xiāo hé pèi rén yě
萧何,沛人也。
yǐ wén wú hài wèi pèi zhǔ lì yuàn
以文毋害为沛主吏掾。
gāo zǔ wèi bù yī shí shù yǐ lì shì hù gāo zǔ
高祖为布衣时,数以吏事护高祖。
gāo zǔ wèi tíng cháng cháng yòu zhī
高祖为亭长,常佑之。
gāo zǔ yǐ lì yáo xián yáng lì jiē sòng fèng qián sān hé dú yǐ wǔ
刘邦以官吏的身分到咸阳服役,官员们都奉送他三百钱,唯独萧何送他五百钱。
qín yù shǐ jiān jùn zhě yǔ cóng shì biàn zhī
秦御史监郡者,与从事辩之。
hé nǎi gěi sì shuǐ zú shǐ shì dì yī
萧何于是担任泗水郡的卒史,考核成绩第一。
qín yù shǐ yù rù yán zhēng hé hé gù qǐng de wú xíng
秦御史欲入言征何,何固请,得毋行。
jí gāo zǔ qǐ wèi pèi gōng hé cháng wèi chéng dū shì
及高祖起为沛公,何尝为丞督事。
pèi gōng zhì xián yáng zhū jiāng jiē zhēng zǒu jīn bó cái wù zhī fǔ fēn zhī hé dú xiān rù shōu qín chéng xiàng yù shǐ lǜ lìng tú shū cáng zhī
沛公至咸阳,诸将皆争走金、帛、财物之府,分之,何独先入收秦丞相、御史律令图书藏之。
pèi gōng jù zhī tiān xià è sāi hù kǒu duō shǎo qiáng ruò chù mín suǒ jí kǔ zhě yǐ hé de qín tú shū yě
沛公具知天下厄塞、户口多少、强弱处、民所疾苦者,以何得秦图书也。
chū zhū hóu xiāng yǔ yuē xiān rù guān pò qín zhě wáng qí de
初,诸侯相与约,先入关破秦者王其地。
pèi gōng jì xiān dìng qín xiàng yǔ hòu zhì yù gōng pèi gōng pèi gōng xiè zhī de jiě
沛公既先定秦,项羽后至,欲攻沛公,沛公谢之得解。
yǔ suì tú shāo xián yáng yǔ fàn zēng móu yuē ba shǔ dào xiǎn qín zhī qiān mín jiē jū shǔ
羽遂屠烧咸阳,与范增谋曰:“巴、蜀道险,秦之迁民皆居蜀。
nǎi yuē shǔ hàn yì guān zhōng de yě
”乃曰:“蜀汉亦关中地也。
gù lì pèi gōng wèi hàn wáng ér sān fēn guān zhōng de wáng qín xiáng jiàng yǐ jù hàn wáng
”故立沛公为汉王,而三分关中地,王秦降将以距汉王。
hàn wáng nù yù móu gōng xiàng yǔ
汉王怒,欲谋攻项羽。
zhōu bó guàn yīng fán kuài jiē quàn zhī hé jiàn zhī yuē suī wáng hàn zhōng zhī è bù yóu yù yú sǐ hu
周勃、灌婴、樊哙皆劝之,何谏之曰:“虽王汉中之恶,不犹愈于死乎?
hàn wáng yuē hé wéi nǎi sǐ yě
汉王说:“怎么就是送死呢?”
hé yuē jīn zhòng fú rú bǎi zhàn bǎi bài bù sǐ hé wéi
”何曰:“今众弗如,百战百败,不死何为?
zhōu shū yuē tiān yǔ bù qǔ fǎn shòu qí jiù
《周书》曰‘天予不取,反受其咎’。
yǔ yuē tiān hàn qí chēng shén měi
语曰‘天汉’,其称甚美。
fu néng qū yú yī rén zhī xià ér xìn yú wàn shèng zhī shàng zhě tāng wǔ shì yě
夫能诎于一人之下,而信于万乘之上者,汤、武是也。
chén yuàn dài wáng wáng hàn zhōng yǎng qí mín yǐ zhì xián rén shōu yòng ba shǔ hái dìng sān qín tiān xià kě tú yě
我希望大王在汉中称王,休养百姓、招揽贤才,收服利用巴蜀之地,回师平定三秦,天下就可以谋取了。”
hàn wáng yuē shàn
汉王说:“好。”
nǎi suì jiù guó yǐ hé wéi chéng xiàng
于是前往封国,任命萧何为丞相。
hé jìn hán xìn hàn wáng yǐ wéi dà jiàng jūn shuō hàn wáng lìng yǐn bīng dōng dìng sān qín
何进韩信,汉王以为大将军,说汉王令引兵东定三秦。
yǔ zài xìn chuán
语在《信传》。
hé yǐ chéng xiàng liú shōu ba shǔ tián fǔ yù gào shǐ gěi jūn shí
何以丞相留收巴、蜀,填抚谕告,使给军食。
hàn èr nián hàn wáng yǔ zhū hóu jī chu hé shǒu guān zhōng shì tài zǐ zhì yuè yáng
汉二年,汉王与诸侯攻打楚国,萧何留守关中,侍奉太子,治理栎阳。
wèi lìng yuē shù lì zōng miào shè jì gōng shì xiàn yì zhé zòu shàng kě xǔ yǐ cóng shì
为令约束,立宗庙、社稷、宫室、县邑,辄奏,上可许以从事;
jí bù jí zòu zhé yǐ biàn yi shī xíng shàng lái yǐ wén
即不及奏,辄以便宜施行,上来以闻。
jì hù zhuǎn cáo gěi jūn hàn wáng shù shī jūn dùn qù hé cháng xìng guān zhōng zú zhé bǔ quē
计户转漕给军,汉王数失军遁去,何常兴关中卒,辄补缺。
shàng yǐ cǐ tuán zhǔ rèn hé guān zhōng shì
上以此剸属任何关中事。
hàn sān nián yǔ xiàng yǔ xiāng jù jīng suǒ jiān shàng shù shǐ shǐ láo kǔ chéng xiàng
汉三年,与项羽相距京、索间,上数使使劳苦丞相。
bào shēng wèi hé yuē jīn wáng pù yī lù gài shù láo kǔ jūn zhě yǒu yí jūn xīn
鲍生谓何曰:“今王暴衣露盖,数劳苦君者,有疑君心。
wèi jūn jì mò ruò qiǎn jūn zǐ sūn kūn dì néng shèng bīng zhě xī yì jūn suǒ shàng yì xìn jūn
为君计,莫若遣君子孙昆弟能胜兵者悉诣军所,上益信君。
yú shì hé cóng qí jì hàn wáng dà yuè
”于是何从其计,汉王大说。
hàn wǔ nián yǐ shā xiàng yǔ jí huáng dì wèi lùn gōng xíng fēng qún chén zhēng gōng suì yú bù jué
汉五年,已杀项羽,即皇帝位,论功行封,群臣争功,岁余不决。
shàng yǐ hé gōng zuì shèng xiān fēng wèi zàn hòu shí yì bā qiān hù
上以何功最盛,先封为酂侯,食邑八千户。
gōng chén jiē yuē chén děng shēn bèi jiān zhí bīng duō zhě bǎi yú zhàn shǎo zhě shù shí hé gōng chéng lüè dì dà xiǎo gè yǒu chà
功臣皆曰:“臣等身被坚执兵,多者百余战,少者数十合,攻城略地,大小各有差。
jīn xiāo hé wèi yǒu hàn mǎ zhī láo tú chí wén mò yì lùn bù zhàn gù jū chén děng shàng hé yě
今萧何未有汗马之劳,徒持文墨议论,不战,顾居臣等上,何也?
shàng yuē zhū jūn zhī liè hu
”上曰:“诸君知猎乎?
yuē zhī zhī
他们回答:“知道。”
zhī liè gǒu hu
“知道猎狗吗?”
yuē zhī zhī
他们回答:“知道。”
shàng yuē fu liè zhuī shā shòu zhě gǒu yě ér fā zòng zhǐ shì shòu chù zhě rén yě
”上曰:“夫猎,追杀兽者狗也,而发纵指示兽处者人也。
jīn zhū jūn tú néng zǒu de céng ěr gōng gǒu yě
今诸君徒能走得曾耳,功狗也;
zhì rú xiāo hé fā zòng zhǐ shì gōng rén yě
至于萧何,发现踪迹、指示方向,是‘功人’。
qiě zhū jūn dú yǐ shēn cóng wǒ duō zhě sān liǎng rén
且诸君独以身从我,多者三两人;
xiāo hé jǔ zōng shù shí rén jiē suí wǒ gōng bù kě wàng yě
萧何举宗数十人皆随我,功不可忘也!
qún chén hòu jiē mò gǎn yán
”群臣后皆莫敢言。
liè hóu bì yǐ shòu fēng zòu wèi cì jiē yuē píng yáng hóu cáo cān shēn bèi qī shí chuàng gōng chéng lüè dì gōng zuì duō yi dì yī
列侯毕已受封,奏位次,皆曰:“平阳侯曹参身被七十创,攻城略地,功最多,宜第一。
shàng yǐ ráo gōng chén duō fēng hé zhì wèi cì wèi yǒu yǐ fù nán zhī rán xīn yù hé dì yī
”上已桡功臣多封何,至位次未有以复难之,然心欲何第一。
guān nèi hóu è qiū shí wéi yè zhě jìn yuē jùn chén yì jiē wù
关内侯鄂秋时为谒者,进曰:“郡臣议皆误。
fu cáo cān suī yǒu yě zhàn lüè dì zhī gōng cǐ tè yī shí zhī shì
曹参虽然有野战夺地的功劳,但这只是一时的事情。
fu shàng yǔ chu xiāng jù wǔ suì shī jūn wáng zhòng tiào shēn dùn zhě shù yǐ rán xiāo hé cháng cóng guān zhōng qiǎn jūn bǔ qí chù
夫上与楚相距五岁,失军亡众,跳身遁者数矣,然萧何常从关中遣军补其处。
fēi shàng suǒ zhào lìng zhào ér shù wàn zhòng huì shàng fá jué zhě shù yǐ
非上所诏令召,而数万众会上乏绝者数矣。
fu hàn yǔ chu xiāng shǒu xíng yáng shù nián jūn wú xiàn liáng xiāo hé zhuǎn cáo guān zhōng gěi shí bù fá
汉军与楚军在荥阳对峙多年,军中缺粮,萧何从关中转运粮草,供应从不短缺。
bì xià suī shù wáng shān dōng xiāo hé cháng quán guān zhōng dài bì xià cǐ wàn shì gōng yě
陛下虽数亡山东,萧何常全关中待陛下,此万世功也。
jīn suī wú cáo cān děng bǎi shù hé quē yú hàn
今虽无曹参等百数,何缺于汉?
hàn de zhī bù bì dài yǐ quán
汉朝得到他们也不见得能保全天下。
nài hé yù yǐ yī dàn zhī gōng jiā wàn shì zhī gōng zāi
奈何欲以一旦之功加万世之功哉!
xiāo hé dāng dì yī cáo cān cì zhī
萧何当第一,曹参次之。
shàng yuē shàn
皇上说:“好。”
yú shì nǎi lìng hé dì yī cì dài jiàn lǚ shàng diàn rù cháo bù qū
”于是乃令何第一,赐带剑履上殿,入朝不趋。
shàng yuē wú wén jìn xián shòu shàng shǎng xiāo hé gōng suī gāo dài è jūn nǎi de míng
上曰:“吾闻进贤受上赏,萧何功虽高,待鄂君乃得明。
yú shì yīn è qiū gù suǒ shí guān nèi hóu yì èr qiān hù fēng wèi ān píng hóu
”于是因鄂秋故所食关内侯邑二千户,封为安平侯。
shì rì xī fēng hé fù mǔ xiōng dì shí yú rén jiē shí yì
是日,悉封何父母兄弟十余人,皆食邑。
nǎi yì fēng hé èr qiān hù yǐ cháng yáo xián yáng shí hé sòng wǒ dú yíng qián èr yě
乃益封何二千户,“以尝繇咸阳时何送我独赢钱二也”。
chén xī fǎn shàng zì jiāng zhì hán dān
陈豨反,上自将,至邯郸。
ér hán xìn móu fǎn guān zhōng lǚ hòu yòng hé jì zhū xìn
而韩信谋反关中,吕后用何计诛信。
yǔ zài xìn chuán
语在《信传》。
shàng yǐ wén zhū xìn shǐ shǐ bài chéng xiàng wèi xiàng guó yì fēng wǔ qiān hù lìng zú wǔ bǎi rén yī dū wèi wèi zǔ guó wèi
上已闻诛信,使使拜丞相为相国,益封五千户,令卒五百人一都尉为祖国卫。
zhū jūn jiē hè zhào píng dú diào
众人都来祝贺,只有召平前来哀悼。
zhào píng zhě gù qín dōng líng hòu
召平是原秦朝的东陵侯。
qín pò wèi bù yī pín zhòng guā cháng ān chéng dōng guā měi gù shì wèi dōng líng guā cóng zhào píng shǐ yě
秦破,为布衣,贫,种瓜长安城东,瓜美,故世谓“东陵瓜”,从召平始也。
píng wèi hé yuē huò zì cǐ shǐ yǐ
平谓何曰:“祸自此始矣。
shàng bào lù yú wài ér jūn shǒu yú nèi fēi bèi shǐ shí zhī nán ér yì jūn fēng zhì wèi zhě yǐ jīn zhě huái yīn xīn fǎn yú zhōng yǒu yí jūn xīn
上暴露于外,而君守于内,非被矢石之难,而益君封置卫者,以今者淮阴新反于中,有疑君心。
fu zhì wèi wèi jūn fēi yǐ chǒng jūn yě
设置护卫保护您,并不是为了宠信您。
yuàn jūn ràng fēng wù shòu xī yǐ jiā sī cái zuǒ jūn
愿君让封勿受,悉以家私财佐军。
hé cóng qí jì shàng shuō
”何从其计,上说。
qí qiū qíng bù fǎn shàng zì jiāng jī zhī shù shǐ shǐ wèn xiàng guó hé wéi
其秋,黥布反,上自将击之,数使使问相国何为。
yuē wéi shàng zài jūn fǔ xún miǎn bǎi xìng xī suǒ yǒu zuǒ jūn rú chén xī shí
曰:“为上在军,拊循勉百姓,悉所有佐军,如陈豨时。
kè yòu shuō hé yuē jūn miè zú bù jiǔ yǐ
”客又说何曰:“君灭族不久矣。
fū jūn wèi wèi xiàng guó gōng dì yī bù kě fù jiā
夫君位为相国,功第一,不可复加。
rán jūn chū rù guān běn de bǎi xìng xīn shí yú nián yǐ
然君初入关,本得百姓心,十余年矣。
jiē fù jūn shàng fù zī zī de mín hé
皆附君,尚复孳孳得民和。
shàng suǒ wèi shù wèn jūn wèi jūn qīng dòng guān zhōng
上所谓数问君,畏君倾动关中。
jīn jūn hú bù duō mǎi tián dì jiàn shì tè yǐ zì wū
今君胡不多买田地,贱贳貣以自污?
shàng xīn bì ān
上心必安。
yú shì hé cóng qí jì shàng nǎi dà yuè
”于是何从其计,上乃大说。
shàng ba bù jūn guī mín dào zhē xíng shàng shū yán xiàng guó qiáng jiàn mǎi mín tián zhái shù qiān rén
上罢布军归,民道遮行,上书言相国强贱买民田宅数千人。
shàng zhì hé yè
上至,何谒。
shàng xiào yuē jīn xiàng guó nǎi lì mín
上笑曰:“今相国乃利民!
mín suǒ shàng shū jiē yǐ yǔ hé yuē jūn zì xiè mín
”民所上书皆以与何,曰:“君自谢民。
hòu hé wéi mín qǐng yuē cháng ān de xiá shàng lín zhōng duō kòng dì qì yuàn lìng mín de rù tián wú shōu gǎo wèi shòu shí
”后何为民请曰:“长安地陿,上林中多空地,弃,愿令民得入田,毋收稿为兽食。
shàng dà nù yuē xiàng guó duō shòu gǔ rén cái wù wèi qǐng wú yuàn
”上大怒曰:“相国多受贾人财物,为请吾苑!
nǎi xià hé tíng wèi xiè xì zhī
”乃下何廷尉,械系之。
shù rì wáng wèi wèi shì qián wèn yuē xiàng guó hú dà zuì bì xià xì zhī bào yě
数日,王卫尉侍,前问曰:“相国胡大罪,陛下系之暴也?
shàng yuē wú wén lǐ sī xiāng qín huáng dì yǒu shàn guī zhǔ yǒu è zì yǔ
”上曰:“吾闻李斯相秦皇帝,有善归主,有恶自予。
jīn xiàng guó duō shòu jiǎ shù jīn wèi qǐng wú yuàn yǐ zì mèi yú mín
今相国多受贾竖金,为请吾苑,以自媚于民。
gù xì zhì zhī
故系治之。
wáng wèi wèi yuē fu zhí shì gǒu yǒu biàn yú mín ér qǐng zhī zhēn zǎi xiàng shì yě
”王卫尉曰:“夫职事苟有便于民而请之,真宰相事也。
bì xià nài hé nǎi yí xiāng guó shòu gǔ rén qián hu
陛下奈何乃疑相国受贾人钱乎!
qiě bì xià jù chu shù suì chén xī qíng bù fǎn shí bì xià zì jiāng wǎng dàng shì shí xiāng guó shǒu guān zhōng guān zhōng yáo zú zé guān xī fēi bì xià yǒu yě
且陛下距楚数岁,陈豨、黥布反时,陛下自将往,当是时相国守关中,关中摇足则关西非陛下有也。
xiàng guó bù yǐ cǐ shí wèi lì nǎi lì gǔ rén zhī jīn hu
相国不以此时为利,乃利贾人之金乎!
qiě qín yǐ bù wén qí guò wáng tiān xià fu lǐ sī zhī fēn guò yòu hé zú fǎ zāi
且秦以不闻其过亡天下,夫李斯之分过,又何足法哉!
bì xià hé yí zǎi xiàng zhī qiǎn yě
陛下怎么把宰相想得这么浅薄啊!”
shàng bù yì
”上不怿。
shì rì shǐ shǐ chí jié shè chū hé
是日,使使持节赦出何。
hé nián lǎo sù gōng jǐn tú xiǎn rù xiè
何年老,素恭谨,徒跣入谢。
shàng yuē xiàng guó xiū yǐ
上曰:“相国休矣!
xiàng guó wèi mín qǐng wú yuàn bù xǔ wǒ bù guò wèi jié zhòu zhǔ ér xiàng guó wèi xián xiàng
相国为民请吾苑不许,我不过为桀、纣主,而相国为贤相。
wú gù xì xiàng guó yù lìng bǎi xìng wén wú guò
吾故系相国,欲令百姓闻吾过。
gāo zǔ bēng hé shì huì dì
高祖崩,何事惠帝。
hé bìng shàng qīn zì lín shì hé jí yīn wèn yuē jūn jí bǎi suì hòu shuí kě dài jūn
何病,上亲自临视何疾,因问曰:“君即百岁后,谁可代君?
duì yuē zhī chén mò rú zhǔ
萧何回答说:“了解臣子的莫过于君主。”
dì yuē cáo cān hé rú
”惠帝说:“曹参怎么样?
hé dùn shǒu yuē dì de zhī yǐ hé sǐ bù hèn yǐ
”何顿首曰:“帝得之矣,何死不恨矣!
hé mǎi tián zhái bì jū qióng pì chù wèi jiā bù zhì yuán wū
何买田宅必居穷辟处,为家不治垣屋。
yuē jīn hòu shì xián shī wú jiǎn
曰:“今后世贤,师吾俭;
bù xián wú wèi shì jiā suǒ duó
如果不贤,也不会被有权势的人家夺走。”
xiào huì èr nián hé hōng shì yuē wén zhōng hóu
孝惠二年,何薨,谥曰文终侯。
zi lù sì hōng wú zi
子禄嗣,薨,无子。
gāo hòu nǎi fēng hé fū rén tóng wèi zàn hòu xiǎo zi yán wèi zhù yáng hòu
高后乃封何夫人同为酂侯,小子延为筑阳侯。
xiào wén yuán nián ba tóng gèng fēng yán wèi zàn hòu
孝文元年,罢同,更封延为酂侯。
hōng zi yí sì
薨,子遗嗣。
hōng wú zi
薨,无子。
wén dì fù yǐ qiǎn dì zé sì yǒu zuì miǎn
文帝复以遣弟则嗣,有罪免。
jǐng dì èr nián zhì zhào yù shǐ gù xiàng guó xiāo hé gāo huáng dì dà gōng chén suǒ yǔ wèi tiān xià yě
景帝二年,制诏御史:“故相国萧何,高皇帝大功臣,所与为天下也。
jīn qí sì jué zhèn shén lián zhī
今其祀绝,朕甚怜之。
qí yǐ wǔ yáng xiàn hù èr qiān fēng hé sūn jiā wèi liè hóu
其以武阳县户二千封何孙嘉为列侯。
jiā zé dì yě
”嘉,则弟也。
hōng zi shèng sì hòu yǒu zuì miǎn
薨,子胜嗣,后有罪免。
wǔ dì yuán shòu zhōng fù xià zhào yù shǐ yǐ cuó hù èr qiān sì bǎi fēng hé zēng sūn qìng wèi zàn hòu bù gào tiān xià lìng míng zhī zhèn bào xiāo xiāng guó dé yě
武帝元狩中,复下诏御史:“以酂户二千四百封何曾孙庆为酂侯,布告天下,令明知朕报萧相国德也。
qìng zé zǐ yě
”庆,则子也。
hōng zi shòu chéng sì zuò wèi tài cháng xī shēng shòu miǎn
薨,子寿成嗣,坐为太常牺牲瘦免。
xuān dì shí zhào chéng xiàng yù shǐ qiú wèn xiāo xiāng guó hòu zài zhě de xuán sūn jiàn shì děng shí èr rén fù xià zhào yǐ cuó hù èr qiān fēng jiàn shì wèi zàn hòu
宣帝时,诏丞相、御史求问萧相国后在者,得玄孙建世等十二人,复下诏以酂户二千封建世为酂侯。
chuán zi zhì sūn huò zuò shǐ nú shā rén jiǎn sǐ lùn
传子至孙获,坐使奴杀人减死论。
chéng dì shí fù fēng hé xuán sūn zhī zǐ nán zhǎng xǐ wèi zàn hòu
成帝时,复封何玄孙之子南长喜为酂侯。
chuán zi zhì zēng sūn wáng mǎng bài nǎi jué
传子至曾孙,王莽败乃绝。
cáo cān pèi rén yě
曹参,沛人也。
qín shí wéi yù yuàn ér xiāo hé wéi zhǔ lì jū xiàn wèi háo lì yǐ
秦时为狱掾,而萧何为主吏,居县为豪吏矣。
gāo zǔ wèi pèi gōng yě cān yǐ zhōng juān cóng jī hú líng fāng yǔ gōng qín jiān gōng jūn dà pò zhī
高祖为沛公也,参以中涓从击胡陵、方与,攻秦监公军,大破之。
dōng xià xuē jī sì shuǐ shǒu jūn xuē guō xi
向东攻下薛县,在薛城西面攻击泗水郡守的军队。
fù gōng hú líng qǔ zhī
再次进攻胡陵,夺取了该地。
xǐ shǒu fāng yǔ
转守方与。
fāng yǔ fǎn wèi wèi jī zhī
方与反叛归附魏国,曹参率军攻打。
fēng fǎn wèi wèi gōng zhī
丰县也反叛归附魏国,曹参进攻该地。
cì jué qī dài fū
被赐予七大夫的爵位。
běi jī sī mǎ xīn jūn dàng dōng qǔ hú fù qí shàn zhì
北击司马欣军砀东,取狐父、祁善置。
yòu gōng xià yì yǐ xī zhì yú jī qín jiāng zhāng hán chē qí
又攻下邑以西,至虞,击秦将章邯车骑。
gōng yuán qi jí gāng fù xiān dēng
攻辕戚及亢父,先登。
qiān wèi wǔ dài fū
升迁为五大夫。
běi jiù dōng ē jī zhāng hán jūn xiàn chén zhuī zhì pú yáng
北救东阿,击章邯军,陷陈,追至濮阳。
gōng dìng táo qǔ lín jì
攻打定陶,夺取临济。
nán jiù yōng qiū jī li yóu jūn pò zhī shā li yóu lǔ qín hou yī rén
南救雍丘,击李由军,破之,杀李由,虏秦候一人。
zhāng hán pò shā xiàng liáng yě pèi gōng yǔ xiàng yǔ yǐn bīng ér dōng
章邯破杀项梁也,沛公与项羽引兵而东。
chǔ huái wáng yǐ pèi gōng wèi dàng jùn zhǎng jiāng dàng jùn bīng
楚怀王任命沛公为砀郡长官,统领砀郡的军队。
yú shì nǎi fēng cān zhí bó hào yuē jiàn chéng jūn
于是乃封参执帛,号曰建成君。
qiān wèi qi gōng shǔ dàng jùn
升迁为戚公,隶属于砀郡。
qí hòu cóng gōng dōng jùn wèi jūn pò zhī chéng wǔ nán
其后,从攻东郡尉军,破之成武南。
jī wáng lí jūn chéng yáng nán yòu gōng gāng lǐ dà pò zhī
击王离军成阳南,又攻杠里,大破之。
zhuī běi xi zhì kāi fēng jī zhào fèn jūn pò zhī wéi zhào bēn kāi fēng chéng zhōng
追击败军,向西打到开封,攻打赵贲的部队,击败了他们,把赵贲围困在开封城里。
xi jī qín jiāng yáng xióng jūn yú qū yù pò zhī lǔ qín sī mǎ jí yù shǐ gè yī rén
西击秦将杨熊军于曲遇,破之,虏秦司马及御史各一人。
qiān wèi zhí guī
升任为执珪。
cóng xi gōng yáng wǔ xià huán yuán gōu shì jué hé jīn
从西攻阳武,下轘辕、缑氏,绝河津。
jī zhào fèn jūn shī běi pò zhī
击赵贲军尸北,破之。
cóng nán gōng chōu yǔ nán yáng shǒu yǐ zhàn yáng chéng guō dōng xiàn chén qǔ wǎn lǔ yǐ dìng nán yáng jùn
从南攻犨,与南阳守𬺈战阳城郭东,陷陈,取宛,虏𬺈,定南阳郡。
cóng xi gōng wǔ guān yáo guān qǔ zhī
跟随向西攻打武关、峣关,占领了它们。
qián gōng qín jūn lán tián nán yòu yè jī qí běi jūn dà pò zhī suì zhì xián yáng pò qín
前攻秦军蓝田南,又夜击其北军,大破之,遂至咸阳,破秦。
xiàng yǔ zhì yǐ pèi gōng wèi hàn wáng
项羽到来后,封沛公为汉王。
hàn wáng fēng cān wèi jiàn chéng hóu
汉王封曹参为建成侯。
cóng zhì hàn zhōng qiān wèi jiāng jūn
跟随汉王到汉中,升任为将军。
cóng hái dìng sān qín gōng xià biàn gù dào yōng lí
从还定三秦,攻下辨、故道、雍、斄。
jī zhāng píng jūn yú hǎo zhì nán pò zhī wéi hǎo jī qǔ rǎng xiāng
击章平军于好畤南,破之,围好畸,取壤乡。
jī sān qín jūn rǎng dōng jí gāo lì pò zhī
在壤东和高栎攻打三秦的军队,击败了他们。
fù wéi zhāng píng píng chū hǎo zhì zǒu
复围章平,平出好畤走。
yīn jī zhào bēn nèi shǐ bǎo jūn pò zhī
于是攻打赵贲和内史保的军队,击败了他们。
dōng qǔ xián yáng gēng míng yuē xīn chéng
向东夺取咸阳,改名为新城。
cān jiāng bīng shǒu jǐng líng èr shí sān rì sān qín shǐ zhāng píng děng gōng cān cān chū jī dà pò zhī
参将兵守景陵二十三日,三秦使章平等攻参,参出击,大破之。
cì shí yì yú níng qín
赐食邑于宁秦。
yǐ jiāng jūn yǐn bīng wéi zhāng hán fèi qiū
以将军引兵围章邯废丘;
yǐ zhōng wèi cóng hàn wáng chū lín jìn guān
以中尉身份跟随汉王出临晋关。
zhì hé nèi xià xiū wǔ dù wéi jīn dōng jī lóng qiě xiàng tuó dìng táo pò zhī
至河内,下修武,度围津,东击龙且、项佗定陶,破之。
dōng qǔ dàng xiāo péng chéng
向东夺取砀、萧、彭城。
jī xiàng jí jūn hàn jūn dà bài zǒu
攻打项羽的军队,汉军大败而逃。
cān yǐ zhōng wèi wéi qǔ yōng qiū
曹参以中尉身份包围并夺取雍丘。
wáng wǔ fǎn yú wài huáng chéng chù fǎn yú yàn wǎng jī jǐn pò zhī
王武反于外黄,程处反于燕,往击,尽破之。
zhù tiān hóu fǎn yú yǎn shì jìn pò qǔ yǎn shì
柱天侯反于衍氏,进破取衍氏。
jī yǔ yīng yú kūn yáng zhuī zhì yè
击羽婴于昆阳,追至叶。
hái gōng wǔ qiáng yīn zhì xíng yáng
还攻武强,因至荥阳。
cān zì hàn zhōng wèi jiāng jūn zhōng wèi cóng jī zhū hóu jí xiàng wáng bài hái zhì xíng yáng
参自汉中为将军中尉,从击诸侯及项王,败,还至荥阳。
hàn èr nián bài wèi jiǎ zuǒ chéng xiàng rù tún bīng guān zhōng
汉二年,拜为假左丞相,入屯兵关中。
yuè yú wèi wáng bào fǎn yǐ jiǎ zuǒ chéng xiàng bié yǔ hán xìn dōng gōng wèi jiāng sūn sù dōng zhāng dà pò zhī
月余,魏王豹反,以假左丞相别与韩信东攻魏将孙遬东张,大破之。
yīn gōng ān yì de wèi jiāng wáng xiāng
接着攻打安邑,俘获魏将王襄。
jī wèi wáng yú qǔ yáng zhuī zhì dōng yuán shēng huò wèi wáng bào
击魏王于曲阳,追至东垣,生获魏王豹。
qǔ píng yáng de bào mǔ qī zǐ jǐn dìng wèi de fán wǔ shí èr xiàn
取平阳,得豹母妻子,尽定魏地,凡五十二县。
cì shí yì píng yáng
赏赐平阳作为食邑。
yīn cóng hán xìn jī zhào xiàng guó xià shuō jūn yú wū dōng dà pò zhī zhǎn xià shuō
因从韩信击赵相国夏说军于邬东,大破之,斩夏说。
hán xìn yǔ gù cháng shān wáng zhāng ěr yǐn bīng xià jǐng xíng jī chéng ān jūn chén yú ér lìng cān hái wéi zhào bié jiāng qi gōng yú wū chéng zhōng
韩信与故常山王张耳引兵下井陉,击成安君陈馀,而令参还围赵别将戚公于邬城中。
qi gōng chū zǒu zhuī zhǎn zhī
戚公出走,追斩之。
nǎi yǐn bīng yì hàn wáng zài suǒ
乃引兵诣汉王在所。
hán xìn yǐ pò zhào wèi xiàng guó dōng jī qí cān yǐ zuǒ chéng xiàng shǔ yān
韩信已破赵,为相国,东击齐,参以左丞相属焉。
gōng pò qí lì xià jūn suì qǔ lín zī
攻破齐历下军,遂取临淄。
hái dìng jì běi jùn shōu zhe tà yīn píng yuán lì lú
还定济北郡,收著、漯阴、平原、鬲、卢。
yǐ ér cóng hán xìn jī lóng qiě jūn yú shàng jiǎ mì dà pò zhī zhǎn lóng qiě lǔ yà jiāng zhōu lán
已而从韩信击龙且军于上假密,大破之,斩龙且,虏亚将周兰。
dìng qí jùn fán de qī shí xiàn
定齐郡,凡得七十县。
de gù qí wáng tián guǎng xiāng tián guāng qí shǒu xiāng xǔ zhāng jí gù jiāng jūn tián jì
得故齐王田广相田光,其守相许章,及故将军田既。
hán xìn lì wèi qí wáng yǐn bīng dōng yì chén yǔ hàn wáng gòng pò xiàng yǔ ér cān liú píng qí wèi fú zhě
韩信立为齐王,引兵东诣陈,与汉王共破项羽,而参留平齐未服者。
hàn wáng jí huáng dì wèi hán xìn xǐ wèi chǔ wáng
汉王即皇帝位,韩信徙为楚王。
cān guī xiāng yìn yān
参归相印焉。
gāo zǔ yǐ zhǎng zǐ féi wèi qí wáng ér yǐ cān wèi xiàng guó
高祖以长子肥为齐王,而以参为相国。
gāo zǔ liù nián yǔ zhū hóu pōu fú cì cān jué liè hóu shí yì píng yáng wàn liù bǎi sān shí hù shì shì wù jué
高祖六年,与诸侯剖符,赐参爵列侯,食邑平阳万六百三十户,世世勿绝。
cān yǐ qí xiàng guó jī chén xī jiāng zhāng chūn pò zhī qíng bù fǎn cān cóng dào huì wáng jiāng chē qí shí èr wàn yǔ gāo zǔ huì jī qíng bù jūn dà pò zhī
参以齐相国击陈豨将张春,破之,黥布反,参从悼惠王将车骑十二万,与高祖会击黥布军,大破之。
nán zhì qí hái dìng zhú yì xiāng xiāo liú
向南进军到蕲县,回师平定竹邑、相县、萧县、留县。
cān gōng fán xià èr guó xiàn bǎi èr shí èr
参功:凡下二国,县百二十二;
de wáng èr rén xiāng sān rén jiāng jūn liù rén dà mò áo jùn shǒu sī mǎ hóu yù shǐ gè yī rén
得王二人,相三人,将军六人,大莫嚣、郡守、司马、侯、御史各一人。
xiào huì yuán nián chú zhū hóu xiàng guó fǎ gèng yǐ cān wèi qí chéng xiàng
孝惠元年,除诸侯相国法,更以参为齐丞相。
cān zhī xiāng qí qí qī shí chéng
曹参担任齐国丞相时,齐国拥有七十座城池。
tiān xià chū dìng dào huì wáng fù yú chūn qiū cān jǐn zhào zhǎng lǎo zhū xiān shēng xiàng suǒ yǐ ān jí bǎi xìng
天下初定,悼惠王富于春秋,参尽召长老诸先生,向所以安集百姓。
ér qí gù zhū rú yǐ bǎi shù yán rén rén shū cān wèi zhī suǒ dìng
而齐故诸儒以百数,言人人殊,参未知所定。
wén jiāo xi yǒu gài gōng shàn zhì huáng lǎo yán shǐ rén hòu bì qǐng zhī
闻胶西有盖公,善治黄、老言,使人厚币请之。
jì jiàn gài gōng gài gōng wéi yán zhì dào guì qīng jìng ér mín zì dìng tuī cǐ lèi jù yán zhī
既见盖公,盖公为言“治道贵清静而民自定”,推此类具言之。
cān yú shì bì zhèng táng shě gài gōng yān
参于是避正堂,舍盖公焉。
qí zhì yào yòng huáng lǎo shù gù xiāng qí jiǔ nián qí guó ān jí dà chēng xián xiàng
其治要用黄、老术,故相齐九年,齐国安集,大称贤相。
xiāo hé hōng cān wén zhī gào shè rén qù zhì xíng wú qiě rù xiàng
萧何薨,参闻之,告舍人趣治行,“吾且入相。
jū wú hé shǐ zhě guǒ zhào cān
”没过多久,使者果然来召曹参。
cān qù shǔ qí hòu xiāng yuē yǐ qí yù shì wèi jì shèn wù rǎo yě
参去,属其后相曰:“以齐狱市为寄,慎勿扰也。
hòu xiāng yuē zhì wú dà yú cǐ zhě hu
”后相曰:“治无大于此者乎?
cān yuē bù rán
曹参说:“不是这样。
fu yù shì zhě suǒ yǐ bìng róng yě jīn jūn rǎo zhī jiān rén ān suǒ róng hu
夫狱市者,所以并容也,今君扰之,奸人安所容乎?
wú shì yǐ xiān zhī
我因此把它放在首位。”
shǐ cān wēi shí yǔ xiāo hé shàn jí wèi zǎi xiàng yǒu xì
始参微时,与萧何善,及为宰相,有隙。
zhì hé qiě sǐ suǒ tuī xián wéi cān
到萧何临终时,他推荐的贤才只有曹参。
cān dài hé wéi xiàng guó jǔ shì wú suǒ biàn gēng yī zūn hé zhī yuē shù
参代何为相国,举事无所变更,壹遵何之约束。
zé jùn guó lì zhǎng dà nè yú wén cí jǐn hòu zhǎng zhě jí zhào chú wèi chéng xiàng shǐ
择郡国吏长大,讷于文辞,谨厚长者,即召除为丞相史。
lì yán wén kè shēn yù wu shēng míng zhé chì qù zhī
吏言文刻深,欲务声名,辄斥去之。
rì yè yǐn jiǔ
日夜饮酒。
qīng dài fū yǐ xià lì jí bīn kè jiàn cān bù shì shì
卿大夫以下吏及宾客见参不事事;
lái zhě jiē yù yǒu yán
来者皆欲有言。
zhì zhě cān zhé yǐn yǐ chún jiǔ dù zhī yù yǒu yán fù yǐn jiǔ zuì ér hòu qù zhōng mò de kāi shuō yǐ wéi cháng
至者,参辄饮以醇酒,度之欲有言,复饮酒,醉而后去,终莫得开说,以为常。
xiāng shě hòu yuán jìn lì shè lì shè rì yǐn gē hū
相舍后园近吏舍,吏舍日饮歌呼。
cóng lì huàn zhī wú rú hé nǎi qǐng cān yóu hòu yuán
从吏患之,无如何,乃请参游后园。
wén lì zuì gē hū cóng lì xìng xiàng guó zhào àn zhī
闻吏醉歌呼,从吏幸相国召按之。
nǎi fǎn qǔ jiǔ zhāng zuò yǐn dà gē hū yǔ xiāng hè
乃反取酒张坐饮,大歌呼与相和。
cān jiàn rén zhī yǒu xì guò yǎn nì fù gài zhī fǔ zhōng wú shì
参见人之有细过,掩匿覆盖之,府中无事。
cān zi zhú wèi zhōng dài fū
曹参的儿子曹窋担任中大夫。
huì dì guài xiàng guó bù zhì shì yǐ wéi qǐ shǎo zhèn yǔ
惠帝怪相国不治事,以为“岂少朕与?
nǎi wèi zhú yuē nǚ guī shì sī cóng róng wèn nǎi fù yuē gāo dì xīn qì qún chén dì fù yú chūn qiū jūn wèi xiàng guó rì yǐn wú suǒ qǐng shì hé yǐ yōu tiān xià
”乃谓窋曰:“女归,试私从容问乃父曰:‘高帝新弃群臣,帝富于春秋,君为相国,日饮,无所请事,何以忧天下?
rán wú yán wú gào nǚ yě
’然无言吾告女也。
zhú jì xǐ mù guī shí jiān zì cóng qí suǒ jiàn cān
”窋既洗沐归,时间,自从其所谏参。
cān nù ér chī zhī èr bǎi yuē qù rù shì tiān xià shì fēi nǎi suǒ dāng yán yě
参怒而笞之二百,曰:“趣入侍,天下事非乃所当言也!
zhì cháo shí dì ràng cān yuē yǔ zhú hú zhì hu
”至朝时,帝让参曰:“与窋胡治乎?
nǎi zhě wǒ shǐ jiàn jūn yě
那是我让他劝你的。”
cān miǎn guān xiè yuē bì xià zì chá shèng wǔ shú yǔ gāo huáng dì
”参免冠谢曰:“陛下自察圣武孰与高皇帝?
shàng yuē zhèn nǎi ān gǎn wàng xiān dì
”曹参说:“我怎敢和先帝相比!
cān yuē bì xià guān cān shú yǔ xiāo hé xián
”参曰:“陛下观参孰与萧何贤?
shàng yuē jūn shì bù jí yě
皇上说:“你好像不如他。”
cān yuē bì xià yán zhī shì yě
曹参说:“陛下说得对。
qiě gāo huáng dì yǔ xiāo hé dìng tiān xià fǎ lìng jì míng jù bì xià chuí gǒng cān děng shǒu zhí zūn ér wù shī bù yì kě hu
且高皇帝与萧何定天下,法令既明具,陛下垂拱,参等守职,遵而勿失,不亦可乎?
huì dì yuē shàn
惠帝说:“好。”
jūn xiū yǐ
您就安心休息吧!
cān wèi zǔ guó sān nián hōng shì yuē yì hóu
参为祖国三年,薨,谥曰懿侯。
bǎi xìng gē zhī yuē xiāo hé wéi fǎ jiǎng ruò huà yī
百姓歌之曰:“萧何为法,讲若画一;
cáo cān dài zhī shǒu ér wù shī
曹参接替他,遵守而不改变。
zài qí qīng jìng mín yǐ níng yī
载其清靖,民以宁壹。
zhú sì hóu gāo hòu shí zhì yù shǐ dài fū
窋嗣侯,高后时至御史大夫。
chuán guó zhì zēng sūn xiāng wǔ dì shí wéi jiāng jūn jī xiōng nú hōng
传国至曾孙襄,武帝时为将军,击匈奴,薨。
zi zōng sì yǒu zuì wán wèi chéng dàn
子宗嗣,有罪,完为城旦。
zhì āi dì shí nǎi fēng cān xuán sūn zhī sūn běn shǐ wèi píng yáng hóu èr qiān hù wáng mǎng shí hōng
至哀帝时,乃封参玄孙之孙本始为平阳侯,二千户,王莽时薨。
zi hóng sì jiàn chéng zhōng xiān jiàng hé běi fēng píng yáng hóu
子宏嗣,建成中先降河北,封平阳侯。
zhì jīn bā hóu
至今八侯。
zàn yuē xiāo hé cáo cān jiē qǐ qín dāo bǐ lì dāng shí lù lù wèi yǒu qí jié
赞曰:萧何、曹参皆起秦刀笔吏,当时录录未有奇节。
hàn xìng yī rì yuè zhī mò guāng hé yǐ xìn jǐn shǒu guǎn yuè cān yù hán xìn jù zhēng fá
汉兴,依日月之末光,何以信谨守管龠,参与韩信俱征伐。
tiān xià jì dìng yīn mín zhī jí qín fǎ shùn liú yǔ zhī gēng shǐ èr rén tóng xīn suì ān hǎi nèi
天下既定,因民之疾秦法,顺流与之更始,二人同心,遂安海内。
huái yīn qíng bù děng yǐ miè wéi hé cān shàn gōng míng wèi guān qún chén shēng shī hòu shì wèi yī dài zhī zōng chén qìng liú miáo yì shèng yǐ zāi
淮阴、黥布等已灭,唯何、参擅功名,位冠群臣,声施后世,为一代之宗臣,庆流苗裔,盛矣哉!