汉书 · 班固 · Chapter 35 of 120

志·五行志中之下

PinyinModern Translation
Size

chuán yuē shì zhī bù míng shì wèi bù zhé jué jiù shū jué fá héng ào jué jí jí

传曰:“视之不明,是谓不哲,厥咎舒,厥罚恒奥,厥极疾。

shí zé yǒu cǎo yāo shí zé yǒu luǒ chóng zhī niè shí zé yǒu yáng huò shí zé yǒu mù kē shí zé yǒu chì shěng chì xiáng

时则有草妖,时则有蠃虫之孽,时则有羊祸,时则有目疴,时则有赤眚赤祥。

wéi shuǐ lì huǒ

惟水沴火。

shì zhī bù míng shì wèi bù zhé zhé zhī yě

“视之不明,是谓不哲”,哲,知也。

shī yún ěr dé bù míng yǐ wáng péi wáng qīng

《诗》云:“尔德不明,以亡陪亡卿;

bù míng ěr dé yǐ wáng bèi wáng zè

不明尔德,以亡背亡仄。

yán shàng bù míng àn mèi bì huò zé bù néng zhī shàn è qīn jìn yún zhǎng tóng lèi wáng gōng zhě shòu shǎng yǒu zuì zhě bù shā bǎi guān fèi luàn shī zài shū huǎn gù qí jiù shū yě

”言上不明,暗昧蔽惑,则不能知善恶,亲近匀,长同类,亡功者受赏,有罪者不杀,百官废乱,失在舒缓,故其咎舒也。

shèng xià rì zhǎng shǔ yǐ yǎng wù zhèng chí huǎn gù qí fá cháng ào yě

盛夏日长,暑以养物,政弛缓,故其罚常奥也。

ào zé dōng wēn chūn xià bù hé shāng bìng mín rén gù jí jí yě

奥则冬温,春夏不和,伤病民人,故极疾也。

zhū bù xíng zé shuāng bù shā cǎo yáo chén xià zé shā bù yǐ shí gù yǒu cǎo yāo

诛不行则霜不杀草,繇臣下则杀不以时,故有草妖。

fán yāo mào zé yǐ fú yán zé yǐ shī tīng zé yǐ shēng

凡妖,貌则以服,言则以诗,听则以声。

shì zé yǐ sè zhě wǔ sè wù zhī dà fēn yě zài yú shěng xiáng gù shèng rén yǐ wéi cǎo yāo shī bǐng zhī míng zhě yě

视则以色者,五色物之大分也,在于眚祥,故圣人以为草妖,失秉之明者也。

wēn ào shēng chóng gù yǒu luǒ chóng zhī niè wèi míng tè zhī lèi dāng sǐ bù sǐ wèi dāng shēng ér shēng huò duō yú gù ér wèi zāi yě

温奥生虫,故有蠃虫之孽,谓螟螣之类当死不死,未当生而生,或多于故而为灾也。

liú xīn yǐ wéi shǔ sī xīn bù róng

刘歆以为属思心不容。

yú yì gāng ér bāo róu wèi lí lí wèi huǒ wèi mù

于《易》,刚而包柔为“离”,“离”为火为目。

yáng shàng jiǎo xià tí gāng ér bāo róu yáng dà mù ér wèi jīng míng shì qì huǐ gù yǒu yáng huò

羊上角下蹄,刚而包柔,羊大目而为精明,视气毁故有羊祸。

yī yuē shǔ suì yáng duō yì sǐ jí wèi guài yì shì yě

一曰,暑岁羊多疫死,及为怪,亦是也。

jí rén zé duō bìng mù zhě gù yǒu mù kē

及人,则多病目者,故有目疴。

huǒ sè chì gù yǒu chì shěng chì xiáng

火色赤,故有赤眚赤祥。

fán shì shāng zhě bìng huǒ qì huǒ qì shāng zé shuǐ lì zhī

凡视伤者病火气,火气伤则水沴之。

qí jí jí zhě shùn zhī qí fú yuē shòu

其极疾者,顺之,其福曰寿。

liú xīn shì chuán yuē yǒu yǔ chóng zhī niè jī huò

刘歆视传曰有羽虫之孽,鸡祸。

shuō yǐ wéi yú tiān wén nán fāng huì wèi niǎo xīng gù wèi yǔ chóng

说以为于天文南方喙为鸟星,故为羽虫;

huò yì cóng yǔ gù wèi jī

祸亦从羽,故为鸡;

jī yú yì zì zài xùn

鸡于《易》自在“巽”。

shuō fēi shì

说非是。

shù zhēng zhī héng ào liú xiàng yǐ wéi chūn qiū wáng bīng yě

庶征之恒奥,刘向以为《春秋》亡冰也。

xiǎo ào bù shū wú bīng rán hòu shū jǔ qí dà zhě yě

小奥不书,无冰然后书,举其大者也。

jīng fáng yì zhuàn yuē lù bù suí xíng cí wèi qī jué jiù ào yǔ xuě sì zhì ér wēn

京房《易传》曰:“禄不遂行兹谓欺,厥咎奥,雨雪四至而温。

chén ān lù lè yì cí wèi luàn ào ér shēng chóng

臣安禄乐逸兹谓乱,奥而生虫。

zhī zuì bù zhū cí wèi shū qí ào xià zé shǔ shā rén

知罪不诛兹谓舒,其奥,夏则暑杀人。

dōng zé wù huá shí

冬则物华实。

zhòng guò bù zhū cí wèi wáng zhēng qí jiù dāng hán ér ào liù rì yě

重过不诛,兹谓亡征,其咎当寒而奥六日也。

huán gōng shí wǔ nián chūn wáng bīng

桓公十五年“春,亡冰”。

liú xiàng yǐ wéi zhōu chūn jīn dōng yě

刘向以为周春,今冬也。

xiān shì lián bīng lín guó sān zhàn ér zài bài yě nèi shī bǎi xìng wài shī zhū hóu bù gǎn xíng zhū fá zhèng bó tū cuàn xiōng ér lì gōng yǔ xiāng qīn cháng yǎng tóng lèi bù míng shàn è zhī fá yě

先是,连兵邻国,三战而再败也,内失百姓,外失诸侯,不敢行诛罚,郑伯突篡兄而立,公与相亲,长养同类,不明善恶之罚也。

dǒng zhòng shū yǐ wéi xiàng fū rén bù zhèng yīn shī jié yě

董仲舒以为象夫人不正,阴失节也。

chéng gōng yuán nián èr yuè wú bīng

成公元年“二月,无冰”。

dǒng zhòng shū yǐ wéi fāng yǒu xuān gōng zhī sàng jūn chén wú bēi āi zhī xīn ér kàng yáng zuò qiū jiǎ

董仲舒以为方有宣公之丧,君臣无悲哀之心,而炕阳,作丘甲。

liú xiàng yǐ wéi shí gōng yòu ruò zhèng shū huǎn yě

刘向以为时公幼弱,政舒缓也。

xiāng gōng èr shí bā nián chūn wú bīng

襄公二十八年“春,无冰”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì gōng zuò sān jūn

刘向以为先是公作三军,

yǒu qīn líng yòng wǔ zhī yì

有侵陵用武之意,

yú shì lín guó bù hé

于是邻国不和,

fá qí sān bǐ

伐其三鄙,

bèi bīng shí yǒu yú nián

被兵十有余年,

yīn zhī yǐ jī jǐn

因之以饥馑,

bǎi xìng yuàn wàng

百姓怨望,

chén xià xīn lí

臣下心离,

gōng jù ér chí huǎn

公惧而弛缓,

bù gǎn xíng zhū fá

不敢行诛罚,

chu yǒu yí dí xíng

楚有夷狄行,

gōng yǒu cóng chu xīn

公有从楚心,

bù míng shàn è zhī yīng

不明善恶之应。

dǒng zhòng shū zhǐ lüè tóng

董仲舒指略同。

yī yuē shuǐ hàn zhī zāi hán shǔ zhī biàn tiān xià jiē tóng gù yuē wú bīng tiān xià yì yě

一曰,水旱之灾,寒暑之变,天下皆同,故曰“无冰”,天下异也。

huán gōng shā xiōng shì jūn wài chéng sòng luàn yǔ zhèng yì yì bèi pàn zhōu shì

桓公杀兄弑君,外成宋乱,与郑易邑,背畔周室。

chéng gōng shí chu héng xíng zhōng guó wáng zhá zǐ shā zhào bó máo bó jìn bài tiān zǐ zhī shī zhī mào róng tiān zǐ jiē bù néng tǎo

成公时,楚横行中国,王札子杀召伯、毛伯,晋败天子之师之贸戎,天子皆不能讨。

xiāng gōng shí tiān xià zhū hóu zhī dài fū jiē zhí guó quán jūn bù néng zhì

襄公时,天下诸侯之大夫皆执国权,君不能制。

jiàn jiāng rì shén shàn è bù míng zhū fá bù xíng zhōu shī zhī shū qín shī zhī jí gù zhōu shuāi wáng hán suì qín miè wáng ào nián

渐将日甚,善恶不明,诛罚不行,周失之舒,秦失之急,故周衰亡寒岁,秦灭亡奥年。

wǔ dì yuán shòu liù nián dōng wáng bīng

武帝元狩六年冬,亡冰。

xiān shì bǐ nián qiǎn dà jiàng jūn wèi qīng huò qù bìng gōng qí lián jué dà mù qióng zhuī chán yú zhǎn shǒu shí yú wàn jí hái dà xíng qìng shǎng

先是,比年遣大将军卫青、霍去病攻祁连,绝大幕,穷追单于,斩首十余万级,还,大行庆赏。

nǎi mǐn hǎi nèi qín láo shì suì qiǎn bó shì zhě dà děng liù rén chí jié xún xíng tiān xià cún cì guān guǎ jiǎ yǔ fá kùn jǔ yí yì dú xíng jūn zǐ yì xíng zài suǒ

乃闵海内勤劳,是岁遣博士褚大等六人持节巡行天下,存赐鳏寡,假与乏困,举遗逸独行君子诣行在所。

jùn guó yǒu yǐ wèi pián yí zhě shàng chéng xiàng yù shǐ yǐ wén

郡国有以为便宜者,上丞相、御史以闻。

tiān xià xián xǐ

天下咸喜。

zhāo dì shǐ yuán èr nián dōng wáng bīng

昭帝始元二年冬,亡冰。

shì shí shàng nián jiǔ suì dà jiàng jūn huò guāng bǐng zhèng shǐ xíng kuān huǎn yù yǐ shuō xià

是时上年九岁,大将军霍光秉政,始行宽缓,欲以说下。

xī gōng sān shí sān nián shí èr yuè yǔn shuāng bù shā cǎo

僖公三十三年“十二月,陨霜不杀草”。

liú xīn yǐ wéi cǎo yāo yě

刘歆以为草妖也。

liú xiàng yǐ wéi jīn shí yuè zhōu shí èr yuè

刘向以为今十月,周十二月。

yú yì wǔ wèi tiān wèi jūn wèi jiǔ yuè yīn qì zhì wǔ tòng yú tiān wèi qí guà wèi bō bō luò wàn wù shǐ dà shā yǐ míng yīn cóng yáng mìng chén shòu jūn lìng ér hòu shā yě

于《易》,五为天位,君位,九月阴气至,五通于天位,其卦为“剥”,剥落万物,始大杀矣,明阴从阳命,臣受君令而后杀也。

jīn shí yuè yǔn shuāng ér bù néng shā cǎo cǐ jūn zhū bù xíng shū huǎn zhī yīng yě

今十月陨霜而不能杀草,此君诛不行,舒缓之应也。

shì shí gōng zǐ suì zhuān quán sān huán shǐ shì guān tiān jiè ruò yuē zì cǐ zhī hòu jiāng jiē wéi luàn yǐ

是时,公子遂颛权,三桓始世官,天戒若曰,自此之后,将皆为乱矣。

wén gōng bù wù qí hòu suì shā zi chì sān jiā zhú zhāo gōng

文公不寤,其后遂杀子赤,三家逐昭公。

dǒng zhòng shū zhǐ lüè tóng

董仲舒指略同。

jīng fáng yì zhuàn yuē chén yǒu huǎn cí wèi bù shùn jué yì shuāng bù shā yě

京房《易传》曰:“臣有缓兹谓不顺,厥异霜不杀也。

shū xù yuē yī zhì xiāng tài wù bó yǒu xiáng sāng gǔ gòng shēng

《书序》曰:“伊陟相太戊,亳有祥桑谷共生。

chuán yuē jù shēng hu cháo qī rì ér dà gǒng

”传曰:“俱生乎朝,七日而大拱。

yī zhì jiè yǐ xiū dé ér mù kū

伊陟戒以修德,而木枯。

liú xiàng yǐ wéi yīn dào jì shuāi gāo zōng chéng bì ér qǐ jǐn liáng yīn zhī āi tiān xià yīng zhī jì huò xiǎn róng dài yú zhèng shì guó jiāng wēi wáng gù sāng gǔ zhī yì jiàn

”刘向以为殷道既衰,高宗承敝而起,尽凉阴之哀,天下应之,既获显荣,怠于政事,国将危亡,故桑谷之异见。

sāng yóu sàng yě gǔ yóu shēng yě shā shēng zhī bǐng shī ér zài xià jìn cǎo yāo yě

桑犹丧也,谷犹生也,杀生之秉失而在下,近草妖也。

yī yuē yě mù shēng cháo ér bào cháng xiǎo rén jiāng bào zài dà chén zhī wèi wēi wáng guó jiā xiàng cháo jiāng wèi xū zhī yīng yě

一曰,野木生朝而暴长,小人将暴在大臣之位,危亡国家,象朝将为虚之应也。

shū xù yòu yuē gāo zōng jì chéng tāng yǒu fěi zhì dēng dǐng ěr ér gòu

《书序》又曰:“高宗祭成汤,有蜚雉登鼎耳而雊。

zǔ jǐ yuē wéi xiān jiǎ wáng zhèng jué shì

”祖己曰:“惟先假王,正厥事。

liú xiàng yǐ wéi zhì gòu míng zhě xióng yě yǐ chì sè wéi zhǔ

”刘向以为雉雊鸣者雄也,以赤色为主。

yú yì lí wèi zhì zhì nán fāng jìn chì xiáng yě

于《易》,“离”为雉,雉,南方,近赤祥也。

liú xīn yǐ wéi yǔ chóng zhī niè

刘歆以为羽虫之孽。

yì yǒu dǐng guà dǐng zōng miào zhī qì zhǔ qì fèng zōng miào zhě zhǎng zǐ yě

《易》有“鼎卦”,鼎,宗庙之器,主器奉宗庙者长子也。

yě niǎo zì wài lái rù wèi zōng miào qì zhǔ shì jì sì jiāng yì yě

野鸟自外来,入为宗庙器主,是继嗣将易也。

yī yuē dǐng sān zú sān gōng xiàng ér yǐ ěr xíng

一曰,鼎三足,三公象,而以耳行。

yě niǎo jū dǐng ěr xiǎo rén jiāng jū gōng wèi bài zōng miào zhè sì

野鸟居鼎耳,小人将居公位,败宗庙这祀。

yě mù shēng cháo yě niǎo rù miào bài wáng zhī yì yě

野木生朝,野鸟入庙,败亡之异也。

wǔ dīng kǒng hài móu yú zhōng xián xiū dé ér zhèng shì nèi jǔ fù shuō shòu yǐ guó zhèng wài fá guǐ fāng yǐ ān zhū xià gù néng ràng mù niǎo zhī yāo zhì bǎi nián zhī shòu suǒ wèi liù lì zuò jiàn ruò shì gòng yù wǔ fú nǎi jiàng yòng zhāng yú xià zhě yě

武丁恐骇,谋于忠贤,修德而正事,内举傅说,授以国政,外伐鬼方,以安诸夏,故能攘木、鸟之妖,致百年之寿,所谓“六沴作见,若是共御,五福乃降,用章于下”者也。

yī yuē jīn lì mù yuē mù bù qū zhí

一曰,金沴木曰木不曲直。

xī gōng sān shí sān nián shí èr yuè li méi shí

僖公三十三年“十二月,李梅实”。

liú xiàng yǐ wéi zhōu shí èr yuè jīn shí yuè yě li méi dāng bō luò jīn fǎn huá shí jìn cǎo yāo yě

刘向以为周十二月,今十月也,李梅当剥落,今反华实,近草妖也。

xiān huá ér hòu shí bù shū huá jǔ zhòng zhě yě

先华而后实,不书华,举重者也。

yīn chéng yáng shì xiàng chén zhuān jūn zuò wēi fú

阴成阳事,象臣颛君作威福。

yī rì dōng dāng shā fǎn shēng xiàng jiāo chén dāng zhū bù xíng qí fá yě

一日,冬当杀,反生,象骄臣当诛,不行其罚也。

gù dōng huá zhě xiàng chén xié móu yǒu duān ér bù chéng zhì yú shí zé chéng yǐ

故冬华者,象臣邪谋有端而不成,至于实,则成矣。

shì shí xī gōng sǐ gōng zǐ suì zhuān quán wén gōng bù wù hòu yǒu zi chì zhī biàn

是时僖公死,公子遂颛权,文公不寤,后有子赤之变。

yī yuē jūn shū huǎn shén ào qì bù zāng zé huā shí fù shēng

一曰,君舒缓甚,奥气不臧,则华实复生。

dǒng zhòng shū yǐ wéi li méi shí chén xià qiáng yě

董仲舒以为李梅实,臣下强也。

jì yuē bù dàng huá ér huá yì dài fū

记曰:“不当华而华,易大夫;

bù dàng shí ér shí yì xiāng shì

不当实而实,易相室。

dōng shuǐ wáng mù xiāng gù xiàng dà chén

”冬,水王,木相,故象大臣。

liú xīn yǐ wéi shù zhēng jiē yǐ chóng wèi niè sī xīn luǒ chóng niè yě

刘歆以为庶征皆以虫为孽,思心蠃虫孽也。

li méi shí shǔ cǎo yāo

李梅实,属草妖。

huì dì wǔ nián shí yuè táo lǐ huá zǎo shí

惠帝五年十月,桃李华,枣实。

zhāo dì shí shàng lín yuàn zhōng dà liǔ shù duàn pū de yī zhāo qǐ lì shēng zhī yè yǒu chóng shí qí yè chéng wén zì yuē gōng sūn bìng yǐ lì

昭帝时,上林苑中大柳树断仆地,一朝起立,生枝叶,有虫食其叶,成文字,曰“公孙病已立”。

yòu chāng yì wáng guó shè yǒu kū shù fù shēng zhī yè

又,昌邑王国社有枯树复生枝叶。

huī mèng yǐ wéi mù yīn lèi xià mín xiàng dāng yǒu gù fèi zhī jiā gōng sūn shì cóng mín jiān shòu mìng wèi tiān zǐ zhě

眭孟以为,木阴类,下民象,当有故废之家公孙氏从民间受命为天子者。

zhāo dì fù yú chūn qiū huò guāng bǐng zhèng yǐ mèng yāo yán zhū zhī

昭帝富于春秋,霍光秉政,以孟妖言,诛之。

hòu zhāo dì bēng wú zi zhēng chāng yì wáng hè sì wèi kuáng luàn shī dào guāng fèi zhī gēng lì zhāo dì xiōng wèi tài zǐ zhī sūn shì wèi xuān dì

后昭帝崩,无子,征昌邑王贺嗣位,狂乱失道,光废之,更立昭帝兄卫太子之孙,是为宣帝。

xuān dì běn míng bìng yǐ

宣帝本名病已。

jīng fáng yì zhuàn yuē kū yáng shēng kū mù fù shēng rén jūn wáng zǐ

京房《易传》曰:“枯杨生CB4C,枯木复生,人君亡子。

yuán dì chū yuán sì nián huáng hòu zēng zǔ fù jǐ nán dōng píng líng wáng bó mù mén zǐ zhù zú shēng zhī yè shàng chū wū

元帝初元四年,皇后曾祖父济南东平陵王伯墓门梓柱卒生枝叶,上出屋。

liú xiàng yǐ wéi wáng shì guì shèng jiāng dài hàn jiā zhī xiàng yě

刘向以为王氏贵盛,将代汉家之象也。

hòu wáng mǎng cuàn wèi zì shuō zhī yuē chū yuán sì nián mǎng shēng zhī suì yě dāng hàn jiǔ shì huǒ dé zhī ě ér yǒu cǐ xiáng xìng yú gāo zǔ kǎo zhī mén

后王莽篡位,自说之曰:“初元四年,莽生之岁也,当汉九世火德之厄,而有此祥兴于高祖考之门。

mén wèi kāi tōng zǐ yóu zǐ yě yán wáng shì dāng yǒu xián zǐ kāi tōng zǔ tǒng qǐ yú zhù shí dà chén zhī wèi shòu mìng ér wáng zhī fú yě

门为开通,梓犹子也,言王氏当有贤子开通祖统,起于柱石大臣之位,受命而王之符也。

jiàn zhāo wǔ nián yǎn zhōu cì shǐ hào shǎng jìn mín sī suǒ zì lì shè

建昭五年,兖州刺史浩赏禁民私所自立社。

shān yáng tuó máo xiāng shè yǒu dà huái shù lì fá duàn zhī qí yè shù fù lì qí gù chǔ

山阳橐茅乡社有大槐树,吏伐断之,其夜树复立其故处。

chéng dì yǒng shǐ yuán nián èr yuè hé nán jiē yóu chū shù shēng zhī rú rén tóu méi mù xū jiē jù wáng fā ěr

成帝永始元年二月,河南街邮樗树生支如人头,眉、目、须皆具亡发、耳。

āi dì jiàn píng sān nián shí yuè rǔ nán xī píng suì yáng xiāng zhù pū de shēng zhī rú rén xíng shēn qīng huáng sè miàn bái tóu yǒu xū fā shāo zhǎng dà fán zhǎng liù cùn yī fēn

哀帝建平三年十月,汝南西平遂阳乡柱仆地,生支如人形,身青黄色,面白,头有须发,稍长大,凡长六寸一分。

jīng fáng yì zhuàn yuē wáng dé shuāi xià rén jiāng qǐ zé yǒu mù shēng wéi rén zhuàng

京房《易传》曰:“王德衰,下人将起,则有木生为人状。

āi dì jiàn píng sān nián líng líng yǒu shù jiāng de wéi zhàng liù chǐ zhǎng shí zhàng qī chǐ

哀帝建平三年,零陵有树僵地,围丈六尺,长十丈七尺。

mín duàn qí běn zhǎng jiǔ chǐ yú jiē kū

民断其本,长九尺余,皆枯。

sān yuè shù zú zì lì gù chǔ

三月,树卒自立故处。

jīng fáng yì zhuàn yuē qì zhèng zuò yín jué yāo mù duàn zì shǔ

京房《易传》曰:“弃正作淫,厥妖木断自属。

fēi hòu yǒu zhuān mù pú fǎn lì duàn kū fù shēng

妃后有颛,木仆反立,断枯复生。

tiān pì è zhī

天辟恶之。

guāng dì yǒng guāng èr nián bā yuè tiān yù cǎo ér yè xiāng jiāo jié dà rú dàn wán

光帝永光二年八月,天雨草,而叶相胶结,大如弹丸。

píng dì yuán shǐ sān nián zhēng yuè tiān yù cǎo zhuàng rú yǒng guāng shí jīng fáng yì zhuàn yuē jūn lìn yú lù xìn shuāi xián qù jué yāo tiān yù cǎo

平帝元始三年正月,天雨草,状如永光时,京房《易传》曰:“君吝于禄,信衰贤去,厥妖天雨草。

zhāo gōng èr shí wǔ nián xià yǒu gòu yù lái cháo

昭公二十五年“夏,有雊鹆来巢”。

liú xīn yǐ wéi yǔ chóng zhī niè qí sè hēi yòu hēi xiáng yě shì bù míng tīng bù cōng zhī fá yě

刘歆以为,羽虫之孽‘其色黑,又黑祥也,视不明、听不聪之罚也。

liú xiàng yǐ wéi yǒu fěi yǒu yù bù yán lái zhě qì suǒ shēng suǒ wèi shěng yě

刘向以为,有蜚有蜮不言来者,气所生,所谓眚也;

gòu yù yán lái zhě qì suǒ zhì suǒ wèi xiáng yě

雊鹆言来者,气所致,所谓祥也。

gòu yù yí dí xué cáng zhī qín lái zhì zhōng guó bù xué ér cháo yīn jū yáng wèi xiàng jì shì jiāng zhú zhāo gōng qù gōng shì ér jū wài yě yě

雊鹆,夷狄穴藏之禽,来至中国,不穴而巢,阴居阳位,象季氏将逐昭公,去宫室而居外野也。

gòu yù bái yǔ hàn zhī xiáng yě

雊鹆白羽,旱之祥也;

xué jū ér hǎo shuǐ hēi sè wéi zhǔ jí zhī yīng yě

穴居而好水,黑色,为主急之应也。

tiān jiè ruò yuē jì shī zhòng bù kě jí bào

天戒若曰,既失众,不可急暴;

jí bào yīn jiāng chí jié yáng yǐ zhú ěr qù gōng shì ér jū wài yě yǐ

急暴,阴将持节阳以逐尔,去宫室而居外野矣。

zhāo bù wù ér jǔ bīng wéi jì shì wèi jì shì suǒ bài chū bēn yú qí suì sǐ yú wài yě

昭不寤,而举兵围季氏,为季氏所败,出奔于齐,遂死于外野。

dǒng zhòng shū zhǐ lüè tóng

董仲舒指略同。

jǐng dì sān nián shí yī yuè yǒu bái jǐng wū yǔ hēi wū qún dòu chǔ guó lǚ xiàn bái jǐng bù shèng duò sì shuǐ zhōng sǐ zhě shù qiān

景帝三年十一月,有白颈乌与黑乌群斗楚国吕县,白颈不胜,堕泗水中,死者数千。

liú xiàng yǐ wéi jìn bái hēi xiáng yě

刘向以为近白黑祥也。

shí chǔ wáng wù bào nì wú dào xíng rǔ shēn gōng yǔ wú wáng móu fǎn

时楚王戊暴逆无道,刑辱申公,与吴王谋反。

wū qún dòu zhě shī zhàn zhī xiàng yě

乌群斗者,师战之象也。

bái jǐng zhě xiǎo míng xiǎo zhě bài yě

白颈者小,明小者败也。

duò yú shuǐ zhě jiāng sǐ shuǐ dì

堕于水者,将死水地。

wáng wù bù wù suì jǔ bīng yīng wú yǔ hàn dà zhàn bīng bài ér zǒu zhì yú dān tú wèi yuè rén suǒ zhǎn duò sǐ yú shuǐ zhī xiào yě

王戊不寤,遂举兵应吴,与汉大战,兵败而走,至于丹徒,为越人所斩,堕死于水之效也。

jīng fáng yì zhuàn yuē nì qīn qīn jué yāo bái hēi wū dòu yú guó

京房《易传》曰:“逆亲亲,厥妖白黑乌斗于国。

zhāo dì yuán fèng yuán nián yǒu wū yǔ que dòu yàn wáng gōng zhōng chí shàng wū duò chí sǐ jìn hēi xiáng yě

昭帝元凤元年,有乌与鹊斗燕王宫中池上,乌堕池死,近黑祥也。

shí yàn wáng dàn móu wéi luàn suì bù gǎi wù fú gū ér sǐ

时燕王旦谋为乱,遂不改寤,伏辜而死。

chu yàn jiē gǔ ròu fān chén yǐ jiāo yuàn ér móu nì jù yǒu wū què dòu sǐ zhī xiáng xíng tóng ér zhàn hé cǐ tiān rén zhī míng biǎo yě

楚、燕皆骨肉籓臣,以骄怨而谋逆,俱有乌鹊斗死之祥,行同而占合,此天人之明表也。

yàn yī wū què dòu yú gōng zhōng ér hēi zhě sǐ chu yǐ wàn shù dòu yú yě wài ér bái zhě sǐ xiàng yàn yīn móu wèi fā dú wáng zì shā yú gōng gù yī wū shuǐ sè zhě sǐ chu kàng yáng jǔ bīng jūn shī dà bài yú yě gù zhòng wū jīn sè zhě sǐ tiān dào jīng wēi zhī xiào yě

燕一乌鹊斗于宫中而黑者死,楚以万数斗于野外而白者死,象燕阴谋未发,独王自杀于宫,故一乌水色者死,楚炕阳举兵,军师大败于野,故众乌金色者死,天道精微之效也。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhuān zhēng jié shā jué yāo wū què dòu

京房《易传》曰:“专征劫杀,厥妖乌鹊斗。

zhāo dì shí yǒu tí hú huò yuē tū qiū jí chāng yì wáng diàn xià wáng shǐ rén shè shā zhī

昭帝时有鹈鹕或曰秃鹙,集昌邑王殿下,王使人射杀之。

liú xiàng yǐ wéi shuǐ niǎo sè qīng qīng xiáng yě shí wáng chí chěng wú dù màn wǔ dà chén bù jìng zhì zūn yǒu fú yāo zhī xiàng gù qīng xiáng jiàn yě

刘向以为,水鸟色青,青祥也,时,王驰骋无度,慢侮大臣,不敬至尊、有服妖之象,故青祥见也。

yě niǎo rù chù gōng shì jiāng kōng

野鸟入处,宫室将空。

wáng bù wù zú yǐ wáng

王不悟,卒以亡。

jīng fáng yì zhuàn yuē pì tuì yǒu dé jué jiù kuáng jué yāo shuǐ niǎo jí yú guó zhōng

京房《易传》曰:“辟退有德,厥咎狂,厥妖水鸟集于国中。

chéng dì hé píng yuán nián èr yuè gēng zǐ tài shān shān sāng gǔ yǒu yuān fén qí cháo

成帝河平元年二月庚子,泰山山桑谷有鸢焚其巢。

nán zǐ sūn tōng děng wén shān zhōng qún niǎo yuān què shēng wǎng shì jiàn cháo rán jǐn duò dì zhōng yǒu sān yuān kòu shāo sǐ

男子孙通等闻山中群鸟鸢鹊声,往视,见巢然,尽堕地中,有三鸢鷇烧死。

shù dà sì wéi cháo qù de wǔ zhàng wǔ chǐ

树大四围,巢去地五丈五尺。

tài shǒu píng yǐ wén

太守平以闻。

yuān sè hēi jìn hēi xiáng tān nüè zhī lèi yě

鸢色黑,近黑祥,贪虐之类也。

yì yuē niǎo fén qí cháo lǚ rén xiān xiào hòu hào tiào

《易》曰:“鸟焚其巢,旅人先笑后号眺。

tài shān dài zōng wǔ yuè zhī zhǎng wáng zhě yì xìng gào dài zhī chù yě

”泰山,岱宗,五岳之长,王者易姓告代之处也。

tiān jiè ruò yuē wù jìn tān nüè zhī rén tīng qí zéi móu jiāng shēng fén cháo zì hài qí zi jué shì yì xìng zhī huò

天戒若曰,勿近贪虐之人,听其贼谋,将生焚巢自害其子绝世易姓之祸。

qí hòu zhào fěi yàn de xìng lì wèi huáng hòu dì wèi zhāo yí zǐ mèi zhuān chǒng wén hòu gōng xǔ měi rén cáo wěi néng shēng huáng zǐ yě zhāo yí dà nù lìng shàng duó qǔ ér shā zhī jiē bìng shā qí mǔ

其后,赵蜚燕得幸,立为皇后,弟为昭仪,姊妹专宠,闻后宫许美人,曹伟能生皇子也,昭仪大怒,令上夺取而杀之,皆并杀其母。

chéng dì bēng zhāo yí zì shā shì nǎi fā jué zhào hòu zuò zhū

成帝崩,昭仪自杀,事乃发觉,赵后坐诛。

cǐ fén cháo shā zi hòu hào zhī yīng yě

此焚巢杀子后号BA43之应也。

yī yuē wáng mǎng tān nüè ér rèn shè jì zhī zhòng zú chéng yì xìng zhī huò yún

一曰,王莽贪虐而任社稷之重,卒成易姓之祸云。

jīng fáng yì zhuàn yuē rén jūn bào nüè niǎo fén qí shě

京房《易传》曰:“人君暴虐,鸟焚其舍。

hóng jiā èr nián sān yuè bó shì xíng dà shè lǐ yǒu fēi zhì jí yú tíng lì jiē dēng táng ér gòu

鸿嘉二年三月,博士行大射礼,有飞雉集于庭,历阶登堂而雊。

hòu zhì yòu jí tài cháng zōng zhèng chéng xiàng yù shǐ dài fū dà sī mǎ chē qí jiāng jūn zhī fǔ yòu jí wèi yāng gōng chéng míng diàn wū shàng

后雉又集太常、宗正、丞相、御史大夫、大司马车骑将军之府,又集未央宫承明殿屋上。

shí dà sī mǎ chē qí jiāng jūn wáng yīn dài zhào chǒng děng shàng yán tiān dì zhī qì yǐ lèi xiāng yìng qiǎn gào rén jūn shèn wēi ér zhe

时大司马车骑将军王音、待诏宠等上言:“天地之气,以类相应,谴告人君,甚微而著。

zhì zhě tīng chá xiān wén léi shēng gù yuè lìng yǐ jì qì

雉者听察,先闻雷声,故《月令》以纪气。

jīng zài gāo zōng gòu zhì zhī yì yǐ míng zhuǎn huò wèi fú zhī yàn

经载高宗雊雉之异,以明转祸为福之验。

jīn zhì yǐ bó shì xíng lǐ zhī rì dà zhòng jù huì fēi jí yú tíng lì jiē dēng táng wàn zhòng suī suī jīng guài lián rì

今雉以博士行礼之日大众聚会,飞集于庭,历阶登堂,万众睢睢,惊怪连日。

jìng lì sān gōng zhī fǔ tài cháng zōng zhèng diǎn zōng miào gǔ ròu zhī guān rán hòu rù gōng

径历三公之府,太常宗正典宗庙骨肉之官,然后入宫。

qí sù liú gào xiǎo rén jù bèi shēn qiè suī rén dào xiāng jiè hé yǐ guò shì

其宿留告晓人,具备深切,虽人道相戒,何以过是!

hòu dì shǐ zhōng cháng shì zhāo hóng zhào yīn yuē wén bǔ de zhì máo yǔ pō cuī shé lèi jū zhí zhě dé wú rén wéi zhī

”后帝使中常侍晁闳诏音曰:“闻捕得雉,毛羽颇摧折,类拘执者,得无人为之?

yīn fù duì yuē bì xià ān dé wáng guó zhī yǔ

”音复对曰:“陛下安得亡国之语?

bù zhī shuí zhǔ wèi nìng chǎn zhī jì wū luàn shèng dé rú cǐ zhě

不知谁主为佞谄之计,诬乱圣德如此者!

zuǒ yòu ē yú shén zhòng bù dài chén yīn fù chǎn ér zú

左右阿谀甚众,不待臣音复谄而足。

gōng qīng yǐ xià bǎo wèi zì shǒu mò yǒu zhèng yán

公卿以下,保位自守,莫有正言。

rú lìng bì xià jué wù jù dà huò qiě zhì shēn shēn zé chén xià shéng yǐ shèng fǎ chén yīn dāng xiān shòu zhū qǐ yǒu yǐ zì jiě zāi

如令陛下觉寤,惧大祸且至身,深责臣下,绳以圣法,臣音当先受诛,岂有以自解哉!

jīn jí wèi shí wǔ nián jì sì bù lì rì rì jià chē ér chū shī xíng liú wén hǎi nèi chuán zhī shén yú jīng shī

今即位十五年,继嗣不立,日日驾车而出,失行流闻,海内传之,甚于京师。

wài yǒu wēi xíng zhī hài nèi yǒu jí bìng zhī yōu huáng tiān shù jiàn zāi yì yù rén biàn gēng zhōng yǐ bù gǎi

外有微行之害,内有疾病之忧,皇天数见灾异,欲人变更,终已不改。

tiān shàng bù néng gǎn dòng bì xià chén zǐ hé wàng

天尚不能感动陛下,臣子何望?

dú yǒu jí yán dài sǐ mìng zài cháo mù ér yǐ

独有极言待死,命在朝暮而已。

rú yǒu bù rán lǎo mǔ ān dé chù suǒ shàng hé huáng tài hòu zhī yǒu

如有不然,老母安得处所,尚何皇太后之有!

gāo zǔ tiān xià dāng yǐ shuí shǔ hu

高祖天下当以谁属乎!

yi móu yú xián zhī kè jǐ fù lǐ yǐ qiú tiān yì jì sì kě lì zāi biàn shàng kě xiāo yě

宜谋于贤知,克己复礼,以求天意,继嗣可立,灾变尚可销也。

chéng dì suí hé èr nián sān yuè tiān shuǐ píng xiāng yǒu yàn shēng jué bǔ shí zhì dà jù fēi qù

成帝绥和二年三月,天水的平襄有燕生雀,喂大了之后,雀都飞走了。

jīng fáng yì zhuàn yuē zéi chén zài guó jué jiù yàn shēng jué zhū hóu xiāo

京房《易传》曰:“贼臣在国,厥咎燕生爵,诸侯销。

yī yuē shēng fēi qí lèi zi bù sì shì

”一曰,生非其类,子不嗣世。

shǐ jì lǔ dìng gōng shí jì huán zi chuān jǐng de tǔ fǒu zhōng de chóng ruò yáng jìn yáng huò yě

史记鲁定公时,季桓子穿井,得土缶,中得虫若羊,近羊祸也。

yáng zhě dì shàng zhī wù yōu yú tǔ zhōng xiàng dìng gōng bù yòng kǒng zǐ ér tīng jì shì àn mèi bù míng zhī yīng yě

羊者,地上之物,幽于土中,象定公不用孔子而听季氏,暗昧不明之应也。

yī yuē yáng qù yě wài ér jū tǔ fǒu zhě xiàng lǔ jūn shī qí suǒ ér jū yú jì shì jì shì yì jiāng jū yú jiā chén yě

一曰,羊去野外而拘土缶者,象鲁君失其所而拘于季氏,季氏亦将拘于家臣也。

shì suì jì shì jiā chén yáng hǔ qiú jì huán zi

是岁,季氏家臣阳虎囚季桓子。

hòu sān nián yáng hǔ jié gōng fá mèng shì bīng bài qiè bǎo yù dà gōng ér chū wáng

后三年,阳虎劫公伐孟氏,兵败,窃宝玉大弓而出亡。

zuǒ shì chuán lǔ xiāng gōng shí sòng yǒu shēng nǚ zǐ chì ér máo qì zhī dī xià sòng píng gōng mǔ gòng jī zhī yù zhě jiàn ér shōu zhī yīn míng yuē qì

《左氏传》鲁襄公时,宋有生女子赤而毛,弃之堤下,宋平公母共姬之御者见而收之,因名曰弃。

zhǎng ér měi hǎo nà zhī píng gōng shēng zǐ yuē zuǒ

长而美好,纳之平公,生子曰佐。

hòu sòng chén yī lì chán tài zǐ cuó ér shā zhī

后宋臣伊戾谗太子痤而杀之。

xiān shì dài fū huá yuán chū bēn jìn huá ruò bēn lǔ huá chén bēn chén huá hé bǐ bēn wèi

先是,大夫华元出奔晋,华弱奔鲁,华臣奔陈,华合比奔卫。

liú xiàng yǐ wéi shí zé huǒ zāi chì shěng zhī míng yīng yě

刘向以为时则火灾赤眚之明应也。

jīng fáng yì zhuàn yuē zūn bēi bù bié jué yāo nǚ shēng chì máo

京房《易传》曰:“尊卑不别,厥妖女生赤毛。

huì dì èr nián tiān yù xuè yú yí yáng yī qǐng suǒ liú xiàng yǐ wéi chì shěng yě

惠帝二年,天雨血于宜阳,一顷所,刘向以为赤眚也。

shí yòu dōng léi táo lǐ huá cháng ào zhī fá yě

时又冬雷,桃李华,常奥之罚也。

shì shí zhèng shū huǎn zhū lǚ yòng shì chán kǒu wàng xíng shā sān huáng zi jiàn lì fēi sì jí bù dàng lì zhī wáng tuì wáng líng zhào yáo zhōu chāng

是时,政舒缓,诸吕用事,谗口妄行,杀三皇子,建立非嗣,及不当立之王,退王陵、赵尧、周昌。

lǚ tài hòu bēng dà chén gòng zhū miè zhū lǚ jiāng shī liú xiě

吕太后崩,大臣共诛灭诸吕,僵尸流血。

jīng fáng yì zhuàn yuē guī yù bù jiě cí wèi zhuī fēi jué jiù tiān yù xuè

京房《易传》曰:“归狱不解,兹谓追非,厥咎天雨血;

cí wèi bù qīn mín yǒu yuàn xīn bù chū sān nián wú qí zōng rén

兹谓不亲,民有怨心,不出三年,无其宗人。

yòu yuē nìng rén lù gōng chén lù tiān yù xuè

”又曰:“佞人禄,功臣僇,天雨血。

āi dì jiàn píng sì nián sì yuè shān yáng hú líng yǔ xuè guǎng sān chǐ

哀帝建平四年四月,山阳湖陵雨血,广三尺。

zhǎng wǔ chǐ dà zhě rú qián xiǎo zhě rú má zi

长五尺,大者如钱,小者如麻子。

hòu èr nián dì bēng

后二年,帝崩。

wáng mǎng shàn cháo zhū guì qī dīng fu dà chén dǒng xián děng jiē fàng xǐ yuǎn fāng yǔ zhū lǚ tóng xiàng zhū sǐ zhě shǎo yǔ xuè yì shǎo

王莽擅朝,诛贵戚丁、傅,大臣董贤等皆放徙远方,与诸吕同象,诛死者少,雨血亦少。

chuán yuē tīng zhī bù cōng shì wèi bù móu jué jiù jí jué fá héng hán jué jí pín

传曰:“听之不聪,是谓不谋,厥咎急,厥罚恒寒,厥极贫。

shí zé yǒu gǔ yāo shí zé yǒu yú niè shí zé yǒu shǐ huò shí zé yǒu ěr kē shí zé yǒu hēi shěng hēi xiáng

时则有鼓妖,时则有鱼孽,时则有豕祸,时则有耳疴,时则有黑眚黑祥。

wéi huǒ lì shuǐ

惟火沴水。

tīng zhī bù cōng shì wèi bù móu yán shàng piān tīng bù cōng xià qíng gé sāi zé bù néng móu lǜ lì hài shī zài yán jí gù qí jiù jí yě

“听之不聪,是谓不谋”,言上偏听不聪,下情隔塞,则不能谋虑利害,失在严急,故其咎急也。

shèng dōng rì duǎn hán yǐ shā wù zhèng cù pò gù qí fá cháng hán yě

盛冬日短,寒以杀物,政促迫,故其罚常寒也。

hán zé bù shēng bǎi gǔ shàng xià jù pín gù qí jí pín yě

寒则不生百谷,上下俱贫,故其极贫也。

jūn yán měng ér bì xià chén zhàn lì ér sè ěr zé wàng wén zhī qì fā yú yīn shēng gù yǒu gǔ yāo

君严猛而闭下,臣战栗而塞耳,则妄闻之气发于音声,故有鼓妖。

hán qì dòng gù yǒu yú niè

寒气动,故有鱼孽。

yǔ yǐ guī yǐ niè guī néng lù chǔ fēi jí yīn yě

雨以龟以孽,龟能陆处,非极阴也;

yú qù shuǐ ér sǐ jí yīn zhī niè yě

鱼去水而死,极阴之孽也。

yú yì kǎn wèi shǐ shǐ dà ěr ér bù cōng chá tīng qì huǐ gù yǒu shǐ huò yě yī yuē hán suì shǐ duō sǐ jí wèi guài yì shì yě

于《易》,“坎”为豕,豕大耳而不聪察,听气毁,故有豕祸也,一曰,寒岁豕多死,及为怪,亦是也。

jí rén zé duō bìng ěr zhě gù yǒu ěr kē

及人,则多病耳者,故有耳疴。

shuǐ sè hēi gù yǒu hēi shěng hēi xiáng

水色黑,故有黑眚黑祥。

fán tīng shāng zhě bìng shuǐ qì shuǐ qì bìng zé huǒ kē zhī

凡听伤者病水气,水气病则火疴之。

qí jí pín zhě shùn zhī qí fú yuē fù

其极贫者,顺之,其福曰富。

liú xīn tīng chuán yuē yǒu jiè chóng niè yě shù zhēng zhī héng hán

刘歆听传曰有介虫孽也,庶征之恒寒。

liú xiàng yǐ wéi chūn qiū wú qí yīng zhōu zhī mò shì shū huǎn wēi ruò zhèng zài chén xià ào nuǎn ér yǐ gù jí qín yǐ wéi yàn

刘向以为春秋无其应,周之末世舒缓微弱,政在臣下,奥暖而已,故籍秦以为验。

qín shǐ huáng jí wèi shàng yòu wěi zhèng tài hòu tài hòu yín yú lǚ bù wéi jí lào ǎi fēng ǎi wèi cháng xìn hóu yǐ tài yuán jùn wèi ǎi guó gōng shì yuàn yòu zì zì zhèng shì duàn yān

秦始皇即位尚幼,委政太后,太后淫于吕不韦及嫪毐,封毐为长信侯,以太原郡为毐国,宫室苑囿自恣,政事断焉。

gù tiān dōng léi yǐ jiàn yáng bù jīn bì yǐ shè wēi hài shū ào pò jìn zhī biàn yě

所以老天在冬季打雷,表现出阳气没有得到禁闭,而造成危害,已经陷入舒缓松弛的变化。

shǐ huáng jí guān dú jù zhū zuò luàn shǐ huáng zhū zhī zhǎn shǒu shù bǎi jí dà chén èr shí rén jiē chē liè yǐ xùn yí miè qí zōng qiān sì qiān yú jiā yú fáng líng

始皇即冠,毒惧诛作乱,始皇诛之,斩首数百级,大臣二十人,皆车裂以徇,夷灭其宗,迁四千余家于房陵。

shì suì sì yuè hán mín yǒu dòng sǐ zhě

是岁四月,寒,民有冻死者。

shù nián zhī jiān huǎn jí rú cǐ hán ào zhé yīng cǐ qí xiào yě

数年之间,缓急如此,寒奥辄应,此其效也。

liú xīn yǐ wéi dà yǔ xuě jí wèi dāng yǔ xuě ér yǔ xuě jí dà yǔ báo yǔn shuāng shā shū cǎo jiē cháng hán zhī fá yě

刘歆以为大雨雪,及未当雨雪而雨雪,及大雨雹,陨霜杀叔草,皆常寒之罚也。

liú xiàng yǐ wéi cháng yǔ shǔ mào bù gōng

刘向以为常雨属貌不恭。

jīng fáng yì zhuàn yuē yǒu dé zāo xiǎn cí wèi nì mìng jué yì hán

京房《易传》曰:“有德遭险,兹谓逆命,厥异寒。

zhū guò shēn dāng ào ér hán jǐn liù rì yì wèi báo hài zhèng bù zhū cí wèi yǎng zéi hán qī shí èr rì shā fēi qín

诛过深,当奥而寒,尽六日,亦为雹,害正不诛,兹谓养贼,寒七十二日,杀蜚禽。

dào rén shǐ qù cí wèi shāng qí hán wù wú shuāng ér sǐ yǒng shuǐ chū

道人始去兹谓伤,其寒物无霜而死,涌水出。

zhàn bù liàng dí cí wèi rǔ mìng qí hán suī yǔ wù bù mào

战不量敌,兹谓辱命,其寒虽雨物不茂。

wén shàn bù yú jué jiù lóng

闻善不予,厥咎聋。

huán gōng bā nián shí yuè yǔ xuě

桓公八年“十月,雨雪”。

zhōu shí yuè jīn bā yuè yě wèi kě yǐ xuě liú xiàng yǐ wéi shí fū rén yǒu yín qí zhī xíng ér huán yǒu dù mào zhī xīn fū rén jiāng shā qí xiàng jiàn yě

周十月,今八月也,未可以雪,刘向以为时夫人有淫齐之行,而桓有妒媢之心,夫人将杀,其象见也。

huán bù jué wù hòu yǔ fū rén jù rú qí ér shā sǐ

桓不觉寤,后与夫人俱如齐而杀死。

fán yǔ yīn yě xuě yòu yǔ zhī yīn yě chū fēi qí shí pò jìn xiàng yě

凡雨,阴也,雪又雨之阴也,出非其时,迫近象也。

dǒng zhòng shū yǐ wéi xiàng fū rén zhuān zì yīn qì shèng yě

董仲舒以为象夫人专恣,阴气盛也。

lí gōng shí nián dōng dà yǔ xuě

厘公十年“冬,大雨雪”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì lí gōng lì qiè wèi fū rén yīn jū yáng wèi yīn qì shèng yě

刘向以为,先是厘公立妾为夫人,阴居阳位,阴气盛也。

gōng yáng jīng yuē dà yǔ báo

《公羊经》曰“大雨雹”。

dǒng zhòng shū yǐ wéi gōng xié yú qí huán gōng lì qiè wèi fū rén bù gǎn jìn qún qiè gù zhuān yī zhī xiàng jiàn zhū báo jiē wèi yǒu suǒ jiàn xié yě xíng zhuān yī zhī zhèng yún

董仲舒以为,公胁于齐桓公,立妾为夫人,不敢进群妾,故专一之象见诸雹,皆为有所渐胁也,行专一之政云。

zhāo gōng sì nián zhēng yuè dà yǔ xuě

昭公四年“正月,大雨雪”。

liú xiàng yǐ wéi zhāo qǔ yú wú ér wèi tóng xìng wèi zhī wú mèng zǐ

刘向以为,昭取于吴而为同姓,谓之吴孟子。

jūn xíng yú shàng chén fēi yú xià

君行于上,臣非于下。

yòu sān jiā yǐ qiáng jiē jiàn gōng xíng màn wǔ zhī xīn shēng

又三家已强,皆贱公行,慢侮之心生。

dǒng zhòng shū yǐ wéi jì sūn sù rèn zhèng yīn qì shèng yě

董仲舒以为季孙宿任政,阴气盛也。

wén dì sì nián liù yuè dà yǔ xuě

文帝四年六月,大雨雪。

hòu sān suì huái nán wáng zhǎng móu fǎn fā jué qiān dào sǐ

后三岁,淮南王长谋反,发觉,迁,道死。

jīng fáng yì zhuàn yuē xià yǔ xuě jiè chén wéi luàn

京房《易传》曰:“夏雨雪,戒臣为乱。

jǐng dì zhōng liù nián sān yuè yǔ xuě

景帝中六年三月,雨雪。

qí liù yuè xiōng nú rù shàng jùn qǔ yuàn mǎ lì zú zhàn sǐ zhě èr qiān yú rén

其六月,匈奴入上郡取苑马,吏卒战死者二千余人。

míng nián tiáo hòu zhōu yà fu xià yù sǐ

明年,条侯周亚夫下狱死。

wǔ dì yuán shòu yuán nián shí èr yuè dà yǔ xuě mín duō dòng sǐ

武帝元狩元年十二月,大雨雪,民多冻死。

shì suì huái nán héng shān wáng móu fǎn fā jué jiē zì shā

是岁,淮南、衡山王谋反,发觉,皆自杀。

shǐ zhě xíng jùn guó zhì dǎng yǔ zuò sǐ zhě shù wàn rén

使者行郡国,治党与,坐死者数万人。

yuán dǐng èr nián sān yuè xuě píng dì hòu wǔ chǐ

元鼎二年三月,雪,平地厚五尺。

shì suì yù shǐ dài fū zhāng tāng yǒu zuì zì shā chéng xiàng yán qīng dí zuò yǔ sān cháng shǐ móu xiàn tāng qīng dí zì shā sān cháng shǐ jiē qì shì

是岁,御史大夫张汤有罪自杀,丞相严青翟坐与三长史谋陷汤,青翟自杀,三长史皆弃市。

yuán dǐng sān nián sān yuè shuǐ bīng sì yuè yǔ xuě guān dōng shí yú jùn rén xiāng shí

元鼎三年三月水冰,四月雨雪,关东十余郡人相食。

shì suì mín bù zhàn mín xiàn yǒu gào zhě yǐ bàn bì zhī

是岁,民不占缗线有告者,以半畀之。

yuán dì jiàn zhāo èr nián shí yī yuè qí chu de dà xuě shēn wǔ chǐ

元帝建昭二年十一月,齐、楚地大雪,深五尺。

shì suì wèi jùn tài shǒu jīng fáng wèi shí xiǎn suǒ gào zuò yǔ qī fù huái yáng wáng jiù zhāng bó bó dì guāng quàn shì huái yáng wáng yǐ bù yì

是岁,魏郡太守京房为石显所告,坐与妻父淮阳王舅张博、博弟光劝视淮阳王以不义。

bó yào zhǎn guāng fáng qì shì yù shǐ dài fū zhèng hóng zuò miǎn wèi shù rén

博要斩,光、房弃市,御史大夫郑弘坐免为庶人。

chéng dì jí wèi xiǎn fú gū huái yáng wáng shàng shū yuān bó cí yǔ zēng jiā jiā shǔ xǐ zhě fù de hái

成帝即位,显伏辜,淮阳王上书冤博,辞语增加,家属徙者复得还。

jiàn zhāo sì nián sān yuè yǔ xuě yàn duō sǐ

建昭四年三月,雨雪,燕多死。

gǔ yǒng duì yuē huáng hòu sāng cán yǐ zhì jì fú gòng shì tiān dì zōng miào zhèng yǐ shì rì jí fēng zì xī běi dà hán yǔ xuě huài bài qí gōng yǐ zhāng bù xiāng

谷永对曰:“皇后桑蚕以治祭服,共事天地宗庙,正以是日疾风自西北,大寒雨雪,坏败其功,以章不乡。

yi zhāi jiè pì qǐn yǐ shēn zì zé qǐng huáng hòu jiù gōng gé bì mén hù wú de shàn shàng

宜斋戒辟寝,以深自责,请皇后就宫,鬲闭门户,毋得擅上。

qiě lìng zhòng qiè rén rén gèng jìn yǐ shí bó shī

且令众妾人人更进,以时博施。

huáng tiān shuō xǐ shù jī kě yǐ de xián míng zhī sì

皇天说喜,庶几可以得贤明之嗣。

jí bù xíng chén yán zāi yì shù shén tiān biàn chéng xíng chén mín yù fù juān shēn guān cè bù jí shì yǐ

即不行臣言,灾异俞甚,天变成形,臣民欲复捐身关策,不及事已。

qí hòu xǔ hòu zuò zhòu zǔ fèi

”其后许后坐祝诅废。

yáng shuò sì nián sì yuè yǔ xuě yàn què sǐ

阳朔四年四月,雨雪,燕雀死。

hòu shí èr nián xǔ huáng hòu zì shā

后十二年,许皇后自杀。

dìng gōng yuán nián shí yuè yǔn shuāng shā shū

定公元年“十月,陨霜杀菽”。

liú xiàng yǐ wéi zhōu shí yuè jīn bā yuè yě

刘向以为,周十月,今八月也。

xiāo guà wèi guān yīn qì wèi zhì jūn wèi ér shā zhū fá bù yóu jūn chū zài chén xià zhī xiàng yě

消卦为“观”,阴气未至君位而杀,诛罚不由君出,在臣下之象也。

shì shí jì shì zhú zhāo gōng gōng sǐ yú wài dìng gōng de lì gù tiān jiàn zāi yǐ shì gōng yě

是时,季氏逐昭公,公死于外,定公得立,故天见灾以视公也。

lí gōng èr nián shí yuè yǔn shuāng bù shā cǎo wèi sì jūn wēi shī bǐng shì zhī xiàng yě

厘公二年“十月,陨霜不杀草”,为嗣君微,失秉事之象也。

qí hòu zú zài chén xià zé zāi wèi zhī shēng yǐ

其后卒在臣下,则灾为之生矣。

yì gù yán cǎo zāi gù yán shū zhòng shā gǔ

异故言草,灾故言菽,重杀谷。

yī yuē shū cǎo zhī nán shā zhě yě yán shā shū zhī cǎo jiē sǐ yě

一曰菽,草之难杀者也,言杀菽,知草皆死也;

yán bù shā cǎo zhī shū yì bù sǐ yě

言不杀草,知菽亦不死也。

dǒng zhòng shū yǐ wéi shū cǎo zhī qiáng zhě tiān jiè ruò yuē jiā zhū yú qiáng chén

董仲舒以为,菽,草之强者,天戒若曰,加诛于强臣。

yán shū yǐ wēi jiàn jì shì zhī fá yě

言菽,以微见季氏之罚也。

wǔ dì yuán guāng sì nián sì yuè yǔn shuāng shā cǎo mù

武帝元光四年四月,陨霜杀草木。

xiān shì èr nián qiǎn wǔ jiāng jūn sān shí wàn zhòng fú mǎ yì xià yù xí chán yú chán yú jué zhī ér qù

先是二年,遣五将军三十万众伏马邑下,欲袭单于,单于觉之而去。

zì shì shǐ zhēng fá sì yí shī chū sān shí yú nián tiān xià hù kǒu jiǎn bàn

自是始征伐四夷,师出三十余年,天下户口减半。

jīng fáng yì zhuàn yuē xīng bīng wàng zhū cí wèi wáng fǎ jué zāi shuāng xià shā wǔ gǔ dōng shā mài

京房《易传》曰:“兴兵妄诛,兹谓亡法,厥灾霜,夏杀五谷,冬杀麦。

zhū bù yuán qíng cí wèi bù rén qí shuāng xià xiān dà léi fēng dōng xiān yǔ nǎi yǔn shuāng yǒu máng jiǎo

诛不原情,兹谓不仁,其霜,夏先大雷风,冬先雨,乃陨霜,有芒角。

xián shèng zāo hài qí shuāng fù mù bù xià de

圣贤的人遇害,霜附着在木上不下到地上。

nìng rén yī xíng cí wèi sī zéi qí shuāng zài cǎo gēn tǔ xì jiān

佞人依刑,兹谓私贼,其霜在草根土隙间。

bù jiào ér zhū cí wèi nüè qí shuāng fǎn zài cǎo xià

不教而诛兹谓虐,其霜反在草下。

yuán dì yǒng xīng yuán nián sān yuè yǔn shuāng shā sāng

元帝永兴元年三月,陨霜杀桑;

jiǔ yuè èr rì yǔn shuāng shā jia tiān xià dà jī

九月二日,陨霜杀稼,天下大饥。

shì shí zhōng shū lìng shí xiǎn yòng shì zhuān quán yǔ chūn qiū dìng gōng shí yǔn shuāng tóng yīng

是时,中书令石显用事专权,与《春秋》定公时陨霜同应。

chéng dì jí wèi xiǎn zuò zuò wēi fú zhū

成帝即位,显坐作威福诛。

lí gōng èr shí jiǔ nián qiū dà yǔ báo

厘公二十九年“秋,大雨雹”。

liú xiàng yǐ wéi shèng yáng yǔ shuǐ wēn nuǎn ér tāng rè yīn qì xié zhī bù xiāng rù zé zhuǎn ér wèi báo

刘向以为,盛阳雨水,温暖而汤热,阴气胁之不相入,则转而为雹;

shèng yīn yǔ xuě níng zhì ér bīng hán yáng qì báo zhī bù xiāng rù zé sàn ér wèi xiàn

盛阴雨雪,凝滞而冰寒,阳气薄之不相入,则散而为霰。

gù fèi tāng zhī zài bì qì ér chén yú hán quán zé wèi bīng jí xuě zhī xiāo yì bīng jiě ér sàn cǐ qí yàn yě

故沸汤之在闭器,而湛于寒泉,则为冰,及雪之销,亦冰解而散,此其验也。

gù báo zhě yīn xié yáng yě xiàn zhě yáng xié yīn yě chūn qiū bù shū xiàn zhě yóu yuè shí yě

故雹者阴胁阳也,霰者阳胁阴也,《春秋》不书霰者,犹月食也。

lí gōng mò nián xìn yòng gōng zǐ suì suì zhuān quán zì zì jiāng zhì yú shā jūn gù yīn xié yáng zhī xiàng jiàn

厘公末年信用公子遂,遂专权自恣,将至于杀君,故阴胁阳之象见。

lí gōng bù wù suì zhōng zhuān quán hòu èr nián shā zi chì lì xuān gōng

厘公不寤,遂终专权,后二年杀子赤,立宣公。

zuǒ shì chuán yuē shèng rén zài shàng wú báo suī yǒu bù wéi zāi

《左氏传》曰:“圣人在上无雹,虽有不为灾。

shuō yuē fán wù bù wéi zāi bù shū shū dà yán wèi zāi yě

”说曰:“凡物不为灾不书,书大,言为灾也。

fán báo jiē dōng zhī qiān yáng xià zhī fú yīn yě

凡雹,皆冬之愆阳,夏之伏阴也。

zhāo gōng sān nián dà yǔ báo

昭公三年,“大雨雹”。

shì shí jì shì zhuān quán xié jūn zhī xiàng jiàn

是时季氏专权,胁君之象见。

zhāo gōng bù wù hòu jì shì zú zhú zhāo gōng

昭公不寤,后季氏卒逐昭公。

yuán fēng sān nián shí èr yuè léi yǔ báo dà rú mǎ tóu

元封三年十二月,雷雨雹,大如马头。

xuān dì dì jié sì nián wǔ yuè shān yáng jì yīn yǔ báo rú jī zǐ shēn èr chǐ wǔ cùn shā èr shí rén fēi niǎo jiē sǐ

宣帝地节四年五月,山阳济阴雨雹如鸡子,深二尺五寸,杀二十人,蜚鸟皆死。

qí shí yuè dà sī mǎ huò yǔ zōng zú móu fǎn zhū huò huáng hòu fèi

其十月,大司马霍禹宗族谋反,诛,霍皇后废。

chéng dì hé píng èr nián sì yuè chǔ guó yǔ báo dà rú fǔ fēi niǎo sǐ

成帝河平二年四月,楚国雨雹,大如斧,蜚鸟死。

zuǒ zhuàn yuē lí gōng sān shí èr nián shí èr yuè jǐ mǎo jìn wén gōng zú gēng chén jiāng bìn yú qǔ wò chū jiàng jiù yǒu shēng rú niú

《左传》曰厘公三十二年十二月己卯,“晋文公卒,庚辰,将殡于曲沃,出绛,柩有声如牛”。

liú xiàng yǐ wéi jìn gǔ yāo yě

刘向以为近鼓妖也。

sàng xiōng shì

丧,凶事;

shēng rú niú nù xiàng yě

声如牛,怒象也。

jiāng yǒu jí nù zhī móu yǐ shēng bīng gé zhī huò

将有急怒之谋,以生兵革之祸。

shì shí qín mù gōng qiǎn bīng xí zhèng ér bù jiǎ dào hái jìn dài fū xiān zhěn wèi xiāng gōng yuē qín shī guò bù jiǎ tu qǐng jī zhī

是时,秦穆公遣兵袭郑而不假道,还,晋大夫先轸谓襄公曰,秦师过不假涂,请击之。

suì yào xiáo ě yǐ bài qín shī pǐ mǎ jī lún wú fǎn zhě cāo zhī jí yǐ

遂要崤厄,以败秦师,匹马觭轮无反者,操之急矣。

jìn bù wéi jiù ér tīng nüè móu jié yuàn qiáng guó sì bèi qín kòu huò liú shù shì xiōng è zhī xiào yě

晋不惟旧,而听虐谋,结怨强国,四被秦寇,祸流数世,凶恶之效也。

āi dì jiàn píng èr nián sì yuè yǐ hài shuò yù shǐ dài fū zhū bó wèi chéng xiàng shào fǔ zhào xuán wèi yù shǐ dài fū lín yán dēng shòu cè yǒu dà shēng rú zhōng míng diàn zhōng láng lì bì zhě jiē wén yān

哀帝建平二年四月乙亥朔,御史大夫朱博为丞相,少府赵玄为御史大夫,临延登受策,有大声如钟鸣,殿中郎吏陛者皆闻焉。

shàng yǐ wèn huáng mén shì láng yáng xióng li líng xún duì yuē hóng fàn suǒ wèi gǔ yāo zhě yě

上以问黄门侍郎杨雄、李灵,寻对曰:“《洪范》所谓鼓妖者也。

shī fǎ yǐ wéi rén jūn bù cōng wèi zhòng suǒ huò kōng míng de jìn zé yǒu shēng wú xíng bù zhī suǒ cóng shēng

师法以为人君不聪,为众所惑,空名得进,则有声无形,不知所从生。

qí chuán yuē suì yuè rì zhī zhōng zé zhèng qīng shòu zhī

其传曰岁月日之中,则正卿受之。

jīn yǐ sì yuè rì jiā chén sì yǒu yì shì wèi zhōng yān

今以四月日加辰巳有异,是为中焉。

zhèng qīng wèi zhí zhèng dà chén yě

正卿谓执政大臣也。

yi tuì chéng xiàng yù shǐ yǐ yìng tiān biàn

宜退丞相、御史,以应天变。

rán suī bù tuì bù chū jī nián qí rén zì méng qí jiù

然虽不退,不出期年,其人自蒙其咎。

yáng xióng yì yǐ wéi gǔ yāo tīng shī zhī xiàng yě

”杨雄亦以为鼓妖,听失之象也。

shī bó wéi rén qiáng yì duō quán móu yi jiāng bù yí xiāng kǒng yǒu xiōng è jí jí zhī nù

失博为人强毅多权谋,宜将不宜相,恐有凶恶亟疾之怒。

bā yuè bó xuán zuò wèi jiān móu bó zì shā xuán jiǎn sǐ lùn

八月,博、玄坐为奸谋,博自杀,玄减死论。

jīng fáng yì zhuàn yuē jīn bù xiū běn xià bù ān jīn wú gù zì dòng ruò yǒu yīn

京房《易传》曰:“今不修本,下不安,金毋故自动,若有音。

shǐ jì qín èr shì yuán nián tiān wú yún ér léi

史记秦二世元年,天无云而雷。

liú xiàng yǐ wéi léi dāng tuō yú yún yóu jūn tuō yú chén yīn yáng zhī hé yě

刘向以为,雷当托于云,犹君托于臣,阴阳之合也。

èr shì bù xù tiān xià wàn mín yǒu yuàn pàn zhī xīn

二世不恤天下,万民有怨畔之心。

shì suì chén shèng qǐ tiān xià pàn zhào gāo zuò luàn qín suì yǐ wáng

是岁,陈胜起,天下畔,赵高作乱,秦遂以亡。

yī yuē yì zhèn wèi léi wèi mào bù gōng yě

一曰,《易》,“震”为雷,为貌不恭也。

shǐ jì qín shǐ huáng bā nián hé yú dà shàng

史记秦始皇八年,河鱼大上。

liú xiàng yǐ wéi jìn yú niè yě

刘向以为近鱼孽也。

shì suì shǐ huáng dì cháng ān jūn jiàng bīng jī zhào fǎn sǐ tún liú jūn lì jiē zhǎn qiān qí mín yú lín táo

是岁,始皇弟长安君将兵击赵,反、死屯留,军吏皆斩,迁其民于临洮。

míng nián yǒu lào ǎi zhī zhū

明年,有嫪毐之诛。

yú yīn lèi mín zhī xiàng nì liú ér shàng zhě mín jiāng bù cóng jūn lìng wèi nì xíng yě

鱼阴类,民之象,逆流而上者,民将不从君令为逆行也。

qí zài tiān wén yú xīng zhōng hé ér chù chē qí mǎn yě

其在天文,鱼星中河而处,车骑满野。

zhì yú èr shì bào nüè yù shén zhōng yòng jí wáng

至于二世,暴虐愈甚,终用急亡。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhòng nì tóng zhì jué yāo hé yú nì liú shàng

京房《易传》曰:“众逆同志,厥妖河鱼逆流上。

wǔ dì yuán dǐng wǔ nián qiū wā yǔ há má qún dòu

武帝元鼎五年秋,蛙与虾蟆群斗。

shì suì sì jiāng jūn zhòng shí wàn zhēng nán yuè kāi jiǔ jùn

是岁,四将军众十万征南越,开九郡。

chéng dì hóng jiā sì nián qiū yǔ yú yú xìn dōu zhǎng wǔ cùn yǐ xià

成帝鸿嘉四年秋,雨鱼于信都,长五寸以下。

chéng dì yǒng shǐ yuán nián chūn běi hǎi chū dà yú zhǎng liù zhàng gāo yī zhàng sì méi

成帝永始元年春,北海出大鱼,长六丈,高一丈,四枚。

āi dì jiàn píng sān nián dōng lái píng dù chū dà yú zhǎng bā zhàng gāo zhàng yī chǐ qī méi jiē sǐ

哀帝建平三年,东莱平度出大鱼,长八丈,高丈一尺,七枚,皆死。

jīng fáng yì zhuàn yuē hǎi shù jiàn jù yú xié rén jìn xián rén shū

京房《易传》曰:“海数见巨鱼,邪人进,贤人疏。

huán gōng wǔ nián qiū zhōng

桓公五年“秋,螽”。

liú xīn yǐ wéi tān nüè qǔ mín zé zhōng jiè chóng zhī niè yě yǔ yú tóng zhàn

刘歆以为贪虐取民则螽,介虫之孽也,与鱼同占。

liú xiàng yǐ wéi jiè chóng zhī niè zhǔ yán bù cóng

刘向以为介虫之孽属言不从。

shì suì gōng huò èr guó zhī pìn qǔ dǐng yì yì xìng yì qǐ chéng

是岁,公获二国之聘,取鼎易邑,兴役起城。

zhū zhōng lüè jiē cóng dǒng zhòng shū shuō yún

诸螽略皆从董仲舒说云。

yán gōng èr shí jiǔ nián yǒu fěi

严公二十九年“有蜚”。

liú xīn yǐ wéi fù fán yě xìng bù shí gǔ shí gǔ wèi zāi jiè chóng zhī niè

刘歆以为负蠜也,性不食谷,食谷为灾,介虫之孽。

liú xiàng yǐ wéi fēi sè qīng jìn qīng shěng yě fēi zhōng guó suǒ yǒu

刘向以为蜚色青,近青眚也,非中国所有。

nán yuè shèng shǔ nán nǚ tóng chuān zé yín fēng suǒ shēng wèi chóng chòu è

南越盛暑,男女同川泽,淫风所生,为虫臭恶。

shì shí yán gōng qǔ qí yín nǚ wèi fū rén jì rù yín yú liǎng shū gù fěi zhì

当时庄公娶齐国的淫荡之女做夫人,娶来之后,与两个小叔子私通,所以才有蜚灾的出现。

tiān jiè ruò yuē jīn zhū jué zhī shàng jí bù jiāng shēng chòu è wén yú sì fāng

天戒若曰,今诛绝之尚及,不将生臭恶,闻于四方。

yán bù wù qí hòu fū rén yǔ liǎng shū zuò luàn yī sì yǐ shā zú jiē bèi gū

严不寤,其后夫人与两叔作乱,一嗣以杀,卒皆被辜。

dǒng zhòng shū zhǐ lüè tóng

董仲舒指略同。

lí gōng shí wǔ nián bā yuè zhōng

厘公十五年“八月,螽”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì lí yǒu xián zhī huì hòu chéng yuán líng shì suì fù yǐ bīng chē wèi mǔ qiū huì shǐ gōng sūn áo shuài shī jí zhū hóu dài fū jiù xú qiū bǐ sān nián zài wài

刘向以为,先是厘有咸之会,后城缘陵,是岁,复以兵车为牡丘会,使公孙敖帅师,及诸侯大夫救徐,丘比三年在外。

wén gōng sān nián qiū yǔ zhōng yú sòng

文公三年“秋,雨螽于宋”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì sòng shā dài fū ér wú zuì

刘向以为,先是宋杀大夫而无罪。

yǒu bào nüè fù liǎn zhī yīng

有暴虐赋敛之应。

gǔ liáng chuán yuē shàng xià jiē hé yán shén

《谷梁传》曰上下皆合,言甚。

dǒng zhòng shū yǐ wéi sòng sān shì nèi qǔ dài fū zhuān zì shā shēng bù zhōng gù zhōng xiān sǐ ér zhì

董仲舒以为宋三世内取,大夫专恣,杀生不中,故螽先死而至。

liú xīn yǐ wéi zhōng wèi gǔ zāi zú yù zéi yīn zhuì ér sǐ yě

刘歆以为,螽为谷灾,卒遇贼阴,坠而死也。

bā nián shí yuè zhōng

八年“十月,螽”。

shí gōng fá zhū qǔ xū qú chéng wú

时公伐邾取须朐,城郚。

xuān gōng liù nián bā yuè zhōng

宣公六年“八月,螽”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì shí xuān fá jǔ xiàng hòu bǐ zài rú qí móu fá lái

刘向以为,先是时宣伐莒向,后比再如齐,谋伐莱。

shí sān nián qiū zhōng

十三年“秋,螽”。

gōng sūn guī fù huì qí fá jǔ

公孙归父会齐伐莒。

shí wǔ nián qiū zhōng

十五年“秋,螽”。

xuān wáng shú suì shù yǒu jūn lǚ

宣亡熟岁,数有军旅。

xiāng gōng qī nián bā yuè zhōng

襄公七年“八月,螽”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì xiāng xīng shī jiù chén téng zi tán zi xiǎo zhū zi jiē lái cháo

刘向以为,先是襄兴师救陈,滕子、郯子、小邾子皆来朝。

xià chéng fèi

夏,城费。

āi gōng shí èr nián shí èr yuè zhōng

哀公十二年“十二月,螽”。

shì shí āi yòng tián fù

是时,哀用田赋。

liú xiàng yǐ wéi chūn yòng tián fù dōng ér zhōng

刘向以为春用田赋,冬而螽。

shí sān nián jiǔ yuè zhōng

十三年“九月,螽;

shí èr yuè zhōng

十二月,螽”。

bǐ sān zhōng nüè qǔ yú mín zhī xiào yě

比三螽,虐取于民之效也。

liú xīn yǐ wéi zhōu shí èr yuè xià shí yuè yě huǒ xīng jì fú zhé chóng jiē bì tiān zhī jiàn biàn yīn wù lèi zhī yi bù dé yǐ zhōng shì suì zài shī rùn yǐ

刘歆以为,周十二月,夏十月也,火星既伏,蛰虫皆毕,天之见变,因物类之宜,不得以螽,是岁,再失闰矣。

zhōu jiǔ yuè xià qī yuè gù chuán yuē huǒ yóu xi liú sī lì guò yě

周九月,夏七月,故传曰:“火犹西流,司历过也”。

xuān gōng shí wǔ nián dōng yuán shēng

宣公十五年“冬,蝝生”。

liú xīn yǐ wéi yuán pí fú zhī yǒu yì zhě shí gǔ wèi zāi hēi shěng yě

刘歆以为,蝝,蚍蜉之有翼者,食谷为灾,黑眚也。

dǒng zhòng shū liú xiàng yǐ wéi yuán míng shǐ shēng yě yī yuē huáng shǐ shēng

董仲舒、刘向以为,蝝,螟始生也,一曰蝗始生。

shì shí mín huàn shàng lì yì jiě yú gōng tián

是时,民患上力役,解于公田。

xuān shì shí chū shuì mǔ

宣是时初税亩。

shuì mǔ jiù mín tián mǔ zé měi zhě shuì zhě shí yī luàn xiān wáng zhì ér wèi tān lì gù yìng shì ér yuán shēng shǔ luǒ chóng zhī niè

税亩,就民田亩择美者税者什一,乱先王制而为贪利,故应是而蝝生,属蠃虫之孽。

jǐng dì zhōng sān nián qiū huáng

景帝中三年秋,蝗。

xiān shì xiōng nú kòu biān zhōng wèi bù hài jiāng chē qí cái guān shì zhūn dài gāo liǔ

先是,匈奴寇边,中尉不害将车骑材官士屯代高柳。

wǔ dì yuán guāng wǔ nián qiū míng

武帝元光五年秋,螟;

liù nián xià huáng

六年夏,蝗。

xiān shì wǔ jiāng jūn zhòng sān shí wàn fú mǎ yì yù xí chán yú yě

先是,五将军众三十万伏马邑,欲袭单于也。

shì suì sì jiāng jūn zhēng xiōng nú

是岁,四将军征匈奴。

yuán dǐng wǔ nián qiū huáng

元鼎五年秋,蝗。

shì suì sì jiāng jūn zhēng nán yuè jí xī nán yí kāi shí yú jùn

是岁,四将军征南越及西南夷,开十余郡。

yuán fēng liù nián qiū huáng

元封六年秋,蝗。

xiān shì liǎng jiāng jūn zhēng cháo xiān kāi sān jùn

先是,两将军征朝鲜,开三郡。

tài chū yuán nián xià huáng cóng dōng fāng fěi zhì dūn huáng

太初元年夏,蝗从东方蜚至敦煌;

sān nián qiū fù huáng

三年秋,复蝗。

yuán nián èr shī jiāng jūn zhēng dà yuān tiān xià fèng qí yì lián nián

元年,贰师将军征大宛,天下奉其役连年。

zhēng hé sān nián qiū huáng

征和三年秋,蝗;

sì nián xià huáng

四年夏,蝗。

xiān shì yī nián sān jiāng jūn zhòng shí yú wàn zhēng xiōng nú

先是一年,三将军众十余万征匈奴。

zhēng hé sān nián èr shī qī wàn rén méi bù hái

征和三年,贰师七万人没不还。

píng dì yuán shǐ èr nián qiū huáng biàn tiān xià

平帝元始二年秋,蝗,遍天下。

shì shí wáng mǎng bǐng zhèng

是时,王莽秉政。

zuǒ shì chuán yuē yán gōng bā nián qí xiāng gōng tián yú bèi qiū jiàn shǐ

《左氏传》曰严公八年齐襄公田于贝丘,见豕。

cóng zhě yuē gōng zǐ péng shēng yě

从者曰:“公子彭生也。

gōng nù yuē shè zhī

”公怒曰:“射之!

shǐ rén lì ér tí gōng jù zhuì chē shāng zú sàng jù

”豕人立而啼,公惧,坠车,伤足丧屦。

liú xiàng yǐ wéi jìn shǐ huò yě

刘向以为近豕祸也。

xiān shì qí xiāng yín yú mèi lǔ huán gōng fū rén shǐ gōng zǐ péng shēng shā huán gōng yòu shā péng shēng yǐ xiè lǔ

先是,齐襄淫于妹鲁桓公夫人,使公子彭生杀桓公,又杀彭生以谢鲁。

gōng sūn wú zhī yǒu chǒng yú xiān jūn xiāng gōng chù zhī wú zhī shuài yuàn hèn zhī tú gōng xiāng yú tián suǒ xiāng nì qí hù jiān zú jiàn yú hù xià suì shā zhī

公孙无知有宠于先君,襄公绌之,无知帅怨恨之徒攻襄于田所,襄匿其户间,足见于户下,遂杀之。

shāng zú sàng jù zú sǐ yú zú nüè jí zhī xiào yě

伤足丧屦,卒死于足,虐急之效也。

zhāo dì yuán fèng yuán nián yàn wáng gōng yǒng xiàng zhōng shǐ chū huài dōu zào xián qí fǔ liù qī méi zhì diàn qián

昭帝元凤元年,燕王宫永巷中豕出BE4A,坏都灶,衔其鬴六、七枚置殿前。

liú xiàng yǐ wéi jìn shǐ huò yě

刘向以为近豕祸也。

shì shí yàn wáng dàn yǔ cháng gōng zhǔ zuǒ jiāng jūn móu wèi dà nì zhū shā jiàn zhě bào jí wú dào

是时,燕王旦与长公主、左将军谋为大逆,诛杀谏者,暴急无道。

zào zhě shēng yǎng zhī běn shǐ ér bài zào chén fǔ yú tíng fǔ zào jiāng bù yòng gōng shì jiāng fèi rǔ yě

灶者,生养之本,豕而败灶,陈鬴于庭,鬴灶将不用,宫室将废辱也。

yàn wáng bù gǎi zú fú qí gū

燕王不改,卒伏其辜。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhòng xīn bù ān jūn zhèng jué yāo shǐ rén jū shì

京房《易传》曰:“众心不安君政,厥妖豕人居室。

shǐ jì lǔ xiāng gōng èr shí sān nián gǔ luò shuǐ dòu jiāng huǐ wáng gōng

史记鲁襄公二十三年,谷、洛水斗,将毁王宫。

liú xiàng yǐ wéi jìn huǒ lì shuǐ yě

刘向以为近火沴水也。

zhōu líng wáng jiāng yōng zhī yǒu sī jiàn yuē bù kě

周灵王将拥之,有司谏曰:“不可。

cháng mín zhě bù chóng sǒu bù duò shān bù fáng chuān bù dòu zé

长民者不崇薮,不堕山,不防川,不窦泽。

jīn wú zhí zhèng wú nǎi yǒu suǒ cí ér huá fu èr chuān zhī shén shǐ zhì yú zhēng míng yǐ fáng wáng gōng shì wáng ér shì zhī wú nǎi bù kě hu

今吾执政毋乃有所辞,而滑夫二川之神,使至于争明,以防王宫室,王而饰之,毋乃不可乎!

jù jí zǐ sūn wáng shì yù bēi

惧及子孙,王室愈卑。

wáng zú yōng zhī

”王卒拥之。

yǐ chuán tuī zhī yǐ sì dú bǐ zhū hóu gǔ luò qí cì qīng dài fū zhī xiàng yě wèi qīng dài fū jiāng fēn zhēng yǐ wēi luàn wáng shì yě

以传推之,以四渎比诸侯,谷、洛其次,卿大夫之象也,为卿大夫将分争以危乱王室也。

shì shí shì qīng zhuān quán dān kuò jiāng yǒu cuàn shā zhī móu rú líng wáng jué wù kuāng qí shī zhèng jù yǐ chéng jiè zé zāi huò chú yǐ

是时,世卿专权,儋括将有篡杀之谋,如灵王觉寤,匡其失政,惧以承戒,则灾祸除矣。

bù tīng jiàn móu jiǎn màn dà yì rèn qí sī xīn sāi pí yōng xià yǐ nì shuǐ shì ér hài guǐ shén

不听谏谋,简慢大异,任其私心,塞埤拥下,以逆水势而害鬼神。

hòu shù nián yǒu hēi rú rì zhě wǔ

后数年有黑如日者五。

shì suì zǎo shuāng líng wáng bēng

是岁蚤霜,灵王崩。

jǐng wáng lì èr nián dān kuò yù shā wáng ér lì wáng dì nìng fu

景王立二年,儋括欲杀王,而立王弟佞夫。

nìng fū bù zhī jǐng wáng bìng zhū nìng fu

佞夫不知,景王并诛佞夫。

jí jǐng wáng sǐ wǔ dài fū zhēng quán huò lì zǐ měng huò lì zǐ cháo wáng shì dà luàn

及景王死,五大夫争权,或立子猛,或立子朝,王室大乱。

jīng fáng yì zhuàn yuē tiān zǐ ruò zhū hóu lì zhèng jué yì shuǐ dòu

京房《易传》曰:“天子弱,诸侯力政,厥异水斗。

shǐ jì yuē qín wǔ wáng sān nián wèi shuǐ chì zhě sān rì zhāo wáng sān shí sì nián wèi shuǐ yòu chì sān rì

史记曰,秦武王三年渭水赤者三日,昭王三十四年渭水又赤三日。

liú xiàng yǐ wéi jìn huǒ lì shuǐ yě

刘向以为近火沴水也。

qín lián xiāng zuò zhī fǎ qì huī yú dào zhě qíng wǎng mì ér xíng nüè jiā yǐ wǔ fá héng chū cán zéi lín guó

秦连相坐之法,弃灰于道者黥,罔密而刑虐,加以武伐横出,残贼邻国。

zhì yú biàn luàn wǔ xíng qì sè miù luàn

至于变乱五行,气色谬乱。

tiān jiè ruò yuē wù wèi kè jí jiāng zhì bài wáng

天戒若曰,勿为刻急,将致败亡。

qín suì bù gǎi zhì shǐ huáng miè liù guó èr shì ér wáng

秦遂不改,至始皇灭六国,二世而亡。

xī sān dài jū sān hé hé luò chū tú shū qín jū wèi yáng ér wèi shuǐ shù chì ruì yì yìng dé zhī xiào yě

昔三代居三河,河洛出图书,秦居渭阳,而渭水数赤,瑞异应德之效也。

jīng fáng yì zhuàn yuē jūn miǎn yú jiǔ yín yú sè xián rén qián guó jiā wēi jué yì liú shuǐ chì yě

京房《易传》曰:“君湎于酒,淫于色,贤人潜,国家危,厥异流水赤也”。

✦ You read 志·五行志中之下

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.