汉书 · 班固 · Chapter 36 of 120

志·五行志下之上

PinyinModern Translation
Size

chuán yuē sī xīn zhī bù shì wèi bù shèng jué jiù jué fá héng fēng jué jí xiōng duǎn shé

传曰:“思心之不,是谓不圣,厥咎,厥罚恒风,厥极凶短折。

shí zé yǒu zhī yè zhī yāo shí zé yǒu huá niè shí zé yǒu niú huò shí zé yǒu xīn fù zhī kē shí zé yǒu huáng shěng huáng xiáng shí zé yǒu jīn mù shuǐ huǒ lì tǔ

时则有脂夜之妖,时则有华孽,时则有牛祸,时则有心腹之疴,时则有黄眚黄祥,时则有金木水火沴土。

sī xīn zhī bù shì wèi bù shèng

“思心之不,是谓不圣。

sī xīn zhě xīn sī lǜ yě

”思心者,心思虑也;

kuān yě

宽也。

kǒng zǐ yuē jū shàng bù kuān wú hé yǐ guān zhī zāi

孔子曰:“居上不宽,吾何以观之哉!

yán shàng bù kuān dà bāo róng chén xià zé bù néng jū shèng wèi

”言上不宽大包容臣下,则不能居圣位。

mào yán shì tīng yǐ xīn wéi zhǔ sì zhě jiē shī zé qū wú shí gù qí jiù yě

貌言视听,以心为主,四者皆失,则区无识,故其咎也。

yǔ hàn hán ào yì yǐ fēng wèi běn sì qì jiē luàn gù qí fá cháng fēng yě

雨旱寒奥,亦以风为本,四气皆乱,故其罚常风也。

cháng fēng shāng wù gù qí jí xiōng duǎn shé yě

常风伤物,故其极凶短折也。

shāng rén yuē xiōng qín shòu yuē duǎn cǎo mù yuē zhé

伤人曰凶,禽兽曰短,草木曰折。

yī yuē xiōng yāo yě

一曰,凶,夭也;

xiōng sàng dì yuē duǎn fù sāng zǐ yuē zhé

兄丧弟曰短,父丧子曰折。

zài rén fù zhōng féi ér bāo guǒ xīn zhě zhī yě xīn qū zé míng huì gù yǒu zhī yè zhī yāo

在人腹中,肥而包裹心者脂也,心区则冥晦,故有脂夜之妖。

yī yuē yǒu zhī wù ér yè wèi yāo ruò zhī shuǐ yè wū rén yī yín zhī xiàng yě

一曰,有脂物而夜为妖,若脂水夜污人衣,淫之象也。

yī yuē yè yāo zhě yún fēng bìng qǐ ér yǎo míng gù yǔ cháng fēng tóng xiàng yě

一曰,夜妖者,云风并起而杳冥,故与常风同象也。

wēn ér fēng zé shēng míng yǒu luǒ chóng zhī niè

温而风则生螟,有裸虫之孽。

liú xiàng yǐ wéi yú yì xùn wèi fēng wèi mù guà zài sān yuè sì yuè jì yáng ér zhì zhǔ mù zhī huā shí

刘向以为于《易》,“巽”为风为木,卦在三月、四月,继阳而治,主木之华实。

fēng qì shèng zhì qiū dōng mù fù huá gù yǒu huá niè

风气盛,至秋冬木复华,故有华孽。

yī yuē dì qì shèng zé qiū dōng fù huá

一曰,地气盛则秋冬复华。

yī yuē huá zhě sè yě tǔ wèi nèi shì wèi nǚ niè yě

一曰,华者色也,土为内事,为女孽也。

yú yì kūn wèi tǔ wèi niú niú dà ér xīn bù néng sī lǜ sī xīn qì huǐ gù yǒu niú huò

于《易》,“坤”为土为牛,牛大而心不能思虑,思心气毁,故有牛祸。

yī yuē niú duō sǐ jí wèi guài yì shì yě

一曰,牛多死及为怪,亦是也。

jí rén zé duō bìng xīn fù zhě gù yǒu xīn fù zhī kē

及人,则多病心腹者,故有心腹之疴。

tǔ sè huáng gù yǒu huáng shěng huáng xiáng

土色黄,故有黄眚黄祥。

fán sī xīn shāng zhě bìng tǔ qì tǔ qì bìng zé jīn mù shuǐ huǒ lì zhī gù yuē shí zé yǒu jīn mù shuǐ huǒ lì tǔ

凡思心伤者病土气,土气病则金木水火沴之,故曰:“时则有金木水火沴土”。

bù yán wéi ér dú yuē shí zé yǒu zhě fēi yī chōng qì suǒ lì míng qí yì dà yě qí jí yuē xiōng duǎn shé shùn zhī qí fú yuē kǎo zhōng mìng

不言,“惟”而独曰“时则有”者,非一冲气所沴,明其异大也,其极曰凶短折,顺之,其福曰考终命。

liú xīn sī xīn chuán yuē shí zé yǒu luǒ chóng zhī niè wèi míng zhī shǔ yě

刘歆思心传曰时则有裸虫之孽,谓螟之属也。

shù zhēng zhī cháng fēng liú xiàng yǐ wéi chūn qiū wú qí yīng

庶征之常风,刘向以为《春秋》无其应。

lí gōng shí liù nián zhēng yuè liù yì tuì fēi guò sòng dōu

厘公十六年“正月,六鶂退蜚,过宋都”。

zuǒ shì chuán yuē fēng yě

《左氏传》曰:“风也”。

liú xīn yǐ wéi fēng fā yú tā suǒ zhì sòng ér gāo yì gāo fěi ér féng zhī zé tuì

刘歆以为风发于它所,至宋而高,鶂高蜚而逢之,则退。

jīng yǐ jiàn zhě wéi wén gù jì tuì fēi

经以见者为文,故记退蜚;

chuán yǐ shí yīng zhe yán fēng cháng fēng zhī fá yě

传以实应着,言风,常风之罚也。

xiàng sòng xiāng gōng qū zì yòng bù róng chén xià nì sī mǎ zǐ yú zhī jiàn ér yǔ qiáng chu zhēng méng hòu liù nián wèi chu suǒ zhí yīng liù yì zhī shù yún

象宋襄公区自用,不容臣下,逆司马子鱼之谏,而与强楚争盟,后六年为楚所执,应六鶂之数云。

jīng fáng yì zhuàn yuē qián lóng wù yòng zhòng nì tóng zhì zhì dé nǎi qián jué yì fēng

京房《易传》曰:“潜龙勿用,众逆同志,至德乃潜,厥异风。

qí fēng yě

其风也。

xíng bù jiě wù bù zhǎng yǔ xiǎo ér shāng

行不解物,不长,雨小而伤。

zhèng bèi dé yǐn cí wèi luàn jué fēng xiān fēng bù yǔ

政悖德隐兹谓乱,厥风先风不雨。

dà fēng bào qǐ fà wū zhé mù shǒu yì bù jìn cí wèi mào jué fēng yǔ yún jù qǐ zhé wǔ gǔ jīng

大风暴起,发屋折木,守义不进兹谓耄,厥风与云俱起,折五谷茎。

chén yì shàng zhèng cí wèi bù shùn jué fēng dà fā wū

臣易上政,兹谓不顺,厥风大发屋。

fù liǎn bù lǐ cí wèi huò jué fēng jué jīng wěi zhǐ jí wēn wēn jí chóng

赋敛不理兹谓祸,厥风绝经纬,止即温,温即虫。

hóu zhuān fēng cí wèi bù tǒng jué fēng jí ér shù bù yáo gǔ bù chéng

侯专封兹谓不统,厥风疾,而树不摇,谷不成。

pì bù sī dào lì cí wèi wú zé jué fēng bù yáo mù hàn wú yún shāng hé

辟不思道利,兹谓无泽,厥风不摇木,旱无云,伤禾。

gōng cháng yú lì zī wèi luàn jué fēng wēi ér wēn shēng chóng huáng hài wǔ gǔ

公常于利兹谓乱,厥风微而温,生虫蝗,害五谷。

qì zhèng zuò yín cí wèi huò jué fēng wēn míng chóng qǐ hài yǒu yì rén zhī wù

弃正作淫兹谓惑,厥风温,螟虫起,害有益人之物。

hòu bù cháo cí wèi pàn jué fēng wú héng

侯不朝兹谓叛,厥风无恒。

dì biàn chì ér shā rén

地变赤而杀人。

wén dì èr nián liù yuè huái nán wáng dōu shòu chūn dà fēng huǐ mín shì shā rén

文帝二年六月,淮南王都寿春大风毁民室,杀人。

liú xiàng yǐ wéi shì suì nán yuè fǎn gōng huái nán biān huái nán wáng zhǎng pò zhī hòu nián rù cháo shā hàn gù chéng xiàng bì yáng hòu shàng shè zhī guī jù jiān rén móu nì luàn zì chēng dōng dì jiàn yì bù wù hòu qiān yú shǔ dào sǐ

刘向以为,是岁南越反,攻淮南边,淮南王长破之,后年入朝,杀汉故丞相壁阳侯,上赦之,归聚奸人谋逆乱,自称东帝,见异不寤,后迁于蜀,道死EF63。

wén dì wǔ nián wú bào fēng yǔ huài chéng guān fǔ mín shì

文帝五年,吴暴风雨,坏城官府民室。

shí wú wáng pì móu wèi nì luàn tiān jiè shù jiàn zhōng bù gǎi wù hòu zú zhū miè

时吴王濞谋为逆乱,天戒数见,终不改寤,后卒诛灭。

wǔ nián shí yuè chǔ wáng dōu péng chéng dà fēng cóng dōng nán lái huǐ shì mén shā rén

五年十月,楚王都彭城大风从东南来,毁市门,杀人。

shì yuè wáng wù chū sì lì hòu zuò yín xuē guó yǔ wú wáng móu fǎn xíng jiàn zhě

是月王戊初嗣立,后坐淫削国,与吴王谋反,刑谏者。

wú zài chu dōng nán tiān jiè ruò yuē wù yǔ wú wèi è jiāng bài shì cháo

吴在楚东南,天戒若曰,勿与吴为恶,将败市朝。

wáng wù bù wù zú suí wú wáng

王戊不寤,卒随吴亡。

zhāo dì yuán fèng yuán nián yàn wáng dōu jì dà fēng yǔ bá gōng zhōng shù qī wéi yǐ shàng shí liù méi huài chéng lóu

昭帝元凤元年,燕王都蓟大风雨,拔宫中树七围以上十六枚,坏城楼。

yàn wáng dàn bù wù móu fǎn fā jué zú fú qí gū

燕王旦不寤,谋反发觉,卒伏其辜。

lí gōng shí wǔ nián jiǔ yuè jǐ mǎo huì zhèn yí bó zhī miào

厘公十五年“九月己卯晦,震夷伯之庙”。

liú xiàng yǐ wéi huì míng yě

刘向以为,晦,暝也;

zhèn léi yě

震,雷也。

yí bó shì dài fū zhèng zhòu léi qí miào dú míng

夷伯,世大夫,正昼雷,其庙独冥。

tiān jiè ruò yuē

天戒若曰。

wù shǐ dài fū shì guān jiāng zhuān shì míng huì

勿使大夫世官,将专事暝晦。

míng nián gōng zǐ jì you zú guǒ shì guān zhèng zài jì shì

明年,公子季友卒,果世官,政在季氏。

zhì chéng gōng shí liù nián liù yuè jiǎ wǔ huì zhèng zhòu jiē míng yīn wèi yáng chén zhì jūn yě

至成公十六年“六月甲午晦”,正昼皆暝,阴为阳,臣制君也。

chéng gōng bù wù qí dōng jì shì shā gōng zǐ yǎn

成公不寤,其冬季氏杀公子偃。

jì shì méng yú lí gōng dà yú chéng gōng cǐ qí yīng yě

季氏萌于厘公,大于成公,此其应也。

dǒng zhòng shū yǐ wéi yí bó jì shì zhī fú yě péi chén bù dàng yǒu miào

董仲舒以为,夷伯,季氏之孚也,陪臣不当有庙。

zhèn zhě léi yě huì míng léi jī qí miào míng dāng jué qù jiàn chà zhī lèi yě

震者,雷也,晦暝,雷击其庙,明当绝去僭差之类也。

xiàng yòu yǐ wéi cǐ jiē suǒ wèi yè yāo zhě yě

向又以为此皆所谓夜妖者也。

liú xīn yǐ wéi chūn qiū jí shuò yán shuò jí huì yán huì rén dào suǒ bù jí zé tiān zhèn zhī

刘歆以为《春秋》及朔言朔,及晦言晦,人道所不及,则天震之。

zhǎn shì yǒu yǐn tè gù tiān jiā zhū yú qí zǔ yí bó zhī miào yǐ qiǎn gào zhī yě

展氏有隐慝,故天加诛于其祖夷伯之庙以谴告之也。

chéng gōng shí liù nián liù yuè jiǎ wǔ huì jìn hóu jí chu zi zhèng bó zhàn yú yān líng

成公十六年“六月甲午晦,晋侯及楚子、郑伯战于鄢陵”。

jiē yuè huì yún

皆月晦云。

yǐn gōng wǔ nián qiū míng

隐公五年“秋,螟”。

dǒng zhòng shū liú xiàng yǐ wéi shí gōng guān yú yú táng tān lì zhī yīng yě

董仲舒、刘向以为时公观渔于棠,贪利之应也。

liú xīn yǐ wéi yòu nì zāng lí bó zhī jiàn tān lì qū yǐ shēng luǒ chóng zhī niè yě

刘歆以为又逆臧厘伯之谏,贪利区F178,以生裸虫之孽也。

bā nián jiǔ yuè míng

八年“九月,螟”。

shí zhèng bó yǐ bǐng jiāng yì xǔ tián yǒu tān lì xīn

时郑伯以邴将易许田,有贪利心。

jīng fáng yì zhuàn yuē chén ān lù cí wèi tān jué zāi chóng chóng shí gēn

京房《易传》曰:“臣安禄兹谓贪,厥灾虫,虫食根。

dé wú cháng cí wèi fán chóng shí yè

德无常兹谓烦,虫食叶。

bù chù wú dé chóng shí běn

不绌无德,虫食本。

yǔ dōng zuò zhēng cí wèi bù shí chóng shí jié

与东作争,兹谓不时,虫食节。

bì è shēng niè chóng shí xīn

蔽恶生孽,虫食心。

yán gōng liù nián qiū míng

严公六年“秋,螟”。

dǒng zhòng shū liú xiàng yǐ wéi xiān shì wèi hóu shuò chū bēn qí qí hóu huì zhū hóu nà shuò xǔ zhū hóu lù

董仲舒、刘向以为,先是,卫侯朔出奔齐,齐侯会诸侯纳朔,许诸侯赂。

qí rén guī wèi bǎo lǔ shòu zhī tān lì yīng yě

齐人归卫宝,鲁受之,贪利应也。

wén dì hòu liù nián qiū míng

文帝后六年秋,螟。

shì suì xiōng nú dà rù shàng jùn yún zhōng fēng huǒ tōng cháng ān qiǎn sān jiāng jūn zhūn biān sān jiāng jūn zhūn jīng shī

是岁,匈奴大入上郡、云中,烽火通长安,遣三将军屯边,三将军屯京师。

xuān gōng sān nián jiāo niú zhī kǒu shāng gǎi bǔ niú niú sǐ

宣公三年,“郊牛之口伤,改卜牛,牛死”。

liú xiàng yǐ wéi jìn niú huò yě

刘向以为近牛祸也。

shì shí xuān gōng yǔ gōng zǐ suì móu gòng shā zi chì ér lì yòu yǐ sàng qǔ qū hūn luàn

是时,宣公与公子遂谋共杀子赤而立,又以丧娶,区F178昏乱。

luàn chéng yú kǒu xìng yǒu jì wén zi de miǎn yú huò tiān yóu è zhī shēng zé bù xiǎng qí sì sǐ zé zāi fán qí miào

乱成于口,幸有季文子得免于祸,天犹恶之,生则不飨其祀,死则灾燔其庙。

dǒng zhòng shū zhǐ lüè tóng

董仲舒指略同。

qín xiào wén wáng wǔ nián liú qú yǎn yǒu xiàn wǔ zú niú zhě

秦孝文王五年,斿朐衍,有献五足牛者。

liú xiàng yǐ wéi jìn niú huò yě

刘向以为近牛祸也。

xiān shì wén huì wáng chū dōu xián yáng guǎng dà gōng shì nán lín wèi běi lín jīng sī xīn shī nì tǔ qì

先是,文惠王初都咸阳,广大宫室,南临渭,北临泾,思心失,逆土气。

zú zhě zhǐ yě jiè qín jiàn zhǐ zhe tài jiāng zhì wēi wáng

足者,止也,戒秦建止著泰,将致危亡。

qín suì bù gǎi zhì yú lí guān sān bǎi fù qǐ ē páng wèi chéng ér wáng

秦遂不改,至于离官三百,复起阿房,未成而亡。

yī rì niú yǐ lì wéi rén yòng zú suǒ yǐ xíng yě

一日,牛以力为人用,足所以行也。

qí hòu qín dà yòng mín lì zhuǎn shū qǐ fù hǎi zhì běi biān tiān xià pàn zhī

其后秦大用民力转输,起负海至北边,天下叛之。

jīng fáng yì zhuàn yuē xìng yáo yì duó mín shí jué yāo niú shēng wǔ zú

京房《易传》曰:“兴繇役,夺民时,厥妖牛生五足”。

jǐng dì zhōng liù nián liáng xiào wáng tián běi shān yǒu xiàn niú zú shàng chū bèi shàng

景帝中六年,梁孝王田北山,有献牛,足上出背上。

liú xiàng yǐ wéi jìn niú huò

刘向以为近牛祸。

xiān shì xiào wáng jiāo shē qǐ yuàn fāng sān bǎi lǐ gōng guǎn gé dào xiāng lián sān shí yú lǐ

先是,孝王骄奢,起苑方三百里,宫馆阁道相连三十余里。

nà yú xié chén yáng shèng zhī jì yù qiú wèi hàn sì cì shā yì chén yuán àng shì fā fù fǔ guī sǐ

纳于邪臣羊胜之计,欲求为汉嗣,刺杀议臣爰盎,事发,负斧归死。

jì tuì guī guó yóu yǒu hèn xīn nèi zé sī lǜ luàn wài zé tǔ gōng guò zhì gù niú huò zuò

既退归国,犹有恨心,内则思虑F178乱,外则土功过制,故牛祸作。

zú ér chū yú bèi xià jiān shàng zhī xiàng yě

足而出于背,下奸上之象也。

yóu bù néng zì jiě fā jí bào sǐ yòu xiōng duǎn zhī jí yě

犹不能自解,发疾暴死,又凶短之极也。

zuǒ shì chuán zhāo gōng èr shí yī nián chūn zhōu jǐng wáng jiāng zhù wú yì zhōng líng zhōu jiū yuē wáng qí yǐ xīn jí sǐ hu

《左氏传》昭公二十一年春,周景王将铸无射钟,泠州鸠曰:“王其以心疾死乎!

fu tiān zǐ shěng fēng yǐ zuò yuè xiǎo zhě bù tiǎo dà zhě bù huà

夫天子省风以作乐,小者不窕,大者不槬。

huà zé bù róng xīn shì yǐ gǎn gǎn shí shēng jí

槬则不容,心是以感,感实生疾。

jīn zhōng huà yǐ wáng xīn fú kān qí néng jiǔ hu

今钟槬矣,王心弗堪,其能久乎?

liú xiàng yǐ wéi shì shí jǐng wáng hǎo tīng yín shēng shì zhù bù míng sī xīn méng luàn míng nián yǐ xīn jí bēng jìn xīn fù zhī kē xiōng duǎn zhī jí zhě yě

”刘向以为,是时景王好听淫声,适庶不明,思心霿乱,明年以心疾崩,近心腹之疴,凶短之极者也。

zhāo èr shí nián chūn lǔ shū sūn zhāo zi pìn yú sòng yuán gōng yǔ yàn yǐn jiǔ lè yǔ xiāng qì yě

昭二十年春,鲁叔孙昭子聘于宋,元公与燕,饮酒乐,语相泣也。

lè qí zuǒ gào rén yuē jīn zī jūn yǔ shū sūn qí jiē sǐ hu

乐祁佐,告人曰:“今兹君与叔孙其皆死乎!

wǔ wén zhī āi yuè ér lè āi jiē sàng xīn yě

五闻之,哀乐而乐哀,皆丧心也。

xīn zhī jīng shuǎng shì wèi hún pò hún pò qù zhī hé yǐ néng jiǔ

心之精爽,是谓魂魄,魂魄去之,何以能久?

dōng shí yuè shū sūn zhāo zi sǐ

”冬十月,叔孙昭子死;

shí yī yuè sòng yuán gōng zú

十一月,宋元公卒。

zhāo dì yuán fèng yuán nián jiǔ yuè yàn yǒu huáng shǔ xián qí wěi wǔ wáng gōng duān mén zhōng wǎng shì zhī shǔ wǔ rú gù

昭帝元凤元年九月,燕有黄鼠衔其尾舞王宫端门中,往视之,鼠舞如故。

wáng shǐ fū rén yǐ jiǔ fǔ cí shǔ wǔ bù xiū yè sǐ

王使夫人以酒脯祠,鼠舞不休,夜死。

huáng xiáng yě

黄祥也。

shí yàn cì wáng dàn móu fǎn jiāng bài sǐ wáng xiàng yě

时,燕刺王旦谋反将败,死亡象也。

qí yuè fā jué fú gū

其月,发觉伏辜。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhū bù yuán qíng jué yāo shǔ wǔ mén

京房《易传》曰:“诛不原情,厥妖鼠舞门。

chéng dì jiàn shǐ yuán nián sì yuè xīn chǒu yè xī běi yǒu rú huǒ guāng

成帝建始元年四月辛丑夜,西北有如火光。

rén yín chen dà fēng cóng xī běi qǐ yún qì chì huáng sì sài tiān xià zhōng rì yè xià zhe de zhě huáng tǔ chén yě

壬寅晨,大风从西北起,云气赤黄,四塞天下,终日夜下著地者黄土尘也。

shì suì dì yuán jiù dà sī mǎ dà jiàng jūn wáng fèng shǐ yòng shì

是岁,帝元舅大司马大将军王凤始用事;

yòu fēng fèng mǔ dì chóng wèi ān chéng hóu shí yì wàn hù

又封凤母弟崇为安成侯,食邑万户;

shù dì tán děng wǔ rén cì jué guān nèi hóu shí yì sān qiān hù

庶弟谭等五人赐爵关内侯,食邑三千户。

fù yì fēng fèng wǔ qiān hù xī fēng tán děng wéi liè hóu shì wèi wǔ hòu

复益封凤五千户,悉封谭等为列侯,是为五侯。

āi dì jí wèi fēng wài shǔ dīng shì fu shì zhōu shì zhèng shì fán liù rén wéi liè hóu

哀帝即位,封外属丁氏、傅氏、周氏、郑氏凡六人为列侯。

yáng xuān duì yuē wǔ hòu fēng rì tiān qì chì huáng dīng fu fù rán

杨宣对曰:“五侯封日,天气赤黄,丁、傅复然。

cǐ dài jué tǔ guò zhì shāng luàn tǔ qì zhī xiáng yě

此殆爵土过制,伤乱土气之祥也。

jīng fáng yì zhuàn yuē jīng chēng guān qí shēng yán dà chén zhī yì dāng guān xián rén zhī qí xìng xíng tuī ér gòng zhī fǒu zé wèi wén shàn bù yǔ cí wèi bù zhī jué yì huáng jué jiù lóng jué zāi bù sì

”京房《易传》曰:“经称‘观其生’,言大臣之义,当观贤人,知其性行,推而贡之,否则为闻善不与,兹谓不知,厥异黄,厥咎聋,厥灾不嗣。

huáng zhě rì shàng huáng guāng bù sàn rú huǒ rán yǒu huáng zhuó qì sì sài tiān xià

黄者,日上黄光不散如火然,有黄浊气四塞天下。

bì xián jué dào gù zāi yì zhì jué shì yě

蔽贤绝道,故灾异至绝世也。

jīng yuē liáng mǎ zhú

经曰‘良马逐’。

zhú jìn yě yán dà chén de xián zhě móu dāng xiǎn jìn qí rén fǒu zé wéi xià xiāng rǎng shàn cí wèi dào míng jué jiù yì bù sì zhì yú shēn jiā jué

逐,进也,言大臣得贤者谋,当显进其人,否则为下相攘善,兹谓盗明,厥咎亦不嗣,至于身B162家绝。

shǐ jì zhōu yōu wáng èr nián zhōu sān chuān jiē zhèn

史记周幽王二年,周三川皆震。

liú xiàng yǐ wéi jīn mù shuǐ huǒ lì tǔ zhě yě

刘向以为金木水火沴土者也。

bó yáng fu yuē zhōu jiāng wáng yǐ

伯阳甫曰:“周将亡矣!

tiān dì zhī qì bù guò qí xù ruò guò qí xù mín luàn zhī yě

天地之气不过其序,若过其序,民乱之也。

yáng fú ér bù néng chū yīn pò ér bù néng shēng yú shì yǒu dì zhèn

阳伏而不能出,阴迫而不能升,于是有地震。

jīn sān chuān shí zhèn shì yáng shī qí suǒ ér tián yīn yě

如今三条河流流域确实发生了地震,这是因为阳气失去其位置而被阴气所压制。”

yáng shī ér zài yīn yuán bì sāi

阳气衰微而阴气过盛,水源必定会堵塞;

yuán sāi guó bì wáng

水源堵塞,国家必然灭亡。

fu shuǐ tǔ yǎn ér mín yòng yě

夫水,土演而民用也;

tǔ wú suǒ yǎn ér mín fá cái yòng bù wáng hé dài

土无所演,而民乏财用,不亡何待?

xī yī luò jié ér xià wáng hé jié ér shāng wáng jīn zhōu dé rú èr dài zhī jì qí yuán yòu sāi sāi bì jié

昔伊、洛竭而夏亡,河竭而商亡,今周德如二代之季,其原又塞,塞必竭;

chuān jié shān bì bēng

川竭,山必崩。

fu guó bì yī shān chuān shān bēng chuān jié wáng zhī zhēng yě

夫国必依山川,山崩川竭,亡之征也。

ruò guó wáng bù guò shí nián shù zhī jì yě

若国亡,不过十年,数之纪也。

shì suì sān chuān jié qí shān bēng

是岁,三川竭,岐山崩。

liú xiàng yǐ wéi yáng shī zài yīn zhě wèi huǒ qì lái jiān kū shuǐ gù chuān jié yě

刘向以为,阳失在阴者,谓火气来煎枯水,故川竭也。

shān chuān lián tǐ xià jié shàng bēng shì shì rán yě

山川连体,下竭上崩,事势然也。

shí yōu wáng bào nüè wàng zhū fá bù tīng jiàn mí yú bāo sì fèi qí zhèng hòu fèi hòu zhī fù shēn hóu yǔ quǎn róng gòng gōng shā yōu wáng

时,幽王暴虐,妄诛伐,不听谏,迷于褒姒,废其正后,废后之父申侯与犬戎共攻杀幽王。

yī yuē qí zài tiān wén shuǐ wèi chén xīng chén xīng wèi mán yí

一曰,其在天文,水为辰星,辰星为蛮夷。

yuè shí chén xīng guó yǐ nǚ wáng

月食辰星,国以女亡。

yōu wáng zhī bài nǚ luàn qí nèi yí gōng qí wài

幽王之败,女乱其内,夷攻其外。

jīng fáng yì zhuàn yuē jūn chén xiāng bèi jué yì míng shuǐ jué

京房《易传》曰:“君臣相背,厥异名水绝。

wén gōng jiǔ nián jiǔ yuè guǐ yǒu dì zhèn

文公九年“九月癸酉,地震”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì shí qí huán jìn wén lǔ lí èr bó xián jūn xīn méi zhōu xiāng wáng shī dào chu mù wáng shā fù zhū hóu jiē bù xiào quán qīng tiān xià tiān jiè ruò yuē chén xià qiáng shèng zhě jiāng dòng wéi hài

刘向以为,先是时,齐桓、晋文、鲁厘二伯贤君新没,周襄王失道,楚穆王杀父,诸侯皆不肖,权倾天下,天戒若曰,臣下强盛者将动为害。

hòu sòng lǔ jìn jǔ zhèng chén qí jiē shā jūn

后宋、鲁、晋、莒、郑、陈、齐皆杀君。

zhū zhèn lüè jiē cóng dǒng zhòng shū shuō yě

诸震,略皆从董仲舒说也。

jīng fáng yì zhuàn yuē chén shì suī zhèng zhuān bì zhèn qí zhèn yú shuǐ zé bō yú mù zé yáo yú wū zé wǎ luò

京房《易传》曰:“臣事虽正,专必震,其震,于水则波,于木则摇,于屋则瓦落。

dà jīng zài pì ér yì chén cí wèi yīn dòng jué zhèn yáo zhèng gōng

大经在辟而易臣,兹谓阴动,厥震摇政宫。

dà jīng yáo zhèng cí wèi bù yīn jué zhèn yáo shān shān chū yǒng shuǐ

大经摇政,兹谓不阴,厥震摇山,山出涌水。

sì zi wú dé zhuān lù cí wèi bù shùn jué zhèn dòng bīng líng yǒng shuǐ chū

嗣子无德专禄,兹谓不顺,厥震动兵陵,涌水出。

xiāng gōng shí liù nián wǔ yuè jiǎ zǐ dì zhèn

襄公十六年“五月甲子,地震”。

liú xiàng yǐ wéi xiān shì jī zé zhī huì zhū hóu méng dài fū yòu méng

刘向以为,先是鸡泽之会,诸侯盟,大夫又盟。

shì suì sān yuè zhū hóu wèi chòu liáng zhī huì ér dài fū dú xiāng yǔ méng

是岁三月,诸侯为溴梁之会,而大夫独相与盟。

wǔ yuè dì zhèn yǐ

五月,地震矣。

qí hòu cuī shì zhuān qí luán yíng luàn jìn liáng xiāo qīng zhèng hūn shā wú zǐ yàn zhú qí jūn chu miè chén cài

其后,崔氏专齐,栾盈乱晋,良霄倾郑,阍杀吴子,燕逐其君,楚灭陈、蔡。

zhāo gōng shí jiǔ nián wǔ yuè jǐ mǎo dì zhèn

昭公十九年“五月己卯,地震”。

liú xiàng yǐ wéi shì shí jì shì jiāng yǒu zhú jūn zhī biàn

刘向以为,是时季氏将有逐君之变。

qí hòu sòng sān chén cáo huì jiē yǐ de pàn cài jǔ zhú qí jūn wú bài zhōng guó shā èr jūn

这以后宋国的三臣、曹会都从当地叛乱,蔡、莒赶走了君主,吴打败了中原诸国,杀了二君。

èr shí sān nián bā yuè yǐ mò dì zhèn

二十三年“八月乙末,地震”。

liú xiàng yǐ wéi shì shí zhōu jǐng wáng bēng liú dān lì wáng zǐ měng yǐn shì lì zǐ cháo

刘向以为,是时周景王崩,刘、单立王子猛,尹氏立子朝。

qí hòu jì shì zhú zhāo gōng hēi gōng pàn zhū wú shā qí jūn liáo sòng wǔ dài fū jìn èr dài fū jiē yǐ de pàn

其后,季氏逐昭公,黑肱叛邾,吴杀其君僚,宋五大夫、晋二大夫皆以地叛。

āi gōng sān nián sì yuè jiǎ wǔ dì zhèn

哀公三年“四月甲午,地震”。

liú xiàng yǐ wéi shì shí zhū hóu jiē xìn xié chén mò néng yòng zhòng ní dào shā cài hóu qí chén qǐ shì jūn

刘向以为,是时诸侯皆信邪臣,莫能用仲尼,盗杀蔡侯、齐陈乞弑君。

huì dì èr nián zhēng yuè dì zhèn lǒng xī yàn sì bǎi yú jiā

惠帝二年正月,地震陇西,厌四百余家。

wǔ dì zhēng hé èr nián bā yuè guǐ hài dì zhèn yàn shā rén

武帝征和二年八月癸亥,地震,厌杀人。

xuān dì běn shǐ sì nián sì yuè rén yín dì zhèn hé nán yǐ dōng sì shí jiǔ jùn běi hǎi láng yá huài zǔ zōng miào chéng guō shā liù qiān yú rén

宣帝本始四年四月壬寅,地震河南以东四十九郡,北海琅邪坏祖宗庙城郭,杀六千余人。

yuán dì yǒng xīng sān nián dōng dì zhèn

元帝永兴三年冬,地震。

suí hé èr nián jiǔ yuè bǐng chén dì zhèn zì jīng shī zhì běi biān jùn guó sān shí yú huài chéng guō fán shā sì bǎi yī shí wǔ rén

绥和二年九月丙辰,地震,自京师至北边郡国三十余坏城郭,凡杀四百一十五人。

lí gōng shí sì nián qiū bā yuè xīn mǎo shā lù bēng

厘公十四年“秋八月辛卯,沙麓崩”。

gǔ liáng chuán yuē lín shǔ yú shān yuē lù shā qí míng yě

《谷梁传》曰:“林属于山曰麓,沙其名也”。

liú xiàng yǐ wéi chén xià bèi pàn sàn luò bù shì shàng zhī xiàng yě

刘向以为臣下背叛,散落不事上之象也。

xiān shì qí huán xíng bó dào huì zhū hóu shì zhōu shì

先是,齐桓行伯道,会诸侯,事周室。

guǎn zhòng jì sǐ huán dé rì shuāi tiān jiè ruò yuē bó dào jiāng fèi zhū hóu sàn luò

管仲既死,桓德日衰,天戒若曰,伯道将废,诸侯散落。

zhèng dǎi dài fū péi chén zhí mìng chén xià bù shì shàng yǐ

政逮大夫,陪臣执命,臣下不事上矣。

huán gōng bù wù tiān zǐ bì huì

桓公不寤,天子蔽晦。

jí qí huán sǐ tiān xià sàn ér cóng chu

及齐桓死,天下散而从楚。

wáng zhá zǐ shā èr dài fū jìn bài tiān zǐ zhī shī mò néng zhēng tǎo cóng shì ling chi

王札子杀二大夫,晋败天子之师,莫能征讨,从是陵迟。

gōng yáng yǐ wéi shā lù hé shàng yì yě

《公羊》以为,沙麓,河上邑也。

dǒng zhòng shū shuō lüè tóng

董仲舒说略同。

yī yuē hé dà chuān xiàng

一曰,河,大川象;

qí dà guó

齐,大国;

huán dé shuāi bó dào jiāng yí yú jìn wén gù hé wèi xǐ yě

桓德衰,伯道将移于晋文,故河为徙也。

zuǒ shì yǐ wéi shā lù jìn de

《左氏》以为,沙麓,晋地;

shā shān míng yě

沙,山名也;

dì zhèn ér lù bēng bù shū zhèn jǔ zhòng zhě yě

地震而麓崩,不书震,举重者也。

bó yáng fu suǒ wèi guó bì yī shān chuān shān bēng chuān jié wáng zhī zhēng yě

伯阳甫所谓“国必依山川,山崩川竭,亡之征也;

bù guò shí nián shù zhī jì yě

不过十年,数之纪也。

zhì èr shí sì nián jìn huái gōng shā yú gāo liáng

”至二十四年,晋怀公杀于高梁。

jīng fáng yì zhuàn yuē xiǎo rén bāo lú jué yāo shān bēng cí wèi yīn chéng yáng ruò shèng qiáng

京房《易传》曰:“小人剥庐,厥妖山崩,兹谓阴乘阳,弱胜强。

chéng gōng wǔ nián xià liáng shān bēng

成公五年“夏,梁山崩”。

gǔ liáng chuán yuē hé sān rì bù liú jìn jūn shuài qún chén ér kū zhī nǎi liú

《谷梁传》曰EF63河三日不流,晋君帅群臣而哭之,乃流。

liú xiàng yǐ wéi shān yáng jūn yě

刘向以为,山,阳,君也;

shuǐ yīn mín yě

水,阴,民也。

tiān jiè ruò yuē jūn dào bēng huài xià luàn bǎi xìng jiāng shī qí suǒ yǐ

天戒若曰,君道崩坏,下乱,百姓将失其所矣。

kū rán hòu liú sàng wáng xiàng yě

哭然后流,丧亡象也。

liáng shān zài jìn de zì jìn shǐ ér jí tiān xià yě

梁山在晋地,自晋始而及天下也。

hòu jìn bào shā sān qīng lì gōng yǐ shì

后晋暴杀三卿,厉公以弑。

chòu liáng zhī huì tiān xià dài fū jiē zhí guó zhèng qí hòu sūn nìng chū wèi xiàn sān jiā zhú lǔ zhāo dān yǐn luàn wáng shì

溴梁之会,天下大夫皆执国政,其后孙、宁出卫献,三家逐鲁昭,单、尹乱王室。

dǒng zhòng shū shuō lüè tóng

董仲舒说略同。

liú xīn yǐ wéi liáng shān jìn wàng yě

刘歆以为,梁山,晋望也;

bēng bēng yě

崩,B3DA崩也。

gǔ zhě sān dài mìng sì jì bù yuè wàng jí xiōng huò fú bú shì guò yě

古者三代命祀,祭不越望,吉凶祸福,不是过也。

guó zhǔ shān chuān shān bēng chuān jié wáng zhī zhēng yě měi è zhōu bì fù

国主山川,山崩川竭,亡之征也,美恶周必复。

shì suì suì zài chún huǒ zhì shí qī nián fù zài chún huǒ luán shū zhōng xíng yǎn shā lì gōng ér lì dào gōng

是岁,岁在鹑火,至十七年复在鹑火,栾书、中行偃杀厉公而立悼公。

gāo hòu èr nián zhēng yuè wǔ dū shān bēng shā qī bǎi liù shí rén dì zhèn zhì bā yuè nǎi zhǐ

高后二年正月,武都山崩,杀七百六十人,地震至八月乃止。

wén dì yuán nián sì yuè qí chu de shān èr shí jiǔ suǒ tóng rì jù dà fā shuǐ kuì chū

文帝元年四月,齐、楚地山二十九所同日俱大发水,溃出。

liú xiàng yǐ wéi jìn shuǐ lì tǔ yě

刘向以为,近水沴土也。

tiān jiè ruò yuē wù zhěng qí chu zhī jūn jīn shī zhì dù jiāng wéi luàn

天戒若曰,勿整齐、楚之君,今失制度,将为乱。

hòu shí liù nián dì shù xiōng qí dào huì wáng zhī sūn wén wáng zé hōng wú zi dì fēn qí de lì dào huì wáng shù zǐ liù rén jiē wèi wáng

后十六年,帝庶兄齐悼惠王之孙文王则薨,无子,帝分齐地,立悼惠王庶子六人皆为王。

jiǎ yì zhāo cuò jiàn yǐ wéi wéi gǔ zhì kǒng wéi luàn

贾谊、晁错谏,以为违古制,恐为乱。

zhì jǐng dì sān nián qí chu qī guó qǐ bīng bǎi yú wàn hàn jiē pò zhī

至景帝三年,齐、楚七国起兵百余万,汉皆破之。

chūn qiū sì guó tóng rì zāi hàn qī guó tóng rì zhòng shān kuì xián bèi qí hài bù wèi tiān wēi zhī míng xiào yě

春秋四国同日灾,汉七国同日众山溃,咸被其害,不畏天威之明效也。

chéng dì hé píng sān nián èr yuè bǐng xū qián wéi bǎi jiāng shān bēng juān jiāng shān bēng jiē jiāng shuǐ jiāng shuǐ nì liú huài chéng shā shí sān rén dì zhèn jī èr shí yī rì bǎi èr shí sì dòng

成帝河三年二月丙戌,犍为柏江两地的山崩塌,捐江的山也崩塌,江水都被壅塞,江水倒流毁坏了城市,死了十三人,地震达二十一天,震动一百二十四次。

yuán yán sān nián zhēng yuè bǐng yín shǔ jùn mín shān bēng yōng jiāng jiāng shuǐ nì liú sān rì nǎi tōng

元延三年正月丙寅,蜀郡岷山崩,壅江,江水逆流,三日乃通。

liú xiàng yǐ wéi zhōu shí qí shān bēng sān chuān jié ér yōu wáng wáng

刘向以为,周时岐山崩,三川竭,而幽王亡。

qí shān zhě zhōu suǒ xìng yě

岐山,是周所兴起的地方。

hàn jiā běn qǐ yú shǔ hàn jīn suǒ qǐ zhī de shān bēng chuān jié xīng bèi yòu jí shè tí dà jiǎo cóng cān zhì chén dài bì wáng yǐ

汉家本起于蜀、汉,今所起之地山崩川竭,星孛又及摄提、大角,从参至辰,殆必亡矣。

qí hòu sān shì zhī sì wáng mǎng cuàn wèi

其后,三世之嗣,王莽篡位。

chuán yuē huáng zhī bù jí shì wèi bù jiàn jué jiù mào jué fá héng yīn jué jí ruò

传曰:“皇之不极,是谓不建,厥咎眊,厥罚恒阴,厥极弱。

shí zé yǒu shè yāo shí zé yǒu lóng shé zhī niè shí zé yǒu mǎ huò shí zé yǒu xià rén fá shàng zhī kē shí zé yǒu rì yuè luàn xíng xīng chén nì xíng

时则有射妖,时则有龙蛇之孽,时则有马祸,时则有下人伐上之疴,时则有日月乱行,星辰逆行。

huáng zhī bù jí shì wèi bù jiàn huáng jūn yě

“皇之不极,是谓不建”,皇,君也。

jí zhōng

极,中;

jiàn lì yě

建,立也。

rén jūn mào yán shì tīng sī xīn wǔ shì jiē shī bù dé qí zhōng zé bù néng lì wàn shì shī zài mào bèi gù qí jiù mào yě

人君貌言视听思心五事皆失,不得其中,则不能立万事,失在眊悖,故其咎眊也。

wáng zhě zì xià chéng tiān lǐ wù

王者自下承天理物。

yún qǐ yú shān ér mí yú tiān

云起于山,而弥于天;

tiān qì luàn gù qí fá cháng yīn yě

天气乱,故其罚常阴也。

yī yuē shàng shī zhōng zé xià qiáng shèng ér bì jūn míng yě

一曰,上失中,则下强盛而蔽君明也。

yì yuē kàng lóng yǒu huǐ guì ér wáng wèi gāo ér wáng mín xián rén zài xià wèi ér wáng fǔ rú cǐ zé jūn yǒu nán miàn zhī zūn ér wáng yī rén zhī zhù gù qí jí ruò yě

《易》曰“亢龙有悔,贵而亡位,高而亡民,贤人在下位而亡辅”,如此,则君有南面之尊,而亡一人之助,故其极弱也。

shèng yáng dòng jìn qīng jí

盛阳动进轻疾。

lǐ chūn ér dà shè yǐ shùn yáng qì

礼,春而大射,以顺阳气。

shàng wēi ruò zé xià fèn dòng gù yǒu shè yāo

上微弱则下奋动,故有射妖。

yì yuē yún cóng lóng yòu yuē lóng shé zhī zhé yǐ cún shēn yě

《易》曰“云从龙”,又曰“龙蛇之蛰,以存身也”。

yīn qì dòng gù yǒu lóng shé zhī niè

阴气动,故有龙蛇之孽。

yú yì qián wèi jūn wèi mǎ mǎ rèn yòng ér qiáng lì jūn qì huǐ gù yǒu mǎ huò

于《易》,“干”为君为马,马任用而强力,君气毁,故有马祸。

yī yuē mǎ duō sǐ jí wèi guài

一曰,马多死及为怪。

yì shì yě

亦是也。

jūn luàn qiě ruò rén zhī suǒ pàn tiān zhī suǒ qù bù yǒu míng wáng zhī zhū zé yǒu cuàn shì zhī huò gù yǒu xià rén fá shàng zhī kē

君乱且弱,人之所叛,天之所去,不有明王之诛,则有篡弑之祸,故有下人伐上之疴。

fán jūn dào shāng zhě bìng tiān qì bù yán wǔ xíng lì tiān ér yuē rì yuè luàn xíng xīng chén nì xíng zhě wèi ruò xià bù gǎn lì tiān yóu chūn qiū yuē wáng shī bài jì yú mào róng bù yán bài zhī zhě yǐ zì bài wéi wén zūn zūn zhī yì yě

凡君道伤者病天气,不言五行沴天,而曰“日月乱行,星辰逆行”者,为若下不敢沴天,犹《春秋》曰“王师败绩于贸戎”,不言败之者,以自败为文,尊尊之意也。

liú xīn huáng jí chuán yuē yǒu xià tǐ shēng shàng zhī kē

刘歆皇极传曰,有下体生上之疴。

shuō yǐ wéi xià rén fá shàng tiān zhū yǐ chéng bù dé fù wèi kē yún

说以为下人伐上,天诛已成,不得复为疴云。

huáng jí zhī cháng yīn liú xiàng yǐ wéi chūn qiū wáng qí yīng

皇极之常,阴,刘向以为,《春秋》亡其应。

yī yuē jiǔ yīn bù yǔ shì yě

一曰,久阴不雨是也。

liú xīn yǐ wéi zì shǔ cháng yīn

刘歆以为,自属常阴。

zhāo dì yuán píng yuán nián sì yuè bēng wáng sì lì chāng yì wáng hè

昭帝元平元年四月崩,亡嗣,立昌邑王贺。

hè jí wèi tiān yīn zhòu yè bú jiàn rì yuè

贺即位,天阴,昼夜不见日月。

hè yù chū guāng lù dài fu xià hóu shèng dāng chē jiàn yuē tiān jiǔ yīn ér bù yǔ chén xià yǒu móu shàng zhě bì xià yù hé zhī hè nù fù shèng yǐ shǔ lì lì bái dà jiāng jūn huò guāng

贺欲出,光禄大夫夏侯胜当车谏曰:“天久阴而不雨,臣下有谋上者,陛下欲何之,贺怒,缚胜以属吏,吏白大将军霍光。

guāng shí yǔ chē qí jiāng jūn zhāng ān shì móu yù fèi hè

光时与车骑将军张安世谋欲废贺。

guāng ràng ān shì yǐ wéi xiè yǔ ān shì shí bù xiè zhào wèn shèng

光让安世,以为泄语,安世实不泄,召问胜。

shèng shàng hóng fàn wǔ xíng chuán yuē huáng zhī bù jí jué fá cháng yīn shí zé yǒu xià rén fá shàng

胜上《洪范五行传》曰:“‘皇之不极,厥罚常阴,时则有下人伐上。

bù gǎn chá chá yán gù yún chén xià yǒu móu

’不敢察察言,故云臣下有谋。

guāng ān shì dú zhī dà jīng yǐ cǐ yì zhòng jīng shù shì

”光、安世读之,大惊,以此益重经术士。

hòu shù rì zú gòng fèi hè cǐ cháng yīn zhī míng xiào yě

后数日,卒共废贺,此常阴之明效也。

jīng fáng yì zhuàn yuē yǒu ní méng wù

京房《易传》曰:“有蜺、蒙、雾。

wù shàng xià hé yě

雾,上下合也。

méng rú chén yún

蒙,如尘云。

ní rì páng qì yě

蜺,日旁气也。

qí zhàn yuē hòu fēi yǒu zhuān ní zài zhòng chì ér zhuān zhì chōng hàn

其占曰:后妃有专,蜺再重,赤而专,至冲旱。

qī bù yī shùn hēi ní sì bèi yòu yuē ní shuāng chū rì zhōng

妻不壹顺,黑蜺四背,又曰蜺双出日中。

qī yǐ guì gāo fu cí wèi shàn yáng ní sì fāng rì guāng bù yáng jiě ér wēn

妻以贵高夫,兹谓擅阳,蜺四方,日光不阳,解而温。

nèi qǔ cí wèi qín ní rú qín zài rì páng

内取兹谓禽,蜺如禽,在日旁。

yǐ zūn jiàng fēi cí wèi báo sì ní zhí ér sāi liù chén nǎi chú yè xīng jiàn ér chì

以尊降妃,兹谓薄嗣,蜺直而塞,六辰乃除,夜星见而赤。

nǚ bù biàn shǐ cí wèi chéng fu ní bái zài rì cè hēi ní guǒ zhī qì zhèng zhí

女不变始,兹谓乘夫,蜺白在日侧,黑蜺果之,气正直。

qī bù shùn zhèng cí wèi shàn yáng ní zhōng kuī guàn ér wài zhuān

妻不顺正,兹谓擅阳,蜺中窥贯而外专。

fū qī bù yán cí wèi xiè ní yǔ rì huì

夫妻不严兹谓媟,蜺与日会。

fù rén shàn guó cí wèi qǐng ní bái guàn rì zhōng chì ní sì bèi

妇人擅国兹谓顷,蜺白贯日中,赤蜺四背。

shì bù dá cí wèi bù cì ní zhí zài zuǒ ní jiāo zài zuǒ

适不答兹谓不次,蜺直在左,蜺交在左。

qǔ yú bù zhuān cí wèi wēi sì ní bào rì liǎng wèi jí

取于不专,兹谓危嗣,蜺抱日两未及。

jūn yín wài cí wèi wáng ní qì zuǒ rì jiāo yú wài

君淫外兹谓亡,蜺气左日交于外。

qǔ bù dá cí wèi bù zhī ní bái duó míng ér dà wēn wēn ér yǔ

取不达兹谓不知,蜺白夺明而大温,温而雨。

zūn bēi bù bié cí wèi xiè ní sān chū sān yǐ sān chén chú chú zé rì chū qiě yǔ

尊卑不别兹谓媟,蜺三出三已,三辰除,除则日出且雨。

chén sī lù jí qīn cí wèi wǎng pì jué yì méng qí méng xiān dà wēn yǐ méng qǐ rì bú jiàn

臣私禄及亲,兹谓罔辟,厥异蒙,其蒙先大温,已蒙起,日不见。

xíng shàn bù qǐng yú shàng cí wèi zuò fú méng yī rì wǔ qǐ wǔ jiě

行善不请于上,兹谓作福,蒙一日五起五解。

pì bù xià móu chén pì yì dào cí wèi bú jiàn shàng méng xià wù fēng sān biàn ér jù jiě

辟不下谋,臣辟异道,兹谓不见,上蒙下雾,风三变而俱解。

lì sì zi yí cí wèi dòng yù méng shì rì bù míng

立嗣子疑,兹谓动欲,蒙示,日不明。

dé bù xù cí wèi bù cōng méng rì bù míng wēn ér mín bìng

德不序,兹谓不聪,蒙,日不明,温而民病。

dé bù shì kōng yán lù cí wèi zhǔ yǔ chén yāo méng qǐ ér bái

德不试,空言禄,兹谓主窳臣夭,蒙起而白。

jūn lè yì rén cí wèi fàng méng rì qīng hēi yún jiā rì zuǒ yòu qián hòu xíng guò rì

君乐逸人,兹谓放,蒙,日青,黑云夹日,左右前后行过日。

gōng bù rèn zhí cí wèi hù lù méng sān rì yòu dà fēng wǔ rì méng bù jiě

公不任职,兹谓怙禄,蒙三日,又大风五日,蒙不解。

lì yá yǐ shí cí wèi bì shang méng dà qǐ bái yún rú shān xíng bì rì

利邪以食,兹谓闭上,蒙大起,白云如山行蔽日。

gōng jù bù yán dào cí wèi bì xià méng dà qǐ rì bú jiàn ruò yǔ bù yǔ zhì shí èr rì jiě ér yǒu dà yún bì rì

公惧不言道,兹谓闭下,蒙大起,日不见,若雨不雨,至十二日解,而有大云蔽日。

lù shēng yú xià cí wèi wū jūn méng wēi ér xiǎo yǔ yǐ nǎi dà yǔ

禄生于下,兹谓诬君,蒙微而小雨,已乃大雨。

xià xiāng rǎng shàn cí wèi dào míng méng huáng zhuó

下相攘善,兹谓盗明,蒙黄浊。

xià chén gōng qiú yú shàng cí wèi bù zhī méng wēi ér chì fēng míng tiáo jiě fù méng

下陈功,求于上,兹谓不知,蒙,微而赤,风鸣条,解复蒙。

xià zhuān liè cí wèi fēn wēi méng ér rì bù dé míng

下专列,兹谓分威,蒙而日不得明。

dà chén yàn xiǎo chén cí wèi bì méng wēi rì bù míng ruò jiě bù jiě dà fēng fā chì yún qǐ ér bì rì

大臣厌小臣,兹谓蔽,蒙微,日不明,若解不解,大风发,赤云起而蔽日。

zhòng bù è è cí wèi bì méng zūn guà yòng shì sān rì ér qǐ rì bú jiàn

众不恶恶,兹谓闭,蒙,尊卦用事,三日而起,日不见。

lòu yán wáng xǐ cí wèi xià cuò yòng méng wēi rì wú guāng yǒu yǔ yún yǔ bù jiàng

漏言亡喜,兹谓下厝用,蒙微,日无光,有雨云,雨不降。

fèi zhōng huò nìng cí wèi wáng méng tiān xiān qīng ér bào méng wēi ér rì bù míng

废忠惑佞,兹谓亡,蒙,天先清而暴,蒙微而日不明。

yǒu yì mín cí wèi bù míng méng zhuó duó rì guāng

有逸民,兹谓不明,蒙浊,夺日光。

gōng bù rèn zhí cí wèi bù chù méng bái sān chén zhǐ zé rì qīng qīng ér hán hán bì yǔ

公不任职,兹谓不绌,蒙白,三辰止,则日青,青而寒,寒必雨。

zhōng chén jìn shàn jūn bù shì cí wèi è méng xiān xiǎo yǔ yǔ yǐ méng qǐ wēi ér rì bù míng

忠臣进善君不试,兹谓遏,蒙,先小雨,雨已蒙起,微而日不明。

huò zhòng zài wèi cí wèi fù guó méng wēi ér rì bù míng yī wēn yī hán fēng yáng chén

惑众在位,兹谓覆国,蒙微而日不明,一温一寒,风扬尘。

zhī nìng hòu zhī cí wèi bì méng shèn ér wēn

知佞厚之,兹谓庳,蒙甚而温。

jūn chén gù bì cí wèi bèi jué zāi yǔ wù fēng bá mù luàn wǔ gǔ yǐ ér dà wù

君臣故弼,兹谓悖,厥灾雨雾,风拔木,乱五谷,已而大雾。

shù zhèng bì è cí wèi shēng niè zāi jué yì wù

庶正蔽恶,兹谓生孽灾,厥异雾。

cǐ jiē yīn yún zhī lèi yún

”此皆阴云之类云。

yán gōng shí bā nián qiū yǒu yù

严公十八年“秋,有蜮”。

liú xiàng yǐ wéi yù shēng nán yuè

刘向以为蜮生南越。

yuè de duō fù rén nán nǚ tóng chuān yín nǚ wéi zhǔ luàn qì suǒ zài gù shèng rén míng zhī yuē yù

越地多妇人,男女同川,淫女为主,乱气所在,故圣人名之曰蜮。

yù yóu huò yě zài shuǐ páng néng shè rén shè rén yǒu chǔ shèn zhě zhì sǐ

蜮犹惑也,在水旁,能射人,射人有处,甚者至死。

nán fāng wèi zhī duǎn hú jìn shè yāo sǐ wáng zhī xiàng yě

南方谓之短弧,近射妖,死亡之象也。

shí yán jiāng qǔ qí zhī yín nǚ gù yù zhì

时严将取齐之淫女,故蜮至。

tiān jiè ruò yuē wù qǔ qí nǚ jiāng shēng yín huò cuàn shì zhī huò

天戒若曰,勿取齐女,将生淫惑篡弑之祸。

yán bù wù suì qǔ zhī

严不寤,遂取之。

rù hòu yín yú èr shū èr shū yǐ sǐ liǎng zi jiàn shì fū rén yì zhū

入后淫于二叔,二叔以死,两子见弑,夫人亦诛。

liú xīn yǐ wéi yù shèng shǔ suǒ shēng fēi zì yuè lái yě

刘歆以为,蜮,盛暑所生,非自越来也。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhōng chén jìn shàn jūn bù shì jué jiù guó shēng yù

京房《易传》曰:“忠臣进善君不试,厥咎国生蜮。

shǐ jì lǔ āi gōng shí yǒu sǔn jí yú chén tíng ér sǐ hù shǐ guàn zhī shí nú shí zhǎng chǐ yǒu zhǐ

史记鲁哀公时,有隼集于陈廷而死,楛矢贯之,石{奴石},长尺有咫。

chén mǐn gōng shǐ shǐ wèn zhòng ní zhòng ní yuē sǔn zhī lái yuǎn yǐ

陈闵公使使问仲尼,仲尼曰:“隼之来远矣!

xī wǔ wáng kè shāng tōng dào bǎi mán shǐ gè yǐ fāng wù lái gòng sù shèn gòng kǔ shǐ shí nú shí zhǎng chǐ yǒu zhǐ

昔武王克商,通道百蛮,使各以方物来贡,肃慎贡楛矢,石{奴石}长尺有咫。

xiān wáng fēn yì xìng yǐ yuǎn fāng zhí shǐ wú wàng fú gù fēn chén yǐ sù shèn shǐ

先王分异姓以远方职,使毋忘服,故分陈以肃慎矢。

shì qiú zhī gù fǔ guǒ de zhī

”试着到旧仓库里寻找,果然找到了。

liú xiàng yǐ wéi sǔn jìn hēi xiáng tān bào lèi yě

刘向以为,隼近黑祥,贪暴类也;

shǐ guàn zhī jìn shè yāo yě

矢贯之,近射妖也;

sǐ yú tíng guó wáng biǎo yě

死于廷,国亡表也。

xiàng chén mào luàn bù fú shì zhōu ér xíng tān bào jiāng zhì yuǎn yí zhī huò wèi suǒ miè yě

象陈眊乱,不服事周,而行贪暴,将致远夷之祸,为所灭也。

shì shí zhōng guó qí jìn nán yí wú chu wèi qiáng chén jiāo jìn bù qīn fù chu bù gù shù bèi èr guó zhī huò

是时,中国齐、晋,南夷吴、楚为强,陈交晋不亲,附楚不固,数被二国之祸。

hòu chu yǒu bái gōng zhī luàn chén chéng ér qīn zhī zú wèi chu suǒ miè

后楚有白公之乱,陈乘而侵之,卒为楚所灭。

shǐ jì xià hòu shì zhī shuāi yǒu èr lóng zhǐ yú xià tíng ér yán yú bāo zhī èr jūn yě

史记夏后氏之衰,有二龙止于夏廷,而言“余,褒之二君也”。

xià dì bo shā zhī qù zhī zhǐ zhī mò jí

夏帝卜杀之,去之,止之,莫吉;

bo qǐng qí chí ér cáng zhī nǎi jí

占卜后请求将龙的唾液收藏起来,结果是吉利的。

yú shì bù bì cè gào zhī

于是布币策告之。

lóng wáng ér chí zài nǎi dú qù zhī

龙亡而漦在,乃椟去之。

qí hòu xià wáng chuán dú yú yīn zhōu sān dài mò fā zhì lì wáng mò fā ér guān zhī chí liú yú tíng bù kě chú yě

其后夏亡,传椟于殷、周,三代莫发,至厉王末,发而观之,漦流于廷,不可除也。

lì wáng shǐ fù rén luǒ ér zào zhī chí huà wèi xuán yuán rù hòu gōng

厉王使妇人裸而噪之,漦化为玄鼋,入后宫。

chǔ qiè yù zhī ér yùn

处妾遇之而孕。

shēng zǐ jù ér qì zhī

生子,惧而弃之。

xuān wáng lì nǚ tóng yáo yuē yǎn hú qí fú shí wáng zhōu guó

宣王立,女童谣曰:“檿弧萁服,实亡周国。

hòu yǒu fū fù zhōu shì qì zhě xuān wáng shǐ zhí ér zhī

”后有夫妇鬻是器者,宣王使执而B162之。

jì qù jiàn chǔ qiè suǒ qì yāo zi wén qí yè hào āi ér shōu zhī suì wáng bēn bāo

既去,见处妾所弃妖子,闻其夜号,哀而收之,遂亡奔褒。

hòu bāo rén yǒu zuì rù yāo zi yǐ shú shì yǐ bāo sì yōu wáng jiàn ér ài zhī shēng zǐ bó fú

后褒人有罪,入妖子以赎,是以褒姒,幽王见而爱之,生子伯服。

wáng fèi shēn hòu jí tài zǐ yi jiù ér lì bāo sì bó fú dài zhī

王废申后及太子宜咎,而立褒姒、伯服代之。

fèi hòu zhī fù shēn hóu yǔ zēng xi quǎn róng gòng gōng shā yōu wáng

废后之父申侯与缯西畎戎共攻杀幽王。

shī yuē hè hè zōng zhōu bāo sì miè zhī

《诗》曰:“赫赫宗周,褒姒灭之。

liú xiàng yǐ wéi xià hòu jì shì zhōu zhī yōu lì jiē luàn nì tiān gù yǒu lóng yuán zhī guài jìn lóng shé niè yě

”刘向以为,夏后季世,周之幽、厉,皆D766乱逆天,故有龙鼋之怪,近龙蛇孽也。

chí xuè yě yī yuē mò yě

漦,血也,一曰沫也。

yǎn hú sāng gōng yě

檿弧,桑弓也。

qí fú gài yǐ qí cǎo wèi jiàn fú jìn shè yāo yě

萁服,盖以萁草为箭服,近射妖也。

nǚ tóng yáo zhě huò jiāng shēng yú nǚ guó yǐ bīng kòu wáng yě

女童谣者,祸将生于女,国以兵寇亡也。

zuǒ shì chuán zhāo gōng shí jiǔ nián lóng dòu yú zhèng shí mén zhī wài wěi yuān

《左氏传》昭公十九年,龙斗于郑时门之外洧渊。

liú xiàng yǐ wéi jìn lóng niè yě

刘向以为近龙孽也。

zhèng yǐ xiǎo guó shè yú jìn chu zhī jiān zhòng yǐ qiáng wú zhèng dāng qí chōng bù néng xiū dé jiāng dòu sān guó yǐ zì wēi wáng

郑以小国摄于晋、楚之间,重以强吴、郑当其冲,不能修德,将斗三国,以自危亡。

shì shí zǐ chǎn rèn zhèng nèi huì yú mín wài shàn cí lìng yǐ jiāo sān guó zhèng zú wáng huàn néng yǐ dé xiāo biàn zhī xiào yě

是时,子产任政,内惠于民,外善辞令,以交三国,郑卒亡患,能以德消变之效也。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhòng xīn bù ān jué yāo lóng dòu

京房《易传》曰:“众心不安,厥妖龙斗。

huì dì èr nián zhēng yuè guǐ yǒu dàn yǒu liǎng lóng jiàn yú lán líng tíng dōng lǐ wēn líng jǐng zhōng zhì yǐ hài yè qù

惠帝二年正月癸酉旦,有两龙见于兰陵廷东里温陵井中,至乙亥夜去。

liú xiàng yǐ wéi lóng guì xiàng ér kùn yú shù rén jǐng zhōng xiàng zhū hóu jiāng yǒu yōu zhí zhī huò

刘向以为,龙贵象而困于庶人井中,象诸侯将有幽执之祸。

qí hòu lǚ tài hòu yōu shā sān zhào wáng zhū lǚ yì zhōng zhū miè

其后吕太后幽杀三赵王,诸吕亦终诛灭。

jīng fáng yì zhuàn yuē yǒu dé zāo hài jué yāo lóng xiàn jǐng zhōng

京房《易传》曰:“有德遭害,厥妖龙见井中。

yòu yuē xíng xíng bào è hēi lóng cóng jǐng chū

”又曰:“行刑暴恶,黑龙从井出。

zuǒ shì chuán lǔ yán gōng shí yǒu nèi shé yǔ wài shé dòu zhèng nán mén zhōng nèi shé sǐ

《左氏传》鲁严公时有内蛇与外蛇斗郑南门中,内蛇死。

liú xiàng yǐ wéi jìn shé niè yě

刘向以为近蛇孽也。

xiān shì zhèng lì gōng jié xiāng jì zhòng ér zhú xiōng zhāo gōng dài lì

先是,郑厉公劫相祭仲而逐兄昭公代立。

hòu lì gōng chū bēn zhāo gōng fù rù

后厉公出奔,昭公复入。

sǐ dì zǐ yí dài lì

死,弟子仪代立。

lì gōng zì wài jié dài fū fu xiá shǐ lù zi yí

厉公自外劫大夫傅瑕,使僇子仪。

cǐ wài shé shā nèi shé zhī xiàng yě

此外蛇杀内蛇之象也。

shé sǐ liù nián ér lì gōng lì

蛇死六年,而厉公立。

yán gōng wén zhī wèn shēn xū yuē yóu yǒu yāo hu

严公闻之,问申𦈡曰:“犹有妖乎?

duì yuē rén zhī suǒ jì qí qì yán yǐ qǔ zhī yāo yóu rén xīng yě

”对曰:“人之所忌,其气炎以取之,妖由人兴也。

rén wú xìn yān yāo bù zì zuò

人无衅焉,妖不自作。

rén qì cháng gù yǒu yāo

人弃常,故有妖。

jīng fáng yì zhuàn yuē lì sì zi yí jué yāo shé jū guó mén dǒu

”京房《易传》曰:“立嗣子疑,厥妖蛇居国门斗。

zuǒ shì chuán wén gōng shí liù nián xià yǒu shé zì quán gōng chū rù yú guó rú xiān jūn zhī shù

《左氏传》文公十六年夏,有蛇自泉宫出,入于国,如先君之数。

liú xiàng yǐ wéi jìn shé niè yě

刘向以为近蛇孽也。

quán gōng zài yòu zhōng gōng mǔ jiāng shì cháng jū zhī shé cóng zhī chū xiàng gōng jiāng bù jū yě

泉宫在囿中,公母姜氏尝居之,蛇从之出,象宫将不居也。

shī yuē wéi huǐ wéi shé nǚ zǐ zhī xiáng

《诗》曰:“维虺维蛇,女子之祥。

yòu shé rù guó guó jiāng yǒu nǚ yōu yě

”又蛇入国,国将有女忧也。

rú xiān jūn zhī shù zhě gōng mǔ jiāng hōng xiàng yě

如先君之数者,公母将薨象也。

qiū gōng mǔ hōng

秋,公母薨。

gōng è zhī nǎi huǐ quán tái

公恶之,乃毁泉台。

fu yāo niè yìng xíng ér zì xiàn fēi jiàn ér wéi hài yě

夫妖孽应行而自见,非见而为害也。

wén bù gǎi háng xún zhèng gòng yù jué fá ér zuò fēi lǐ yǐ zhòng qí guò

文不改行循正,共御厥罚,而作非礼,以重其过。

hòu èr nián hōng gōng zǐ suì shā wén zhī èr zi è shì ér lì xuān gōng

后二年薨,公子遂杀文之二子恶、视,而立宣公。

wén gōng fū rén dà guī yú qí

文公夫人大归于齐。

wǔ dì tài shǐ sì nián qī yuè zhào yǒu shé cóng guō wài rù yǔ yì zhōng shé dòu xiào wén miào xià yì zhōng shé sǐ

武帝太始四年七月,赵有蛇从郭外入,与邑中蛇斗孝文庙下,邑中蛇死。

hòu èr nián qiū yǒu wèi tài zǐ shì shì zì zhào rén jiāng chōng qǐ

后二年秋,有卫太子事,事自赵人江充起。

zuǒ shì chuán dìng gōng shí nián sòng gōng zǐ de yǒu bái mǎ sì gōng bì xiàng tuí yù zhī gōng qǔ ér zhū qí wěi liè yǐ yǔ zhī

《左氏传》定公十年,宋公子地有白马驷,公嬖向魋欲之,公取而朱其尾鬣以予之。

de nù shǐ qí tú chì tuí ér duó zhī

地怒,使其徒抶魋而夺之。

tuí jù jiāng zǒu gōng bì mén ér qì zhī mù jǐn zhǒng

魋惧将走,公闭门而泣之,目尽肿。

gōng dì chén wèi de yuē zi wèi jūn lǐ bù guò chū jìng jūn bì zhǐ zi

公弟辰谓地曰:“子为君礼,不过出竟,君必止子”。

de chū bēn chén gōng fú zhǐ

地出奔陈,公弗止。

chén wèi zhī qǐng bù tīng

辰为之请,不听。

chén yuē shì wǒ tíng wú xiōng yě wú yǐ guó rén chū jūn shuí yǔ chù

辰曰:“是我廷吾兄也,吾以国人出,君谁与处?

suì yǔ qí tú chū bēn chén

”遂与其徒出奔陈。

míng nián jù rù yú xiāo yǐ pàn dà wéi sòng huàn jìn mǎ huò yě

明年,俱入于萧以叛,大为宋患,近马祸也。

shǐ jì qín xiào gōng èr shí yī nián yǒu mǎ shēng rén zhāo wáng èr shí nián mǔ mǎ shēng zǐ ér sǐ

史记秦孝公二十一年有马生人,昭王二十年牡马生子而死。

liú xiàng yǐ wéi jiē mǎ huò yě

刘向以为皆马祸也。

xiào gōng shǐ yòng shāng jūn gōng shǒu zhī fǎ dōng qīn zhū hóu zhì yú zhāo wáng yòng bīng mí liè

孝公始用商君攻守之法,东侵诸侯,至于昭王,用兵弥烈。

qí xiàng jiāng yǐ bīng gé kàng jí chéng gōng ér hái zì hài yě

其象将以兵革抗极成功,而还自害也。

mǔ mǎ fēi shēng lèi wàng shēng ér sǐ yóu qín shì lì qiáng dé tiān xià ér hái zì miè zhī xiàng yě

牡马非生类,妄生而死,犹秦恃力强得天下,而还自灭之象也。

yī yuē zhū chù shēng fēi qí lèi zǐ sūn bì yǒu fēi qí xìng zhě zhì yú shǐ huáng guǒ lǚ bù wéi zi

一曰,诸畜生非其类,子孙必有非其姓者,至于始皇,果吕不韦子。

jīng fáng yì zhuàn yuē fāng bó fēn wēi jué yāo mǔ mǎ shēng zǐ

京房《易传》曰:“方伯分威,厥妖牡马生子。

wáng tiān zǐ zhū hóu xiāng fá jué yāo mǎ shēng rén

亡天子,诸侯相伐,厥妖马生人。

wén dì shí èr nián yǒu mǎ shēng jiǎo yú wú jiǎo zài ěr qián shàng xiāng

文帝十二年,吴国有马生角,角在耳前,向上长。

yòu jiǎo cháng sān cùn zuǒ jiǎo zhǎng èr cùn jiē dà èr cùn

右角长三寸,左角长二寸,皆大二寸。

liú xiàng yǐ wéi mǎ bù dàng shēng jué yóu wú bù dàng jǔ bīng xiāng shàng yě

刘向以为马不当生角,犹吴不当举兵乡上也。

shì shí wú wáng pì fēng yǒu sì jùn wǔ shí yú chéng nèi huái jiāo zì biàn jiàn yú wài tiān jiè zǎo yǐ

是时,吴王濞封有四郡五十余城,内怀骄恣,变见于外,天戒早矣。

wáng bù wù hòu zú jǔ bīng zhū miè

王不寤,后卒举兵,诛灭。

jīng fáng yì zhuàn yuē

京房《易传》曰。

chén yì shàng zhèng bù shùn jué yāo mǎ shēng jiǎo cí wèi xián shì bù zú

“臣易上,政不顺,厥妖马生角,兹谓贤士不足。

yòu yuē tiān zǐ qīn fá mǎ shēng jiǎo

”又曰:“天子亲伐,马生角。

chéng dì suí hé èr nián èr yuè dà jiù mǎ shēng jiǎo zài zuǒ ěr qián wéi zhǎng gè èr cùn

成帝绥和二年二月,大厩马生角,在左耳前,围长各二寸。

shì shí wáng mǎng wèi dà sī mǎ hài shàng zhī méng zì cǐ shǐ yǐ

是时,王莽为大司马,害上之萌自此始矣。

āi dì jiàn píng èr nián dìng xiāng mǔ mǎ shēng jū sān zú suí jūn yǐn shí tài shǒu yǐ wén mǎ guó zhī wǔ yòng sān zú bù rèn yòng zhī xiàng yě

哀帝建平二年,定襄牡马生驹,三足,随君饮食,太守以闻,马,国之武用,三足,不任用之象也。

hòu shì zhōng dǒng xián nián èr shí èr wèi dà sī mǎ jū shàng gōng zhī wèi tiān xià bù zōng

后侍中董贤年二十二为大司马,居上公之位,天下不宗。

āi dì bào bēng chéng dì mǔ wáng tài hòu zhào dì zǐ xīn dū hòu wáng mǎng rù shōu xián yìn shòu xián kǒng zì shā mǎng yīn dài zhī bìng zhū wài jiā dīng fu

哀帝暴崩,成帝母王太后召弟子新都侯王莽入,收贤印绶,贤恐,自杀,莽因代之,并诛外家丁、傅。

yòu fèi āi dì fù huáng hòu lìng zì shā fā jué dì zǔ mǔ fu tài hòu mǔ dīng tài hòu líng gèng yǐ shù rén zàng zhī

又废哀帝傅皇后,令自杀,发掘帝祖母傅太后、母丁太后陵,更以庶人葬之。

gū jí zhì zūn dà chén wēi ruò zhī huò yě

罪遇连累至尊的人,这是大臣们软弱无能所造成的祸患。

wén gōng shí yī nián bài dí yú xián

文公十一年,“败狄于咸”。

gǔ liáng gōng yáng zhuàn yuē cháng dí xiōng dì sān rén yī zhě zhī lǔ yī zhě zhī qí yī zhě zhī jìn

《谷梁》、《公羊传》上说,长狄兄弟三人,一人到鲁国,一人到齐国,一人到晋国。

jiē shā zhī shēn héng jiǔ mǔ

皆杀之,身横九亩;

duàn qí shǒu ér zài zhī méi jiàn yú shì

断其首而载之,眉见于轼。

hé yǐ shū

何以书?

jì yì yě

记异也。

liú xiàng yǐ wéi shì shí zhōu shì shuāi wēi sān guó wèi dà kě zé zhě yě

刘向以为,是时周室衰微,三国为大,可责者也。

tiān jiè ruò yuē bù xíng lǐ yì dà wéi yí dí zhī xíng jiāng zhì wēi wáng

天戒若曰,不行礼义,大为夷狄之行,将致危亡。

qí hòu sān guó jiē yǒu cuàn shì zhī huò jìn xià rén fá shàng zhī kē yě

其后三国皆有篡弑之祸,近下人伐上之疴也。

liú xīn yǐ wéi rén biàn shǔ huáng yàng

刘歆以为人变,属黄样。

yī yuē shǔ luǒ chóng zhī niè

一曰,属裸虫之孽。

yī yuē tiān dì zhī xìng rén wéi guì fán rén wèi biàn jiē shǔ huáng jí xià rén fá shàng zhī kē yún

一曰,天地之性人为贵,凡人为变,皆属皇极下人伐上之疴云。

jīng fáng yì zhuàn yuē jūn bào luàn jí yǒu dào jué yāo cháng dí rù guó

京房《易传》曰:“君暴乱,疾有道,厥妖长狄入国。

yòu yuē fēng qí wū xià dú kǔ

”又曰:“丰其屋,下独苦。

cháng dí shēng shì zhǔ lǔ

长狄生,世主虏。

shǐ jì qín shǐ huáng dì èr shí liù nián yǒu dà rén zhǎng wǔ zhàng zú lǚ liù chǐ jiē yí dí fú fán shí èr rén jiàn yú jiān táo

史记秦始皇帝二十六年,有大人长五丈,足履六尺,皆夷狄服,凡十二人,见于监洮。

tiān jiè ruò yuē wù dà wéi yí dí zhī xíng jiāng shòu qí huò

天戒若曰,勿大为夷狄之行,将受其祸。

shì suì shǐ huáng chū bìng liù guó fǎn xǐ yǐ wéi ruì xiāo tiān xià bīng qì zuò jīn rén shí èr yǐ xiàng zhī

是岁,始皇初并六国,反喜以为瑞,销天下兵器,作金人十二以象之。

suì zì xián shèng fán shī shū kēng rú shì

遂自贤圣,燔《诗》、《书》,坑儒士;

shē yín bào nüè wu yù guǎng de

奢淫暴虐,务欲广地;

nán shù wǔ lǐng běi zhù cháng chéng yǐ bèi hú yuè

南戍五岭,北筑长城,以备胡、越;

qiàn shān tián gǔ xi qǐ lín táo dōng zhì liáo dōng jìng shù qiān lǐ

堑山填谷,西起临洮,东至辽东,径数千里。

gù dà rén jiàn yú lín táo míng huò luàn zhī qǐ

故大人见于临洮,明祸乱之起。

hòu shí sì nián ér qín wáng wáng zì shù zú chén shèng fā

后十四年而秦亡,亡自戍卒陈胜发。

shǐ jì wèi xiāng wáng shí sān nián wèi yǒu nǚ zǐ huà wèi zhàng fū

史记魏襄王十三年,魏有女子化为丈夫。

jīng fáng yì zhuàn yuē nǚ zǐ huà wèi zhàng fū cí wèi yīn chāng jiàn rén wèi wáng

京房《易传》曰:“女子化为丈夫,兹谓阴昌,贱人为王;

zhàng fū huà wèi nǚ zǐ cí wèi yīn shèng jué jiù wáng

丈夫化为女子,兹谓阴胜,厥咎亡。

yī yuē nán huà wèi nǚ gōng xíng làn yě

”一曰,男化为女,宫刑滥也;

nǚ huà wèi nán fù zhèng xíng yě

女化为男,妇政行也。

āi dì jiàn píng zhōng yù zhāng yǒu nán zi huà wèi nǚ zǐ jià wéi rén fù shēng yī zi cháng ān chén fèng yán cǐ yáng biàn wéi yīn jiāng wáng jì sì zì xiāng shēng zhī xiàng

哀帝建平中,豫章有男子化为女子,嫁为人妇,生一子,长安陈凤言此阳变为阴,将亡继嗣,自相生之象。

yī yuē jià wéi rén fù shēng yī zi zhě jiāng fù yī shì nǎi jué

一曰,嫁为人妇生一子者,将复一世乃绝。

āi dì jiàn píng sì nián sì yuè shān yáng fāng yǔ nǚ zǐ tián wú sè shēng zǐ

哀帝建平四年四月,山阳方与女子田无啬生子。

xiān wèi shēng èr yuè r tí fù zhōng nǎi shēng bù jǔ zàng zhī mò shàng sān rì rén guò wén tí shēng mǔ jué shōu yǎng

先未生二月,儿啼腹中,乃生,不举,葬之陌上,三日,人过闻啼声,母掘收养。

píng dì yuán shǐ yuán nián èr yuè shuò fāng guǎng mù nǚ zǐ zhào chūn bìng sǐ liǎn guān jī liù rì chū zài guān wài zì yán jiàn shī sǐ fù yuē nián èr shí qī bù dàng sǐ

平帝元始元年二月,朔方广牧女子赵春病死,敛棺积六日,出在棺外,自言见失死父,曰:“年二十七,不当死。

tài shǒu tán yǐ wén

”太守谭以闻。

jīng fáng yì zhuàn yuē gàn fù zhī gǔ yǒu zi kǎo wáng jiù

京房《易传》曰:“‘干父之蛊,有子,考亡咎’。

zi sān nián bù gǎi fù dào sī mù bù huáng yì zhòng jiàn xiān rén zhī fēi bù zé wèi sī jué yāo rén sǐ fù shēng

子三年不改父道,思慕不皇,亦重见先人之非,不则为私,厥妖人死复生。

yī yuē zhì yīn wèi yáng xià rén wéi shàng

”一曰,至阴为阳,下人为上。

liù yuè cháng ān nǚ zǐ yǒu shēng r liǎng tóu yì jǐng miàn xiāng xiāng sì bì gòng xiōng jù qián xiāng shàng yǒu mù zhǎng èr cùn suǒ

六月,长安女子有生儿,两头异颈面相乡,四臂共匈俱前乡,上有目长二寸所。

jīng fáng yì zhuàn yuē kuí gū jiàn shǐ fù tú jué yāo rén shēng liǎng tóu

京房《易传》曰:“‘睽孤,见豕负涂’,厥妖人生两头。

xià xiāng rǎng shàn yāo yì tóng

下相攘善,妖亦同。

rén ruò liù chù shǒu mù zài xià cí wèi wáng shàng zhèng jiāng biàn gēng

人若六畜首目在下,兹谓亡上,正将变更。

fán yāo zhī zuò yǐ qiǎn shī zhèng gè xiàng qí lèi

凡妖之作,以谴失正,各象其类。

èr shǒu xià bù yī yě

二首,下不壹也;

zú duō suǒ rèn yá yě

足多,所任邪也;

zú shǎo xià bù shèng rèn huò bù rèn xià yě

足少,下不胜任,或不任下也。

fán xià tǐ shēng yú shàng bù jìng yě

凡下体生于上,不敬也;

shàng tǐ shēng yú xià xiè dú yě

上体生于下,媟渎也;

shēng fēi qí lèi yín luàn yě

生非其类,淫乱也;

rén shēng ér dà shàng sù chéng yě

人生而大,上速成也;

shēng ér néng yán hǎo xū yě

生而能言,好虚也。

qún yāo tuī cǐ lèi bù gǎi nǎi chéng xiōng yě

群妖推此类,不改乃成凶也。

jǐng dì èr nián jiǔ yuè jiāo dōng xià mì rén nián qī shí yú shēng jué jiǎo yǒu máo

景帝二年九月,胶东下密人年七十余,生角,角有毛。

shí jiāo dōng jiāo xi jǐ nán qí sì wáng yǒu jǔ bīng fǎn móu móu yóu wú wáng pì qǐ lián chu zhào fán qī guó

时胶东、胶西、济南、齐四王有举兵反谋,谋由吴王濞起,连楚、赵,凡七国。

xià mì xiàn jū sì qí zhī zhōng

下密,县居四齐之中;

jiǎo bīng xiàng shàng xiāng zhě yě

角,兵象,上乡者也;

lǎo rén wú wáng xiàng yě

老人,吴王象也。

nián qī shí qī guó xiàng yě

年七十,七国象也。

tiān jiè ruò yuē rén bù dàng shēng jué yóu zhū hóu bù dàng jǔ bīng yǐ xiāng jīng shī yě

天戒若曰,人不当生角,犹诸侯不当举兵以乡京师也;

huò cóng lǎo rén shēng qī guó jù bài yún

祸从老人生,七国俱败云。

zhū hóu bù wù

诸侯不寤。

míng nián wú wáng xiān qǐ zhū hóu cóng zhī qī guó jù miè

明年,吴王先起,诸侯从之,七国俱灭。

jīng fáng yì zhuàn yuē zhǒng zǎi zhuān zhèng jué yāo rén shēng jué

京房《易传》曰:“冢宰专政,厥妖人生角。

chéng dì jiàn shǐ sān nián shí yuè dīng wèi jīng shī xiāng jīng yán dà shuǐ zhì

成帝建始三年十月丁未,京师相惊,言大水至。

wèi shuǐ shàng xiǎo nǚ chén chí gōng nián jiǔ suì zǒu rù héng chéng mén rù wèi yāng gōng shàng fāng yè mén diàn mén mén wèi hù zhě mò jiàn zhì jù dùn jìn zhōng ér jué de

渭水上小女陈持弓年九岁,走入横城门,入未央宫尚方掖门,殿门门卫户者莫见,至句盾禁中而觉得。

mín yǐ shuǐ xiàng jīng zhě yīn qì shèng yě

民以水相惊者,阴气盛也。

xiǎo nǚ ér rù gōng diàn zhōng zhě xià rén jiāng yīn nǚ chǒng ér jū yǒu gōng shì zhī xiàng yě

小女而入宫殿中者,下人将因女宠而居有宫室之象也。

míng yuē chí gōng yǒu sì zhōu jiā yǎn gū zhī xiáng

名曰持弓,有似周家檿孤之祥。

yì yuē hú shǐ zhī lì yǐ wēi tiān xià

《易》曰:“弧矢之利,以威天下。

shì shí dì mǔ wáng tài hòu dì fèng shǐ wéi shàng jiāng bǐng guó zhèng tiān zhī qí hòu jiāng wēi tiān xià ér rù gōng shì gù xiàng xiān jiàn yě

”是时,帝母王太后弟凤始为上将,秉国政,天知其后将威天下而入宫室,故象先见也。

qí hòu wáng shì xiōng dì fù zǐ wǔ hòu bǐng quán zhì mǎng zú cuàn tiān xià gài chén shì zhī hòu yún

其后,王氏兄弟父子五侯秉权,至莽卒篡天下,盖陈氏之后云。

jīng fáng yì zhuàn yuē yāo yán dòng zhòng cí wèi bù xìn lù jiāng wáng rén sī mǎ sǐ

京房《易传》曰:“妖言动众,兹谓不信,路将亡人,司马死。

chéng dì suí hé èr nián bā yuè gēng shēn zhèng tōng lǐ nán zǐ wáng bāo yī jiàng yī xiǎo guān dài jiàn rù běi sī mǎ mén diàn dōng mén shàng qián diàn rù fēi cháng shì zhōng jiě wéi zǔ jié pèi zhī zhāo qián diàn shǔ zhǎng yè děng yuē tiān dì lìng wǒ jū cǐ

成帝绥和二年八月庚申,郑通里男子王褒,衣绛衣小冠,带剑入北司马门殿东门,上前殿,入非常室中,解帷组结佩之,招前殿署长业等曰:“天帝令我居此。

yè děng shōu fù kǎo wèn bāo gù gōng chē dà shuí zú bìng kuáng yì bù zì zhī rù gōng zhuàng xià yù sǐ

”业等收缚考问,褒故公车大谁卒,病狂易,不自知入宫状,下狱死。

shì shí wáng mǎng wèi dà sī mǎ āi dì jí wèi mǎng qǐ hái gǔ jiù dì tiān zhī qí bì bù tuì gù yīn shì ér jiàn xiàng yě

是时,王莽为大司马,哀帝即位,莽乞骸骨就第,天知其必不退,故因是而见象也。

xìng míng zhāng fú shén míng jìng shàng qián diàn lù qǐn rù shì qǔ zǔ ér pèi zhī chēng tiān dì mìng rán shí rén mò chá

姓名章服甚明,径上前殿路寝,入室取组而佩之,称天帝命,然时人莫察。

hòu mǎng jiù guó tiān zhī yuān zhī āi dì zhēng mǎng hái jīng shī

后莽就国,天之冤之,哀帝征莽还京师。

míng nián dì bēng mǎng fù wèi dà sī mǎ yīn shì ér cuàn guó

明年,帝崩,莽复为大司马,因是而篡国。

āi dì jiàn píng sì nián zhēng yuè mín jīng zǒu chí gǎo huò yī méi chuán xiāng fù yǔ yuē xíng zhào chóu

哀帝建平四年正月,民惊走,持稿或一枚,传相付与,曰行诏筹。

dào zhōng xiāng guò féng duō zhì qiān shù huò bèi fā tú jiàn huò yè shé guān huò yú qiáng rù huò chéng chē qí bēn chí yǐ zhì yì chuán xíng jīng lì jùn guó èr shí liù zhì jīng shī

道中相过逢多至千数,或被发徒践,或夜折关,或逾墙入,或乘车骑奔驰,以置驿传行,经历郡国二十六,至京师。

qí xià jīng shī jùn guó mín jù huì lǐ xiàng qiān mò shè zhāng bó jù gē wǔ cí xī wáng mǔ

其夏,京师郡国民聚会里巷阡陌,设张博具,歌舞祠西王母。

yòu chuán shū yuē mǔ gào bǎi xìng pèi cǐ shū zhě bù sǐ

又传书曰:“母告百姓,佩此书者不死。

bù xìn wǒ yán shì mén shū xià dāng yǒu bái fà

不信我言,视门枢下,当有白发。

zhì qiū zhǐ

”至秋止。

shì shí dì zǔ mǔ fu tài hòu jiāo yǔ zhèng shì gù dù yè duì yuē chūn qiū zāi yì yǐ zhǐ xiàng wéi yán yǔ

是时,帝祖母傅太后骄,与政事,故杜邺对曰:“《春秋》灾异,以指象为言语。

chóu suǒ yǐ jì shù

筹,所以纪数。

mín yīn shuǐ lèi yě

民,阴,水类也。

shuǐ yǐ dōng liú wèi shùn zǒu ér xi xíng fǎn lèi nì shàng

水以东流为顺走,而西行,反类逆上。

xiàng shù dù fàng yì wàng yǐ xiāng yǔ wéi wǔ mín xīn zhī yīng yě

象数度放溢,妄以相予,违忤民心之应也。

xī wáng mǔ fù rén zhī chēng

西王母,妇人之称。

bó yì nán zǐ zhī shì

博弈,男子之事。

yú jiē xiàng qiān mò míng lí nèi yǔ jiāng wài

于街巷阡陌,明离B072内,与疆外。

lín shì pán lè

临事盘乐。

kàng yáng zhī yì

炕阳之意。

bái fà shuāi nián zhī xiàng tǐ zūn xìng ruò nán lǐ yì luàn

白发,衰年之象,体尊性弱,难理易乱。

mén rén zhī suǒ yóu

门,人之所由;

shū qí yào yě

枢,其要也。

jū rén zhī suǒ yóu zhì chí qí yào yě

居人之所由,制持其要也。

qí míng shén zhe

其明甚著。

jīn wài jiā dīng fu bìng shì wéi wò bù yú liè wèi yǒu zuì è zhě bù zuò gū fá wáng gōng néng zhě bì shòu guān jué

今外家丁、傅并侍帷幄,布于列位,有罪恶者不坐辜罚,亡功能者毕受官爵。

huáng fǔ sān huán shī rén suǒ cì chūn qiū suǒ jī wáng yǐ shén cǐ

皇甫、三桓,诗人所刺,《春秋》所讥,亡以甚此。

zhǐ xiàng zhāo zhāo yǐ jué shèng cháo nài hé bù yīng

指象昭昭,以觉圣朝,奈何不应!

hòu āi dì bēng chéng dì mǔ wáng tài hòu lín cháo wáng mǎng wèi dà sī mǎ zhū miè dīng fu

”后哀帝崩,成帝母王太后临朝,王莽为大司马,诛灭丁、傅。

yī yuē dīng fu suǒ luàn zhě xiǎo cǐ yì nǎi wáng tài hòu mǎng zhī yīng yún

一曰丁、傅所乱者小,此异乃王太后、莽之应云。

✦ You read 志·五行志下之上

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.