ yǐ miè héng jù zhū yǔ bīn kè wáng rù hǎi

项羽已灭,横惧诛,与宾客亡入海。

shàng kǒng qí jiǔ wéi luàn qiǎn shǐ zhě shè héng yuē héng lái dà zhě wáng xiǎo zhě hóu

上恐其久为乱,遣使者赦横,曰:“横来,大者王,小者侯;

bù lái qiě fā bīng jiā zhū

不来,且发兵加诛。

héng jù chéng chuán yì luò yáng wèi zhì sān shí lǐ zì shā

”横惧,乘传诣雒阳,未至三十里,自杀。

shàng zhuàng qí jié wèi liú tì fā zú èr qiān rén yǐ shàng lǐ zàng yān

上壮其节,为流涕,发卒二千人,以上礼葬焉。

shù zú lóu jìng qiú jiàn shuō shàng yuē bì xià qǔ tiān xià yǔ zhōu yì ér dōu luò yáng bù biàn bù rú rù guān jù qín zhī gù

戍卒娄敬求见,说上曰:“陛下取天下与周异,而都雒阳,不便,不如入关,据秦之固。

shàng yǐ wèn zhāng liáng liáng yīn quàn shàng

”上以问张良,良因劝上。

shì rì chē jià xī dōu cháng ān

是日,车驾西都长安。

bài lóu jìng wèi fèng chūn jūn cì xìng liú shì

拜娄敬为奉春君,赐姓刘氏。

liù yuè rén chén dà shè tiān xià

六月壬辰,大赦天下。

qiū qī yuè yàn wáng zāng tú fǎn shàng zì jiāng zhēng zhī

秋七月,燕王臧荼反,上自将征之。

jiǔ yuè lǔ tú

九月,虏荼。

zhào zhū hóu wáng shì yǒu gōng zhě lì yǐ wéi yàn wáng

诏诸侯王视有功者立以为燕王。

jīng wáng chén xìn děng shí rén jiē yuē tài wèi cháng ān hóu lú wǎn gōng zuì duō qǐng lì yǐ wéi yàn wáng

荆王臣信等十人皆曰:“太尉长安侯卢绾功最多,请立以为燕王。

shǐ chéng xiàng kuài jiàng bīng píng dài de

”使丞相哙将兵平代地。

lì jǐ fǎn shàng zì jī pò zhī

利几反,上自击破之。

lì jǐ zhě xiàng yǔ jiāng

利几者,项羽将。

yǔ bài lì jǐ wèi chén lìng jiàng shàng hóu zhī yǐng chuān

羽败,利几为陈令,降,上侯之颍川。

shàng zhì luò yáng jǔ tōng hóu jí zhào zhī ér lì jǐ kǒng fǎn

上至雒阳,举通侯籍召之,而利几恐,反。

hòu jiǔ yuè xǐ zhū hóu zi guān zhōng

后九月,徙诸侯子关中。

zhì cháng lè gōng

治长乐宫。

liù nián dōng shí yuè lìng tiān xià xiàn yì chéng

六年冬十月,令天下县邑城。

rén gào chǔ wáng xìn móu fǎn shàng wèn zuǒ yòu zuǒ yòu zhēng yù jī zhī

人告楚王信谋反,上问左右,左右争欲击之。

yòng chén píng jì nǎi wěi yóu yún mèng

用陈平计,乃伪游云梦。

shí èr yuè huì zhū hóu yú chén chǔ wáng xìn yíng yè yīn zhí zhī

十二月,会诸侯于陈,楚王信迎谒,因执之。

zhào yuē tiān xià jì ān háo jié yǒu gōng zhě fēng hóu xīn lì wèi néng jǐn tú qí gōng

诏曰:“天下既安,豪桀有功者封侯,新立,未能尽图其功。

shēn jū jūn jiǔ nián huò wèi xí fǎ lìng huò yǐ qí gù fàn fǎ dà zhě sǐ xíng wú shén lián zhī

身居军九年,或未习法令,或以其故犯法,大者死刑,吾甚怜之。

qí shè tiān xià

其赦天下。

tián kěn hè shàng yuē shén shàn bì xià de hán xìn yòu zhì qín zhōng

”田肯贺上曰:“甚善,陛下得韩信,又治秦中。

qín xíng shèng zhī guó yě dài hé zǔ shān xuán gé qiān lǐ chí jǐ bǎi wàn qín de bǎi èr yān

秦,形胜之国也,带河阻山,县隔千里,持戟百万,秦得百二焉。

dì shì biàn lì qí yǐ xià bīng yú zhū hóu pì yóu jū gāo wū zhī shàng jiàn líng shuǐ yě

地势便利,其以下兵于诸侯,譬犹居高屋之上建瓴水也。

fu qí dōng yǒu láng yá jí mò zhī ráo nán yǒu tài shān zhī gù xi yǒu zhuó hé zhī xiàn běi yǒu bó hǎi zhī lì dì fāng èr qiān lǐ chí jǐ bǎi wàn xuán gé qiān lǐ zhī wài qí de shí èr yān cǐ dōng xī qín yě

夫齐,东有琅邪、即墨之饶,南有泰山之固,西有浊河之限,北有勃海之利,地方二千里,持戟百万,县隔千里之外,齐得十二焉,此东西秦也。

fēi qīn zǐ dì mò kě shǐ wáng qí zhě

非亲子弟,莫可使王齐者。

shàng yuē shàn

皇上说:“好。”

cì jīn wǔ bǎi jīn

皇上赏赐田肯五百斤黄金。

shàng hái zhì luò yáng shè hán xìn fēng wèi huái yīn hóu

上还至雒阳,赦韩信,封为淮阴侯。

jiǎ shēn shǐ pōu fú fēng gōng chén cáo cān děng wéi tōng hóu

甲申,始剖符封功臣曹参等为通侯。

zhào yuē qí gǔ zhī jiàn guó yě jīn wèi jùn xiàn qí fù yǐ wéi zhū hóu

诏曰:“齐,古之建国也,今为郡县,其复以为诸侯。

jiāng jūn liú jiǎ shù yǒu dà gōng jí zé kuān huì xiū jié zhě wáng qí jīng de

将军刘贾数有大功,及择宽惠修絜者,王齐、荆地。

chūn zhèng yuè bǐng wǔ hán wáng xìn děng zòu qǐng yǐ gù dōng yáng jùn zhāng jùn wú jùn wǔ shí sān xiàn lì liú jiǎ wèi jīng wáng

”春正月丙午,韩王信等奏请以故东阳郡、鄣郡、吴郡五十三县立刘贾为荆王;

yǐ dàng jùn xuē jùn tán jùn sān shí liù xiàn lì dì wén xìn jūn jiāo wèi chǔ wáng

以砀郡、薛郡、郯郡三十六县立弟文信君交为楚王。

rén zǐ yǐ yún zhōng yàn mén dài jùn wǔ shí sān xiàn lì xiōng yi xìn hóu xǐ wèi dài wáng

壬子日,把云中、雁门、代郡五十三县封给哥哥宜信侯刘喜为代王;

yǐ jiāo dōng jiāo xi lín zī jì běi bó yáng chéng yáng jùn qī shí sān xiàn lì zi féi wèi qí wáng

以胶东、胶西、临淄、济北、博阳、城阳郡七十三县立子肥为齐王;

yǐ tài yuán jùn sān shí yī xiàn wèi hán guó xǐ hán wáng xìn dōu jìn yáng

以太原郡三十一县为韩国,徙韩王信都晋阳。

shàng yǐ fēng dà gōng chén èr shí yú rén qí yú zhēng gōng wèi de xíng fēng

上已封大功臣二十余人,其余争功,未得行封。

shàng jū nán gōng cóng fù dào shàng jiàn zhū jiāng wǎng wǎng ǒu yǔ yǐ wèn zhāng liáng

上居南宫,从复道上见诸将往往耦语,以问张良。

liáng yuē bì xià yǔ cǐ shǔ gòng qǔ tiān xià jīn yǐ wèi tiān zǐ ér suǒ fēng jiē gù rén suǒ ài suǒ zhū jiē píng shēng chóu yuàn

良曰:“陛下与此属共取天下,今已为天子,而所封皆故人所爱,所诛皆平生仇怨。

jīn jūn lì jì gōng yǐ tiān xià wèi bù zú yòng biàn fēng ér kǒng yǐ guò shī jí zhū gù xiāng jù móu fǎn ěr

今军吏计功,以天下为不足用遍封,而恐以过失及诛,故相聚谋反耳。

shàng yuē wèi zhī nài hé

皇上问:“那该怎么办呢?”

liáng yuē qǔ shàng sù suǒ bù kuài jì qún chén suǒ gòng zhī zuì shèn zhě yī rén xiān fēng yǐ shì qún chén

”良曰:“取上素所不快,计群臣所共知最甚者一人,先封以示群臣。

sān yuè shàng zhì jiǔ fēng yōng chǐ yīn qù chéng xiàng jí dìng gōng xíng fēng

”三月,上置酒,封雍齿,因趣丞相急定功行封。

ba jiǔ qún chén jiē xǐ yuē yōng chǐ qiě hóu wú shǔ wáng huàn yǐ

罢酒,群臣皆喜,曰:“雍齿且侯,吾属亡患矣!

shàng guī yuè yáng wǔ rì yī zhāo tài gōng

上归栎阳,五日一朝太公。

tài gōng jiā lìng shuō tài gōng yuē tiān wáng èr rì tǔ wáng èr wáng

太公家令说太公曰:“天亡二日,土亡二王。

huáng dì suī zi rén zhǔ yě

皇帝虽子,人主也;

tài gōng suī fù rén chén yě

太公虽然是父亲,却是臣子。”

nài hé lìng rén zhǔ bài rén chén

奈何令人主拜人臣!

rú cǐ zé wēi zhòng bù xíng

如果这样,君主的威严就无法施行。

hòu shàng cháo tài gōng yōng huì yíng mén què xíng

”后上朝,太公拥彗,迎门却行。

shàng dà jīng xià fú tài gōng

上大惊,下扶太公。

tài gōng yuē dì rén zhǔ nài hé yǐ wǒ luàn tiān xià fǎ

太公曰:“帝,人主,奈何以我乱天下法!

yú shì shàng xīn shàn jiā lìng yán cì huáng jīn wǔ bǎi jīn

”于是上心善家令言,赐黄金五百斤。

xià wǔ yuè bǐng wǔ zhào yuē rén zhī zhì qīn mò qīn yú fù zǐ gù fù yǒu tiān xià chuán guī yú zi zi yǒu tiān xià zūn guī yú fù cǐ rén dào zhī jí yě

夏五月丙午,诏曰:“人之至亲,莫亲于父子,故父有天下传归于子,子有天下尊归于父,此人道之极也。

qián rì tiān xià dà luàn bīng gé bìng qǐ wàn mín kǔ yāng zhèn qīn bèi jiān zhí ruì zì shuài shì zú fàn wēi nán píng bào luàn lì zhū hóu yǎn bīng xī mín tiān xià dà ān cǐ jiē tài gōng zhī jiào xùn yě

前日天下大乱,兵革并起,万民苦殃,朕亲被坚执锐,自帅士卒,犯危难,平暴乱,立诸侯,偃兵息民,天下大安,此皆太公之教训也。

zhū wáng tōng hóu jiāng jūn qún qīng dài fū yǐ zūn zhèn wèi huáng dì ér tài gōng wèi yǒu hào jīn shàng zūn tài gōng yuē tài shàng huáng

诸王、通侯、将军、群卿、大夫已尊朕为皇帝,而太公未有号,今上尊太公曰太上皇。

qiū jiǔ yuè xiōng nú wéi hán wáng xìn yú mǎ yì xìn jiàng xiōng nú

秋九月,匈奴围韩王信于马邑,信降匈奴。

qī nián dōng shí yuè shàng zì jiāng jī hán wáng xìn yú tóng dī zhǎn qí jiāng

七年冬十月,上自将击韩王信于铜鞮,斩其将。

xìn wáng zǒu xiōng nú qí jiāng màn qiū chén wáng huáng gòng lì gù zhào hòu zhào lì wèi wáng shōu xìn sǎn bīng yǔ xiōng nú gòng jù hàn

信亡走匈奴,其将曼丘臣、王黄共立故赵后赵利为王,收信散兵,与匈奴共距汉。

shàng cóng jìn yáng lián zhàn chéng shèng zhú běi zhì lóu fán huì dà hán shì zú duò zhǐ zhě shén èr sān

上从晋阳连战,乘胜逐北,至楼烦,会大寒,士卒堕指者什二三。

suì zhì píng chéng wèi xiōng nú suǒ wéi qī rì yòng chén píng mì jì dé chū

遂至平城,为匈奴所围,七日,用陈平秘计得出。

shǐ fán kuài liú dìng dài de

使樊哙留定代地。

shí èr yuè shàng hái guò zhào bù lǐ zhào wáng

十二月,上还过赵,不礼赵王。

shì yuè xiōng nú gōng dài dài wáng xǐ qì guó zì guī luò yáng shè wèi hé yáng hóu

是月,匈奴攻代,代王喜弃国,自归雒阳,赦为合阳侯。

xīn mǎo lì zǐ rú yì wèi dài wáng

辛卯,立子如意为代王。

chūn lìng láng zhōng yǒu zuì nài yǐ shàng qǐng zhī

春,令郎中有罪耐以上,请之。

mín chǎn zi fù wù shì èr suì

民产子,复勿事二岁。

èr yuè zhì cháng ān

二月,至长安。

xiāo hé zhì wèi yāng gōng lì dōng què běi què qián diàn wǔ kù tài cāng

萧何治未央宫,立东阙、北阙、前殿、武库、大仓。

shàng jiàn qí zhuàng lì shén nù wèi hé yuē tiān xià xiōng xiōng láo kǔ shù suì chéng bài wèi kě zhī shì hé zhì gōng shì guò dù yě

上见其壮丽,甚怒,谓何曰:“天下匈匈,劳苦数岁,成败未可知,是何治宫室过度也!

hé yuē tiān xià fāng wèi dìng gù kě yīn yǐ jiù gōng shì

”萧何说:“天下还没有安定,所以可以趁机修建宫殿。

qiě fú tiān zǐ yǐ sì hǎi wéi jiā fēi lìng zhuàng lì wáng yǐ zhòng wēi qiě wáng lìng hòu shì yǒu yǐ jiā yě

且夫天子以四海为家,非令壮丽亡以重威,且亡令后世有以加也。

shàng shuō

”皇上听了很高兴。

zì yuè yáng xǐ dōu cháng ān

自栎阳徙都长安。

zhì zōng zhèng guān yǐ xù jiǔ zú

置宗正官以序九族。

xià sì yuè xíng rú luò yáng

夏四月,行如雒阳。

bā nián dōng shàng dōng jī hán xìn yú kòu yú dōng yuán

八年冬,上东击韩信余寇于东垣。

hái guò zhào zhào xiāng guàn gāo děng chǐ shàng bù lǐ qí wáng yīn móu yù shì shàng

还过赵,赵相贯高等耻上不礼其王,阴谋欲弑上。

shàng yù sù xīn dòng wèn xiàn míng hé

上欲宿,心动,问“县名何?

yuē bǎi rén

曰:“柏人。

shàng yuē bǎi rén zhě pò yú rén yě

皇上说:“柏人,就是被人逼迫的意思。”

qù fú sù

”去弗宿。

shí yī yuè lìng shì zú cóng jūn sǐ zhě wèi huì guī qí xiàn xiàn gěi yī qīn guān zàng jù cí yǐ shào láo zhǎng lì shì zàng

十一月,令士卒从军死者,为槥归其县,县给衣衾棺葬具,祠以少牢,长吏视葬。

shí èr yuè xíng zì dōng yuán zhì

十二月,行自东垣至。

chūn sān yuè xíng rú luò yáng

春三月,行如雒阳。

lìng lì zú cóng jūn zhì píng chéng jí shǒu chéng yì zhě jiē fù zhōng shēn wù shì

令吏卒从军至平城及守城邑者皆复终身勿事。

jué fēi gōng chéng yǐ shàng wú de guān liú shì guān

爵非公乘以上毋得冠刘氏冠。

gǔ rén wú de yì jǐn xiù qǐ hú chī zhù jì cāo bīng chéng qí mǎ

贾人毋得衣锦、绣、绮、縠、𫄨、纻、罽,操兵,乘骑马。

qiū bā yuè lì yǒu zuì wèi fā jué zhě shè zhī

秋八月,吏有罪未发觉者,赦之。

jiǔ yuè xíng zì luò yáng zhì

九月,行自雒阳至。

huái nán wáng liáng wáng zhào wáng chǔ wáng jiē cóng

淮南王、梁王、赵王、楚王都跟随。

jiǔ nián dōng shí yuè huái nán wáng liáng wáng zhào wáng chǔ wáng cháo wèi yāng gōng

九年冬十月,淮南王、梁王、赵王、楚王朝未央宫。

zhì jiǔ qián diàn shàng fèng yù zhī wèi tài shàng huáng shòu yuē shǐ dà rén cháng yǐ chén wáng lài bù néng zhì chǎn yè bù rú zhòng lì

置酒前殿,上奉玉卮为太上皇寿,曰:“始大人常以臣亡赖,不能治产业,不如仲力。

jīn mǒu zhī yè suǒ jiù shú yǔ zhòng duō

如今我所成就的家业与二哥相比谁更多呢?”

diàn shàng qún chén jiē chēng wàn suì dà xiào wéi lè

”殿上群臣皆称万岁,大笑为乐。

shí yī yuè xǐ qí chu dà zú zhāo shì qū shì jǐng shì huái shì tián shì wǔ xìng guān zhōng yǔ lì tián zhái

十一月,徙齐、楚大族昭氏、屈氏、景氏、怀氏、田氏五姓关中,与利田宅。

shí èr yuè xíng rú luò yáng

十二月,行如雒阳。

guàn gāo děng móu nì fā jué dài bǔ gāo děng bìng bǔ zhào wáng áo xià yù

贯高等谋逆发觉,逮捕高等,并捕赵王敖下狱。

zhào gǎn yǒu suí wáng zuì sān zú

诏敢有随王,罪三族。

láng zhōng tián shū mèng shū děng shí rén zì kūn qián wèi wáng jiā nú cóng wáng jiù yù

郎中田叔、孟舒等十人自髡钳为王家奴,从王就狱。

wáng shí bù zhī qí móu

王实不知其谋。

chūn zhèng yuè fèi zhào wáng áo wèi xuān píng hóu

春正月,废赵王敖为宣平侯。

xǐ dài wáng rú yì wèi zhào wáng wáng zhào guó

徙代王如意为赵王,王赵国。

bǐng yín qián yǒu zuì shū sǐ yǐ xià jiē shè zhī

丙寅,前有罪殊死以下皆赦之。

èr yuè xíng zì luò yáng zhì

二月,行自雒阳至。

xián zhào chén tián shū mèng shū děng shí rén zhào jiàn yǔ yǔ hàn tíng chén wú néng chū qí yòu zhě

贤赵臣田叔、孟舒等十人,召见与语,汉廷臣无能出其右者。

shàng shuō jǐn bài wèi jùn shǒu zhū hóu xiāng

上说,尽拜为郡守、诸侯相。

xià liù yuè yǐ wèi huì rì yǒu shí zhī

夏六月乙未晦,日有食之。

shí nián dōng shí yuè huái nán wáng yàn wáng jīng wáng liáng wáng chǔ wáng qí wáng cháng shā wáng lái cháo

十年冬十月,淮南王、燕王、荆王、梁王、楚王、齐王、长沙王来朝。

xià wǔ yuè tài shàng huáng hòu bēng

夏五月,太上皇后崩。

qiū qī yuè guǐ mǎo tài shàng huáng bēng zàng wàn nián

秋七月癸卯,太上皇崩,葬万年。

shè yuè yáng qiú sǐ zuì yǐ xià

赦栎阳囚死罪以下。

bā yuè lìng zhū hóu wáng jiē lì tài shàng huáng miào yú guó dū

八月,令诸侯王皆立太上皇庙于国都。

jiǔ yuè dài xiàng guó chén xī fǎn

九月,代相国陈豨反。

shàng yuē xī cháng wèi wú shǐ shén yǒu xìn

皇上说:“陈豨曾经作为我的使者,非常讲信用。

dài de wú suǒ jí gù fēng xī wèi liè hóu yǐ xiàng guó shǒu dài jīn nǎi yǔ wáng huáng děng jié lüè dài de

代地吾所急,故封豨为列侯,以相国守代,今乃与王黄等劫掠代地!

lì mín fēi yǒu zuì yě néng qù xī huáng lái guī zhě jiē shè zhī

吏民非有罪也,能去豨、黄来归者,皆赦之。

shàng zì dōng zhì hán dān

”上自东,至邯郸。

shàng xǐ yuē xī bù nán jù hán dān ér zǔ zhāng shuǐ wú zhī qí wáng néng wéi yǐ

上喜曰:“豨不南据邯郸而阻漳水,吾知其亡能为矣。

zhào xiāng zhōu chāng zòu cháng shān èr shí wǔ chéng wáng qí èr shí chéng qǐng zhū shǒu wèi

”赵相周昌奏常山二十五城亡其二十城,请诛守、尉。

shàng yuē shǒu wèi fǎn hu

上曰:“守、尉反乎?

duì yuē bù

周昌回答:“没有。”

shàng yuē shì lì bù zú wáng zuì

皇帝说:“这是他们力量不足,没有罪过。”

shàng lìng zhōu chāng xuǎn zhào zhuàng shì kě lìng jiāng zhě bái jiàn sì rén

皇帝命令周昌选拔赵国壮士中可以担任将领的人,周昌带来四人进见。

shàng màn mà yuē shù zǐ néng wéi jiāng hu

上嫚骂曰:“竖子能为将乎!

sì rén cán jiē fú dì

”四人惭,皆伏地。

shàng fēng gè qiān hù yǐ wéi jiāng

皇上封赏了上千户人家,任命他们为将领。

zuǒ yòu jiàn yuē cóng rù shǔ hàn fá chu shǎng wèi biàn xíng jīn fēng cǐ hé gōng

左右谏曰:“从入蜀、汉,伐楚,赏未遍行,今封此,何功?

shàng yuē fēi rǔ suǒ zhī

”皇上说:“这不是你们能明白的。

chén xī fǎn zhào dài de jiē xī yǒu

陈豨造反,赵国、代地都被陈豨占据。

wú yǐ yǔ xí zhēng tiān xià bīng wèi yǒu zhì zhě jīn jì wéi dú hán dān zhōng bīng ěr

我用紧急文书征调天下兵马,没有赶到的,现在算来只有邯郸城中的军队罢了。

wú hé ài sì qiān hù bù yǐ wèi zhào zǐ dì

我怎么会吝惜四千户的封赏,不用来安抚赵地的子弟呢!

jiē yuē shàn

”众人都说:“好。

yòu qiú yuè yì yǒu hòu hu

”又求:“乐毅有后乎?

de qí sūn shū fēng zhī lè xiāng hào huá chéng jūn

”得其孙叔,封之乐乡,号华成君。

wèn xī jiāng jiē gù gǔ rén

问豨将,皆故贾人。

shàng yuē wú zhī yǔ zhī yǐ

上曰:“吾知与之矣。

nǎi duō yǐ jīn gòu xī jiāng xī jiāng duō jiàng

”于是用大量黄金收买陈豨的将领,陈豨的将领大多投降了。

shí yī nián dōng shàng zài hán dān

十一年冬,上在邯郸。

xī jiāng hóu chang jiāng wàn yú rén yóu xíng wáng huáng jiāng qí qiān yú jūn qǔ nì zhāng chūn jiāng zú wàn yú rén dù hé gōng liáo chéng

豨将侯敞将万余人游行,王黄将骑千余军曲逆,张春将卒万余人度河攻聊城。

hàn jiāng jūn guō méng yǔ qí jiāng jī dà pò zhī

汉朝将军郭蒙和齐国将领一起进攻,大败敌军。

tài wèi zhōu bó dào tài yuán rù dìng dài de zhì mǎ yì mǎ yì bù xià gōng cán zhī

太尉周勃道太原入定代地,至马邑,马邑不下,攻残之。

xī jiāng zhào lì shǒu dōng yuán gāo zǔ gōng zhī bù xià

豨将赵利守东垣,高祖攻之不下。

zú mà shàng nù

卒骂,上怒。

chéng jiàng zú mà zhě zhǎn zhī

城降,卒骂者斩之。

zhū xiàn jiān shǒu bù jiàng fǎn kòu zhě fù zū fù sān suì

诸县坚守不降反寇者,复租赋三岁。

chūn zhèng yuè huái yīn hóu hán xìn móu fǎn cháng ān yí sān zú

春正月,淮阴侯韩信谋反长安,夷三族。

jiāng jūn chái wǔ zhǎn hán wáng xìn yú cān hé

将军柴武在参合斩杀了韩王信。

shàng hái luò yáng

上还雒阳。

zhào yuē dài de jū cháng shān zhī běi yǔ yí dí biān zhào nǎi cóng shān nán yǒu zhī yuǎn shù yǒu hú kòu nán yǐ wèi guó

诏曰:“代地居常山之北,与夷狄边,赵乃从山南有之,远,数有胡寇,难以为国。

pō qǔ shān nán tài yuán zhī de yì shǔ dài dài zhī yún zhōng yǐ xī wèi yún zhōng jùn zé dài shòu biān kòu yì shǎo yǐ

颇取山南太原之地益属代,代之云中以西为云中郡,则代受边寇益少矣。

wáng xiàng guó tōng hóu lì èr qiān dàn zé kě lì wèi dài wáng zhě

王、相国、通侯、吏二千石择可立为代王者。

yàn wáng wǎn xiàng guó hé děng sān shí sān rén jiē yuē zi héng xián zhī wēn liáng qǐng lì yǐ wéi dài wáng dōu jìn yáng

”燕王绾、相国何等三十三人皆曰:“子恒贤知温良,请立以为代王,都晋阳。

dà shè tiān xià

”大赦天下。

èr yuè zhào yuē yù shěng fù shén

二月,诏曰:“欲省赋甚。

jīn xiàn wèi yǒu chéng lì huò duō fù yǐ wéi xiàn ér zhū hóu wáng yóu duō mín jí zhī

今献未有程,吏或多赋以为献,而诸侯王尤多,民疾之。

lìng zhū hóu wáng tōng hóu cháng yǐ shí yuè cháo xiàn jí jùn gè yǐ qí kǒu shù lǜ rén suì liù shí sān qián yǐ gěi xiàn fèi

令诸侯王、通侯常以十月朝献,即郡各以其口数率,人岁六十三钱,以给献费。

yòu yuē gài wén wáng zhě mò gāo yú zhōu wén bó zhě mò gāo yú qí huán jiē dài xián rén ér chéng míng

”又曰:“盖闻王者莫高于周文,伯者莫高于齐桓,皆待贤人而成名。

jīn tiān xià xián zhě zhì néng qǐ tè gǔ zhī rén hu

今天下贤者智能,岂特古之人乎?

huàn zài rén zhǔ bù jiāo gù yě shì xī yóu jìn

患在人主不交故也,士奚由进!

jīn wú yǐ tiān zhī líng xián shì dài fū dìng yǒu tiān xià yǐ wéi yī jiā yù qí cháng jiǔ shì shì fèng zōng miào wáng jué yě

今吾以天之灵、贤士大夫定有天下,以为一家,欲其长久,世世奉宗庙亡绝也。

xián rén yǐ yǔ wǒ gòng píng zhī yǐ ér bù yǔ wú gòng ān lì zhī kě hu

贤人已与我共平之矣,而不与吾共安利之,可乎?

xián shì dài fū yǒu kěn cóng wǒ yóu zhě wú néng zūn xiǎn zhī

贤士大夫有肯从我游者,吾能尊显之。

bù gào tiān xià shǐ míng zhī zhèn yì

向天下公布,让大家清楚明白我的意思。

yù shǐ dài fū chāng xià xiàng guó xiàng guó zàn hòu xià zhū hóu wáng yù shǐ zhōng zhí fǎ xià jùn shǒu qí yǒu yì chēng míng dé zhě bì shēn quàn wèi zhī jià qiǎn yì xiàng guó fǔ shǔ xíng yì nián

御史大夫昌下相国,相国酂侯下诸侯王,御史中执法下郡守,其有意称明德者,必身劝,为之驾,遣诣相国府,署行、义、年。

yǒu ér fú yán jué miǎn

有而弗言,觉,免。

nián lǎo lóng bìng wù qiǎn

年老癃病,勿遣。

sān yuè liáng wáng péng yuè móu fǎn yí sān zú

三月,梁王彭越谋反,夷三族。

zhào yuē zé kě yǐ wèi liáng wáng huái yáng wáng zhě

诏曰:“择可以为梁王、淮阳王者。

yàn wáng wǎn xiàng guó hé děng qǐng lì zǐ huī wèi liáng wáng zi you wèi huái yáng wáng

”燕王绾、相国何等请立子恢为梁王,子友为淮阳王。

ba dōng jùn pō yì liáng

撤销东郡,将其大部分土地划归梁国;

ba yǐng chuān jùn pō yì huái yáng

撤销颍川郡,将其大部分土地划归淮阳国。

xià sì yuè xíng zì luò yáng zhì

夏四月,行自雒阳至。

lìng fēng rén xǐ guān zhōng zhě jiē fù zhōng shēn

令丰人徙关中者皆复终身。

wǔ yuè zhào yuē yuè rén zhī sú hǎo xiāng gōng jī qián shí qín xǐ zhōng xiàn zhī mín nán fāng sān jùn shǐ yǔ bǎi yuè zá chǔ

五月,诏曰:“粤人之俗,好相攻击,前时秦徙中县之民南方三郡,使与百粤杂处。

huì tiān xià zhū qín nán hǎi wèi tā jū nán fāng cháng zhì zhī shén yǒu wén lǐ zhōng xiàn rén yǐ gù bù hào jiǎn yuè rén xiāng gōng jī zhī sú yì zhǐ jù lài qí lì

会天下诛秦,南海尉它居南方长治之,甚有文理,中县人以故不耗减,粤人相攻击之俗益止,俱赖其力。

jīn lì tā wèi nán yuè wáng

今立它为南粤王。

shǐ lù gǔ jí shòu xǐ shòu

”使陆贾即授玺、绶。

tā qǐ shǒu chēng chén

它稽首称臣。

liù yuè lìng shì zú cóng rù shǔ hàn guān zhōng zhě jiē fù zhōng shēn

六月,令士卒从入蜀、汉、关中者皆复终身。

qiū qī yuè huái nán wáng bù fǎn

秋七月,淮南王布反。

shàng wèn zhū jiāng téng gōng yán gù chu lìng yǐn xuē gōng yǒu chóu cè

上问诸将,滕公言故楚令尹薛公有筹策。

shàng zhào jiàn xuē gōng yán bù xíng shì shàng shàn zhī fēng xuē gōng qiān hù

上召见,薛公言布形势,上善之,封薛公千户。

zhào wáng xiàng guó zé kě lì wèi huái nán wáng zhě qún chén qǐng lì zǐ zhǎng wèi wáng

诏王、相国择可立为淮南王者,群臣请立子长为王。

shàng nǎi fā shàng jùn běi dì lǒng xī chē qí ba shǔ cái guān jí zhōng wèi zú sān wàn rén wèi huáng tài zǐ wèi jūn bà shàng

上乃发上郡、北地、陇西车骑,巴、蜀材官及中尉卒三万人为皇太子卫,军霸上。

bù guǒ rú xuē gōng yán dōng jī shā jīng wáng liú jiǎ jié qí bīng dù huái jī chu chǔ wáng jiāo zǒu rù xuē

布果如薛公言,东击杀荆王刘贾,劫其兵,度淮击楚,楚王交走入薛。

shàng shè tiān xià sǐ zuì yǐ xià jiē lìng cóng jūn

上赦天下死罪以下,皆令从军;

zhēng zhū hóu bīng shàng zì jiāng yǐ jī bù

征诸侯兵,上自将以击布。

shí èr nián dōng shí yuè shàng pò bù jūn yú huì fǒu

十二年冬十月,上破布军于会缶。

bù zǒu lìng bié jiāng zhuī zhī

布走,令别将追之。

shàng hái guò pèi liú zhì jiǔ pèi gōng xī zhào gù rén fù lǎo zǐ dì zuǒ jiǔ

上还,过沛,留,置酒沛宫,悉召故人父老子弟佐酒。

fā pèi zhōng r de bǎi èr shí rén jiào zhī gē

发沛中儿得百二十人,教之歌。

jiǔ hān shàng jī zhù zì gē yuē dà fēng qǐ xī yún fēi yáng wēi jiā hǎi nèi xī guī gù xiāng ān dé měng shì xī shǒu sì fāng

酒酣,上击筑自歌曰:“大风起兮云飞扬,威加海内兮归故乡,安得猛士兮守四方!

lìng r jiē hé xí zhī

”让少年们都跟着学唱。

shàng nǎi qǐ wǔ kāng kǎi shāng huái qì shù háng xià

上乃起舞,忼慨伤怀,泣数行下。

wèi pèi fù xiōng yuē yóu zǐ bēi gù xiāng

他对沛县的父老乡亲说:“远游之人总是怀念故乡。

wú suī dōu guān zhōng wàn suì zhī hòu wú hún pò yóu sī pèi

吾虽都关中,万岁之后吾魂魄犹思沛。

qiě zhèn zì pèi gōng yǐ zhū bào nì suì yǒu tiān xià qí yǐ pèi wèi zhèn tāng mù yì fù qí mín shì shì wú yǒu suǒ yǔ

况且我从沛公起兵讨伐暴虐的叛逆,最终得到天下,因此将沛县作为我的汤沐邑,免除那里百姓的赋税徭役,世世代代都不必承担。

pèi fù lǎo zhū mǔ gù rén rì lè yǐn jí huān dào jiù gù wèi xiào lè

”沛父老诸母故人日乐饮极欢,道旧故为笑乐。

shí yú rì shàng yù qù pèi fù xiōng gù qǐng

十余日,上欲去,沛父兄固请。

shàng yuē wú rén zhòng duō fù xiōng bù néng gěi

上曰:“吾人众多,父兄不能给。

nǎi qù

”于是离开。

pèi zhōng kōng xiàn jiē zhī yì xi xiàn

沛县全城的人都到城西去进献酒食。

shàng liú zhǐ zhāng yǐn sān rì

上留止,张饮三日。

pèi fù xiōng jiē dùn shǒu yuē pèi xìng de fù fēng wèi de wéi bì xià āi jīn

沛父兄皆顿首曰:“沛幸得复,丰未得,唯陛下哀矜。

shàng yuē fēng zhě wú suǒ shēng zhǎng jí bù wàng ěr

”上曰:“丰者,吾所生长,极不忘耳。

wú tè yǐ qí wèi yōng chǐ gù fǎn wǒ wèi wèi

吾特以其为雍齿故反我为魏。

pèi fù xiōng gù qǐng zhī nǎi bìng fù fēng bǐ pèi

”沛父兄固请之,乃并复丰,比沛。

hàn bié jiāng jī bù jūn táo shuǐ nán běi jiē dà pò zhī zhuī zhǎn bù fān yáng

汉别将击布军洮水南北,皆大破之,追斩布番阳。

zhōu bó dìng dài zhǎn chén xī yú dāng chéng

周勃定代,斩陈豨于当城。

zhào yuē wú gǔ zhī jiàn guó yě

诏曰:“吴,古之建国也。

rì zhě jīng wáng jiān yǒu qí de jīn sǐ wáng hòu

日者荆王兼有其地,今死亡后。

zhèn yù fù lì wú wáng qí yì kě zhě

朕欲复立吴王,其议可者。

cháng shā wáng chén děng yán pèi hóu pì zhòng hòu qǐng lì wèi wú wáng

”长沙王臣等言:“沛侯濞重厚,请立为吴王。

yǐ bài shàng zhào wèi pì yuē rǔ zhuàng yǒu fǎn xiāng

”已拜,上召谓濞曰:“汝状有反相。

yīn fǔ qí bèi yuē hàn hòu wǔ shí nián dōng nán yǒu luàn qǐ rǔ yá

”因拊其背,曰:“汉后五十年东南有乱,岂汝邪?

rán tiān xià tóng xìng yī jiā rǔ shèn wú fǎn

然天下同姓一家,汝慎毋反。

pì dùn shǒu yuē bù gǎn

刘濞叩头说:“不敢。”

shí yī yuè xíng zì huái nán hái

十一月,行自淮南还。

guò lǔ yǐ dà láo cí kǒng zǐ

过鲁,以大牢祠孔子。

shí èr yuè zhào yuē qín huáng dì chu yǐn wáng wèi ān lí wáng qí mǐn wáng zhào dào xiāng wáng jiē jué wáng hòu

十二月,诏曰:“秦皇帝、楚隐王、魏安厘王、齐愍王、赵悼襄王皆绝亡后。

qí yǔ qín shǐ huáng dì shǒu zhǒng èr shí jiā chu wèi qí gè shí jiā zhào jí wèi gōng zǐ wáng jì gè wǔ jiā lìng shì qí zhǒng fù wáng yǔ tā shì

其与秦始皇帝守冢二十家,楚、魏、齐各十家,赵及魏公子亡忌各五家,令视其冢,复,亡与它事。

chén xī xiáng jiàng yán xī fǎn shí yàn wáng lú wǎn shǐ rén zhī xī suǒ yīn móu

陈豨降将言豨反时燕王卢绾使人之豨所阴谋。

shàng shǐ pì yáng hòu shěn shí qí yíng wǎn wǎn chēng jí

上使辟阳侯审食其迎绾,绾称疾。

shí qí yán wǎn fǎn yǒu duān

食其言绾反有端。

chūn èr yuè shǐ fán kuài zhōu bó jiàng bīng jī wǎn

春二月,使樊哙、周勃将兵击绾。

zhào yuē yàn wáng wǎn yǔ wú yǒu gù ài zhī rú zi wén yǔ chén xī yǒu móu wú yǐ wéi wáng yǒu gù shǐ rén yíng wǎn

诏曰:“燕王绾与吾有故,爱之如子,闻与陈豨有谋,吾以为亡有,故使人迎绾。

wǎn chēng jí bù lái móu fǎn míng yǐ

绾称疾不来,谋反明矣。

yàn lì mín fēi yǒu zuì yě cì qí lì liù bǎi shí yǐ shàng jué gè yī jí

燕吏民非有罪也,赐其吏六百石以上爵各一级。

yǔ wǎn jū qù lái guī zhě shè zhī jiā jué yì yī jí

与绾居,去来归者,赦之,加爵亦一级。

zhào zhū hóu wáng yì kě lì wèi yàn wáng zhě

”诏诸侯王议可立为燕王者。

cháng shā wáng chén děng qǐng lì zǐ jiàn wèi yàn wáng

长沙王臣等请立子建为燕王。

zhào yuē nán wǔ hòu zhī yì yuè zhī shì yě lì yǐ wéi nán hǎi wáng

诏曰:“南武侯织亦粤之世也,立以为南海王。

sān yuè zhào yuē wú lì wèi tiān zǐ dì yǒu tiān xià shí èr nián yú jīn yǐ

三月,诏曰:“吾立为天子,帝有天下,十二年于今矣。

yǔ tiān xià zhī háo shì xián dài fū gòng dìng tiān xià tóng ān ji zhī

与天下之豪士贤大夫共定天下,同安辑之。

qí yǒu gōng zhě shàng zhì zhī wáng cì wèi liè hóu xià nǎi shí yì

其有功者上致之王,次为列侯,下乃食邑。

ér zhòng chén zhī qīn huò wèi liè hóu jiē lìng zì zhì lì de fù liǎn nǚ zǐ gōng zhǔ

而重臣之亲,或为列侯,皆令自置吏,得赋敛,女子公主。

wèi liè hóu shí yì zhě jiē pèi zhī yìn cì dà dì shì

为列侯食邑者,皆佩之印,赐大第室。

lì èr qiān dàn xǐ zhī cháng ān shòu xiǎo dì shì

吏二千石,徙之长安,受小第室。

rù shǔ hàn dìng sān qín zhě jiē shì shì fù

入蜀、汉定三秦者,皆世世复。

wú yú tiān xià xián shì gōng chén kě wèi wáng fù yǐ

吾于天下贤士功臣,可谓亡负矣。

qí yǒu bú yì bèi tiān zǐ shàn qǐ bīng zhě yǔ tiān xià gòng fá zhū zhī

其有不义背天子擅起兵者,与天下共伐诛之。

bù gào tiān xià shǐ míng zhī zhèn yì

向天下公布,让大家清楚明白我的意思。

shàng jī bù shí wèi liú shǐ suǒ zhōng háng dào jí

上击布时,为流矢所中,行道疾。

jí shèn lǚ hòu yíng liáng yī

疾甚,吕后迎良医。

yī rù jiàn shàng wèn yī

医入见,上问医。

yuē jí kě zhì

曰:“疾可治。

yú shì shàng màn mà zhī yuē wú yǐ bù yī tí sān chǐ qǔ tiān xià cǐ fēi tiān mìng hu

”于是上嫚骂之,曰:“吾以布衣提三尺取天下,此非天命乎?

mìng nǎi zài tiān suī biǎn què hé yì

命运由天决定,即使是扁鹊又有什么用!

suì bù shǐ zhì jí cì huáng jīn wǔ shí jīn ba zhī

于是不让他治病,赐给他五十斤黄金,打发他走了。

lǚ hòu wèn yuē bì xià bǎi suì hòu xiāo xiāng guó jì sǐ shuí lìng dài zhī

吕后问道:“陛下百年之后,萧相国如果死了,让谁来接替他呢?

shàng yuē cáo cān kě

皇上说:“曹参可以胜任。”

wèn qí cì yuē wáng líng kě rán shǎo gàng chén píng kě yǐ zhù zhī

又问接下来的人选,皇上说:“王陵可以,但他有点憨直,陈平可以辅助他。

chén píng zhī yǒu yú rán nán dú rèn

陈平知有余,然难独任。

zhōu bó zhòng hòu shǎo wén rán ān liú shì zhě bì bó yě kě lìng wèi tài wèi

周勃稳重厚道但缺乏文采,然而能安定刘氏江山的必定是周勃,可以任命他为太尉。

lǚ hòu fù wèn qí cì shàng yuē cǐ hòu yì fēi nǎi suǒ zhī yě

吕后又问再往后的人选,皇上说:“这以后的事也不是你所能知道的了。

lú wǎn yǔ shù qiān rén jū sāi xià hòu sì xìng shàng jí yù zì rù xiè

卢绾带着几千人住在边塞附近观望,希望皇上病愈后,亲自入朝谢罪。

xià sì yuè jiǎ chén dì bēng yú cháng lè gōng

夏四月甲辰,帝崩于长乐宫。

lú wǎn wén zhī suì wáng rù xiōng nú

卢绾闻之,遂亡入匈奴。

lǚ hòu yǔ shěn shí qí móu yuē zhū jiāng gù yǔ dì wèi biān hù mín běi miàn wéi chén xīn cháng yāng yāng jīn nǎi shì shǎo zhǔ fēi jǐn zú shì tiān xià bù ān

吕后与审食其谋曰:“诸将故与帝为编户民,北面为臣,心常鞅鞅,今乃事少主,非尽族是,天下不安。

yǐ gù bù fā sāng

”以故不发丧。

rén huò wén yǐ yǔ lì shāng

人或闻,以语郦商。

lì shāng jiàn shěn shí qí yuē wén dì yǐ bēng sì rì bù fā sāng yù zhū zhū jiāng

郦商见审食其曰:“闻帝已崩四日,不发丧,欲诛诸将。

chéng rú cǐ tiān xià wēi yǐ

如果真是这样,天下就危险了。

chén píng guàn yīng jiāng shí wàn shǒu xíng yáng fán kuài zhōu bó jiāng èr shí wàn dìng yàn dài cǐ wén dì bēng zhū jiāng jiē zhū bì lián bīng huán xiāng yǐ gōng guān zhōng

陈平、灌婴将十万守荥阳,樊哙、周勃将二十万定燕、代,此闻帝崩,诸将皆诛,必连兵还乡,以攻关中。

dà chén nèi pàn zhū jiāng wài fǎn wáng kě qiāo zú dài yě

大臣内畔,诸将外反,亡可跷足待也。

shěn shí qí rù yán zhī nǎi yǐ dīng wèi fā sāng dà shè tiān xià

审食其进去禀告了这些话,于是在丁未日发布丧事,大赦天下。

wǔ yuè bǐng yín zàng cháng líng

五月丙寅,葬长陵。

yǐ xià huáng tài zǐ qún chén jiē fǎn zhì tài shàng huáng miào

已下,皇太子、群臣皆反至太上皇庙。

qún chén yuē dì qǐ xì wēi bō luàn shì fǎn zhī zhèng píng dìng tiān xià wèi hàn tài zǔ gōng zuì gāo

群臣曰:“帝起细微,拨乱世反之正,平定天下,为汉太祖,功最高。

shàng zūn hào yuē gāo huáng dì

”上尊号曰高皇帝。

chū gāo zǔ bù xiū wén xué ér xìng míng dá hǎo móu néng tīng zì jiān mén shù zú jiàn zhī rú jiù

初,高祖不修文学,而性明达,好谋,能听,自监门戍卒,见之如旧。

chū shùn mín xīn zuò sān zhāng zhī yuē

起初顺应民心制定了约法三章。

tiān xià jì dìng mìng xiāo hé cì lǜ lìng hán xìn shēn jūn fǎ zhāng cāng dìng zhāng chéng shū sūn tōng zhì lǐ yí lù gǔ zào xīn yǔ

天下既定,命萧何次律令,韩信申军法,张苍定章程,叔孙通制礼仪,陆贾造《新语》。

yòu yǔ gōng chén pōu fú zuò shì dān shū tiě qì jīn guì shí shì cáng zhī zōng miào

又与功臣剖符作誓,丹书铁契,金匮石室,藏之宗庙。

suī rì bù xiá jǐ guī mó hóng yuǎn yǐ

虽然每天忙得不可开交,但规划的格局十分宏大深远。

zàn yuē chūn qiū jìn shǐ cài mò yǒu yán táo táng shì jì shuāi qí hòu yǒu liú lèi xué rǎo lóng shì kǒng jiǎ fàn shì qí hòu yě

赞曰:《春秋》晋史蔡墨有言:陶唐氏既衰,其后有刘累,学扰龙,事孔甲,范氏其后也。

ér dài fū fàn xuān zi yì yuē zǔ zì yú yǐ shàng wèi táo táng shì zài xià wèi yù lóng shì zài shāng wèi shǐ wéi shì zài zhōu wèi táng dù shì jìn zhǔ xià méng wèi fàn shì

而大夫范宣子亦曰:“祖自虞以上为陶唐氏,在夏为御龙氏,在商为豕韦氏,在周为唐杜氏,晋主夏盟为范氏。

fàn shì wèi jìn shì shī lǔ wén gōng shì bēn qín

”范氏为晋士师,鲁文公世奔秦。

hòu guī yú jìn qí chù zhě wèi liú shì

后归于晋,其处者为刘氏。

liú xiàng yún zhàn guó shí liú shì zì qín huò yú wèi

刘向云战国时刘氏自秦获于魏。

qín miè wèi qiān dà liáng dōu yú fēng gù zhōu shì shuō yōng chǐ yuē fēng gù liáng xǐ yě

秦灭魏,迁大梁,都于丰,故周市说雍齿曰:“丰,故梁徙也。

shì yǐ sòng gāo zǔ yún hàn dì běn xì chū zì táng dì

”是以颂高祖云:“汉帝本系,出自唐帝。

jiàng jí yú zhōu zài qín zuò liú

降及于周,在秦作刘。

shè wèi ér dōng suì wèi fēng gōng

涉魏而东,遂为丰公。

fēng gōng gài tài shàng huáng fù

”丰公,盖太上皇父。

qí qiān rì qiǎn fén mù zài fēng xiān yān

其迁日浅,坟墓在丰鲜焉。

jí gāo zǔ jí wèi zhì cí sì guān zé yǒu qín jìn liáng jīng zhī wū shì cí tiān dì zhui zhī yǐ sì qǐ bù xìn zāi

及高祖即位,置祠祀官,则有秦、晋、梁、荆之巫,世祠天地,缀之以祀,岂不信哉!

yóu shì tuī zhī hàn chéng yáo yùn dé zuò yǐ shèng duàn shé zhe fú qí zhì shàng chì xié yú huǒ dé zì rán zhī yīng dé tiān tǒng yǐ

由是推之,汉承尧运,德祚已盛,断蛇著符,旗帜上赤,协于火德,自然之应,得天统矣。

✦ You read 纪·高帝纪下

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.