xiào wén huáng dì gāo zǔ zhōng zǐ yě mǔ yuē báo jī
孝文皇帝,高祖中子也,母曰薄姬。
gāo zǔ shí yī nián zhū chén xī dìng dài de lì wèi dài wáng dōu zhōng dōu
高祖十一年,诛陈豨,定代地,立为代王,都中都。
shí qī nián qiū gāo hòu bēng zhū lǚ móu wéi luàn yù wēi liú shì
十七年秋,高后崩,诸吕谋为乱,欲危刘氏。
chéng xiàng chén píng tài wèi zhōu bó zhū xū hóu liú zhāng děng gòng zhū zhī móu lì dài wáng
丞相陈平、太尉周勃、朱虚侯刘章等共诛之,谋立代王。
yǔ zài gāo hòu jì gāo wǔ wáng chuán
语在《高后纪》、《高五王传》。
dà chén suì shǐ rén yíng dài wáng
大臣遂使人迎代王。
láng zhōng lìng zhāng wǔ děng yì jiē yuē hàn dà chén jiē gù gāo dì shí jiāng xí bīng shì duō móu zhà qí zhǔ yì fēi zhǐ cǐ yě tè wèi gāo dì lǚ tài hòu wēi ěr
郎中令张武等议,皆曰:“汉大臣皆故高帝时将,习兵事,多谋诈,其属意非止此也,特畏高帝、吕太后威耳。
jīn yǐ zhū zhū lǚ xīn dié xuè jīng shī yǐ yíng dài wáng wèi míng shí bù kě xìn
今已诛诸吕,新喋血京师,以迎大王为名,实不可信。
yuàn chēng jí wú wǎng yǐ guān qí biàn
愿称疾无往,以观其变。
zhōng wèi sòng chāng jìn yuē qún chén zhī yì jiē fēi yě
”中尉宋昌进言说:“群臣的议论都不对。
fu qín shī qí zhèng háo jié bìng qǐ rén rén zì yǐ wéi de zhī zhě yǐ wàn shù rán zú jiàn tiān zǐ wèi zhě liú shì yě tiān xià jué wàng yī yǐ
夫秦失其政,豪杰并起,人人自以为得之者以万数,然卒践天子位者,刘氏也,天下绝望,一矣。
gāo dì wáng zǐ dì de quǎn yá xiāng zhì suǒ wèi pán shí zhī zōng yě tiān xià fú qí qiáng èr yǐ
高帝王子弟,地犬牙相制,所谓盘石之宗也,天下服其强,二矣。
hàn xìng chú qín fán kē yuē fǎ lìng shī dé huì rén rén zì ān nán dòng yáo sān yǐ
汉兴,除秦烦苛,约法令,施德惠,人人自安,难动摇,三矣。
fu yǐ lǚ tài hòu zhī yán lì zhū lǚ wèi sān wáng shàn quán zhuān zhì rán ér tài wèi yǐ yī jié rù běi jūn yī hū shì jiē tǎn zuǒ wèi liú shì pàn zhū lǚ zú yǐ miè zhī
夫以吕太后之严,立诸吕为三王,擅权专制,然而太尉以一节入北军,一呼士皆袒左,为刘氏,畔诸吕,卒以灭之。
cǐ nǎi tiān shòu fēi rén lì yě
这是上天授予的,不是人力所能做到的。
jīn dà chén suī yù wèi biàn bǎi xìng fú wèi shǐ qí dǎng níng néng zhuān yī yá
如今大臣们即使想要发动变乱,百姓也不会被他们驱使,他们的党羽难道能够一心一意吗?
nèi yǒu zhū xū dōng móu zhī qīn wài wèi wú chu huái nán láng yá qí dài zhī qiáng
内有朱虚、东牟之亲,外畏吴、楚、淮南、琅邪、齐、代之强。
fāng jīn gāo dì zǐ dú huái nán wáng yǔ dài wáng dài wáng yòu zhǎng xián shèng rén xiào wén yú tiān xià gù dà chén yīn tiān xià zhī xīn ér yù yíng lì dài wáng dài wáng wù yí yě
方今高帝子独淮南王与大王,大王又长,贤圣仁孝闻于天下,故大臣因天下之心而欲迎立大王,大王勿疑也。
dài wáng bào tài hòu jì yóu yù wèi dìng
”代王报太后,计犹豫未定。
bo zhī zhào de dà héng
卜之,兆得大横。
zhàn yuē dà héng gēng gēng yú wèi tiān wáng xià qǐ yǐ guāng
占卜的人说:“大横之卦坚固有力,我将成为天王,像夏启那样光大先业。
dài wáng yuē guǎ rén gù yǐ wèi wáng yòu hé wáng hu
”代王曰:“寡人固已为王,又何王乎?
bǔ rén yuē suǒ wèi tiān wáng zhě nǎi tiān zǐ yě
”占卜的人说:“所谓‘天王’,就是天子啊。
yú shì dài wáng nǎi qiǎn tài hòu dì báo zhāo jiàn tài wèi bó bó děng jù yán suǒ yǐ yíng lì wáng zhě
”于是代王乃遣太后弟薄昭见太尉勃,勃等具言所以迎立王者。
zhāo hái bào yuē xìn yǐ wú kě yí zhě
昭还报曰:“信矣,无可疑者。
dài wáng xiào wèi sòng chāng yuē guǒ rú gōng yán
”代王笑谓宋昌曰:“果如公言。
nǎi lìng sòng chāng cān chéng zhāng wǔ děng liù rén chéng liù chéng chuán yì cháng ān zhì gāo líng zhǐ ér shǐ sòng chāng xiān zhī cháng ān guān biàn
”乃令宋昌骖乘,张武等六人乘六乘传,诣长安,至高陵止,而使宋昌先之长安观变。
chāng zhì wèi qiáo chéng xiàng yǐ xià jiē yíng
昌至渭桥,丞相已下皆迎。
chāng hái bào dài wáng nǎi jìn zhì wèi qiáo
昌还报,代王乃进至渭桥。
qún chén bài yè chēng chén dài wáng xià bài
群臣拜谒称臣,代王下拜。
tài wèi bó jìn yuē yuàn qǐng jiān
太尉周勃上前说:“希望能私下谈谈。
sòng chāng yuē suǒ yán gōng gōng yán zhī
”宋昌说:“要说的是公事,就公开说吧;
suǒ yán sī wáng zhě wú sī
所说的都是私心,君王应当没有私心。
tài wèi bó nǎi guì shàng tiān zi xǐ
”太尉勃乃跪上天子玺。
dài wáng xiè yuē zhì dǐ ér yì zhī
代王谢曰:“至邸而议之。
rùn yuè jǐ yǒu rù dài dǐ
闰月己酉,入代邸。
qún chén cóng zhì shàng yì yuē chéng xiàng chén píng tài wèi chén bó dà jiàng jūn chén wǔ yù shǐ dài fū chén cāng zōng zhèng chén yǐng zhū xū hóu chén zhāng dōng móu hóu chén xīng jū diǎn kè chén jiē zài bài yán dài wáng zú xià zi hóng děng jiē fēi xiào huì huáng dì zi bù dàng fèng zōng miào
群臣从至,上议曰:“丞相臣平、太尉臣勃、大将军臣武、御史大夫臣苍、宗正臣郢、朱虚侯臣章、东牟侯臣兴居、典客臣揭再拜言大王足下:子弘等皆非孝惠皇帝子,不当奉宗庙。
chén jǐn qǐng yīn ān hóu qǐng wáng hòu láng yá wáng liè hóu lì èr qiān dàn yì dài wáng gāo huáng dì zi yi wèi sì yuàn dài wáng jí tiān zǐ wèi
臣谨请阴安侯、顷王后、琅邪王、列侯、吏二千石议,大王高皇帝子,宜为嗣,愿大王即天子位。
dài wáng yuē fèng gāo dì zōng miào zhòng shì yě
代王说:“继承高帝的宗庙社稷,是重大的事情。
guǎ rén bù nìng bù zú yǐ chēng
寡人不佞,不足以称。
yuàn qǐng chǔ wáng jì yi zhě guǎ rén fú gǎn dāng
愿请楚王计宜者,寡人弗敢当。
qún chén jiē fú gù qǐng
”群臣皆伏,固请。
dài wáng xī xiāng ràng zhě sān nán xiāng ràng zhě zài
代王面向西方谦让了三次,又面向南方谦让了两次。
chéng xiàng píng děng jiē yuē chén fú jì zhī dài wáng fèng gāo zǔ zōng miào zuì yí chēng suī tiān xià zhū hóu wàn mín jiē yǐ wéi yi
丞相平等皆曰:“臣伏计之,大王奉高祖宗庙最宜称,虽天下诸侯万民皆以为宜。
chén děng wéi zōng miào shè jì jì bù gǎn hū
臣等为宗庙、社稷计,不敢忽。
yuàn dài wáng xìng tīng chén děng
愿大王幸听臣等。
chén jǐn fèng tiān zi xǐ fú zài bài shàng
臣谨奉天子玺、符再拜上。
dài wáng yuē zōng shì jiāng xiāng wáng liè hóu yǐ wéi mò yi guǎ rén guǎ rén bù gǎn cí
”代王曰:“宗室、将、相、王、列侯以为莫宜寡人,寡人不敢辞。
suì jí tiān zǐ wèi
”于是即皇帝位。
qún chén yǐ cì shì
群臣以次侍。
shǐ tài pú yīng dōng móu hóu xīng jū xiān qīng gōng fèng tiān zi fǎ jià yíng dài dǐ
使太仆婴、东牟侯兴居先清宫,奉天子法驾迎代邸。
huáng dì jí rì xī rù wèi yāng gōng
皇帝当天傍晚进入未央宫。
yè bài sòng chāng wèi wèi jiāng jūn lǐng nán běi jūn zhāng wǔ wèi láng zhōng lìng xíng diàn zhōng
夜拜宋昌为卫将军,领南、北军,张武为郎中令,行殿中。
hái zuò qián diàn xià zhào yuē zhì zhào chéng xiàng tài wèi yù shǐ dài fū jiān zhě zhū lǚ yòng shì shàn quán móu wèi dà nì yù wēi liú shì zōng miào lài jiāng xiāng liè hóu zōng shì dà chén zhū zhī jiē fú qí gū
还坐前殿,下诏曰:“制诏丞相、太尉、御史大夫:间者诸吕用事擅权,谋为大逆,欲危刘氏宗庙,赖将、相、列侯、宗室、大臣诛之,皆伏其辜。
zhèn chū jí wèi qí shè tiān xià cì mín jué yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ pú wǔ rì
朕初即位,其赦天下,赐民爵一级,女子百户牛、酒,酺五日。
yuán nián dōng shí yuè xīn hài huáng dì jiàn yú gāo miào
元年冬十月辛亥,皇帝见于高庙。
qiǎn chē qí jiāng jūn báo zhāo yíng huáng tài hòu yú dài
遣车骑将军薄昭迎皇太后于代。
zhào yuē qián chāng chǎn zì zhì wèi xiàng guó lǚ lù wéi shàng jiāng jūn shàn qiǎn jiàng jūn guàn yīng jiàng bīng jī qí yù dài liú shì
诏曰:“前昌产自置为相国,吕禄为上将军,擅遣将军灌婴将兵击齐,欲代刘氏。
yīng liú xíng yáng yǔ zhū hóu hé móu yǐ zhū lǚ shì
婴留荥阳,与诸侯合谋以诛吕氏。
lǚ chǎn yù wèi bù shàn chéng xiàng píng yǔ tài wèi bó děng móu duó chǎn děng jūn
吕产欲为不善,丞相平与太尉勃等谋夺产等军。
zhū xū hóu zhāng shǒu xiān bǔ zhǎn chǎn
朱虚侯章首先捕斩产。
tài wèi bó shēn lǜ xiāng píng hóu tōng chí jié chéng zhào rù běi jūn
太尉勃身率襄平侯通持节承诏入北军。
diǎn kè jiē duó lǚ lù yìn
典客揭夺吕禄印。
qí yì fēng tài wèi bó yì wàn hù cì jīn wǔ qiān jīn
其益封太尉勃邑万户,赐金五千斤。
chéng xiàng píng jiāng jūn yīng yì gè sān qiān hù jīn èr qiān jīn
丞相平、将军婴邑各三千户,金二千斤。
zhū xū hóu zhāng xiāng píng hóu tōng yì gè èr qiān hù jīn qiān jīn
朱虚侯章、襄平侯通邑各二千户,金千斤。
fēng diǎn kè jiē wèi yáng xìn hóu cì jīn qiān jīn
封典客刘揭为阳信侯,赏赐黄金一千斤。
shí èr yuè lì zhào yōu wáng zi suì wèi zhào wáng xǐ láng yá wáng zé wèi yàn wáng
十二月,立赵幽王子遂为赵王,徙琅邪王泽为燕王。
lǚ shì suǒ duó qí chu de jiē guī zhī
吕氏所夺齐、楚地皆归之。
jǐn chú shōu tǎng xiāng zuò lǜ lìng
尽除收帑相坐律令。
zhēng yuè yǒu sī qǐng zǎo jiàn tài zǐ suǒ yǐ zūn zōng miào yě
正月,有司请蚤建太子,所以尊宗庙也。
zhào yuē zhèn jì bù dé shàng dì shén míng wèi xīn xiǎng yě tiān xià rén mín wèi yǒu qiè zhì
诏曰:“朕既不德,上帝神明未歆飨也,天下人民未有惬志。
jīn zòng bù néng bó qiú tiān xià xián shèng yǒu dé zhī rén ér shàn tiān xià yān ér yuē yù jiàn tài zǐ shì zhòng wú bù dé yě
今纵不能博求天下贤圣有德之人而嬗天下焉,而曰豫建太子,是重吾不德也。
wèi tiān xià hé
怎么对得起天下呢?
qí ān zhī
暂且搁置此事吧。
yǒu sī yuē yù jiàn tài zǐ suǒ yǐ zhòng zōng miào shè jì bù wàng tiān xià yě
”有关部门说:“预先确立太子,是为了尊崇宗庙、社稷,不忘天下重任。
shàng yuē chǔ wáng jì fù yě chūn qiū gāo yuè tiān xià zhī yì lǐ duō yǐ míng yú guó jiā zhī tǐ
”上曰:“楚王,季父也,春秋高,阅天下之义理多矣,明于国家之体。
wú wáng yú zhèn xiōng yě
吴王于朕,兄也;
huái nán wáng dì yě jiē bǐng dé yǐ péi zhèn qǐ wèi bù yù zāi
淮南王,弟也:皆秉德以陪朕,岂为不豫哉!
zhū hóu wáng zōng shì kūn dì yǒu gōng chén duō xián jí yǒu dé yì zhě ruò jǔ yǒu dé yǐ péi zhèn zhī bù néng zhōng shì shè jì zhī líng tiān xià zhī fú yě
诸侯王、宗室昆弟有功臣,多贤及有德义者,若举有德以陪朕之不能终,是社稷之灵,天下之福也。
jīn bù xuǎn jǔ yān ér yuē bì zi rén qí yǐ zhèn wèi wàng xián yǒu dé zhě ér zhuān yú zi fēi suǒ yǐ yōu tiān xià yě
今不选举焉,而曰必子,人其以朕为忘贤有德者而专于子,非所以忧天下也。
zhèn shén bù qǔ
朕甚不取。
yǒu sī gù qǐng yuē gǔ zhě yīn zhōu yǒu guó zhì ān jiē qiě qiān suì yǒu tiān xià zhě mò zhǎng yān yòng cǐ dào yě
”有司固请曰:“古者殷、周有国,治安皆且千岁,有天下者莫长焉,用此道也。
lì sì bì zi suǒ cóng lái yuǎn yǐ
确立继承人一定要是儿子,这个传统由来已久了。
gāo dì shǐ píng tiān xià jiàn zhū hóu wèi dì zhě tài zǔ
高帝始平天下,建诸侯,为帝者太祖。
zhū hóu wáng liè hóu shǐ shòu guó zhě yì jiē wèi qí guó zǔ
诸侯王、列侯始受国者亦皆为其国祖。
zǐ sūn jì sì shì shì bù jué tiān xià zhī dà yì yě
子孙继嗣,世世不绝,天下之大义也。
gù gāo dì shè zhī yǐ fǔ hǎi nèi
故高帝设之以抚海内。
jīn shì yi jiàn ér gēng xuǎn yú zhū hóu zōng shì fēi gāo dì zhī zhì yě
今释宜建而更选于诸侯宗室,非高帝之志也。
gēng yì bù yí
重新商议是不合适的。
zi qǐ zuì zhǎng dūn hòu cí rén qǐng jiàn yǐ wéi tài zǐ
子启最长,敦厚慈仁,请建以为太子。
shàng nǎi xǔ zhī
”皇上于是同意了。
yīn cì tiān xià mín dāng wèi fù hòu zhě jué yī jí
因赐天下民当为父后者爵一级。
fēng jiāng jūn báo zhāo wèi zhǐ hóu
封将军薄昭为轵侯。
sān yuè yǒu sī qǐng lì huáng hòu
三月,主管官员奏请册立皇后。
huáng tài hòu yuē lì tài zǐ mǔ dòu shì wèi huáng hòu
皇太后曰:“立太子母窦氏为皇后。
zhào yuē fāng chūn hé shí cǎo mù qún shēng zhī wù jiē yǒu yǐ zì lè ér wú bǎi xìng guān guǎ gū dú qióng kùn zhī rén huò diàn yú sǐ wáng ér mò zhī shěng yōu
诏曰:“方春和时,草木群生之物皆有以自乐,而吾百姓鳏、寡、孤、独、穷困之人或阽于死亡,而莫之省忧。
wèi mǐn fù mǔ jiāng hé rú
为悯父母将何如?
qí yì suǒ yǐ zhèn dài zhī
其议所以振贷之。
yòu yuē lǎo zhě fēi bó bù nuǎn fēi ròu bù bǎo
”又曰:“老者非帛不暖,非肉不饱。
jīn suì shǒu bù shí shǐ rén cún wèn zhǎng lǎo yòu wú bù bó jiǔ ròu zhī cì jiāng hé yǐ zuǒ tiān xià zǐ sūn xiào yǎng qí qīn
今岁首,不时使人存问长老,又无布帛酒肉之赐,将何以佐天下子孙孝养其亲?
jīn wén lì bǐng dāng shòu zhōu zhě huò yǐ chén sù qǐ chēng yǎng lǎo zhī yì zāi
今闻吏禀当受鬻者,或以陈粟,岂称养老之意哉!
jù wèi lìng
具为令。
yǒu sī qǐng lìng xiàn dào nián bā shí yǐ shàng cì mǐ rén yuè yī shí ròu èr shí jīn jiǔ wǔ dǒu
”有司请令县道,年八十已上,赐米人月一石,肉二十斤,酒五斗。
qí jiǔ shí yǐ shàng yòu cì bó rén èr pǐ xù sān jīn
其九十已上,又赐帛人二匹,絮三斤。
cì wù jí dāng bǐng zhōu mǐ zhě zhǎng lì yuè shì chéng ruò wèi zhì
赐物及当禀鬻米者,长吏阅视,丞若尉致。
bù mǎn jiǔ shí sè fū lìng shǐ zhì
不满九十,啬夫、令史致。
èr qiān dàn qiǎn dōu lì xún háng bù chēng zhě dū zhī
郡守派遣都吏巡视,不合格的督促改正。
xíng zhě jí yǒu zuì nài yǐ shàng bù yòng cǐ lìng
刑者及有罪耐以上,不用此令。
chu yuán wáng jiāo hōng
楚元王刘交去世。
sì yuè qí chu dì zhèn èr shí jiǔ shān tóng rì bēng dà shuǐ kuì chū
四月,齐、楚地震,二十九山同日崩,大水溃出。
liù yuè lìng jùn guó wú lái xiàn
六月,令郡国无来献。
shī huì tiān xià zhū hóu sì yí yuǎn jìn huān qià
施惠天下,诸侯、四夷,远近欢洽。
nǎi xiū dài lái gōng
乃修代来功。
zhào yuē fāng dà chén zhū zhū lǚ yíng zhèn zhèn hú yí jiē zhǐ zhèn wéi zhōng wèi sòng chāng quàn zhèn zhèn yǐ de bǎo zōng miào
诏曰:“方大臣诛诸吕迎朕,朕狐疑,皆止朕,唯中尉宋昌劝朕,朕已得保宗庙。
yǐ zūn chāng wèi wèi jiāng jūn qí fēng chāng wèi zhuàng wǔ hóu
以尊昌为卫将军,其封昌为壮武侯。
zhū cóng zhèn liù rén guān jiē zhì jiǔ qīng
跟随我的六个人,官职都达到了九卿级别。
yòu yuē liè hóu cóng gāo dì rù shǔ hàn zhě liù shí bā rén yì yì gè sān bǎi hù lì èr qiān dàn yǐ shàng cóng gāo dì yǐng chuān shǒu zūn děng shí rén shí yì liù bǎi hù huái yáng shǒu shēn tú jiā děng shí rén wǔ bǎi hù wèi wèi zú děng shí rén sì bǎi hù
”又曰:“列侯从高帝入蜀、汉者六十八人益邑各三百户,吏二千石以上从高帝颖川守尊等十人食邑六百户,淮阳守申屠嘉等十人五百户,卫尉足等十人四百户。
fēng huái nán wáng jiù zhào jiān wèi zhōu yáng hóu qí wáng jiù sì jūn wèi jìng guō hóu gù cháng shān chéng xiàng cài jiān wèi fán hóu
”封淮南王舅赵兼为周阳侯,齐王舅驷钧为靖郭侯,故常山丞相蔡兼为樊侯。
èr nián dōng shí yuè chéng xiàng chén píng hōng
二年冬十月,丞相陈平薨。
zhào yuē zhèn wén gǔ zhě zhū hóu jiàn guó qiān yú gè shǒu qí de yǐ shí rù gòng mín bù láo kǔ shàng xià huān xīn mǐ yǒu wéi dé
诏曰:“朕闻古者诸侯建国千余,各守其地,以时入贡,民不劳苦,上下欢欣,靡有违德。
jīn liè hóu duō jū cháng ān yì yuǎn lì zú gěi shū fèi kǔ ér liè hóu yì wú yóu jiào xùn qí mín
今列侯多居长安,邑远,吏卒给输费苦,而列侯亦无由教训其民。
qí lìng liè hóu zhī guó wèi lì jí zhào suǒ zhǐ zhě qiǎn tài zǐ
命令列侯前往封国,担任官职以及诏令所禁止的,派遣太子前往。
shí yī yuè guǐ mǎo huì rì yǒu shí zhī
十一月癸卯晦,日有食之。
zhào yuē zhèn wén zhī tiān shēng mín wèi zhī zhì jūn yǐ yǎng zhì zhī
诏曰:“朕闻之,天生民,为之置君以养治之。
rén zhǔ bù dé bù zhèng bù jūn zé tiān shì zhī zāi yǐ jiè bù zhì
人主不德,布政不均,则天示之灾以戒不治。
nǎi shí yī yuè huì rì yǒu shí zhī shì jiàn yú tiān zāi shú dà yān
乃十一月晦,日有食之,适见于天,灾孰大焉!
zhèn huò bǎo zōng miào yǐ wēi miǎo zhī shēn tuō yú shì mín jūn wáng zhī shàng tiān xià zhì luàn zài yú yī rén wéi èr sān zhí zhèng yóu wú gǔ gōng yě
朕获保宗庙,以微眇之身托于士民君王之上,天下治乱,在予一人,唯二三执政犹吾股肱也。
zhèn xià bù néng zhì yù qún shēng shàng yǐ lèi sān guāng zhī míng qí bù dé dà yǐ
朕下不能治育群生,上以累三光之明,其不德大矣。
lìng zhì qí xī sī zhèn zhī guò shī jí zhī jiàn zhī suǒ bù jí gài yǐ qǐ gào zhèn
令至,其悉思朕之过失,及知见之所不及,匄以启告朕。
jí jǔ xián liáng fāng zhèng néng zhí yán jí jiàn zhě yǐ kuāng zhèn zhī bù dǎi
并推举品德贤良、行为端正、敢于直言进谏的人,以纠正我的不足之处。
yīn gè chì yǐ zhí rèn wu shěng yáo fèi yǐ biàn mín
因各敕以职任,务省徭费以便民。
zhèn jì bù néng yuǎn dé gù xián rán niàn wài rén zhī yǒu fēi shì yǐ shè bèi wèi xi
朕既不能远德,故憪然念外人之有非,是以设备未息。
jīn zòng bù néng ba biān tún shù yòu chì bīng hòu wèi qí ba wèi jiāng jūn jūn
今纵不能罢边屯戍,又饬兵厚卫,其罢卫将军军。
tài pú jiàn mǎ yí cái zú yú jiē yǐ gěi chuán zhì
太仆见马遗财足,余皆以给传置。
chūn zhèng yuè dīng hài zhào yuē fu nóng tiān xià zhī běn yě qí kāi jí tián zhèn qīn lǜ gēng yǐ gěi zōng miào zī chéng
春正月丁亥,诏曰:“夫农,天下之本也,其开籍田,朕亲率耕,以给宗庙粢盛。
mín zhé zuò xiàn guān jí dài zhǒng shí wèi rù rù wèi bèi zhě jiē shè zhī
民谪作县官及贷种食未入、入未备者,皆赦之。
sān yuè yǒu sī qǐng lì huáng zǐ wèi zhū hóu wáng
三月,有关部门请求册立皇子为诸侯王。
zhào yuē qián zhào yōu wáng yōu sǐ zhèn shén lián zhī yǐ lì qí tài zǐ suì wèi zhào wáng
诏曰:“前赵幽王幽死,朕甚怜之,已立其太子遂为赵王。
suì dì pì qiáng jí qí dào huì wáng zǐ zhū xū hóu zhāng dōng móu hóu xīng jū yǒu gōng kě wáng
遂弟辟强及齐悼惠王子朱虚侯章、东牟侯兴居有功,可王。
nǎi lì pì qiáng wèi hé jiān wáng zhāng wèi chéng yáng wáng xīng jū wèi jì běi wáng
”乃立辟强为河间王,章为城阳王,兴居为济北王。
yīn lì huáng zǐ wǔ wèi dài wáng cān wèi tài yuán wáng yī wèi liáng wáng
因立皇子武为代王,参为太原王,揖为梁王。
wǔ yuè zhào yuē gǔ zhī zhì tiān xià cháo yǒu jìn shàn zhī jīng fěi bàng zhī mù suǒ yǐ tōng zhì dào ér lái jiàn zhě yě jīn fǎ yǒu fěi bàng yāo yán zhī zuì shì shǐ zhòng chén bù gǎn jìn qíng ér shàng wú yóu wén guò shī yě
五月,诏曰:“古之治天下,朝有进善之旌,诽谤之木,所以通治道而来谏者也,今法有诽谤、𫍚言之罪,是使众臣不敢尽情,而上无由闻过失也。
jiāng hé yǐ lái yuǎn fāng zhī xián liáng
用什么来招揽远方的贤能人才呢?
qí chú zhī
应当废除这些法令。
mín huò zhòu zǔ shàng yǐ xiāng yuē ér hòu xiāng mán lì yǐ wéi dà nì qí yǒu tā yán lì yòu yǐ wéi fěi bàng
民或祝诅上,以相约而后相谩,吏以为大逆,其有他言,吏又以为诽谤。
cǐ xì mín zhī yú wú zhī dǐ sǐ zhèn shén bù qǔ
这是小民愚昧无知,以至于犯下死罪,我认为很不可取。
zì jīn yǐ lái yǒu fàn cǐ zhě wù tīng zhì
从今以后,凡有触犯此令者,不再审理治罪。
jiǔ yuè chū yǔ jùn shǒu wèi tóng hǔ fú zhú shǐ fú
九月,初与郡守为铜虎符、竹使符。
zhào yuē nóng tiān xià zhī dà běn yě mín suǒ shì yǐ shēng yě ér mín huò bù wù běn ér shì mò gù shēng bù suí
诏曰:“农,天下之大本也,民所恃以生也,而民或不务本而事末,故生不遂。
zhèn yōu qí rán gù jīn zī qīn lǜ qún chén nóng yǐ quàn zhī
朕忧其然,故今兹亲率群臣农以劝之。
qí cì tiān xià mín jīn nián tián zū zhī bàn
特赐天下百姓今年田租减半。
sān nián dōng shí yuè dīng yǒu huì rì yǒu shí zhī
三年冬十月丁酉晦,日有食之。
shí yī yuè dīng mǎo huì rì yǒu shí zhī
十一月丁卯晦,日有蚀之。
zhào yuē qián rì zhào qiǎn liè hóu zhī guó cí wèi xíng
诏曰:“前日诏遣列侯之国,辞未行。
chéng xiàng zhèn zhī suǒ zhòng qí wèi zhèn lǜ liè hóu zhī guó
丞相是我所倚重的大臣,就让他替我带领列侯前往封国吧。
suì miǎn chéng xiàng bó qiǎn jiù guó
”遂免丞相勃,遣就国。
shí èr yuè tài wèi yǐng yīn hóu guàn yīng wèi chéng xiàng
十二月,太尉颖阴侯灌婴为丞相。
ba tài wèi guān shǔ chéng xiàng
撤销太尉这一官职,其事务归属丞相管辖。
xià sì yuè chéng yáng wáng zhāng hōng
夏四月,城阳王章薨。
huái nán wáng zhǎng shā pì yáng hòu shěn shí qí
淮南王长杀辟阳侯审食其。
wǔ yuè xiōng nú rù jū běi dì hé nán wèi kòu
五月,匈奴入居北地、河南为寇。
shàng xìng gān quán qiǎn chéng xiàng guàn yīng jī xiōng nú xiōng nú qù
上幸甘泉,遣丞相灌婴击匈奴,匈奴去。
fā zhōng wèi cái guān shǔ wèi jiāng jūn jūn zhǎng ān
调派中尉所属的精锐步兵归属卫将军指挥,驻守长安。
shàng zì gān quán zhī gāo nú yīn xìng tài yuán jiàn gù qún chén jiē cì zhī
上自甘泉之高奴,因幸太原,见故群臣,皆赐之。
jǔ gōng xíng shǎng zhū mín lǐ cì niú jiǔ
按功劳进行封赏,对各乡里的百姓赐予牛和酒。
fù jìn yáng zhōng dōu mín sān suì zū
免除晋阳、中都两地百姓三年的赋税。
liú yóu tài yuán shí yú rì
留游太原十余日。
jì běi wáng xīng jū wén dì zhī dài yù zì jī xiōng nú nǎi fǎn fā bīng yù xí xíng yáng
济北王兴居闻帝之代欲自击匈奴,乃反,发兵欲袭荥阳。
yú shì zhào ba chéng xiàng bīng yǐ jí pú hóu chái wǔ wèi dà jiàng jūn jiāng sì jiāng jūn shí wàn zhòng jī zhī
于是诏罢丞相兵,以棘蒲侯柴武为大将军,将四将军十万众击之。
qí hóu zēng hè wèi jiāng jūn jūn xíng yáng
祁侯缯贺担任将军,驻军荥阳。
qiū qī yuè shàng zì tài yuán zhì cháng ān
秋七月,上自太原至长安。
zhào yuē jì běi wáng bèi dé fǎn shàng guà wù lì mín wèi dà nì
诏曰:“济北王背德反上,诖误吏民,为大逆。
jì běi lì mín bīng wèi zhì xiān zì dìng jí yǐ jūn chéng yì jiàng zhě jiē shè zhī fù guān jué
济北吏民,兵未至先自定及以军、城邑降者,皆赦之,复官爵。
yǔ wáng xīng jū jū qù lái zhě yì shè zhī
与王兴居居,去来者,亦赦之。
bā yuè lǔ jì běi wáng xīng jū zì shā
”八月,虏济北王兴居,自杀。
shè zhū yǔ xīng jū fǎn zhě
赦诸与兴居反者。
sì nián dōng shí èr yuè chéng xiàng guàn yīng hōng
四年冬十二月,丞相灌婴薨。
xià wǔ yuè fù zhū liú yǒu shǔ jí jiā wú suǒ yǔ
夏五月,复诸刘有属籍,家无所与。
cì zhū hóu wáng zi yì gè èr qiān hù
赐诸侯王子邑各二千户。
qiū jiǔ yuè fēng qí dào huì wáng zǐ qī rén wèi liè hóu
秋九月,封齐悼惠王子七人为列侯。
jiàng hòu zhōu bó yǒu zuì dǎi yì tíng wèi zhào yù
绛侯周勃有罪,逮诣廷尉诏狱。
zuò gù chéng miào
修建顾成庙。
wǔ yuè chūn èr yuè dì zhèn
五月春二月,地震。
xià sì yuè chú dào zhù qián lìng
夏四月,除盗铸钱令。
gēng zào sì zhū qián
更造四铢钱。
liù nián dōng shí yuè táo li huá
六年冬十月,桃、李华。
shí yī yuè huái nán wáng zhǎng móu fǎn fèi qiān shǔ yán zhòng sǐ yōng
十一月,淮南王长谋反,废迁蜀严重,死雍。
qī nián dōng shí yuè lìng liè hóu tài fū rén fū rén zhū hóu wáng zi jí lì èr qiān dàn wú de shàn zhēng bǔ
七年冬十月,令列侯太夫人、夫人、诸侯王子及吏二千石无得擅征捕。
xià sì yuè shè tiān xià
夏四月,赦天下。
liù yuè guǐ yǒu wèi yāng gōng dōng què fú sī zāi
六月癸酉,未央宫东阙罘罳灾。
bā nián xià fēng huái nán lì wáng cháng zi sì rén wèi liè hóu
八年夏,封淮南厉王长子四人为列侯。
yǒu cháng xīng chū yú dōng fāng
有彗星出现在东方。
jiǔ nián chūn dà hàn
九年春,大旱。
shí nián dōng xíng xìng gān quán
十年冬,行幸甘泉。
jiāng jūn báo zhāo sǐ
将军薄昭死。
shí yī nián dōng shí yī yuè xíng xìng dài
十一年冬十一月,行幸代。
chūn zhèng yuè shàng zì dài hái
春正月,上自代还。
xià liù yuè liáng wáng yī hōng
夏六月,梁王揖薨。
xiōng nú kòu dí dào
匈奴侵犯狄道。
shí èr nián dōng shí èr yuè hé jué dōng jùn
十二年冬十二月,河决东郡。
chūn zhèng yuè cì zhū hóu wáng nǚ yì gè èr qiān hù
春正月,赐诸侯王女邑各二千户。
èr yuè chū xiào huì huáng dì hòu gōng měi rén lìng de jià
二月,出孝惠皇帝后宫美人,令得嫁。
sān yuè chú guān wú yòng chuán
三月,除关,无用传。
zhào yuē dào mín zhī lù zài yú wù běn
诏曰:“道民之路,在于务本。
zhèn qīn lǜ tiān xià nóng shí nián yú jīn ér yě bù jiā pì
朕亲率天下农,十年于今,而野不加辟。
suì yī bù dēng mín yǒu jī sè shì cóng shì yān shàng guǎ ér lì wèi jiā wu yě
岁一不登,民有饥色,是从事焉尚寡,而吏未加务也。
wú zhào shū shù xià suì quàn mín zhòng shù ér gōng wèi xìng shì lì fèng wú zhào bù qín ér quàn mín bù míng yě
吾诏书数下,岁劝民种树,而功未兴,是吏奉吾诏不勤,而劝民不明也。
qiě wú nóng mín shén kǔ ér lì mò zhī shěng jiāng hé yǐ quàn yān
且吾农民甚苦,而吏莫之省,将何以劝焉?
qí cì nóng mín jīn nián zū shuì zhī bàn
特赐农民今年租税的一半。
yòu yuē xiào tì tiān xià zhī dà shùn yě
又曰:“孝悌,天下之大顺也;
lì tián wéi shēng zhī běn yě
力田,为生之本也;
sān lǎo zhòng mín zhī shī yě
三老,众民之师也;
lián lì mín zhī biǎo yě
廉吏,民之表也。
zhèn shén jiā cǐ èr sān dài fū zhī xíng
朕甚嘉此二三大夫之行。
jīn wàn jiā zhī xiàn yún wú yìng lìng qǐ shí rén qíng
今万家之县,云无应令,岂实人情?
shì lì jǔ xián zhī dào wèi bèi yě
是吏举贤之道未备也。
qí qiǎn yè zhě láo cì sān lǎo xiào zhě bó rén wǔ pǐ
其遣谒者劳赐三老、孝者帛,人五匹;
tì zhě lì tián èr pǐ
悌者、力田二匹;
lián lì èr bǎi shí yǐ shàng lǜ bǎi shí zhě sān pǐ
廉吏二百石以上率百石者三匹。
jí wèn mín suǒ bù biàn ān ér yǐ hù kǒu lǜ zhì sān lǎo xiào tì lì tián cháng yuán lìng gè lǜ qí yì yǐ dào mín yān
及问民所不便安,而以户口率置三老、孝、悌、力田常员,令各率其意以道民焉。
shí sān nián chūn èr yuè jiǎ yín zhào yuē zhèn qīn lǜ tiān xià nóng gēng yǐ gōng zī chéng huáng hòu qīn sāng yǐ fèng jì fú qí jù lǐ yí
十三年春二月甲寅,诏曰:“朕亲率天下农耕以供粢盛,皇后亲桑以奉祭服,其具礼仪。
xià chú mì zhù yǔ zài jiāo sì zhì
夏,除秘祝,语在《郊祀志》。
wǔ yuè chú ròu xíng fǎ yǔ zài xíng fǎ zhì
五月,除肉刑法,语在《刑法志》。
liù yuè zhào yuē nóng tiān xià zhī běn wu mò dà yān
六月,皇帝下诏说:“农业是天下的根本,没有比这更重要的事务了。
jīn jǐn shēn cóng shì ér yǒu zū shuì zhī fù shì wèi běn mò zhě wú yǐ yì yě qí yú quàn nóng zhī dào wèi bèi
今廑身从事,而有租税之赋,是谓本末者无以异也,其于劝农之道未备。
qí chú tián zhī zū shuì
免除农田的租税。
cì tiān xià gū guǎ bù bó xù gè yǒu shù
赐天下孤寡布、帛、絮各有数。
shí sì nián dōng xiōng nú kòu biān shā běi dì dū wèi yǎng
十四年冬,匈奴寇边,杀北地都尉卬。
qiǎn sān jiāng jūn jūn lǒng xī běi dì shàng jùn zhōng wèi zhōu shě wèi wèi jiāng jūn láng zhōng lìng zhāng wǔ wèi chē qí jiāng jūn jūn wèi běi chē qiān shèng qí zú shí wàn rén
遣三将军军陇西、北地、上郡,中尉周舍为卫将军,郎中令张武为车骑将军,军渭北,车千乘,骑卒十万人。
shàng qīn láo jūn lè bīng shēn jiào lìng cì lì zú
上亲劳军,勒兵,申教令,赐吏卒。
zì yù zhēng xiōng nú qún chén jiàn bù tīng
自欲征匈奴,群臣谏,不听。
huáng tài hòu gù yào shàng nǎi zhǐ
皇太后固要上,乃止。
yú shì yǐ dōng yáng hòu zhāng xiàng rú wèi dà jiàng jūn jiàn chéng hóu dǒng hè nèi shǐ luán bù jiē wèi jiāng jūn jī xiōng nú xiōng nú zǒu
于是以东阳侯张相如为大将军,建成侯董赫、内史栾布皆为将军,击匈奴,匈奴走。
chūn zhào yuē zhèn huò zhí xī shēng guī bì yǐ shì shàng dì zōng miào shí sì nián yú jīn
春,诏曰:“朕获执牺牲、珪币以事上帝宗庙,十四年于今。
lì rì mí cháng yǐ bù mǐn bù míng ér jiǔ fǔ lín tiān xià zhèn shén zì kuì
历日弥长,以不敏不明而久抚临天下,朕甚自愧。
qí guǎng zēng zhū sì tán chǎng guī bì
其广增诸祀坛场、珪币。
xī xiān wáng yuǎn shī bù qiú qí bào wàng sì bù qí qí fú yòu xián zuǒ qi xiān mín hòu jǐ zhì míng zhī jí yě
昔先王远施不求其报,望祀不祈其福,右贤左戚,先民后己,至明之极也。
jīn wú wén cí guān zhù lí jiē guī fú yú zhèn gōng bù wéi bǎi xìng zhèn shén kuì zhī
今吾闻祠官祝厘,皆归福于朕躬,不为百姓,朕甚愧之。
fu yǐ zhèn zhī bù dé ér zhuān xiāng dú měi qí fú bǎi xìng bù yǔ yān shì zhòng wú bù dé yě
夫以朕之不德,而专乡独美其福,百姓不与焉,是重吾不德也。
qí lìng cí guān zhì jìng wú yǒu suǒ qí
其令祠官致敬,无有所祈。
shí wǔ nián chūn huáng lóng jiàn yú chéng jì
十五年春,黄龙见于成纪。
shàng nǎi xià zhào yì jiāo sì
上乃下诏议郊祀。
gōng sūn chén míng fú sè xīn yuán píng shè wǔ miào yǔ zài jiāo sì zhì
公孙臣明服色,新垣平设五庙,语在《郊祀志》。
xià sì yuè shàng xìng yōng shǐ jiāo jiàn wǔ dì shè tiān xià
夏四月,上幸雍,始郊见五帝,赦天下。
xiū míng shān dà chuān cháng sì ér jué zhě yǒu sī yǐ suì shí zhì lǐ
修名山大川尝祀而绝者,有司以岁时致礼。
jiǔ yuè zhào zhū hóu wáng gōng qīng jùn shǒu jǔ xián liáng néng zhí yán jí jiàn zhě shàng qīn cè zhī fù nà yǐ yán yǔ zài zhāo cuò chuán
九月,诏诸侯王、公卿、郡守举贤良能直言极谏者,上亲策之,傅纳以言,语在《晁错传》。
shí liù nián xià sì yuè shàng jiāo sì wǔ dì yú wèi yáng
十六年夏四月,上郊祀五帝于渭阳。
wǔ yuè lì qí dào huì wáng zǐ liù rén huái nán lì wáng zǐ sān rén jiē wèi wáng
五月,立齐悼惠王子六人、淮南厉王子三人皆为王。
qiū jiǔ yuè de yù bēi kè yuē rén zhǔ yán shòu
秋九月,得玉杯,刻曰“人主延寿”。
lìng tiān xià dà pú míng nián gǎi yuán
令天下大酺,明年改元。
hòu yuán nián dōng shí yuè xīn yuán píng zhà jué móu fǎn yí sān zú
后元年冬十月,新垣平诈觉,谋反,夷三族。
chūn sān yuè xiào huì huáng hòu zhāng shì hōng
春三月,孝惠皇后张氏薨。
zhào yuē jiān zhě shù nián bǐ bù dēng yòu yǒu shuǐ hàn jí yì zhī zāi zhèn shén yōu zhī
诏曰:“间者数年比不登,又有水旱疾疫之灾,朕甚忧之。
yú ér bù míng wèi dá qí jiù
愚而不明,未达其咎。
yì zhě zhèn zhī zhèng yǒu suǒ shī ér xíng yǒu guò yǔ
意者朕之政有所失而行有过与?
nǎi tiān dào yǒu bù shùn dì lì huò bù dé rén shì duō shī hé guǐ shén fèi bù xiǎng yǔ
还是天道不顺,地利未得,人事多有不和,鬼神祭祀被废弃了呢?
hé yǐ zhì cǐ
为什么会这样?
jiāng bǎi guān zhī fèng yǎng huò fèi wú yòng zhī shì huò duō yǔ
将百官之奉养或费,无用之事或多与?
hé qí mín shí zhī guǎ fá yě
何其民食之寡乏也!
fu dù tián fēi yì guǎ ér jì mín wèi jiā yì yǐ kǒu liàng dì qí yú gǔ yóu yǒu yú ér shí zhī shén bù zú zhě qí jiù ān zài
夫度田非益寡,而计民未加益,以口量地,其于古犹有余,而食之甚不足,者其咎安在?
wú nǎi bǎi xìng zhī cóng shì yú mò yǐ hài nóng zhě fán wèi jiǔ láo yǐ mǐ gǔ zhě duō liù chù zhī shí yān zhě zhòng yǔ
莫非是百姓从事工商业而损害农业的人太多,酿酒耗费粮食太多,饲养六畜消耗粮食太多?
xì dà zhī yì wú wèi néng de qí zhōng
细大之义,吾未能得其中。
qí yǔ chéng xiàng liè hóu lì èr qiān dàn bó shì yì zhī yǒu kě yǐ zuǒ bǎi xìng zhě shuài yì yuǎn sī wú yǒu suǒ yǐn yě
其与丞相、列侯、吏二千石、博士议之,有可以佐百姓者,率意远思,无有所隐也。
èr nián xià xíng xìng yōng yù yáng gōng
二年夏,行幸雍棫阳宫。
liù yuè dài wáng cān hōng
六月,代王参薨。
xiōng nú hé qīn
匈奴和亲。
zhào yuē zhèn jì bù míng bù néng yuǎn dé shǐ fāng wài zhī guó huò bù níng xi
诏曰:“朕既不明,不能远德,使方外之国或不宁息。
fu sì huāng zhī wài bù ān qí shēng fēng qí zhī nèi qín láo bù chǔ èr zhě zhī jiù jiē zì yú zhèn zhī dé bó ér bù néng dá yuǎn yě
夫四荒之外不安其生,封圻之内勤劳不处,二者之咎,皆自于朕之德薄而不能达远也。
jiān zhě lěi nián xiōng nú bìng bào biān jìng duō shā lì mín biān chén bīng lì yòu bù néng yù qí nèi zhì yǐ zhòng wú bù dé
间者累年,匈奴并暴边境,多杀吏民,边臣兵吏又不能谕其内志,以重吾不德。
fu jiǔ jié nán lián bīng zhōng wài zhī guó jiāng hé yǐ zì níng
长期结下仇怨、不断交战,中原和边远国家将如何获得安宁?
jīn zhèn sù xīng yè mèi qín láo tiān xià yōu kǔ wàn mín wèi zhī cè dá bù ān wèi cháng yī rì wàng yú xīn gù qiǎn shǐ zhě guān gài xiāng wàng jié chè yú dào yǐ yù zhèn zhì yú chán yú
今朕夙兴夜寐,勤劳天下,忧苦万民,为之恻怛不安,未尝一日忘于心,故遣使者冠盖相望,结彻于道,以谕朕志于单于。
jīn chán yú fǎn gǔ zhī dào jì shè jì zhī ān biàn wàn mín zhī lì xīn yǔ zhèn jù qì xì guò xié zhī dà dào jié xiōng dì zhī yì yǐ quán tiān xià yuán yuán zhī mín
今单于反古之道,计社稷之安,便万民之利,新与朕俱弃细过,偕之大道,结兄弟之义,以全天下元元之民。
hé qīn yǐ dìng shǐ yú jīn nián
和亲以定,始于今年。
sān nián chūn èr yuè xíng xìng dài
三年春二月,行幸代。
sì nián xià sì yuè bǐng yín huì rì yǒu shí zhī
四年夏四月丙寅晦,日有蚀之。
wǔ yuè shè tiān xià
五月,大赦天下。
miǎn guān nú bì wèi shù rén
免官奴婢为庶人。
xíng xìng yōng
行幸雍。
wǔ nián chūn zhēng yuè xíng xìng lǒng xī
五年春正月,行幸陇西。
sān yuè xíng xìng yōng
三月,行幸雍。
qiū qī yuè xíng xìng dài
秋七月,行幸代。
liù nián dōng xiōng nú sān wàn qí rù shàng jùn sān wàn qí rù yún zhōng
六年冬,匈奴三万骑入上郡,三万骑入云中。
yǐ zhōng dài fū lìng miǎn wèi chē qí jiāng jūn zhūn fēi hú
任命中大夫令免为车骑将军,驻守飞狐口;
gù chu xiāng sū yì wèi jiāng jūn zhūn gōu zhù
任命前楚国丞相苏意为将军,驻守句注山;
jiāng jūn zhāng wǔ zhūn běi dì
将军张武驻守北地郡;
hé nèi tài shǒu zhōu yà fu wèi jiāng jūn cì xì liǔ
任命河内太守周亚夫为将军,驻扎在细柳;
zōng zhèng liú lǐ wèi jiāng jūn cì bà shàng
宗正刘礼为将军,次霸上;
zhù cí hóu xú lì wèi jiāng jūn cì jí mén yǐ bèi hú
祝兹侯徐厉为将军,次棘门,以备胡。
xià sì yuè dà hàn huáng
夏四月,大旱,蝗。
lìng zhū hóu wú rén gòng chí shān zé jiǎn zhū fú yù sǔn láng lì yuán fā cāng gēng yǐ zhèn mín mín de mài jué
令诸侯无人贡,弛山泽,减诸服御,损郎吏员,发仓庚以振民,民得卖爵。
qī nián xià liù yuè jǐ hài dì bēng yú wèi yāng gōng
七年夏,六月己亥,帝崩于未央宫。
yí zhào yuē zhèn wén zhī gài tiān xià wàn wù zhī méng shēng mǐ bù yǒu sǐ
遗诏曰:“朕闻之:盖天下万物之萌生,靡不有死。
sǐ zhě tiān dì zhī lǐ wù zhī zì rán xī kě shèn āi
死者天地之理,物之自然,奚可甚哀!
dāng jīn zhī shì xián jiā shēng ér è sǐ hòu zàng yǐ pò yè zhòng fú yǐ shāng shēng wú shén bù qǔ
当今世上,人们都贪生而怕死,用厚葬耗尽家产,用重孝损害健康,我很不赞成。
qiě zhèn jì bù dé wú yǐ zuǒ bǎi xìng
且朕既不德,无以佐百姓。
jīn bēng yòu shǐ zhòng fú jiǔ lín yǐ lí hán shǔ zhī shù āi rén fù zǐ
今崩,又使重服久临,以罹寒暑之数,哀人父子;
shāng zhǎng lǎo zhī zhì sǔn qí yǐn shí jué guǐ shén zhī jì sì yǐ zhòng wú bù dé wèi tiān xià hé
伤长老之志,损其饮食,绝鬼神之祭祀,以重吾不德,谓天下何!
zhèn huò bǎo zōng miào yǐ miǎo miǎo zhī shēn tuō yú tiān xià jūn wáng zhī shàng èr shí yǒu yú nián yǐ
朕获保宗庙,以眇眇之身托于天下君王之上,二十有余年矣。
lài tiān zhī líng
赖天之灵。
shè jì zhī fú fāng nèi ān níng mǐ yǒu bīng gé
社稷之福,方内安宁,靡有兵革。
zhèn jì bù mǐn cháng wèi guò xíng yǐ xiū xiān dì zhī yí dé
我既然不聪明,常常害怕行为有过失,以致玷污了先帝遗留下来的美德;
wéi nián zhī jiǔ zhǎng jù yú bù zhōng
惟年之久长,惧于不终。
jīn nǎi xìng yǐ tiān nián de fù gōng yǎng yú gāo miào zhèn zhī bù míng yǔ jiā zhī qí xī āi niàn zhī yǒu
今乃幸以天年得复供养于高庙,朕之不明与嘉之,其奚哀念之有!
qí lìng tiān xià lì mín lìng dào chū lín sān rì jiē shì fú
现在命令天下官吏和百姓,诏令到达后,只需出宫哭丧三天,然后就都脱掉丧服。
wú jìn qǔ fù jià nǚ cí sì yǐn jiǔ shí ròu
无禁取妇、嫁女、祠祀、饮酒、食肉。
zì dāng gěi sāng shì fú lín zhě jiē wú jiàn
所有负责丧事和服丧的人,都不必赤脚。
dié dài wú guò sān cùn
绖带无过三寸。
wú bù chē jí bīng qì
无布车及兵器。
wú fā mín kū lín gōng diàn zhōng
无发民哭临宫殿中。
diàn zhōng dāng lín zhě jiē yǐ dàn xī gè shí wǔ jǔ yīn lǐ jiē ba
殿中当临者,皆以旦夕各十五举音,礼皆罢。
fēi dàn xī lín shí jìn wú de shàn kū lín
非旦夕临时,禁无得擅哭临。
yǐ xià fú dà hóng shí wǔ rì xiǎo hóng shí sì rì xiān qī rì shì fú
以下,服大红十五日,小红十四日,纤七日,释服。
tā bù zài lìng zhōng zhě jiē yǐ cǐ lìng bǐ lèi cóng shì
其他没有在诏令中规定的事项,都参照此令办理。
bù gào tiān xià shǐ míng zhī zhèn yì
向天下公布,让大家清楚明白我的意思。
bà líng shān chuān yīn qí gù wú yǒu suǒ gǎi
霸陵山川因其故,无有所改。
guī fū rén yǐ xià zhì shǎo shǐ
将夫人以下的宫女遣送回家。
lìng zhōng wèi yà fu wèi chē qí jiāng jūn shǔ guó hàn wèi jiāng zhūn jiāng jūn láng zhōng lìng zhāng wǔ wéi fù shì jiāng jūn fā jìn xiàn zú wàn liù qiān rén fā nèi shǐ zú wàn wǔ qiān rén zāng guō chuān fù tǔ shǔ jiāng jūn wǔ
”令中尉亚夫为车骑将军,属国悍为将屯将军,郎中令张武为复士将军,发近县卒万六千人,发内史卒万五千人,臧郭、穿、复土属将军武。
cì zhū hóu wáng yǐ xià zhì xiào tì lì tián jīn qián bó gè yǒu shù
赐诸侯王以下至孝悌、力田金、钱、帛各有数。
yǐ sì zàng bà líng
六月初七日,葬于霸陵。
zàn yuē xiào wén huáng dì jí wèi èr shí sān nián gōng shì yuàn yòu chē qí fú yù wú suǒ zēng yì
班固评论:孝文皇帝在位二十三年,宫殿御苑车骑服御无所增加。
yǒu bù biàn zhé chí yǐ lì mín
有不便,辄弛以利民。
cháng yù zuò lù tái zhào jiang jì zhī zhí bǎi jīn
曾经想建一座露台,叫工匠估算费用,需要一百金。
shàng yuē bǎi jīn zhōng rén shí jiā zhī chǎn yě
皇上说:“一百金,相当于中等人家十户的财产。
wú fèng xiān dì gōng shì cháng kǒng xiū zhī hé yǐ tái wèi
我继承先帝的宫殿,常常担心有辱于它,还要高台做什么!
shēn yī yì tí suǒ xìng shèn fū rén yī bù yè dì wéi zhàng wú wén xiù yǐ shì dūn piáo wèi tiān xià xiān
”身衣弋绨,所幸慎夫人衣不曳地,帷帐无文绣,以示敦朴,为天下先。
zhì bà líng jiē wǎ qì bù dé yǐ jīn yín tóng xī wèi shì yīn qí shān bù qǐ fén
修建霸陵,都用陶器,不能用金、银、铜、锡装饰,依山而建,不起坟堆。
nán yuè wèi tuó zì lì wèi dì zhào guì tuó xiōng dì yǐ dé huái zhī tuó suì chēng chén
南越尉佗自立为帝,召贵佗兄弟,以德怀之,佗遂称臣。
yǔ xiōng nú jié hé qīn hòu ér bèi yuē rù dào lìng biān bèi shǒu bù fā bīng shēn rù kǒng fán bǎi xìng
与匈奴结和亲,后而背约入盗,令边备守,不发兵深入,恐烦百姓。
wú wáng zhà bìng bù cháo cì yǐ jǐ zhàng
吴王假装生病不来朝见,赐给他几案和手杖。
qún chén yuán àng děng jiàn shuō suī qiè cháng jiǎ jiè nà yòng yān
大臣袁盎等人进谏虽然直率,常常宽容采纳。
zhāng wǔ děng shòu lù jīn qián jué gèng jiā shǎng cì yǐ kuì qí xīn
张武等受赂金钱,觉,更加赏赐,以愧其心。
zhuān wù yǐ dé huà mín shì yǐ hǎi nèi yīn fù xìng yú lǐ yì duàn yù shù bǎi jǐ zhì xíng cuò
专务以德化民,是以海内殷富,兴于礼义,断狱数百,几致刑措。
wū hū rén zāi
呜呼,仁哉!