汉书 · 班固 · Chapter 34 of 120

志·五行志中之上

PinyinModern Translation
Size

jīng yuē xiū yòng wǔ shì

经曰:“羞用五事。

wǔ shì yī yuē mào èr yuē yán sān yuē shì sì yuē tīng wǔ yuē sī

五事:一曰貌,二曰言,三曰视,四曰听,五曰思。

mào yuē gōng yán yuē cóng shì yuē míng tīng yuē cōng sī yuē ruì

容貌要恭敬,言语要顺从,观察要清楚,听闻要敏锐,思考要通达。

gōng zuò sù cóng zuò ài míng zuò zhé cōng zuò móu ruì zuò shèng

恭作肃,从作艾,明作哲,聪作谋,睿作圣。

xiū zhēng yuē sù shí yǔ ruò

休征:曰肃,时雨若;

ài shí yáng ruò

艾,时阳若;

zhé shí ào ruò

哲,时奥若;

móu shí hán ruò

谋,时寒若;

shèng shí fēng ruò

圣,时风若。

jiù zhēng

咎征;

yuē kuáng héng yǔ ruò

曰狂,恒雨若;

jiàn héng yáng ruò

僭,恒阳若;

shū héng ào ruò

舒,恒奥若;

jí héng hán ruò

急,恒寒若;

héng fēng ruò

F178,恒风若。

chuán yuē mào zhī bù gōng shì wèi bù sù jué jiù kuáng jué fá héng yǔ jué jí è

传曰:“貌之不恭,是谓不肃,厥咎狂,厥罚恒雨,厥极恶。

shí zé yǒu fú yāo shí zé yǒu guī niè shí zé yǒu jī huò shí zé yǒu xià tǐ shēng shàng zhī shí zé yǒu qīng shěng qīng xiáng

时则有服妖,时则有龟孽,时则有鸡祸,时则有下体生上之D058,时则有青眚青祥。

wéi jīn lì mù

唯金沴木。

shuō yuē fán cǎo mù zhī lèi wèi zhī yāo

说曰:凡草木之类谓之妖。

yāo yóu yāo tāi yán shàng wēi

妖犹夭胎,言尚微。

chóng zhì zhī lèi wèi zhī niè

虫豸之类谓之孽。

niè zé yá niè yǐ

孽则牙孽矣。

jí liù chù wèi zhī huò yán qí zhe yě

及六畜谓之祸,言其著也。

jí rén wèi zhī

及人,谓之D058。

bìng mào yán jìn shēn yě

D058,病貌,言浸深也。

shén zé yì wù shēng wèi zhī shěng

甚则异物生,谓之眚;

zì wài lái wèi zhī xiáng xiáng yóu zhēn yě

自外来,谓之祥,祥犹祯也。

qì xiāng shāng wèi zhī lì

气相伤,谓之沴。

lì yóu lín lì bù hé yì yě

沴犹临莅,不和意也。

měi yī shì yún shí zé yǐ jué zhī yán fēi bì jù zhì huò yǒu huò wáng huò zài qián huò zài hòu yě

每一事云“时则”以绝之,言非必俱至,或有或亡,或在前或在后也。

xiào wǔ shí xià hóu shǐ chāng tōng wǔ jīng shàn tuī wǔ xíng chuán yǐ chuán zú zǐ xià hóu shèng xià jí xǔ shāng jiē yǐ jiào suǒ xián dì zi

孝武时,夏侯始昌通《五经》,善推《五行传》,以传族子夏侯胜,下及许商,皆以教所贤弟子。

qí chuán yǔ liú xiàng tóng wéi liú xīn chuán dú yì

其传与刘向同,唯刘歆传独异。

mào zhī bù gōng shì wèi bù sù

貌之不恭,是谓不肃。

sù jìng yě

肃,敬也。

nèi yuē gōng wài yuē jìng

内曰恭,外曰敬。

rén jūn xíng jǐ tǐ mào bù gōng dài màn jiāo jiǎn zé bù néng jìng wàn shì shī zài kuáng yì gù qí jiù kuáng yě

人君行己,体貌不恭,怠慢骄蹇,则不能敬万事,失在狂易,故其咎狂也。

shàng màn xià bào zé yīn qì shèng gù qí fá cháng yǔ yě

上嫚下暴,则阴气胜,故其罚常雨也。

shuǐ shāng bǎi gǔ yī shí bù zú zé jiān guǐ bìng zuò gù qí jí è yě

水伤百谷,衣食不足,则奸轨并作,故其极恶也。

yī yuē mín duō bèi xíng huò xíng mào chǒu è yì shì yě

一曰,民多被刑,或形貌丑恶,亦是也。

fēng sú kuáng màn biàn jié yì dù zé wèi piāo qīng qí guài zhī fú gù yǒu fú yāo

风俗狂慢,变节易度,则为剽轻奇怪之服,故有服妖。

shuǐ lèi dòng gù yǒu guī niè

水类动,故有龟孽。

yú yì xùn wèi jī jī yǒu guān jù wén wǔ zhī mào

于《易》,“巽”为鸡,鸡有冠距文武之貌。

bù wéi wēi yí mào qì huǐ gù yǒu jī huò

不为威仪,貌气毁,故有鸡祸。

yī yuē shuǐ suì jī duō sǐ jí wèi guài yì shì yě

一曰,水岁鸡多死及为怪,亦是也。

shàng shī wēi yí zé xià yǒu qiáng chén hài jūn shàng zhě gù yǒu xià tǐ shēng yú shàng zhī kē

上失威仪,则下有强臣害君上者,故有下体生于上之疴。

mù sè qīng gù yǒu qīng shěng qīng xiáng

木色青、故有青眚青祥。

fán mào shāng zhě bìng mù qì mù qì bìng zé jīn lì zhī chōng qì xiāng tōng yě

凡貌伤者病木气,木气病则金沴之,冲气相通也。

yú yì zhèn zài dōng fāng wèi chūn wèi mù yě

于《易》,“震”在东方,为春为木也;

duì zài xī fāng wèi qiū wèi jīn yě

“兑”在西方,为秋为金也;

lí zài nán fāng wèi xià wèi huǒ yě

“离”在南方,为夏为火也;

kǎn zài běi fāng wèi dōng wèi shuǐ yě

“坎”在北方,为冬为水也。

chūn yǔ qiū rì yè fēn hán shǔ píng shì yǐ jīn mù zhī qì yì yǐ xiāng biàn gù mào shāng zé zhì qiū yīn cháng yǔ yán shāng zé zhì chūn yáng cháng hàn yě

春与秋,日夜分,寒暑平,是以金木之气易以相变,故貌伤则致秋阴常雨,言伤则致春阳常旱也。

zhì yú dōng xià rì yè xiāng fǎn hán shǔ shū jué shuǐ huǒ zhī qì bù dé xiāng bìng gù shì shāng cháng ào tīng shāng cháng hán zhě qí qì rán yě

至于冬夏,日夜相反,寒暑殊绝,水火之气不得相并,故视伤常奥,听伤常寒者,其气然也。

nì zhī qí jí yuē è

逆之,其极曰恶;

shùn zhī qí fú yuē yōu hǎo dé

顺之,其福曰攸好德。

liú yùn mào chuán yuē yǒu lín chóng zhī niè yáng huò bí

刘韵貌传曰有鳞虫之孽,羊祸,鼻F0E2。

shuō yǐ wéi yú tiān wén dōng fāng chén wèi lóng xīng gù wèi lín chóng

说以为于天文东方辰为龙星,故为鳞虫;

yú yì duì wèi yáng mù wèi jīn suǒ bìng gù zhì yáng huò yǔ cháng yǔ tóng yīng

于《易》,“兑”为羊,木为金所病,故致羊祸,与常雨同应。

cǐ shuō fēi shì

此说非是。

chūn yǔ qiū qì yīn yáng xiāng dí mù bìng jīn shèng gù néng xiāng bìng wéi cǐ yī shì ěr

春与秋,气阴阳相敌,木病金盛,故能相并,唯此一事耳。

huò yǔ yāo xiáng shěng tóng lèi bù dé dú yì

祸与妖、F0E2、祥、眚同类,不得独异。

shǐ jì chéng gōng shí liù nián gōng huì zhū hóu yú zhōu dān xiāng gōng jiàn jìn lì gōng shì yuǎn bù gāo gào gōng yuē jìn jiāng yǒu luàn

史记成公十六年,公会诸侯于周,单襄公见晋厉公视远步高,告公曰:“晋将有乱。

lǔ hóu yuē gǎn wèn tiān dào yě

”鲁侯曰:“敢问天道也?

yì rén gù yě

抑人故也?

duì yuē wú fēi gǔ shǐ yān zhī tiān dào

”对曰:“吾非瞽史,焉知天道?

wú jiàn jìn jūn zhī róng dài bì huò zhě yě

吾见晋君之容,殆必祸者也。

fū jūn zǐ mù yǐ dìng tǐ zú yǐ cóng zhī shì yǐ guān qí róng ér zhī qí xīn yǐ

夫君子目以定体,足以从之,是以观其容而知其心矣。

mù yǐ chù yì zú yǐ bù mù

目以处谊,足以步目。

jìn hóu shì yuǎn ér zú gāo mù bù zài tǐ ér zú bù bù mù qí xīn bì yì yǐ

晋侯视远而足高,目不在体,而足不步目,其心必异矣。

mù tǐ bù xiāng cóng hé yǐ néng jiǔ

目、体不相从,何以能久?

fu hé zhū hóu mín zhī dà shì yě yú shì hū guān cún wáng

夫合诸侯,民之大事也,于是乎观存亡。

gù guó jiāng wú jiù qí jūn zài huì bù yán shì tīng bì jiē wú zhé zé kě yǐ zhī dé yǐ

故国将无咎,其君在会,步、言、视、听必皆无谪,则可以知德矣。

shì yuǎn yuē jué qí yì

视远,曰绝其谊;

zú gāo yuē qì qí dé

足高,曰弃其德;

yán shuǎng yuē fǎn qí xìn

言爽,曰反其信;

tīng yín yuē lí qí míng

听淫,曰离其名。

fu mù yǐ chù yì zú yǐ jiàn dé kǒu yǐ bì xìn ěr yǐ tīng míng zhě yě gù bù kě bù shèn

夫目以处谊,足以践德,口以庇信,耳以听名者也,故不可不慎。

piān sàng yǒu jiù

偏丧有咎;

jì sàng zé guó cóng zhī

既丧,则国从之。

jìn hóu shuǎng èr wú shì yǐ yún

晋侯爽二,吾是以云。

hòu èr nián jìn rén shā lì gōng

”后二年,晋人杀厉公。

fán cǐ shǔ jiē mào bù gōng zhī jiù yún

凡此属,皆貌不恭之咎云。

zuǒ shì chuán huán gōng shí sān nián chu qū xiá fá luō dòu bó bǐ sòng zhī hái wèi qí yù yuē mò áo bì bài jǔ zhǐ gāo xīn bù gù yǐ

《左氏传》桓公十三年,楚屈瑕伐罗,斗伯比送之,还谓其驭曰:“莫嚣必败,举止高,心不固矣。

jù jiàn chu zi yǐ gào

”遽见楚子以告。

chu zǐ shǐ lài rén zhuī zhī fú jí

楚子使赖人追之,弗及。

mò áo xíng suì wú cì qiě bù shè bèi

莫嚣行,遂无次,且不设备。

jí luō luō rén jūn zhī dà bài

及罗,罗人军之,大败。

mò áo yì sǐ

莫嚣自缢身亡。

lí gōng shí yī nián zhōu shǐ nèi shǐ guò cì jìn huì gōng mìng shòu yù duò

厘公十一年,周使内史过赐晋惠公命,受玉,惰。

guò guī gào wáng yuē jìn hóu qí wú hòu hu

过归告王曰:“晋侯其无后乎!

wáng cì zhī mìng ér duò yú shòu ruì xiān zì qì yě yǐ qí hé jì zhī yǒu

王赐之命,而惰于受瑞,先自弃也已,其何继之有!

lǐ guó zhī gàn yě

礼,国之干也;

jìng lǐ zhī yú yě

敬,礼之舆也。

bù jìng zé lǐ bù xíng lǐ bù xíng zé shàng xià hūn hé yǐ cháng shì

不敬则礼不行,礼不行则上下昏,何以长世!

èr shí yī nián jìn huì gōng zú zi huái gōng lì jìn rén shā zhī gēng lì wén gōng

”二十一年,晋惠公卒,子怀公立,晋人杀之,更立文公。

chéng gōng shí sān nián jìn hóu shǐ xì qǐ qǐ shī yú lǔ jiāng shì bù jìng

成公十三年,晋侯使郤绮乞师于鲁,将事不敬。

mèng xiàn zǐ yuē xì shì qí wáng hu

孟献子曰:“郤氏其亡乎!

lǐ shēn zhī gàn yě

礼,身之干也;

jìng shēn zhī jī yě

敬,身之基也。

xì zi wú jī

郤子无基。

qiě xiān jūn zhī sì qīng yě shòu mìng yǐ qiú shī jiāng shè jì shì wèi ér duò qì jūn mìng yě bù wáng hé wèi

且先君之嗣卿也,受命以求师,将社稷是卫,而惰弃君命也,不亡何为!

shí qī nián xì shì wáng

”十七年,郤氏亡。

chéng gōng shí sān nián zhū hóu cháo wáng suì cóng liú kāng gōng fá qín

成公十三年,诸侯朝王,遂从刘康公伐秦。

chéng sù gōng shòu shèn yú shè bù jìng

成肃公受脤于社,不敬。

liú zǐ yuē wú wén zhī yuē mín shòu tiān dì zhī zhōng yǐ shēng suǒ wèi mìng yě

刘子曰:“吾闻之曰,民受天地之中以生,所谓命也。

shì yǐ yǒu lǐ yì dòng zuò wēi yí zhī zé yǐ dìng mìng yě

是以有礼义动作威仪之则,以定命也。

néng zhě yǎng yǐ zhī fú bù néng zhě bài yǐ qǔ huò shì gù jūn zǐ qín lǐ xiǎo rén jìn lì

能者养以之福,不能者败以取祸,是故君子勤礼,小人尽力。

qín lǐ mò rú zhì jìng jìn lì mò rú dūn dǔ

勤礼莫如致敬,尽力莫如惇笃。

jìng zài yǎng shén dǔ zài shǒu yè

恭敬在于供奉神灵,尽力在于安守本分。

guó zhī dà shì zài sì yǔ róng

国之大事,在祀与戎。

sì yǒu zhí fán róng yǒu shòu shèn shén zhī dà jié yě

祀有执膰,戎有受脤,神之大节也。

jīn chéng zi duò qì qí mìng yǐ qí bù fǎn hu

今成子惰,弃其命矣,其不反乎!

wǔ yuè chéng sù gōng zú

”五月,成肃公卒。

chéng gōng shí sì nián wèi dìng gōng xiǎng kǔ chéng shū nìng huì zi xiāng

成公十四年,卫定公享苦成叔,宁惠子相。

kǔ chéng shū áo nìng yuē kǔ chéng jiā qí wáng hu

苦成叔敖,宁曰:“苦成家其亡乎!

gǔ zhī wèi xiǎng shí yě yǐ guān wēi yí shěng huò fú yě

古之为享食也,以观威仪省祸福也。

gù shī yuē sì gōng qí qiú zhǐ jiǔ sī róu fěi áo fěi ào wàn fú lái qiú

故《诗》曰:‘兕觥其觩,旨酒思柔,匪敖匪傲,万福来求。

jīn fú zi ào qǔ huò zhī dào yě

’今夫子傲,取祸之道也。

hòu sān nián kǔ chéng jiā wáng

”后三年,苦成家亡。

xiāng gōng qī nián wèi sūn wén zi pìn yú lǔ jūn dēng yì dēng

襄公七年,卫孙文子聘于鲁,君登亦登。

shū sūn mù zi xiāng qū jìn yuē zhū hóu zhī huì guǎ jūn wèi cháng hòu wèi jūn

叔孙穆子相,趋进曰:“诸侯之会,寡君未尝后卫君。

jīn wú zǐ bù hòu guǎ jūn guǎ jūn wèi zhī suǒ guò wú zǐ qí shǎo ān

今吾子不后寡君,寡君未知所过,吾子其少安!

sūn zi wáng cí yì wáng quān róng

孙子亡辞,亦亡悛容。

mù zǐ yuē sūn zi bì wáng wéi chén ér jūn guò ér bù quān wáng zhī běn yě

穆子曰:“孙子必亡,为臣而君,过而不悛,亡之本也。

shí sì nián sūn zi zhú qí jūn ér wài pàn

”十四年,孙子逐其君而外叛。

xiāng gōng èr shí bā nián cài jǐng hóu guī zì jìn rù yú zhèng

襄公二十八年,蔡景侯归自晋,入于郑。

zhèng bó xiǎng zhī bù jìng

郑伯享之,不敬。

zǐ chǎn yuē cài jūn qí bù miǎn hu

子产曰:“蔡君其不免乎!

yuē qí guò cǐ yě jūn shǐ zi zhǎn wǎng láo yú dōng mén ér áo

曰其过此也,君使子展往劳于东门,而敖。

wú yuē yóu jiāng gèng zhī

吾曰:‘犹将更之。

jīn hái shòu xiǎng ér duò nǎi qí xīn yě

’今还,受享而惰,乃其心也。

jūn xiǎo guó shì dà guó ér duò áo yǐ wéi jǐ xīn jiāng de sǐ hu

君小国,事大国,而惰敖以为己心,将得死乎?

jūn ruò bù miǎn bì yóu qí zi

君若不免,必由其子。

yín ér bù fù rú shì zhě bì yǒu zi huò

淫而不父,如是者必有子祸。

sān shí nián wèi shì zǐ bān suǒ shā

”三十年,为世子般所杀。

xiāng gōng sān shí yī nián gōng hōng

襄公三十一年,公薨。

jì wǔ zǐ jiāng lì gōng zǐ chóu mù shū yuē shì rén yě jū sāng ér bù āi zài qi ér yǒu jiā róng shì wèi bù dù

季武子将立公子裯,穆叔曰:“是人也,居丧而不哀,在戚而有嘉容,是谓不度。

bù dù zhī rén xiān bù wéi huàn

不度之人,鲜不为患。

ruò guǒ lì bì wèi jì shì yōu

若果立,必为季氏忧。

wǔ zi fú tīng zú lì zhī

”武子弗听,卒立之。

bǐ jí zàng sān yì shuāi shuāi rèn rú gù shuāi

比及葬,三易衰,衰衽如故衰。

shì wèi zhāo gōng

是为昭公。

lì èr shí wǔ nián tīng chán gōng jì shì

立二十五年,听谗攻季氏。

bīng bài chū bēn sǐ yú wài

兵败,出奔,死于外。

xiāng gōng sān shí yī nián wèi běi gōng wén zi jiàn chu lìng yǐn wéi zhī yí yán yú wèi hóu yuē lìng yǐn shì jūn yǐ jiāng yǒu tā zhì

襄公三十一年,卫北宫文子见楚令尹围之仪,言于卫侯曰:“令尹似君矣,将有它志;

suī huò qí zhì fú néng zhōng yě

虽获其志,弗能终也。

gōng yuē zi hé yǐ zhī zhī

”景公问:“你怎么知道?

duì yuē shī yún jìng shèn wēi yí wéi mín zhī zé lìng yǐn wú wēi yí mín wú zé yān

”对曰:“《诗》云‘敬慎威仪,惟民之则’,令尹无威仪,民无则焉。

mín suǒ bù zé yǐ zài mín shàng bù kě yǐ zhōng

民所不则,以在民上,不可以终。

zhāo gōng shí yī nián xià zhōu dān zi huì yú qi shì xià yán xú

昭公十一年夏,周单子会于戚,视下言徐。

jìn shū xiàng yuē dān zi qí sǐ hu

晋叔向曰:“单子其死乎!

cháo yǒu zhe dìng huì yǒu biǎo yī yǒu guì dài yǒu jié

朝有著定,会有表,衣有𫋻,带有结。

huì cháo zhī yán bì wén yú biǎo zhe zhī wèi suǒ yǐ zhāo shì xù yě

会朝之言必闻于表著之位,所以昭事序也;

shì bù guò jié guì zhī zhōng suǒ yǐ dào róng mào yě

视不过结𫋻之中,所以道容貌也。

yán yǐ mìng zhī kōng mào yǐ míng zhī shī zé yǒu quē

言以命之,空貌以明之,失则有阙。

jīn dān zi wèi wáng guān bó ér mìng shì yú huì shì bù dēng dài yán bù guò bù mào bù dào róng ér yán bù zhāo yǐ

今单子为王官伯,而命事于会,视不登带,言不过步,貌不道容而言不昭矣。

bù dào bù gōng bù zhāo bù cóng wú shǒu qì yǐ

不道不恭,不昭不从,无守气矣。

shí èr yuè dān chéng gōng zú

”十二月,单成公卒。

zhāo gōng èr shí yī nián sān yuè zàng cài píng gōng cài tài zǐ zhū shī wèi wèi zài bēi

昭公二十一年三月,葬蔡平公,蔡太子朱失位,位在卑。

lǔ dài fū sòng zàng zhě guī gào zhāo zi

鲁大夫送葬者归告昭子。

zhāo zi tàn yuē cài qí wáng hu

昭子叹曰:“蔡其亡乎!

ruò bù wáng shì jūn yě bì bù zhōng

若不亡,是君也必不终。

shī yuē bù jiě yú wèi mín zhī yōu xì

《诗》曰:‘不解于位,民之攸塈。

jīn shǐ jí wèi ér shì bēi shēn jiāng cóng zhī

’今始即位而适卑,身将从之。

shí yuè cài hóu zhū chū bēn chu

”十月,蔡侯朱出奔楚。

jìn wèi shū hé zhū hóu zhī dài fū yú dí quán jiāng yǐ chéng chéng zhōu

晋魏舒合诸侯之大夫于翟泉,将以城成周。

wèi zi lì zhèng wèi biāo xī yuē jiāng jiàn tiān zǐ ér yì wèi yǐ lìng fēi yì yě

魏子莅政,卫彪傒曰:“将建天子,而易位以令,非谊也。

dà shì jiān yì bì yǒu dà jiù

大事奸谊,必有大咎。

jìn bù shī zhū hóu wèi zi qí bù miǎn hu

晋不失诸侯,魏子其不免乎!

shì xíng yě wèi xiàn zi zhǔ yì yú hán jiǎn zǐ ér tián yú dà lù fén yān ér sǐ

”是行也,魏献子属役于韩简子,而田于大陆,焚焉而死。

dìng gōng shí wǔ nián zhū yǐn gōng cháo yú lǔ zhí yù gāo qí róng yǎng

定公十五年,邾隐公朝于鲁,执玉高,其容仰。

gōng shòu yù bēi qí róng fǔ

公受玉卑,其容俯。

zi gàn guān yān yuē yǐ lǐ guān zhī èr jūn zhě jiē yǒu sǐ wáng yān

子赣观焉,曰:“以礼观之,二君者皆有死亡焉。

fu lǐ sǐ shēng cún wáng zhī tǐ yě

夫礼,死生存亡之体也。

jiāng zuǒ yòu zhōu shī jìn tuì fǔ yǎng yú shì hū qǔ zhī

将左右周施,进退俯仰,于是乎取之;

cháo sì sàng róng yú shì hū guān zhī

朝祀丧戎,于是乎观之。

jīn zhēng yuè xiāng cháo ér jiē bù dù xīn yǐ wáng yǐ

今正月相朝,而皆不度,心已亡矣。

jiā shì bù tǐ hé yǐ néng jiǔ

嘉事不体,何以能久?

gāo yǎng jiāo yě

高仰,骄也;

bēi fǔ tì yě

卑俯,替也。

jiāo jìn luàn tì jìn jí

骄近乱,替近疾。

jūn wéi zhǔ qí xiān wáng hu

君为主,其先亡乎!

shù zhēng zhī héng yǔ liú xīn yǐ wéi chūn qiū dà yǔ yě

庶征之恒雨,刘歆以为《春秋》大雨也。

liú xiàng yǐ wéi dà shuǐ

刘向以为大水。

yǐn gōng jiǔ nián sān yuè guǐ yǒu dà yǔ zhèn diàn

隐公九年“三月癸酉,大雨,震电;

gēng chén dà yǔ xuě

庚辰,大雨雪”。

dà yǔ yǔ shuǐ yě

大雨就是降水;

zhèn léi yě

震,雷也。

liú xīn yǐ wéi sān yuè guǐ yǒu yú lì shǔ chūn fēn hòu yī rì shǐ zhèn diàn zhī shí yě dāng yǔ ér bù dàng dà yǔ

刘歆以为三月癸酉,于历数春分后一日,始震电之时也,当雨,而不当大雨。

dà yǔ cháng yǔ zhī fá yě

大雨,常雨之罚也。

yú shǐ zhèn diàn bā rì zhī jiān ér dà yǔ xuě cháng hán zhī fá yě

于始震电八日之间而大雨雪,常寒之罚也。

liú xiàng yǐ wéi zhōu sān yuè jīn zhēng yuè yě dāng yǔ shuǐ xuě zá yǔ léi diàn wèi kě yǐ fā yě

刘向以为周三月,今正月也,当雨水,雪杂雨,雷电未可以发也。

jì yǐ fā yě zé xuě bù dàng fù jiàng

既已发也,则雪不当复降。

jiē shī jié gù wèi zhī yì

皆失节,故谓之异。

yú yì léi yǐ èr yuè chū qí guà yuē yù yán wàn wù suí léi chū de jiē yì yù yě

于《易》,雷以二月出,其卦曰“豫”,言万物随雷出地,皆逸豫也。

yǐ bā yuè rù qí guà yuē guī mèi yán léi fù guī

以八月入,其卦曰“归妹”,言雷复归。

rù dì zé yùn yù gēn hé bǎo cáng zhé chóng bì shèng yīn zhī hài

入地则孕毓根核,保藏蛰虫,避盛阴之害;

chū dì zé yǎng cháng huā shí fā yáng yǐn fú xuān shèng yáng zhī dé

出地则养长华实,发扬隐伏,宣盛阳之德。

rù néng chú hài chū néng xìng lì rén jūn zhī xiàng yě

入能除害,出能兴利,人君之象也。

shì shí yǐn yǐ dì huán yòu dài ér shè lì

是时,隐以弟桓幼,代而摄立。

gōng zǐ huī jiàn yǐn jū wèi yǐ jiǔ quàn zhī suì lì

公子翚见隐居位已久,劝之遂立。

yǐn jì bù xǔ huī jù ér yì qí cí suì yǔ huán gòng shā yǐn

隐既不许,翚惧而易其辞,遂与桓共杀隐。

tiān jiàn qí jiāng rán gù zhēng yuè dà yǔ shuǐ ér léi diàn

天见其将然,故正月大雨水而雷电。

shì yáng bù bì yīn chū shè wēi nàn ér hài wàn wù

是阳不闭阴,出涉危难而害万物。

tiān jiè ruò yuē wèi jūn shī shí zéi dì nìng chén jiāng zuò luàn yǐ

天戒若曰,为君失时,贼弟佞臣将作乱矣。

hòu bā rì dà yǔ xuě yīn jiàn jiàn xì ér shèng yáng cuàn shā zhī huò jiāng chéng yě

后八日大雨雪,阴见间隙而胜阳,篡杀之祸将成也。

gōng bù wù hòu èr nián ér shā

公不寤,后二年而杀。

zhāo dì shǐ yuán yuán nián qī yuè dà shuǐ yǔ zì qī yuè zhì shí yuè

昭帝始元元年七月,大水雨,自七月至十月。

chéng dì jiàn shǐ sān nián qiū dà yǔ sān shí yú rì

成帝建始三年秋,大雨三十余日;

sì nián jiǔ yuè dà yǔ shí yú rì

四年九月,大雨十余日。

zuǒ shì chuán mǐn gōng èr nián jìn xiàn gōng shǐ tài zǐ shēn shēng shuài shī gōng yī zhī piān yī pèi zhī jīn jué

《左氏传》愍公二年,晋献公使太子申生帅师,公衣之偏衣,佩之金玦。

hú tū tàn yuē shí shì zhī zhēng yě

狐突叹曰:“时,事之征也;

yī shēn zhī zhāng yě

衣,身之章也;

pèi zhōng zhī qí yě

佩,衷之旗也。

gù jìng qí shì zé mìng yǐ shǐ

故敬其事,则命以始;

fú qí shēn zé yī zhī chún

服其身,则衣之纯;

yòng qí zhōng zé pèi zhī dù

用其衷,则佩之度。

jīn mìng yǐ shí zú bì qí shì yě

今命以时卒,閟其事也;

yī yǐ lǐn fú yuǎn qí gōng yě

衣以癝服,远其躬也;

pèi yǐ jīn jué qì qí zhōng yě

佩以金玦,弃其衷也。

fú yǐ yuǎn zhī shí yǐ bì zhī máng liáng dōng shā jīn hán jué lí hú kě shì yě

服以远之,时以閟之,尨凉冬杀,金寒玦离,胡可恃也!

liáng yú zǐ yǎng yuē shuài shī zhě shòu mìng yú miào shòu shèn yú shè yǒu cháng fú yǐ

”梁馀子养曰:“帅师者,受命于庙,受脤于社,有常服矣。

fú huò ér máng mìng kě zhī yě

弗获而尨,命可知也。

sǐ ér bù xiào bù rú táo zhī

死而不孝,不如逃之。

hǎn yí yuē méng qí wú cháng jīn jué bù fù jūn yǒu xīn yǐ

”罕夷曰:“尨奇无常,金玦不复,君有心矣。

hòu sì nián shēn shēng yǐ chán zì shā

”后四年,申生以谗自杀。

jìn fú yāo yě

近服妖也。

zuǒ shì chuán yuē zhèng zi zāng hǎo jù yù guān zhèng wén gōng è zhī shǐ dào shā zhī liú xiàng yǐ wéi jìn fú yāo zhě yě

《左氏传》曰,郑子臧好聚鹬冠,郑文公恶之,使盗杀之,刘向以为近服妖者也。

yī yuē fēi dú wèi zi zāng zhī shēn yì wén gōng zhī jiè yě

一曰,非独为子臧之身,亦文公之戒也。

chū wén gōng bù lǐ jìn wén yòu fàn tiān zǐ mìng ér fá huá bù zūn zūn jìng shàng

初,文公不礼晋文,又犯天子命而伐滑,不尊尊敬上。

qí hòu jìn wén fá zhèng jǐ wáng guó

其后晋文伐郑,几亡国。

zhāo dì shí chāng yì wáng hè qiǎn zhōng dài fū zhī cháng ān duō zhì zè zhù guān yǐ cì dà chén yòu yǐ guān nú

昭帝时,昌邑王贺遣中大夫之长安,多治仄注冠,以赐大臣,又以冠奴。

liú xiàng yǐ wéi jìn fú yāo yě

刘向以为近服妖也。

shí wáng hè kuáng bèi wén tiān zǐ bù yù yì liè chí chěng rú gù yǔ zōu nú zǎi rén yóu jū yú xì jiāo màn bù jìng

时王贺狂悖,闻天子不豫,弋猎驰骋如故,与驺奴、宰人游居娱戏,骄嫚不敬。

guān zhě zūn fú nú zhě jiàn rén hè wú gù hǎo zuò fēi cháng zhī guān bào zūn xiàng yě

冠者尊服,奴者贱人,贺无故好作非常之冠,暴尊象也。

yǐ guān nú zhě dāng zì zhì zūn zhuì zhì jiàn yě

以冠奴者,当自至尊坠至贱也。

qí hòu dì bēng wú zi hàn dà chén zhēng hè wèi sì

其后帝崩,无子,汉大臣征贺为嗣。

jí wèi kuáng luàn wú dào fù lù jiàn zhě xià hóu shèng děng

即位,狂乱无道,缚戮谏者夏侯胜等。

yú shì dà chén bái huáng tài hòu fèi hè wèi shù rén

于是大臣白皇太后,废贺为庶人。

hè wèi wáng shí yòu jiàn dà bái gǒu guān fāng shān guān ér wú wěi cǐ fú yāo yì quǎn huò yě

贺为王时,又见大白狗冠方山冠而无尾,此服妖,亦犬祸也。

hè yǐ wèn láng zhōng lìng gōng suì suì yuē cǐ tiān jiè yán zài zè zhě jǐn guàn gǒu yě

贺以问郎中令龚遂,遂曰:“此天戒,言在仄者尽冠狗也。

qù zhī zé cún bù qù zé wáng yǐ

去之则存,不去则亡矣。

hè jì fèi shù nián xuān dì fēng zhī wèi liè hóu fù yǒu zuì sǐ bù dé zhì hòu yòu quǎn huò wú wěi zhī xiào yě

”贺既废数年,宣帝封之为列侯,复有罪,死不得置后,又犬祸无尾之效也。

jīng fáng yì zhuàn yuē xíng bù shùn jué jiù rén nú guān tiān xià luàn pì wú shì jīng qiè zi bài

京房《易传》曰:“行不顺,厥咎人奴冠,天下乱,辟无适巠,妾子拜。

yòu yuē jūn bù zhèng chén yù cuàn jué yāo gǒu guān chū cháo mén

”又曰:“君不正,臣欲篡,厥妖狗冠出朝门。

chéng dì hóng jiā yǒng shǐ zhī jiān hǎo wèi wēi xíng chū yóu xuǎn cóng qī mén láng yǒu cái lì zhě jí sī nú kè duō zhì shí yú shǎo wǔ liù rén jiē bái yī tǎn zé dài chí dāo jiàn

成帝鸿嘉、永始之间,好为微行出游,选从期门郎有材力者,及私奴客,多至十余,少五六人,皆白衣袒帻,带持刀剑。

huò chéng xiǎo chē yù zhě zài yīn shàng huò jiē qí chū rù shì lǐ jiāo yě yuǎn zhì páng xiàn

或乘小车,御者在茵上,或皆骑,出入市里郊野,远至旁县。

shí dà chén chē qí jiāng jūn wáng yīn jí liú tóng děng shù yǐ qiē jiàn

时,大臣车骑将军王音及刘同等数以切谏。

gǔ yǒng yuē yì chēng de chén wú jiā yán wáng zhě chén tiān xià wú sī jiā yě

谷永曰:“《易》称‘得臣无家’,言王者臣天下,无私家也。

jīn bì xià qì wàn shèng zhī zhì guì lè jiā rén zhī jiàn shì

今陛下弃万乘之至贵,乐家人之贱事;

yàn gāo měi zhī zūn chēng hǎo pǐ fū zhī bēi zì

厌高美之尊称,好匹夫之卑字;

chóng jù piào qīng wú yì zhī rén yǐ wéi sī kè

崇聚票轻无谊之人,以为私客;

zhì sī tián yú mín jiān chù sī nú chē mǎ yú běi gōng

置私田于民间,畜私奴车马于北宫;

shù qù nán miàn zhī zūn lí shēn gōng zhī gù tǐng shēn dú yǔ xiǎo rén chén yè xiāng suí wū jí zuì bǎo lì mín zhī jiā luàn fú gòng zuò hùn yáo wáng bié mǐn miǎn dùn lè zhòu yè zài lù

数去南面之尊,离深宫之固,挺身独与小人晨夜相随,乌集醉饱吏民之家,乱服共坐,混肴亡别,闵勉遁乐,昼夜在路。

diǎn mén hù fèng sù wèi zhī chén zhí gàn gē shǒu kōng gōng gōng qīng bǎi liáo bù zhī bì xià suǒ zài jī shù nián yǐ

典门户奉宿卫之臣执干戈守空宫,公卿百寮不知陛下所在,积数年矣。

xī guó gōng wèi wú dào yǒu shén jiàng yuē cì ěr tǔ tián yán jiāng yǐ shù rén shòu tǔ tián yě

昔虢公为无道,有神降曰‘赐尔土田’,言将以庶人受土田也。

zhū hóu mèng de tǔ tián wèi shī guó xiáng ér kuàng wáng zhě chù sī tián cái wù wèi shù rén zhī shì hu

诸侯梦得土田,为失国祥,而况王者畜私田财物,为庶人之事乎!

zuǒ shì chuán yuē zhōu jǐng wáng shí dài fū bīn qǐ jiàn xióng jī zì duàn qí wěi

《左氏传》曰,周景王时大夫宾起见雄鸡自断其尾。

liú xiàng yǐ wéi jìn jī huò yě

刘向以为近鸡祸也。

shì shí wáng yǒu ài zǐ zi zhāo wáng yǔ bīn qǐ yīn móu yù lì zhī

是时王有爱子子晁,王与宾起阴谋欲立之。

tián yú běi shān jiāng yīn bīng zhòng shā shì zi zhī dǎng wèi jí ér bēng

田于北山,将因兵众杀适子之党,未及而崩。

sān zi zhēng guó wáng shì dà luàn

三子争国,王室大乱。

qí hòu bīn qǐ zhū sǐ zi zhāo bēn chu ér bài

其后,宾起诛死,子晁奔楚而败。

jīng fáng yì zhuàn yuē yǒu shǐ wú zhōng jué yāo xióng jī zì niè duàn qí wěi

京房《易传》曰:“有始无终,厥妖雄鸡自啮断其尾。

xuān dì huáng lóng yuán nián wèi yāng diàn lù líng zhōng cí jī huà wèi xióng máo yī biàn huà ér bù míng bù jiāng wú jù

宣帝黄龙元年,未央殿辂𫐉中雌鸡化为雄,毛衣变化而不鸣,不将,无距。

yuán dì chū yuán zhōng chéng xiàng fǔ shǐ jiā cí jī fú zi jiàn huà wèi xióng guān jù míng jiāng

元帝初元中,丞相府史家雌鸡伏子,渐化为雄,冠距鸣将。

yǒng guāng zhōng yǒu xiàn xióng jī shēng jué zhě

永光中,有献雄鸡生角者。

jīng fáng yì zhuàn yuē jī zhī shí zhī shí zhě dāng sǐ

京房《易传》曰:“鸡知时,知时者当死。

fáng yǐ wéi jǐ zhī shí kǒng dāng zhī

”房以为己知时,恐当之。

liú xiàng yǐ wéi fáng shī jī zhàn

刘向以为房失鸡占。

jī zhě xiǎo chù zhǔ sī shí qǐ jū rén xiǎo chén zhí shì wéi zhèng zhī xiàng yě

鸡者,小畜,主司时,起居人,小臣执事为政之象也。

yán xiǎo chén jiāng bǐng jūn wēi yǐ hài zhèng shì yóu shí xiǎn yě

言小臣将秉君威,以害正事,犹石显也。

jìng níng yuán nián shí xiǎn fú gū cǐ qí xiào yě

竟宁元年,石显伏辜,此其效也。

yī yuē shí xiǎn hé zú yǐ dāng cǐ

一曰,石显何足以当此?

xī wǔ wáng fá yīn zhì yú mù yě shì shī yuē gǔ rén yǒu yán yuē pìn jī wú chen

昔武王伐殷,至于牧野,誓师曰:“古人有言曰‘牝鸡无晨;

pìn jī zhī chen wéi jiā zhī suǒ

牝鸡之晨,惟家之索。

jīn yīn wáng zhòu wéi fù yán yòng

’今殷王纣惟妇言用。

yáo shì lùn zhī huáng lóng chū yuán yǒng guāng jī biàn nǎi guó jiā zhī zhàn fēi hòu xiàng yě

”繇是论之,黄龙、初元、永光鸡变,乃国家之占,妃、后象也。

xiào yuán wáng huáng hòu yǐ gān lù èr nián shēng nán lì wèi tài zǐ

孝元王皇后以甘露二年生男,立为太子。

fēi wáng jìn nǚ yě

妃,王禁女也。

huáng lóng yuán nián xuān dì bēng tài zǐ lì shì wèi yuán dì

黄龙元年,宣帝崩,太子立,是为元帝。

wáng fēi jiāng wèi huáng hòu gù shì suì wèi yāng diàn zhōng cí jī wèi xióng míng qí zhàn zài zhèng gōng yě

王妃将为皇后,故是岁未央殿中雌鸡为雄,明其占在正宫也。

bù míng bù jiāng wú jù guì shǐ méng ér zūn wèi chéng yě

不鸣不将无距,贵始萌而尊未成也。

zhì yuán dì chū yuán yuán nián jiāng lì wáng huáng hòu xiān yǐ wéi jié yú

至元帝初元元年,将立王皇后,先以为婕妤。

sān yuè guǐ mǎo zhì shū yuē qí fēng jié yú fù chéng xiàng shǎo shǐ wáng jìn wèi yáng píng hóu wèi tè jìn

三月癸卯制书曰:“其封婕妤父丞相少史王禁为阳平侯,位特进。

bǐng wǔ lì wáng jié yú wèi huáng hòu

”丙午,立王婕妤为皇后。

míng nián zhēng yuè lì huáng hòu zi wèi tài zǐ

明年正月,立皇后子为太子。

gù yìng shì chéng xiàng fǔ shǐ jiā cí jī wèi xióng qí zhàn jí chéng xiàng shǎo shǐ zhī nǚ yě

故应是,丞相府史家雌鸡为雄,其占即丞相少史之女也。

fú zi zhě míng yǐ yǒu zi yě

伏子者,明已有子也。

guān jù míng jiāng zhě zūn yǐ chéng yě

冠距鸣将者,尊已成也。

yǒng guāng èr nián yáng píng qǐng hóu jìn hōng zi fèng sì hóu wèi shì zhōng wèi wèi

永光二年,阳平顷侯禁薨,子凤嗣侯,为侍中卫尉。

yuán dì bēng huáng tài zǐ lì shì wèi chéng dì

元帝崩,皇太子立,是为成帝。

zūn huáng hòu wèi huáng tài hòu yǐ hòu dì fèng wèi dà sī mǎ dà jiàng jūn lǐng shàng shū shì shàng wěi zhèng wú suǒ yǔ

尊皇后为皇太后,以后弟凤为大司马、大将军,领尚书事,上委政,无所与。

wáng shì zhī quán zì fèng qǐ gù yú fèng shǐ shòu jué wèi shí xióng jī yǒu jiǎo míng shì zuò wēi zhuān jūn hài shàng wēi guó zhě cóng cǐ rén shǐ yě

王氏之权自凤起,故于凤始受爵位时,雄鸡有角,明视作威颛君害上危国者,从此人始也。

qí hòu qún dì shì quán yǐ zhì yú mǎng suì cuàn tiān xià

其后群弟世权,以至于莽,遂篡天下。

jí wèi wǔ nián wáng tài hòu nǎi bēng cǐ qí xiào yě

即位五年,王太后乃崩,此其效也。

jīng fáng yì zhuàn yuē xián zhě jū míng yí zhī shì zhī shí ér shāng huò zhòng zài wèi jué yāo jī shēng jué

京房《易传》曰:“贤者居明夷之世,知时而伤,或众在位,厥妖鸡生角。

jī shēng jué shí zhǔ dú

鸡生角,时主独。

yòu yuē fù rén zhuān zhèng guó bù jìng

”又曰:“妇人颛政,国不静;

pìn jī xióng míng zhǔ bù róng

牝鸡雄鸣,主不荣。

gù fáng yǐ wéi jǐ yì zài zhàn zhōng yǐ

故房以为己亦在占中矣。

chéng gōng qī nián zhēng yuè xī shǔ shí jiāo niú jiǎo

成公七年“正月,鼷鼠食郊牛角;

gǎi bǔ niú yòu shí qí jiǎo

改卜牛,又食其角。

liú xiàng yǐ wéi jìn qīng xiáng yì niú huò yě bù jìng ér zhī suǒ zhì yě

”刘向以为,近青祥,亦牛祸也,不敬而C768F178之所致也。

xī zhōu gōng zhì lǐ yuè chéng zhōu dào gù chéng wáng mìng lǔ jiāo sì tiān dì yǐ zūn zhōu gōng

昔周公制礼乐,成周道,故成王命鲁郊祀天地,以尊周公。

zhì chéng gōng shí sān jiā shǐ zhuān zhèng lǔ jiāng cóng cǐ shuāi

至成公时,三家始颛政,鲁将从此衰。

tiān mǐn zhōu gōng zhī dé tòng qí jiāng yǒu bài wáng zhī huò gù yú jiāo jì ér jiàn jiè yún

天愍周公之德,痛其将有败亡之祸,故于郊祭而见戒云。

shǔ xiǎo chóng xìng dào qiè

鼠,小虫,性盗窃;

xī yòu qí xiǎo zhě yě

鼷,又其小者也。

niú dà chù jì tiān zūn wù yě

牛,大畜,祭天尊物也。

jiǎo bīng xiàng zài shàng jūn wēi yě

角,兵象,在上,君威也。

xiǎo xiǎo xī shǔ shí zhì zūn zhī niú jiǎo xiàng jì shì nǎi péi chén dào qiè zhī rén jiāng zhí guó mìng yǐ shāng jūn wēi ér hài zhōu gōng zhī sì yě

小小鼷鼠,食至尊之牛角,象季氏乃陪臣盗窃之人,将执国命以伤君威而害周公之祀也。

gǎi bǔ niú xī shǔ yòu shí qí jiǎo tiān zhòng yǔ zhī yě

改卜牛,鼷鼠又食其角,天重语之也。

chéng gōng dài màn hūn luàn suì jūn chén gèng zhí yú jìn

成公怠慢昏乱,遂君臣更执于晋。

zhì yú xiāng gōng jìn wèi chòu liáng zhī huì tiān xià dài fū jiē duó jūn zhèng

至于襄公,晋为溴梁之会,天下大夫皆夺君政。

qí hòu sān jiā zhú zhāo gōng zú sǐ yú wài jǐ jué zhōu gōng zhī sì

其后三家逐昭公,卒死于外,几绝周公之祀。

dǒng zhòng shū yǐ wéi xī shǔ shí jiāo niú jiē yǎng shēng bù jǐn yě

董仲舒以为,鼷鼠食郊牛,皆养牲不谨也。

jīng fáng yì zhuàn yuē jì tiān bù shèn jué yāo xī shǔ niè jiāo niú jiǎo

京房《易传》曰:“祭天不慎,厥妖鼷鼠啮郊牛角。

dìng gōng shí wǔ nián zhēng yuè xī shǔ shí jiāo niú niú sǐ

定公十五年“正月,鼷鼠食郊牛,牛死”。

liú xiàng yǐ wéi dìng gōng zhī jì shì zhú zhāo gōng zuì è rú bǐ qīn yòng kǒng zǐ wèi jiā gǔ zhī huì qí rén lái guī yùn yán guàn guī yīn zhī tián shèng dé rú cǐ fǎn yòng jì huán zi yín yú nǚ lè ér tuì kǒng zǐ wú dào shén yǐ

刘向以为,定公知季氏逐昭公,罪恶如彼,亲用孔子为夹谷之会,齐人俫归郓、讠雚、龟阴之田,圣德如此,反用季桓子,淫于女乐,而退孔子,无道甚矣。

shī yuē rén ér wáng yí bù sǐ hé wéi

《诗》曰:“人而亡仪,不死何为!

shì suì wǔ yuè dìng gōng hōng niú sǐ zhī yīng yě

”是岁五月,定公薨,牛死之应也。

jīng fáng yì zhuàn yuē zi bù zǐ shǔ shí qí jiāo niú

京房《易传》曰:“子不子,鼠食其郊牛。

āi gōng yuán nián zhēng yuè xī shǔ shí jiāo niú

哀公元年“正月,鼷鼠食郊牛”。

liú xiàng yǐ wéi tiān yì jí jí yú yòng shèng rén zhú sān jiā gù fù jiàn jiè yě

刘向以为,天意汲汲于用圣人,逐三家,故复见戒也。

āi gōng nián shào bù qīn jiàn zhāo gōng zhī shì gù jiàn bài wáng zhī yì

哀公年少,不亲见昭公之事,故见败亡之异。

yǐ ér āi bù wù shēn bēn yú yuè cǐ qí xiào yě

已而哀不寤,身奔于粤,此其效也。

zhāo dì yuán fèng yuán nián jiǔ yuè yàn yǒu huáng shǔ xián qí wěi wǔ wáng gōng duān mén zhōng wáng wǎng shì zhī shǔ wǔ rú gù

昭帝元凤元年九月,燕有黄鼠衔其尾舞王宫端门中,王往视之,鼠舞如故。

wáng shǐ lì yǐ jiǔ fǔ cí shǔ wǔ bù xiū yī rì yī yè sǐ

王使吏以酒脯祠,鼠舞不休,一日一夜死。

jìn huáng xiáng shí yàn là wáng dàn móu fǎn jiāng sǐ zhī xiàng yě

近黄祥,时燕剌王旦谋反将死之象也。

qí yuè fā jué fú gū

其月,发觉伏辜。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhū bù yuán qíng jué yāo shǔ wǔ mén

京房《易传》曰:“诛不原情,厥妖鼠舞门。

chéng dì jiàn shǐ sì nián jiǔ yuè cháng ān chéng nán yǒu shǔ xián huáng hāo bǎi yè shàng mín zhǒng bǎi jí yú shù shàng wèi cháo tóng bǎi yóu duō

成帝建始四年九月,长安城南有鼠衔黄蒿、柏叶,上民冢柏及榆树上为巢,桐柏尤多。

cháo zhōng wú zi jiē yǒu gàn shǔ shǐ shù shí

巢中无子,皆有干鼠矢数十。

shí yì chén yǐ wéi kǒng yǒu shuǐ zāi

时议臣以为恐有水灾。

shǔ dào qiè xiǎo chóng yè chū zhòu nì

鼠,盗窃小虫,夜出昼匿;

jīn zhòu qù xué ér dēng mù xiàng jiàn rén jiāng jū xiǎn guì zhī wèi yě

今昼去穴而登木,象贱人将居显贵之位也。

tóng bǎi wèi sī hòu yuán suǒ zài yě

桐柏,卫思后园所在也。

qí hòu zhào huáng hòu zì wēi jiàn dēng zhì zūn yǔ wèi hòu tóng lèi

其后,赵皇后自微贱登至尊,与卫后同类。

zhào hòu zhōng wú zi ér wéi hài

赵后终无子而为害。

míng nián yǒu yuān fén cháo shā zi zhī yì yě

明年,有鸢焚巢,杀子之异也。

tiān xiàng réng jiàn shén kě wèi yě

天象仍见,甚可畏也。

yī yuē jiē wáng mǎng qiè wèi zhī xiàng yún

一曰,皆王莽窃位之象云。

jīng fáng yì zhuàn yuē chén sī lù wǎng pì jué yāo shǔ cháo

京房《易传》曰:“臣私禄罔辟,厥妖鼠巢。

wén gōng shí sān nián dà shì wū huài

文公十三年,“大室屋坏”。

jìn jīn lì mù mù dòng yě

近金沴木,木动也。

xiān shì dōng lí gōng hōng shí liù yuè nǎi zuò zhǔ

先是,冬,厘公薨,十六月乃作主。

hòu liù yuè yòu jí dì yú tài miào ér zhì lí gōng chūn qiū jī zhī

后六月,又吉禘于太庙而致厘公,《春秋》讥之。

jīng yuē dà shì yú tài miào jī lí gōng

经曰:“大事于太庙,跻厘公。

zuǒ shì shuō yuē tài miào zhōu gōng zhī miào xiǎng yǒu lǐ yì zhě yě

”《左氏》说曰:太庙,周公之庙,飨有礼义者也;

sì guó zhī dà shì yě

祀,国之大事也。

è qí luàn guó zhī dà shì yú tài miào hú yán dà shì yě

恶其乱国之大事于太庙,胡言大事也。

jī dēng yě dēng lí gōng yú mǐn gōng shàng nì sì yě

跻,登也,登厘公于愍公上,逆祀也。

lí suī mǐn zhī shù xiōng cháng wèi mǐn chén chén zǐ yī lì bù dé zài mǐn shàng yòu wèi sān nián ér jí dì qián hòu luàn xián fù shèng zǔ zhī dà lǐ nèi wèi mào bù gōng ér kuáng wài wéi yán bù cóng ér jiàn

厘虽愍之庶兄,尝为愍臣,臣子一例,不得在愍上,又未三年而吉禘,前后乱贤父圣祖之大礼,内为貌不恭而狂,外为言不从而僭。

gù shì suì zì shí èr yuè bù yǔ zhì yú qiū qī yuè

故是岁自十二月不雨,至于秋七月。

hòu nián ruò shì zhě sān ér tài shì wū huài yǐ

后年,若是者三,而太室屋坏矣。

qián táng yuē tài miào zhōng yāng yuē tài shì

前堂曰太庙,中央曰太室;

wū qí shàng zhòng céng zūn gāo zhě yě xiàng lǔ zì shì líng yí jiāng duò zhōu gōng zhī sì yě

屋,其上重层尊高者也,象鲁自是陵夷,将堕周公之祀也。

gǔ liáng gōng yáng jīng yuē shì shì lǔ gōng bó qín zhī miào yě

《谷梁》、《公羊经》曰,世室,鲁公伯禽之庙也。

zhōu gōng chēng tài miào lǔ gōng chēng shì shì

周公称太庙,鲁公称世室。

dà shì zhě xiá jì yě

大事者,祫祭也。

jī lí gōng zhě xiān mí hòu zǔ yě

跻厘公者,先祢后祖也。

jǐng dì sān nián shí èr yuè wú èr chéng mén zì qīng dà chuán zì fù

景帝三年十二月,吴二城门自倾,大船自覆。

liú xiàng yǐ wéi jìn jīn lì mù mù dòng yě

刘向以为,近金沴木,木动也。

xiān shì wú dài wáng pì yǐ tài zi sǐ yú hàn chēng jí bù cháo yīn yǔ chǔ wáng wù móu wèi nì luàn

先是,吴大王濞以太子死于汉,称疾不朝,阴与楚王戊谋为逆乱。

chéng yóu guó yě qí yī mén míng yuē chu mén yī mén yuē yú mén

城犹国也,其一门名曰楚门,一门曰鱼门。

wú dì yǐ chuán wèi jiā yǐ yú wèi shí

吴地以船为家,以鱼为食。

tiān jiè ruò yuē yǔ chu suǒ móu qīng guó fù jiā

天帝的警戒好像是说,与楚王所谋划的事,将丧国灭家。

wú wáng bù wù zhēng yuè yǔ chu jù qǐ bīng shēn sǐ guó wáng

吴王不寤,正月,与楚俱起兵,身死国亡。

jīng fáng yì zhuàn yuē shàng xià xián bèi jué yāo chéng mén huài

京房《易传》曰:“上下咸誖,厥妖城门坏。

xuān dì shí dà sī mǎ huò yǔ suǒ jū dì mén zì huài

宣帝时,大司马霍禹所居第门自坏。

shí yǔ nèi bù shùn wài bù jìng jiàn jiè bù gǎi zú shòu miè wáng zhī zhū

时,禹内不顺,外不敬,见戒不改,卒受灭亡之诛。

āi dì shí dà sī mǎ dǒng xián dì mén zì huài

哀帝时,大司马董贤第门自坏。

shí xián yǐ sī ài jū dà wèi shǎng cì wú dù jiāo màn bù jìng dà shī chén dào jiàn jiè bù gǎi

时,贤以私爱居大位,赏赐无度,骄嫚不敬,大失臣道,见戒不改。

hòu xián fū qī zì shā jiā xǐ hé pǔ

后贤夫妻自杀,家徙合浦。

chuán yuē yán zhī bù cóng shì wèi bù ài jué jiù jiàn jué fá héng yáng jué jí yōu

传曰:“言之不从,是谓不艾,厥咎僭,厥罚恒阳,厥极忧。

shí zé yǒu shī yāo shí zé yǒu jiè chóng zhī niè shí zé yǒu quǎn huò

时则有诗妖,时则有介虫之孽,时则有犬祸。

shí zé yǒu kǒu shé zhī shí zé yǒu bái shěng bái xiáng

时则有口舌之F0E2,时则有白眚白祥。

wéi mù lì jīn

惟木沴金。

yán zhī bù cóng cóng shùn yě

“言之不从”,从,顺也。

shì wèi bù yì yì zhì yě

“是谓不乂”,乂,治也。

kǒng zǐ yuē

孔子曰;

jūn zǐ jū qí shì chū qí yán bù shàn zé qiān lǐ zhī wài wéi zhī kuàng qí ěr zhě hu

“君子居其室,出其言不善,则千里之外违之,况其迩者乎!

shī yún rú tiáo rú táng rú fèi rú gēng

”《诗》云:“如蜩如螗,如沸如羹。

yán shàng hào lìng bù shùn mín xīn xū huá kuì luàn zé bù néng zhì hǎi nèi shī zài guò chà gù qí jiù jiàn jiàn chà yě

”言上号令不顺民心,虚哗愦乱,则不能治海内,失在过差,故其咎僭,僭,差也。

xíng fá wàng jiā qún yīn bù fù zé yáng qì shèng gù qí fá cháng yáng yě

刑罚妄加,群阴不附,则阳气胜,故其罚常阳也。

hàn shāng bǎi gǔ zé yǒu kòu nán shàng xià jù yōu gù qí jí yōu yě

旱伤百谷,则有寇难,上下俱忧,故其极忧也。

jūn kàng yáng ér bào nüè chén wèi xíng ér gān kǒu zé yuàn bàng zhī qì fā yú gē yáo gù yǒu shī yāo

君炕阳而暴虐,臣畏刑而柑口,则怨谤之气发于歌谣,故有诗妖。

jiè chóng niè zhě wèi xiǎo chóng yǒu jiǎ fēi yáng zhī lèi yáng qì suǒ shēng yě yú chūn qiū wèi zhōng jīn wèi zhī huáng jiē qí lèi yě

介虫孽者,谓小虫有甲飞扬之类,阳气所生也,于《春秋》为螽,今谓之蝗,皆其类也。

yú yì duì wèi kǒu quǎn yǐ fèi shǒu ér bù kě xìn yán qì huǐ gù yǒu quǎn huò

于《易》,“兑”为口,犬以吠守,而不可信,言气毁故有犬祸。

yī yuē hàn suì quǎn duō kuáng sǐ jí wèi guài yì shì yě

一曰,旱岁犬多狂死及为怪,亦是也。

jí rén zé duō bìng kǒu hóu hāi zhě gù yǒu kǒu shé kē

及人,则多病口喉咳者,故有口舌疴。

jīn sè bái gù yǒu bái shěng bái xiáng

金色白,故有白眚白祥。

fán yán shāng zhě bìng jīn qì

凡言伤者,病金气;

jīn qì bìng zé mù lì zhī

金气病,则木沴之。

qí jí yōu zhě shùn zhī qí fú yuē kāng níng

其极忧者,顺之,其福曰康宁。

liú xīn yán chuán yuē shí yǒu máo chóng zhī niè shuō yǐ wéi yú tiān wén xī fāng cān wèi hǔ xīng gù wèi máo chóng

刘歆言传曰时有毛虫之孽,说以为于天文西方参为虎星,故为毛虫。

shǐ jì zhōu dān xiāng gōng yǔ jìn qí xì chōu xì zhì qí guó zuǒ yǔ gào lǔ chéng gōng yuē jìn jiāng yǒu luàn sān xì qí dāng zhī hu

史记周单襄公与晋锜、郤犨、郤至、齐国佐语,告鲁成公曰:“晋将有乱,三郤其当之乎!

fu xì shì jìn zhī chǒng rén yě sān qīng ér wǔ dài fū kě yǐ jiè jù yǐ

夫郤氏,晋之宠人也,三卿而五大夫,可以戒惧矣。

gāo wèi shí jí diān hòu wèi shí xī dú

高位实疾颠,厚味实腊毒。

jīn xì bó zhī yǔ fàn shū yū jì fá

今郤伯之语犯,叔迂,季伐。

fàn zé líng rén yū zé wū rén fá zé yǎn rén

犯则陵人,迂则诬人,伐则掩人。

yǒu shì chǒng yě ér yì zhī yǐ sān yuàn qí shuí néng rěn zhī

有是宠也,而益之以三怨,其谁能忍之!

suī qí guó zhī yì jiāng yǔ yān

虽齐国之亦将与焉。

lì yú yín luàn zhī guó ér hǎo jìn yán yǐ zhāo rén guò yuàn zhī běn yě

立于淫乱之国,而好尽言以招人过,怨之本也。

wéi shàn rén néng shòu jìn yán qí qí yǒu hu

唯善人能受尽言,齐其有乎?

shí qī nián jìn shā sān xì

”十七年,晋杀三郤。

shí bā nián qí shā guó zuǒ

十八年,齐杀国佐。

fán cǐ shǔ jiē yán bù cóng zhī jiù yún

凡此属,皆言不从之咎云。

jìn mù hóu yǐ tiáo zhī yì shēng tài zǐ míng zhī yuē chóu

晋穆侯以条之役生太子,名之曰仇;

qí dì yǐ qiān mǔ zhī zhàn shēng míng zhī yuē chéng shī

其弟以千畮之战生,名之曰成师。

shī fú yuē yì zāi jūn zhī míng zǐ yě

师服曰:“异哉,君之名子也!

fu míng yǐ zhì yì yì yǐ chū lǐ lǐ yǐ tǐ zhèng zhèng yǐ zhèng mín shì yǐ zhèng chéng ér mín tīng

夫名以制谊,谊以出礼,礼以体政,政以正民,是以政成而民听;

yì zé shēng luàn

易则生乱。

jiā ǒu yuē fēi yuàn ǒu yuē chóu gǔ zhī mìng yě

嘉耦曰妃,怨耦曰仇,古之命也。

jīn jūn míng tài zǐ yuē chóu dì yuē chéng shī shǐ zhào luàn yǐ xiōng qí tì hu

今君名太子曰仇,弟曰成师,始兆乱矣,兄其替乎!

jí chóu sì lì shì wéi wén hóu

”及仇嗣立,是为文侯。

wén hóu zú zi zhāo hóu lì fēng chéng shī yú qǔ wò hào huán shū

文侯卒,子昭侯立,封成师于曲沃,号桓叔。

hòu jìn rén shā zhāo hóu ér nà huán shū bù kè

后晋人杀昭侯而纳桓叔,不克。

fù lì zhāo hóu zi xiào hóu huán quán zi yán bó shā zhī

复立昭侯子孝侯,桓权子严伯杀之。

jìn rén lì qí dì è hóu

晋人立其弟鄂侯。

è hóu shēng āi hóu yán bǎi zǐ wǔ gōng fù shā āi hóu jí qí dì miè zhī ér dài yǒu jìn guó

鄂侯生哀侯,严伯子武公复杀哀侯及其弟,灭之,而代有晋国。

xuān gōng liù nián zhèng gōng zǐ màn mǎn yǔ wáng zǐ bó liáo yǔ yù wèi qīng

宣公六年,郑公子曼满与王子伯廖语,欲为卿。

bó liáo gào rén yuē wú dé ér tān qí zài zhōu yì fēng zhī lí fú guò zhī yǐ

伯廖告人曰:“无德而贪,其在《周易》‘丰’之‘离’,弗过之矣。

jiān yī suì zhèng rén shā zhī

”间一岁,郑人杀之。

xiāng gōng èr shí jiǔ nián qí gāo zi róng yǔ sòng sī tú jiàn jìn zhī bó rǔ qí xiāng lǐ

襄公二十九年,齐高子容与宋司徒见晋知伯,汝齐相礼。

bīn chū rǔ qí yǔ zhī bó yuē èr zi jiē jiāng bù miǎn

宾出,汝齐语知伯曰:“二子皆将不免!

zi róng zhuān sī tú chǐ jiē wáng jiā zhī zhǔ yě

子容专,司徒侈,皆亡家之主也。

zhuān zé sù jí chǐ jiāng yǐ qí lì bì zhuān zé rén shí bì zhī jiāng jí yǐ

专横将很快惹祸,奢侈将因其恃力而败亡,专横了,别人就要打败他,没多久了。

jiǔ yuè gāo zi chū bēn yàn

”九月,高子出奔燕。

xiāng gōng sān shí yī nián zhēng yuè lǔ mù shū huì jìn guī gào mèng xiào bó yuē zhào mèng jiāng sǐ yǐ

襄公三十一年正月,鲁穆叔会晋归,告孟孝伯曰:“赵孟将死矣!

qí yǔ tōu bù shì mín zhǔ

其语偷,不似民主;

qiě nián wèi yíng wǔ shí ér zhūn zhūn yān rú bā jiǔ shí zhě fú néng jiǔ yǐ

且年未盈五十,而谆谆焉如八九十者,弗能久矣。

ruò zhào mèng sǐ wéi zhèng zhě qí hán zǐ hu

若赵孟死,为政者其韩子乎?

wú zǐ hé yǔ jì sūn yán zhī

吾子盍与季孙言之?

kě yǐ shù shàn jūn zǐ yě

可以树善,君子也。

xiào bó yuē mín shēng jǐ hé shuí néng wú tōu

”孝伯曰:“民生几何,谁能毋偷!

zhāo bù jí xī jiāng yān yòng shù

朝不及夕,将焉用树!

mù shū gào rén yuē mèng sūn jiāng sǐ yǐ

”穆叔告人曰:“孟孙将死矣!

wú yǔ zhū zhào mèng zhī tōu yě ér yòu shén yān

吾语诸赵孟之偷也,而又甚焉。

jiǔ yuè mèng xiào bó zú

”九月,孟孝伯卒。

zhāo gōng yuán nián zhōu shǐ liú dìng gōng láo jìn zhào mèng yīn yuē zi biàn miǎn yǐ lín zhū hóu hé yì yuǎn jì yǔ gōng ér dà bì mín hu

昭公元年,周使刘定公劳晋赵孟,因曰:“子弁冕以临诸侯,盍亦远绩禹功,而大庇民乎?

duì yuē lǎo fū zuì lì shì jù yān néng xù yuǎn

”对曰:“老夫罪戾是惧,焉能恤远?

wú chái tōu shí zhāo bù móu xī hé qí zhǎng yě

吾侪偷食,朝不谋夕,何其长也?

qí zi guī yǐ yǔ wáng yuē yàn suǒ wèi lǎo jiàng hé ér mào jí zhī zhě qí zhào mèng zhī wèi hu

”齐子归,以语王曰:“谚所谓老将和而耄及之者,其赵孟之谓乎!

wèi jìn wáng qīng yǐ zhǔ zhū hóu ér chái yú lì rén zhāo bù móu xī qì shén rén yǐ

为晋王卿以主诸侯,而侪于隶人,朝不谋夕,弃神人矣。

shén nù mín pàn hé yǐ néng jiǔ

神怒民畔,何以能久?

zhào mèng bù fù nián yǐ

赵孟不复年矣!

shì suì qín jǐng gōng dì hòu zǐ bēn jìn zhào mèng wèn qín jūn rú hé

”是岁,秦景公弟后子奔晋,赵孟问:“秦君如何?

duì yuē wú dào

”对曰:“无道。

zhào mèng yuē wáng hu

”赵孟曰:“亡乎?

duì yuē hé wéi

”对曰:“何为?

yī shì wú dào guó wèi ài yě

一世无道,国未艾也。

guó yú tiān dì yǒu yǔ lì yān

国于天地,有与立焉。

bù shù shì yín fú néng bì yě

不数世淫,弗能敝也。

zhào mèng yuē yāo hu

”赵孟曰:“夭乎?

duì yuē yǒu yān

”对曰:“有焉。

zhào mèng yuē qí jǐ hé

”赵孟曰:“其几何?

duì yuē jīn xián wén guó wú dào ér nián gǔ hé shú tiān zàn zhī yě xiān bù wǔ rěn

”对曰:“钅咸闻国无道而年谷和孰,天赞之也,鲜不五稔。

zhào mèng shì yìn yuē zhāo xī bù xiāng jí shuí néng dài wǔ

”赵孟视荫,曰:“朝夕不相及,谁能待五?

hòu zǐ chū ér gào rén yuē zhào mèng jiāng sǐ yǐ

”后子出而告人曰:“赵孟将死矣!

zhǔ mín wán suì ér tì rì qí yǔ jǐ hé

主民玩岁而惕日,其与几何?

dōng zhào mèng zú

”冬,赵孟卒。

zhāo wǔ nián qín jǐng gōng zú

昭五年,秦景公卒。

zhāo gōng yuán nián chu gōng zǐ wéi huì méng shè fú lí wèi

昭公元年,楚公子围会盟,设服离卫。

lǔ shū sūn mù zǐ yuē chu gōng zǐ měi yǐ jūn zāi

鲁叔孙穆子曰:“楚公子美矣君哉!

bó zhōu lí yuē cǐ xíng yě cí yě jiǎ zhī guǎ jūn

”伯州犁曰:“此行也,辞也假之寡君。

zhèng xíng rén zǐ yǔ yuē jiǎ bù fǎn yǐ

”郑行人子羽曰:“假不反矣。

bó zhōu lí yuē zǐ gū yōu yǔ zi zhé zhī yù bèi dàn yě

”伯州犁曰:“子姑忧予子晢之欲背诞也。

zǐ yǔ yuē jiǎ ér bù fǎn zi qí wú yōu hu

”子羽曰:“假而不反,子其无忧乎?

qí guó zǐ yuē wú dài èr zi mǐn yǐ

”齐国子曰:“吾代二子闵矣。

chén gōng zǐ zhāo yuē bù yōu hé chéng

”陈公子招曰:“不忧何成?

èr zi lè yǐ

二子乐矣!

wèi qí zǐ yuē gǒu huò zhī zhī suī yōu bù hài

”卫齐子曰:“苟或知之,虽忧不害。

tuì huì zǐ yǔ gào rén yuē qí wèi chén dài fū qí bù miǎn hu

”退会,子羽告人曰:“齐、卫、陈大夫其不免乎!

guó zǐ dài rén yōu zi zhāo lè yōu qí zi suī yōu fèi hài

国子代人忧,子招乐忧,齐子虽忧费害。

fu fú jí ér yōu yǔ kě yōu ér lè yǔ yōu ér fú hài jiē qǔ yōu zhī dào yě

夫弗及而忧,与可忧而乐,与忧而弗害,皆取忧之道也。

tài shì yuē mín zhī suǒ yù tiān bì cóng zhī

《太誓》曰:‘民之所欲,天必从之。

sān dài fū zhào yōu yǐ néng wú zhì hū

’三大夫兆忧矣,能无至乎?

yán yǐ zhī wù qí shì zhī wèi yǐ

言以知物,其是之谓矣。

zhāo gōng shí wǔ nián jìn jí tán rú zhōu zàng mù hòu

昭公十五年,晋籍谈如周葬穆后。

jì chú sàng ér yàn wáng yuē zhū hóu jiē yǒu yǐ tián fǔ wáng shì jìn dú wú yǒu hé yě

既除丧而燕,王曰:“诸侯皆有以填抚王室,晋独无有,何也?

jí tán duì yuē zhū hóu zhī fēng yě jiē shòu míng qì yú wáng shì gù néng jiàn yí qì

”籍谈对曰:“诸侯之封也,皆受明器于王室,故能荐彝器。

jìn jū shēn shān róng zhái zhī yǔ lín bài róng bù xiá qí hé yǐ xiàn qì

晋居深山,戎翟之与邻,拜戎不暇,其何以献器?

wáng yuē shū shì qí wàng zhū hu

”王曰:“叔氏其忘诸乎!

shū fù táng shū chéng wáng zhī mǔ dì qí fǎn wáng fēn hu

叔父唐叔,成王之母弟,其反亡分乎?

xī ér gāo zǔ sī jìn zhī diǎn jí yǐ wéi dà zhèng gù yuē jí shì

昔而高祖司晋之典籍,以为大正,故曰籍氏。

nǚ sī diǎn zhī hòu yě hé gù wàng zhī

女,司典之后也,何故忘之?

jí tán bù néng duì

”籍谈不能对。

bīn chū wáng yuē jí fù qí wú hòu hu

宾出,王曰:“籍父其无后乎!

shǔ diǎn ér wàng qí zǔ

数典而忘其祖。

jí tán guī yǐ yǔ shū xiàng

”籍谈归,以语叔向。

shū xiàng yuē wáng qí bù zhōng hu

叔向曰:“王其不终乎!

wú wén suǒ lè bì zú yān

吾闻所乐必卒焉。

jīn wáng lè yōu ruò zú yǐ yōu bù kě wèi zhōng

今王乐忧,若卒以忧,不可谓终。

wáng yī suì ér yǒu sān nián zhī sàng èr yān yú shì hū yǐ sàng bīn yàn yòu qiú yí qì lè yōu shén yǐ

王一岁而有三年之丧二焉,于是乎以丧宾燕,又求彝器,乐忧甚矣。

sān nián zhī sàng suī guì suì fú lǐ yě

三年之丧,虽贵遂服,礼也。

wáng suī fú suì yàn lè yǐ zǎo

王虽弗遂,燕乐已早。

lǐ wáng zhī dà jīng yě

礼是天子约己而治天下的大纲啊;

yī dòng ér shī èr lǐ wú dà jīng yǐ

一动而失二礼,无大经矣。

yán yǐ kǎo diǎn diǎn yǐ zhì jīng

言以考典,典以志经。

wàng jīng ér duō yán jǔ diǎn jiāng ān yòng zhī

忘经而多言举典,将安用之!

āi gōng shí liù nián kǒng qiū zú gōng lěi zhī yuē mín tiān bù diào bù yìn yí yī lǎo bǐ píng yú yī rén

哀公十六年,孔丘卒,公诔之曰:“旻天不吊,不慭遗一老,俾屏予一人。

zi gàn yuē jūn qí bù mò yú lǔ hu

”子赣曰:“君其不殁于鲁乎?

fū zǐ zhī yán yuē lǐ shī zé hūn míng shī zé qiān

夫子之言曰:‘礼失则昏,名失则愆。

shī zhì wèi hūn shī suǒ wèi qiān

’失志为昏,失所为愆。

shēng fú néng yòng sǐ ér lěi zhī fēi lǐ yě

生弗能用,死而诔之,非礼也;

chēng yú yī rén fēi míng yě

称‘予一人’,非名也。

jūn liǎng shī zhī

君两失之。

èr shí qī nián gōng sūn yú zhū suì sǐ yú yuè

”二十七年,公孙于邾,遂死于越。

shù zhēng zhī héng yáng liú xiàng yǐ wéi chūn qiū dà hàn yě

庶征之恒阳,刘向以为《春秋》大旱也。

qí xià hàn yú sì wèi zhī dà yú

其夏旱雩祀,谓之大雩。

bù shāng èr gǔ wèi zhī bù yǔ

不伤二谷,谓之不雨。

jīng fáng yì zhuàn yuē yù dé bù yòng cí wèi zhāng jué zāi huāng

京房《易传》曰:“欲德不用兹谓张,厥灾荒。

huāng hàn yě qí hàn yīn yún bù yǔ biàn ér chì yīn ér chú

荒,旱也,其旱阴云不雨,变而赤,因而除。

shī chū guò shí cí wèi guǎng qí hàn bù shēng

师出过时兹谓广,其旱不生。

shàng xià jiē bì cí wèi gé qí hàn tiān chì sān yuè shí yǒu báo shā fēi qín

上下皆蔽兹谓隔,其旱天赤三月,时有雹杀飞禽。

shàng yuán qiú fēi cí wèi jiàn qí hàn sān yuè dà wēn wáng yún

上缘求妃兹谓僭,其旱三月大温亡云。

jū gāo tái fǔ cí wèi fàn yīn qīn yáng qí hàn wàn wù gēn sǐ shù yǒu huǒ zāi

居高台府,兹谓犯阴侵阳,其旱万物根死,数有火灾。

shù wèi yú jié cí wèi jiàn qí hàn zé wù kū wèi huǒ suǒ shāng

庶位逾节兹谓僭,其旱泽物枯,为火所伤。

lí gōng èr shí yī nián xià dà hàn

厘公二十一年“夏,大旱”。

dǒng zhòng shū liú xiàng yǐ wéi qí huán jì sǐ zhū hóu cóng chu lí yóu de chu xīn

董仲舒、刘向以为,齐桓既死,诸侯从楚,厘尤得楚心。

chu lái xiàn jié shì sòng zhī zhí

楚来献捷,释宋之执。

wài yǐ qiáng chu kàng yáng shī zhòng yòu zuò nán mén láo mín xìng yì

外倚强楚,炕阳失众,又作南门,劳民兴役。

zhū yú hàn bù yǔ lüè jiē tóng shuō

诸雩旱不雨,略皆同说。

xuān gōng qī nián qiū dà hàn

宣公七年“秋,大旱”。

shì xià xuān yǔ qí hóu fá lái

是夏,宣与齐侯伐莱。

xiāng gōng wǔ nián qiū dà yú

襄公五年“秋,大雩”。

xiān shì sòng yú shí bēn chu chu fá sòng qǔ péng chéng yǐ fēng yú shí

先是,宋鱼石奔楚,楚伐宋,取彭城以封鱼石。

zhèng pàn yú zhōng guó ér fù chu xiāng yǔ zhū hóu gòng wéi péng chéng chéng zhèng hǔ láo yǐ yù chu

郑畔于中国而附楚,襄与诸侯共围彭城,城郑虎牢以御楚。

shì suì zhèng bó shǐ gōng zǐ fā lái pìn shǐ dài fū huì wú yú shàn dào

是岁郑伯使公子发来聘,使大夫会吴于善道。

wài jié èr guó nèi de zhèng pìn yǒu kàng yáng dòng zhòng zhī yīng

外结二国,内得郑聘,有炕阳动众之应。

bā nián jiǔ yuè dà yú

八年“九月,大雩”。

shí zuò sān jūn jì shì shèng

时作三军,季氏盛。

èr shí bā nián bā yuè dà yú

二十八年“八月,大雩”。

xiān shì bǐ nián jìn shǐ xún wú qí shǐ qìng fēng lái pìn shì xià zhū zǐ lái cháo

先是,比年晋使荀吴、齐使庆封来聘,是夏邾子来朝。

xiāng yǒu kàng yáng zì dà zhī yīng

襄有炕阳自大之应。

zhāo gōng sān nián bā yuè dà yú liú xīn yǐ wéi zhāo gōng jí wèi nián shí jiǔ yǐ yóu yǒu tóng xīn jū sāng bù āi kàng yáng shī zhòng

昭公三年“八月,大雩”刘歆以为,昭公即位年十九矣,犹有童心,居丧不哀,炕阳失众。

liù nián jiǔ yuè dà yú

六年“九月,大雩”。

xiān shì jǔ móu yí yǐ èr yì lái bēn jǔ nù fá lǔ shū gōng shuài shī jù ér bài zhī zhāo de rù jìn

先是,莒牟夷以二邑来奔,莒怒伐鲁,叔弓帅师,距而败之,昭得入晋。

wài hé dà guó nèi huò èr yì qǔ shèng lín guó yǒu kàng yáng dòng zhòng zhī yīng

外和大国,内获二邑,取胜邻国,有炕阳动众之应。

shí liù nián jiǔ yuè dà yú

十六年“九月,大雩”。

xiān shì zhāo gōng mǔ fū rén guī shì hōng zhāo bù qi yòu dà sōu yú bǐ pú

先是,昭公母夫人归氏薨,昭不戚,又大搜于比蒲。

jìn shū xiàng yuē lǔ yǒu dà sàng ér bù fèi sōu

晋叔向曰:“鲁有大丧而不废搜。

guó bù xù sàng bù jì jūn yě

国不恤丧,不忌君也;

jūn wáng qī róng bù gù qīn yě

君亡戚容,不顾亲也。

dài qí shī guó

殆其失国”。

yǔ sān nián tóng zhàn

与三年同占。

èr shí sì nián bā yuè dà yú

二十四年“八月,大雩”。

liú xīn yǐ wéi zuǒ shì chuán èr shí sān nián zhū shī chéng yì hái jīng lǔ de lǔ xí qǔ zhū shī huò qí sān dài fū

刘歆以为,《左氏传》二十三年邾师城翼,还经鲁地,鲁袭取邾师,获其三大夫。

zhū rén su yú jìn jìn rén zhí wǒ xíng rén shū sūn chuò shì chūn nǎi guī zhī

邾人诉于晋,晋人执我行人叔孙婼,是春乃归之。

èr shí wǔ nián qī yuè shàng xīn dà yú jì xīn yòu yú hàn shén yě

二十五年“七月上辛大雩,季辛又雩”,旱甚也。

liú xīn yǐ wéi shí hòu shì yǔ jì shì yǒu xì

刘歆以为时后氏与季氏有隙。

yòu jì shì zhī zú yǒu yín qī wèi chán shǐ jì píng zi yǔ zú rén xiāng è jiē gòng píng zi

又季氏之族有淫妻为谗,使季平子与族人相恶,皆共DADA平子。

zi jiā jū jiàn yuē chán rén yǐ jūn jiǎo xìng bù kě

子家驹谏曰:“谗人以君徼幸,不可。

zhāo gōng suì dài jì shì wèi suǒ bài chū bēn qí

”昭公遂代季氏,为所败,出奔齐。

dìng gōng qī nián jiǔ yuè dà yú

定公七年“九月,大雩”。

xiān shì dìng gōng zì jiāng qīn zhèng guī ér chéng zhōng chéng

先是,定公自将侵郑,归而城中城。

èr dài fū shuài shī wéi yùn

二大夫帅师围郓。

yán gōng sān shí yī nián dōng bù yǔ

严公三十一年“冬,不雨”。

shì suì yī nián ér sān zhù tái shē chǐ bù xù mín

是岁,一年而三筑台,奢侈不恤民。

lí gōng èr nián dōng shí yuè bù yǔ sān nián chūn zhèng yuè bù yǔ xià sì yuè bù yǔ liù yuè yǔ

厘公二年“冬十月不雨”,三年“春正月不雨,夏四月不雨”,“六月雨”。

xiān shì zhě yán gōng fū rén yǔ gōng zǐ qìng fǔ yín

先是者,严公夫人与公子庆父淫。

ér shā èr jūn

而杀二君。

guó rén gōng zhī fū rén xùn yú zhū qìng fǔ bēn jǔ

国人攻之,夫人逊于邾,庆父奔莒。

lí gōng jí wèi nán bài zhū dōng bài yíng huò qí dài fū

厘公即位,南败邾,东败营,获其大夫。

yǒu kàng yáng zhī yīng

有炕阳之应。

wén gōng èr nián zì shí yǒu èr yuè bù yǔ zhì yú qiū qī yuè

文公二年,“自十有二月不雨,至于秋七月”。

wén gōng jí wèi tiān zǐ shǐ shū fú huì zàng máo bó cì mìng

文公即位,天子使叔服会葬,毛伯赐命。

yòu huì jìn hóu yú qi

又会晋侯于戚。

gōng zǐ suì rú qí nà bì

公子遂如齐纳币。

yòu yǔ zhū hóu méng

又与诸侯盟。

shàng dé tiān zi wài de zhū hóu pèi rán zì dà

上得天子,外得诸侯,沛然自大。

jī lí gōng zhǔ

跻厘公主。

dài fū shǐ zhuān shì

大夫始颛事。

shí nián zì zhēng yuè bù yǔ

十年,“自正月不雨。

zhì yú qiū qī yuè

至于秋七月”。

xiān shì gōng zǐ suì huì sì guó ér jiù zhèng

先是,公子遂会四国而救郑。

chu shǐ yuè jiāo lái pìn

楚使越椒来聘。

qín rén guī suì

秦人归禭。

yǒu kàng yáng zhī yīng

有炕阳之应。

shí sān nián zì zhēng yuè bù yǔ zhì yú qiū qī yuè

十三年,“自正月不雨,至于秋七月”。

xiān shì cáo bó qǐ bó téng zǐ lái cháo chéng bó lái bēn qín bó shǐ suì lái pìn jì sūn xíng fù chéng zhū jí yùn

先是,曹伯、杞伯、滕子来朝,郕伯来奔,秦伯使遂来聘,季孙行父城诸及郓。

èr nián zhī jiān wǔ guó qū zhī nèi chéng èr yì

二年之间,五国趋之,内城二邑。

kàng yáng shī zhòng

炕阳失众。

yī yuē bù yǔ ér wǔ gǔ jiē shú yì yě

一曰,不雨而五谷皆孰,异也。

wén gōng shí dài fū shǐ zhuān méng huì gōng sūn áo huì jìn hóu yòu huì zhū hóu méng yú chuí lǒng

文公时,大夫始颛盟会,公孙敖会晋侯,又会诸侯盟于垂陇。

gù bù yǔ ér shēng zhě yīn bù chū qì ér sī zì xíng yǐ xiàng shī bù yóu shàng chū chén xià zuò fú ér sī zì chéng

故不雨而生者,阴不出气而私自行,以象施不由上出,臣下作福而私自成。

yī yuē bù yǔ jìn cháng yīn zhī fá jūn ruò yě

一曰,不雨近常阴之罚,君弱也。

huì dì wǔ nián xià dà hàn jiāng hé shuǐ shǎo xī gǔ jué

惠帝五年夏,大旱,江河水少,溪谷绝。

xiān shì fā mín nán nǚ shí sì wàn liù qiān rén chéng cháng ān shì suì chéng nǎi chéng

先是,发民男女十四万六千人城长安,是岁城乃成。

wén dì sān nián qiū tiān xià hàn

文帝三年秋,天下旱。

shì suì xià xiōng nú yòu xián wáng kòu qīn shàng jùn zhào chéng xiàng guàn yīng fā chē qí shì bā wàn wǔ qiān rén yì gāo nú jī yòu xián wáng zǒu chū sāi

是岁夏,匈奴右贤王寇侵上郡,诏丞相灌婴发车骑士八万五千人诣高奴,击右贤王走出塞。

qí qiū jì běi wáng xīng jū fǎn shǐ dà jiàng jūn tǎo zhī jiē fú zhū

其秋,济北王兴居反,使大将军讨之,皆伏诛。

hòu liù nián chūn tiān xià dà hàn

后六年春,天下大旱。

xiān shì fā chē qí cái guān zhūn guǎng chāng

先是,发车骑材官屯广昌。

shì suì èr yuè fù fā cái guān zhūn lǒng xī

是岁二月,复发材官屯陇西。

hòu xiōng nú dà rù shàng jùn yún zhōng fēng huǒ tōng cháng ān sān jiāng jūn zhūn biān yòu sān jiāng jūn zhūn jīng shī

后匈奴大入上郡、云中,烽火通长安,三将军屯边,又三将军屯京师。

jǐng dì zhōng sān nián qiū dà hàn

景帝中三年秋,大旱。

wǔ dì yuán guāng liù nián xià dà hàn

武帝元光六年夏,大旱。

shì suì sì jiāng jūn zhēng xiōng nú

是岁,四将军征匈奴。

yuán shuò wǔ nián chūn dà hàn

元朔五年春,大旱。

shì suì liù jiàng jūn zhòng shí yú wàn zhēng xiōng nú

是岁,六将军众十余万征匈奴。

yuán shòu sān nián xià dà hàn

元狩三年夏,大旱。

shì suì fā tiān xià gù lì fá jí shàng lín chuān kūn míng chí

是岁,发天下故吏伐棘上林,穿昆明池。

tiān hàn yuán nián xià dà hàn

天汉元年夏,大旱;

qí sān nián xià dà hàn

其三年夏,大旱。

xiān shì èr shī jiāng jūn zhēng dà yuān hái

先是,贰师将军征大宛还。

tiān hàn yuán nián fā shì mín

天汉元年,发适民。

èr nián xià sān jiāng jūn zhēng xiōng nú lǐ líng méi bù hái

二年夏,三将军征匈奴,李陵没不还。

zhēng hé yuán nián xià dà hàn

征和元年夏,大旱。

shì suì fā sān fǔ qí shì bì cháng ān chéng mén dà sōu shǐ zhì wū gǔ

是岁,发三辅骑士闭长安城门,大搜,始治巫蛊。

míng nián wèi huáng hòu tài zǐ bài

明年,卫皇后、太子败。

zhāo dì shǐ yuán liù nián dà hàn

昭帝始元六年,大旱。

xiān shì dà hóng lú tián guǎng míng zhēng yì zhōu bào shī lián nián

先是,大鸿胪田广明征益州,暴师连年。

xuān dì běn shǐ sān nián xià dà hàn dōng xī shù qiān lǐ

宣帝本始三年夏,大旱,东西数千里。

xiān shì wǔ jiāng jūn zhòng èr shí wàn zhēng xiōng nú

先是,五将军众二十万征匈奴。

shén jué yuán nián qiū dà hàn

神爵元年秋,大旱。

shì suì hòu jiāng jūn zhào chōng guó zhēng xī qiāng

是岁,后将军赵充国征西羌。

chéng dì yǒng gěi sān nián sì nián xià dà hàn

成帝永给三年、四年夏、大旱。

zuǒ shì chuán jìn xiàn gōng shí tóng yáo yuē bǐng zǐ zhī chen lóng wěi fú chén jūn fú zhèn zhèn qǔ guó zhī qí

《左氏传》晋献公时童谣曰:“丙子之晨,龙尾伏辰,袀服振振,取虢之旗。

chun zhī bēn bēn tiān cè tūn tūn huǒ zhōng chéng jūn guó gōng qí bēn

鹑之贲贲,天策焞焞,火中成军,虢公其奔。

shì shí guó wèi xiǎo guó jiè xià yáng zhī ě hù yú guó zhī zhù kàng héng yú jìn yǒu kàng yáng zhī jié shī chén xià zhī xīn

”是时,虢为小国,介夏阳之厄,怙虞国之助,亢衡于晋,有炕阳之节,失臣下之心。

jìn xiàn fá zhī wèn yú bo yǎn yuē wú qí jì hu

晋献伐之,问于卜偃曰:“吾其济乎?

yǎn yǐ tóng yáo duì yuē kè zhī

”偃以童谣对曰:“克之。

shí yuè shuò bǐng zǐ dàn rì zài wěi yuè zài cè chún huǒ zhōng bì cǐ shí yě

十月朔丙子旦,日在尾,月在策,鹑火中,必此时也。

dōng shí èr yuè bǐng zǐ shuò jìn shī miè guó guó gōng chǒu bēn zhōu

”冬十二月丙子朔,晋师灭虢,虢公丑奔周。

zhōu shí èr yuè xià shí yuè yě

周十二月,夏十月也。

yán tiān zhě yǐ xià zhēng

言天者以夏正。

shǐ jì jìn huì gōng shí tóng yáo yuē gōng tài zǐ gēng zàng xī hòu shí sì nián jìn yì bù chāng chāng nǎi zài qí xiōng

史记晋惠公时童谣曰:“恭太子更葬兮,后十四年,晋亦不昌,昌乃在其兄。

shì shí huì gōng lài qín lì de lì lì ér bèi qín nèi shā èr dài fū guó rén bù shuō

”是时,惠公赖秦力得立,立而背秦,内杀二大夫,国人不说。

jí gēng zàng qí xiōng gōng tài zǐ shēn shēng ér bù jìng gù shī yāo zuò yě

及更葬其兄恭太子申生而不敬,故诗妖作也。

hòu yǔ qín zhàn wèi qín suǒ huò lì shí sì nián ér sǐ

后与秦战,为秦所获,立十四年而死。

jìn rén jué zhī gēng lì qí xiōng zhòng ěr shì wéi wén gōng suì bó zhū hóu

晋人绝之,更立其兄重耳,是为文公,遂伯诸侯。

zuǒ shì chuán wén chéng zhī shì tóng yáo yuē gòu zhī yù zhī gōng chū rǔ zhī

《左氏传》文、成之世童谣曰:“雊之鹆之,公出辱之。

gòu yù zhī yǔ gōng zài wài yě wǎng kuì zhī mǎ

雊鹆之羽,公在外野,往馈之马。

gòu yù diē diē gōng zài qián hóu zhēng qiān yǔ rú

雊鹆跌跌,公在干侯,征褰与襦。

gòu yù lái cháo

雊鹆来巢。

yuǎn zāi yáo yáo chóu fù sāng láo sòng fù yǐ jiāo gòu yù gòu yù wǎng gē lái kū

远,哉摇摇,裯父丧劳,宋父以骄,雊鹆雊鹆,往歌来哭。

zhì zhāo gōng shí yǒu gòu yù lái cháo

”至昭公时,有雊鹆来巢。

gōng gōng jì shì bài chū bēn qí jū wài yě cì qián hóu

公攻季氏,败,出奔齐,居外野,次干侯。

bā nián sǐ yú wài guī zàng lǔ

八年,死于外,归葬鲁。

zhāo gōng míng chóu

昭公名裯。

gōng zǐ sòng lì shì wèi dìng gōng

公子宋立,是为定公。

yuán dì shí tóng yáo yuē jǐng shuǐ yì miè zào yān guàn yù táng liú jīn mén

元帝时童谣曰:“井水溢,灭灶烟,灌玉堂,流金门。

zhì chéng dì jiàn shǐ èr nián sān yuè wù zǐ běi gōng zhōng jǐng quán shāo shàng yì chū nán liú xiàng chūn qiū shí xiān yǒu gòu yù zhī yáo ér hòu yǒu lái cháo zhī yàn

”至成帝建始二年三月戊子,北宫中井泉稍上,溢出南流,象春秋时先有雊鹆之谣,而后有来巢之验。

jǐng shuǐ yīn yě

井水,阴也;

zào yān yáng yě

灶烟,阳也;

yù táng jīn mén zhì zūn zhī jū xiàng yīn shèng ér miè yáng qiè yǒu gōng shì zhī yīng yě

玉堂、金门,至尊之居,象阴盛而灭阳,窃有宫室之应也。

wáng mǎng shēng yú yuán dì chū yuán sì nián zhì chéng dì fēng hóu wèi sān gōng fǔ zhèng yīn yǐ cuàn wèi

王莽生于元帝初元四年,至成帝封侯,为三公辅政,因以篡位。

chéng dì shí tóng yáo yuē yàn yàn wěi xián xián zhāng gōng zǐ shí xiāng jiàn

成帝时童谣曰:“燕燕尾涎涎,张公子,时相见。

mù mén cāng láng gēn yàn fēi lái zhuó huáng sūn huáng sūn sǐ yàn zhuó shǐ

木门仓琅根,燕飞来,啄皇孙,皇孙死,燕啄矢。

qí hòu dì wèi wēi xíng chū yóu cháng yǔ fù píng hòu zhāng fàng jù chēng fù píng hòu jiā rén guò yáng ā zhǔ zuò yuè jiàn wǔ zhě zhào fēi yàn ér xìng zhī gù yuē yàn yàn wěi xián xián měi hǎo mào yě

”其后帝为微行出游,常与富平侯张放俱称富平侯家人,过阳阿主作乐,见舞者赵飞燕而幸之,故曰“燕燕尾涎涎”,美好貌也。

zhāng gōng zǐ wèi fù píng hòu yě

“张公子”,谓富平侯也。

mù mén cāng láng gēn wèi gōng mén tóng huán yán jiāng zūn guì yě

“木门仓琅根”,谓宫门铜锾,言将尊贵也。

hòu suì lì wèi huáng hòu

后遂立为皇后。

dì zhāo yí zéi hài hòu gōng huáng zǐ zú jiē fú gū suǒ wèi yàn fēi lái zhuó huáng sūn huáng sūn sǐ yàn zhuó shǐ zhě yě

弟昭仪贼害后宫皇子,卒皆伏辜,所谓“燕飞来,啄皇孙,皇孙死,燕啄矢”者也。

chéng dì shí gē yáo yòu yuē xié jìng bài liáng tián chán kǒu luàn shàn rén

成帝时歌谣又曰:“邪径败良田,谗口乱善人。

guì shù huá bù shí huáng jué cháo qí diān

桂树华不实,黄爵巢其颠。

gù wéi rén suǒ xiàn jīn wéi rén suǒ lián

故为人所羡,今为人所怜。

guì chì sè hàn jiā xiàng

”桂,赤色,汉家象。

huá bù shí wú jì sì yě

华不实,无继嗣也。

wáng mǎng zì wèi huáng xiàng huáng jué cháo qí diān yě

王莽自谓黄象,黄爵巢其颠也。

yán gōng shí qī nián dōng duō mí

严公十七年,冬,多麋”。

liú xīn yǐ wéi máo chóng zhī niè wèi zāi

刘歆以为毛虫之孽为灾。

liú xiàng yǐ wéi mí sè qīng jìn qīng xiáng yě

刘向以为麋色青,近青祥也。

mí zhī wéi yán mí yě gài pìn shòu zhī yín zhě yě

麋之为言迷也,盖牝兽之淫者也。

shì shí yán gōng jiāng qǔ qí zhī yín nǚ qí xiàng xiān jiàn

是时,严公将取齐之淫女,其象先见。

tiān jiè ruò yuē wù qǔ qí nǚ yín ér mí guó

天戒若曰,勿取齐女,淫而迷国。

yán bù wù suì qǔ zhī

严不寤,遂取之。

fū rén jì rù yín yú èr shū zhōng jiē zhū sǐ jǐ wáng shè jì

夫人既入,淫于二叔,终皆诛死,几亡社稷。

dǒng zhòng shū zhǐ lüè tóng

董仲舒指略同。

jīng fáng yì zhuàn yuē fèi zhèng zuò yín dà bù míng guó duō mí

京房《易传》曰:“废正作淫,大不明,国多麋。

yòu yuē zhèn suì ní jué jiù guó duō mí

”又曰:“‘震’遂泥,厥咎国多麋。

zhāo dì shí chāng yì wáng hè wén rén shēng yuē xióng shì ér jiàn dà xióng

昭帝时,昌邑王贺闻人声曰“熊”,视而见大熊。

zuǒ yòu mò jiàn yǐ wèn láng zhōng lìng gōng suì suì yuē xióng shān yě zhī shòu ér lái rù gōng shì wáng dú jiàn zhī cǐ tiān jiè dài wáng kǒng gōng shì jiāng kōng wēi wáng xiàng yě

左右莫见,以问郎中令龚遂,遂曰:“熊,山野之兽,而来入宫室,王独见之,此天戒大王,恐宫室将空,危亡象也。

hè bù gǎi wù hòu zú shī guó

”贺不改寤,后卒失国。

zuǒ shì chuán xiāng gōng shí qī nián shí yī yuè jiǎ wǔ sòng guó rén zhú zhì gǒu zhì gǒu rù yú huá chén shì guó rén cóng zhī

《左氏传》襄公十七年十一月甲午,宋国人逐狾狗,狾狗入于华臣氏,国人从之。

chén jù suì bēn chén

臣惧,遂奔陈。

xiān shì chén xiōng yuè wèi sòng qīng yuè zú chén shǐ zéi shā yuè jiā zǎi suì jiù qí qī sòng píng gōng wén zhī yuē chén bù wéi qí zōng shì shì bào dà luàn sòng guó zhī zhèng

先是,臣兄阅为宋卿,阅卒,臣使贼杀阅家宰,遂就其妻,宋平公闻之,曰:“臣不唯其宗室是暴,大乱宋国之政。

yù zhú zhī

”欲逐之。

zuǒ shī xiàng xū yuē dà chén bù shùn guó zhī chǐ yě bù rú gài zhī

左师向戌曰:“大臣不顺,国之耻也,不如盖之。

gōng nǎi zhǐ

”公乃止。

huá chén kàng bào shī yì nèi bù zì ān gù quǎn huò zhì yǐ bēn wáng yě

华臣炕暴失义,内不自安,故犬祸至,以奔亡也。

gāo hòu bā nián sān yuè fú bà shàng hái guò zhǐ dào jiàn wù rú cāng gǒu jí gāo hòu yè hū ér bú jiàn

高后八年三月,祓霸上,还过枳道,见物如仓狗,橶高后掖,忽而不见。

bo zhī zhào wáng rú yì zuò chóng

卜之,赵王如意作崇。

suì bìng yè shāng ér bēng

遂病掖伤而崩。

xiān shì gāo hòu zhèn shā rú yì zhī què qí yǎn yǐ wéi rén zhì

先是,高后鸩杀如意,支,搉其眼,以为人彘。

wén dì hòu wǔ nián liù yuè qí yōng chéng mén wài yǒu gǒu shēng jué

文帝后五年六月,齐雍城门外有狗生角。

xiān shì dì xiōng qí dào huì wáng wáng hòu dì fēn qí de lì qí shù zǐ qī rén jiē wèi wáng

先是,帝兄齐悼惠王亡后,帝分齐地,立其庶子七人皆为王。

xiōng dì bìng qiáng yǒu kàng yáng xīn gù quǎn huò jiàn yě

兄弟并强,有炕阳心,故犬祸见也。

quǎn shǒu yù jiǎo bīng xiàng zài qián ér shàng xiāng zhě yě

犬守御,角兵象,在前而上乡者也。

quǎn bù dàng zhǔ jué yóu zhū hóu bù dàng jǔ bīng xiāng jīng shī yě

犬不当主角,犹诸侯不当举兵乡京师也。

tiān zhī jiè rén zǎo yǐ zhū hóu bù wù

天之戒人蚤矣,诸侯不寤。

hòu liù nián wú chu pàn jǐ nán jiāo xi jiāo dōng sān guó yīng zhī jǔ bīng zhì qí

后六年,吴、楚畔,济南、胶西、胶东三国应之,举兵至齐。

qí wáng yóu yǔ chéng shǒu sān guó wéi zhī

齐王犹与城守,三国围之。

huì hàn pò wú chu yīn zhū sì wáng

会汉破吴、楚,因诛四王。

gù tiān gǒu xià liáng ér wú chu gōng liáng gǒu shēng jué yú qí ér sān guó wéi qí

故天狗下梁而吴、楚攻梁,狗生角于齐而三国围齐。

hàn zú pò wú chu yú liáng zhū sì wáng yú qí

汉卒破吴、楚于梁,诛四王于齐。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhí zhèng shī xià jiāng hài zhī jué yāo gǒu shēng jué

京房《易传》曰:“执政失,下将害之,厥妖狗生角。

jūn zǐ gǒu miǎn xiǎo rén xiàn zhī jué yāo gǒu shēng jué

君子苟免,小人陷之,厥妖狗生角。

jǐng dì sān nián èr yuè hán dān gǒu yǔ zhì jiāo

景帝三年二月,邯郸狗与彘交。

bèi luàn zhī qì jìn quǎn shǐ zhī huò yě

悖乱之气,近犬豕之祸也。

shì shí zhào wáng suì bèi luàn yǔ wú chu móu wèi nì qiǎn shǐ xiōng nú qiú zhù bīng zú fú qí gū

是时,赵王遂悖乱,与吴、楚谋为逆,遣使匈奴求助兵,卒伏其辜。

quǎn bīng gé shī zhòng zhī zhàn

犬,兵革失众之占;

shǐ běi fāng xiōng nú zhī xiàng

豕,北方匈奴之象。

nì yán shī tīng jiāo yú yì lèi yǐ shēng hài yě

逆言失听,交于异类,以生害也。

jīng fáng yì zhuàn yuē fū fù bù yán jué yāo gǒu yǔ shǐ jiāo

京房《易传》曰:“夫妇不严,厥妖狗与豕交。

cí wèi fǎn dé guó yǒu bīng gé

兹谓反德,国有兵革。

chéng dì hé píng yuán nián cháng ān nán zǐ shí liáng liú yīn xiāng yǔ tóng jū yǒu rú rén zhuàng zài qí shì zhōng jī zhī wèi gǒu zǒu chū

成帝河平元年,长安男子石良、刘音相与同居,有如人状在其室中,击之,为狗,走出。

qù hòu yǒu shù rén pī jiǎ chí bīng nǔ zhì liáng jiā liáng děng gé jī huò sǐ huò shāng jiē gǒu yě

去后,有数人被甲持兵弩至良家,良等格击,或死或伤,皆狗也。

zì èr yuè zhì liù yuè nǎi zhǐ

自二月至六月乃止。

hóng jiā zhōng gǒu yǔ zhì jiāo

鸿嘉中,狗与彘交。

zuǒ shì zhāo gōng èr shí sì nián shí yuè guǐ yǒu wáng zǐ zhāo yǐ chéng zhōu zhī bǎo guī chén yú hé jǐ yǐ huò shén zhù

《左氏》昭公二十四年十月癸酉,王子晁以成周之宝圭湛于河,几以获神助。

jiǎ xū jīn rén de zhī hé shàng yīn bù nìng qǔ jiāng mài zhī zé wèi shí

甲戌,津人得之河上,阴不佞取将卖之,则为石。

shì shí wáng zǐ zhāo cuàn tiān zǐ wèi wàn mín bù xiāng hào lìng bù cóng gù yǒu yù biàn jìn bái xiáng yě

是时,王子晁篡天子位,万民不乡,号令不从,故有玉变,近白祥也。

guǐ yǒu rù ér jiǎ xū chū shén bù xiǎng zhī yàn yún

癸酉入而甲戌出,神不享之验云。

yù huà wèi shí guì jiāng wèi jiàn yě

玉化为石,贵将为贱也。

hòu èr nián zi zhāo bēn chu ér sǐ

后二年,子晁奔楚而死。

shǐ jì qín shǐ huáng dì sān shí liù nián zhèng kè cóng guān dōng lái zhì huá yīn wàng jiàn sù chē bái mǎ cóng huà shān shàng xià zhī qí fēi rén dào zhù zhǐ ér dài zhī

史记秦始皇帝三十六年,郑客从关东来,至华阴,望见素车白马从华山上下,知其非人,道住止而待之。

suì zhì chí bì yǔ kè yuē wèi wǒ yí hào chí jūn

遂至,持璧与客曰:“为我遗镐池君。

yīn yán jīn nián zǔ lóng sǐ

”因言“今年祖龙死”。

hū bú jiàn zhèng kè fèng bì jí shǐ huáng èr shí bā nián guò jiāng suǒ chén bì yě

忽不见,郑客奉璧,即始皇二十八年过江所湛璧也。

yǔ zhōu zi zhāo tóng yīng

与周子晁同应。

shì suì shí yǔn yú dōng jùn mín huò kè qí shí yuē shǐ huáng sǐ ér dì fēn

是岁,石陨于东郡,民或刻其石曰:“始皇死而地分”。

cǐ jiē bái xiáng kàng yáng bào nüè hào lìng bù cóng gū yáng dú zhì qún yīn bù fù zhī suǒ zhì yě

此皆白祥,炕阳暴虐,号令不从,孤阳独治,群阴不附之所致也。

yī yuē shí yīn lèi yě yīn chí gāo jié chén jiāng wēi jūn zhào gāo lǐ sī zhī xiàng yě

一曰,石,阴类也,阴持高节,臣将危君,赵高、李斯之象也。

shǐ huáng bù wèi jiè zì xǐng fǎn yí miè qí páng mín ér fán shāo qí shí

始皇不畏戒自省,反夷灭其旁民,而燔烧其石。

shì suì shǐ huáng sǐ hòu sān nián ér qín miè

是岁始皇死,后三年而秦灭。

xiào zhāo yuán fèng sān nián zhēng yuè tài shān lái wú shān nán xiōng xiōng yǒu shù qiān rén shēng

孝昭元凤三年正月,泰山莱芜山南匈匈有数千人声。

mín shì zhī yǒu dà shí zì lì gāo zhàng wǔ chǐ dà sì shí bā wéi rù dì shēn bā chǐ sān shí wèi zú

民视之,有大石自立,高丈五尺,大四十八围,入地深八尺,三石为足。

shí lì chù yǒu bái wū shù qiān jí qí páng

石立处,有白乌数千集其旁。

huī mèng yǐ wéi shí yīn lèi xià mín xiàng tài shān dài zōng zhī yuè wáng zhě yì xìng gào dài zhī chù dāng yǒu shù rén wèi tiān zǐ zhě

眭孟以为,石阴类,下民象,泰山岱宗之岳,王者易姓告代之处,当有庶人为天子者。

mèng zuò fú zhū

孟坐伏诛。

jīng fáng yì zhuàn yuē fù bēng lái wú jiù

京房《易传》曰:“‘《复》,崩来无咎。

zì shàng xià zhě wèi bēng jué yīng tài shān zhī shí diān ér xià shèng rén shòu mìng rén jūn lǔ

’自上下者为崩,厥应泰山之石颠而下,圣人受命人君虏。

yòu yuē shí lì rú rén shù shì wèi tiān xià xióng

”又曰:“石立如人,庶士为天下雄。

lì yú shān tóng xìng

立于山,同姓;

píng dì yì xìng

平地,异姓。

lì yú shuǐ shèng rén

立于水,圣人;

yú zé xiǎo rén

于泽,小人。

tiān hàn yuán nián sān yuè tiān yù bái máo

天汉元年三月,天雨白毛;

sān nián bā yuè tiān yù bái máo

三年八月,天雨白牦。

jīng fáng yì zhuàn yuē qián lè hòu yōu jué yāo tiān yù yǔ

京房《易传》曰:“前乐后忧,厥妖天雨羽。

yòu yuē xié rén jìn xián rén táo tiān yù máo

”又曰:“邪人进,贤人逃,天雨毛。

shǐ jì zhōu wēi liè wáng èr shí sān nián jiǔ dǐng zhèn

史记周威烈王二十三年,九鼎震。

jīn zhèn mù dòng zhī yě

金震,木动之也。

shì shí zhōu shì shuāi wēi xíng zhòng ér nüè hào lìng bù cóng yǐ luàn jīn qì dǐng zhě zōng miào zhī bǎo qì yě

是时,周室衰微,刑重而虐,号令不从,以乱金气,鼎者,宗庙之宝器也。

zōng miào jiāng fèi bǎo dǐng jiāng qiān gù zhèn dòng yě

宗庙将废,宝鼎将迁,故震动也。

shì suì jìn sān qīng hán wèi zhào cuàn jìn jūn ér fēn qí de wēi liè wáng mìng yǐ wéi zhū hóu

是岁,晋三卿韩、魏、赵篡晋君而分其地,威烈王命以为诸侯。

tiān zǐ bù xù tóng xìng ér jué qí zéi chén tiān xià bù fù yǐ

天子不恤同姓,而爵其贼臣,天下不附矣。

hòu sān shì zhōu zhì dé zuò yú qín

后三世,周致德祚于秦。

qí hòu qín suì miè zhōu ér qǔ jiǔ dǐng

其后秦遂灭周,而取九鼎。

jiǔ dǐng zhī zhèn mù lì jīn shī zhòng shén

九鼎之震,木沴金,失众甚。

chéng dì yuán yán yuán nián zhēng yuè cháng ān zhāng chéng mén mén mǔ zì wáng hán gǔ guān cì mén mǔ yì zì wáng

成帝元延元年正月,长安章城门门牡自亡,函谷关次门牡亦自亡。

jīng fáng yì zhuàn yuē jī ér bù sǔn cí wèi tài jué zāi shuǐ jué jiù mǔ wáng

京房《易传》曰:“饥而不损兹谓泰,厥灾水,厥咎牡亡。

yāo cí yuē guān dòng mǔ fēi pì wèi wáng dào chén wèi fēi jué jiù luàn chén móu cuàn

”《妖辞》曰:“关动牡飞,辟为亡道臣为非,厥咎乱臣谋篡。

gù gǔ yǒng duì yuē zhāng chéng mén tōng lù qǐn zhī lù hán gǔ guān jù shān dōng zhī xiǎn chéng mén guān shǒu guó zhī gù gù jiāng qù yān gù mǔ fēi yě

”故谷永对曰:“章城门通路寝之路,函谷关距山东之险,城门关守国之固,固将去焉,故牡飞也。

✦ You read 志·五行志中之上

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.